UPDATE13122011/90

De politieke reacties op de besluitvorming van de EU-top in Brussel van 9 december zijn beperkt optimistisch. De Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schauble, is ervan overtuigd dat de gemaakte afspraken zullen leiden tot de oplossing van de schuldencrisis. De begrotingsregels worden in een nieuw verdrag voor de 17 euro-landen en mogelijk nog 9 EU-landen (uitgezonderd Engeland) vorm gegeven. Eerst moet de besluitvorming op hoofdlijnen worden uitgewerkt, daarna moeten de parlementen ermee instemmen en pas daarna kan met de verscherpte controle worden aangevangen. Dat duurt alles bijeen nog wel een jaar voordat het zover is. Olivier Blanchard, directeur van het IMF, gaf een veel zuiniger reactie. Hij sprak over een stap(je) in de goede richting, maar het is niet de oplossing van de voorliggende problematiek. De Europese politiek heeft vrijdag gesproken maar het is nog altijd te weinig. Ik zie geen lange-termijnvisie op tafel liggen. De Ierse minister van Transport zei dat het akkoord om een nieuw verdrag op te stellen voor een diepere economische integratie in de eurozone onvoldoende is om de schuldencrisis te bezweren. Het kan dus zijn dat er 1 EU-land is met het oude verdrag en dat er 26 EU-landen zijn die een nieuw verdrag gaan sluiten. Engeland zal in die constructie een stoorzender worden., als alles doorgaat zoals dat vrijdag is afgesproken. In ieder geval staat Cameron nu buitenspel, maar dat kan de komende periode als er geen consensus wordt bereikt met een of meerdere niet-euro-landen. Begrotingszondaars in de eurozone krijgen automatische sancties, die handmatig worden opgelegd. Dat lijkt zo op het eerste gezicht in tegenstelling met elkaar, maar zo is het wel afgesproken. Volgens Varadkar neemt het besluit de onzekerheid van de financiële markten over de crisisbestrijding niet weg. „Ik denk dat de realiteit ons in de komende weken inhaalt. Wouter Bos reageerde over de bereikte aanpak van de regeringsleiders: ze hebben gewoon 'tijd' gekocht in de hoop dat de financiële markten de strijdbijl begraven. Dan wel woorden van gelijke strekking. Begrotingsdiscipline is een goed idee en het is goed dat er na 15 jaar eindelijk inhoud aan wordt gegeven, maar het is niet genoeg om de schuldencrisis op te lossen.” Ierland wil dat de Europese Centrale Bank net als de Amerikaanse Federal Reserve geld leent aan partijen die nergens anders terecht kunnen voor financiering. Duitsland en het ECB zijn een fervent tegenstander van dat idee. Ik denk dat alle zwakke broeders uit de eurozone, inclusief Frankrijk, willen dat de geldpersen worden aangezet. Het is voor hen de enige manier om met een minimale inspanning van hun financiele problemen te worden verlost. Dat dan de Europese burgers van de FLOND-landen de rekening voor hun kiezen krijgen, het zij zo. Zij, wij dus, kunnen ons probleem oplossen, wij kunnen dat niet of slechts met heel veel pijn en armoede. En dan nog met het risico dat de inflatie gaat toenemen. Ik denk dat de zwakke broeders dat risico hebben ingecalculeerd. De realiteit is dat de FLOND-landen geld hebben en de zwakke broeders hebben schulden. De oplossing van de euro-crisis is dat de rijke landen de schulden van de zwakke landen overnemen. Althans die rekening moet betaald worden voor het instandhouden van de muntunie. In een eerdere UPDATE heb ik al eens gesteld dat een muntunie zonder de fundamenten van een politieke unie kansloos is. Sterker gezegd: er is nog nooit een muntunie overeind gebleven zonder dat er een politieke unie was die rugdekking gaf. Alles wat de Europese politici hebben ingezet was te mager, te weinig en te laat. Eindelijk is de politieke elite erachter gekomen dat je afspraken moet controleren. Maar dan worden er weer zoveel ontsnappingen ingebouwd dat je je af moet vragen of die controles wel tot het beoogde resultaat zullen leiden. Ik durf bijna wel te stellen dat de bevolking beter met hun schoenen in de realiteit staan. Afgelopen zaterdagmiddag demonstreerden in de Brabanthallen mensen met beperkingen tegen de bezuinigingsmaatregelen van dit kabinet. Onderwerpen: bezuinigingen op de bijstandsuitkeringen, zware ingrepen op de sociale werkplaatsen, het pgb, speciaal onderwijs, de zorg. 60.000 banen weg bij de sociale werkplaatsen en de huishoudtoets voor ouders in de bijstand. Ook hier klinkt de waarschuwing van minister de Jager dat er nog guurder weer op komst is. Dat gaat betekenen dat er verder 'gestapeld' gaat worden in het inkomen. Roemer waarschuwt de demonstranten dat 'er nog veel ellende aankomt'. Rutte is hier wel de gebeten hond. Rutte is geen banenkampioen maar een armoede kampioen. Mark, beschaving en welvaart in een land = ook zorgen voor mensen die minder snel lopen in de 'rat race'. Geef mensen geen armoede maar een perspectief. Rutte's weigering om in Nederland van armoede te spreken, zet kwaad bloed: hij loog tegen mij alsof ik een kind was. Daar wordt een mens niet vrolijk van. Nederland is een van de welvarendste landen van de EU van de 27 landen. Na Luxemburg staan wij op de 2e plaats. Het bbp per inwoner lag vorig jaar 33% hoger dan het gemiddelde. Italie, Frankrijk en Engeland staan net boven de streep, Spanje, Portugal, Griekenland en alle Oost-Europese landen staan eronder. De nummers 25, 26 en 27 zijn Roemenië, Letland en Bulgarije.

In de Pers staat een pagina groot artikel over de regeringsleiders die de crisis te lijf willen gaan met een proppenschieter. Enkele citaten uit het artikel: de Europese Unie zonder Groot-Brittannië heeft zichzelf tot april volgend jaar gegeven om het verdrag in elkaar te zetten. Dat zal een langdurig getouwtrek opleveren, want er is bijvoorbeeld nog niets besloten over het karakter van de sancties op het overtreden van de begrotingsregels. In maart gaan regeringsleiders ook praten over de omvang van het permanente noodfonds ESM, dat regelt hoe landen gecontroleerd failliet gaan en financiële hulp krijgen. Finland heeft al gezegd dat als het land geen veto krijgt bij beslissing van het ESM, het niet van plan is aan het fonds mee te werken. Kortom, er wachten maanden met politiek wapengekletter. De euro is weer een beetje gered met afspraken voor meer begrotingsdiscipline. Straks mogen landen maximaal een tekort van 0,5 procent hebben, in plaats van de huidige 3%, dat vrijwel geen euroland realiseert.

23 EU-landen, waaronder Nederland, voldoen niet aan de normen van het S&G-pact. Tegen hen loopt dan ook een procedure wegens een buitensporig tekort. Bij de goede leerlingen in de klas gaat het om Finland, Zweden, Luxemburg en Estland. Hun staatsschuld is minder dan 60 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Dat is de waarde van alle goederen en diensten die in een jaar in een land worden geproduceerd. Ook is hun tekort op de begroting minder dan 3 procent van het bbp. Nederland moet in 2013 zijn begrotingstekort in orde hebben. Voor dit jaar wordt dat op 4,6% geschat. Den Haag krijgt daarnaast vanaf 2016 20 jaar de tijd om de staatsschuld (nu 65 procent) aan de Europese regels te laten voldoen.

Alle landen in de Europese Unie minus Groot-Brittannië gaan proberen een nieuw verdrag door de parlementen te loodsen om begrotingsdiscipline af te dwingen. Landen mogen, als het maandenlange gesteggel over het verdrag goed afloopt, geen hoger tekort hebben dan 0,5 procent, op straffe van ‘automatische’ sancties. Welke sancties weten we niet, en volledig automatisch zijn ze ook niet. Frankrijk en Duitsland kunnen sancties met een veto tegenhouden, waardoor naleving een politiek karakter houdt. En omdat Groot-Brittannië dwarsligt, kan het EU-verdrag niet worden aangepast, met als gevolg dat de Europese Commissie niet kan optreden als begrotingspolitie – vandaar een apart verdrag. Landen moet zodoende elkaar aanklagen bij het Europees Hof van Justitie bij schending van het verdrag. Voor werkelijk afdwingen van discipline – nog even afgezien van de vraag of het effectief is – is overdracht van soevereiniteit vereist, maar daar is premier Rutte fel op tegen. Als wij er al zo doorheen prikken, hoe zullen de markten dan reageren? Voorspelling: critici roepen dat dit een halfbakken maatregel is, niet meer dan een wat versterkte versie van het al bestaande begrotings- en stabiliteitspact, dat door veel landen inclusief Duitsland en Frankrijk aan de laars is gelapt. Daarom zullen er stemmen opgaan om de stap te zetten naar echte overdracht van bevoegdheden naar Brussel, zodat ook Nederland gedwongen kan worden om de huizenbubbel veroorzakende hypotheekrenteaftrek af te bouwen. Kennelijk is er een nieuwe escalatie nodig om tot een voor de euro noodzakelijk geachte politieke unie te komen, waarvan het democratisch gehalte twijfelachtig is. Er gaat 200 miljard euro extra naar het Internationaal Monetair Fonds, dat landen in nood geld leent tegen strikte voorwaarden. Dat komt boven op de 440 miljard van het bestaande, tijdelijke noodfonds (EFSF). Dit is niet de bazooka waar iedereen op heeft gehoopt, het is meer een proppenschieter. Italië moet volgend jaar 350 miljard zien te lenen, dan is het geld zo op. Maar niet getreurd: er is ook besloten om het permanente noodfonds (ESM) vervroegd in te voeren vanaf juli volgend jaar met een maximale capaciteit van 500 miljard euro. Harde euro’s liggen echter niet op tafel, landen gaan garanties afgeven. En waarom geen cash en wel garanties? De helft van de eurolanden heeft geen, althans niet voldoende, cash, maar voor een garantie zijn twee handtekeningen voldoende. Een fluitje van een cent dus. Daarbij komt dat het bij lange na niet genoeg is om in de financieringsbehoefte te voorzien van Italië, Spanje, Portugal, Ierland en Griekenland. Dat gaat financiële markten waarschijnlijk niet overtuigen. Voorspelling: nieuwe onrust in de markt zal de druk verhogen om het noodfonds snel veel groter te maken. Dit komt feitelijk neer op meer overdracht van gelden van het rijke noorden (lees: Duitsland en Nederland) naar het arme zuiden. Alternatief is dat de Europese Centrale Bank (ECB) de geldpers aanzet en de schulden van de crisislanden op veel grotere schaal gaat opkopen. Duitsland en de ECB willen dat niet. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft afgelopen week fors minder staatsobligaties opgekocht. Dat maakte de bank deze week bekend. Met de aankopen tracht de ECB de handel in obligaties van probleemlanden in de eurozone aan de gang te houden, zodat de rente op die schuldpapieren niet uit de hand loopt. De ECB meldt niet van welke landen er obligaties worden gekocht. Algemeen wordt aangenomen dat de centrale bank zich de afgelopen maanden vooral de zwakke broeders in de eurozone richt. In totaal werd vorige week voor slechts €635 miljoen aan papier ingenomen, tegen bijna €3,7 miljard in de week ervoor.

Het recept van bezuinigen voor het zuiden pakt ondertussen zo slecht uit – depressie, massawerkloosheid, sociale onrust – dat er geld moet komen voor economische groei, anders dreigt er een exit van een of meer landen. Alternatief daarvoor is hogere inflatie en meer consumptie in het noorden om zo de concurrentiepositie van het zuiden te verbeteren. Ziet u het al voor zich: het kabinet Rutte gaat niet bezuinigen en stimuleert import ten koste van de export? Daar geloof ik echt niet in. Het kabinet kondigt aan dat begin volgend jaar zal worden besloten hoeveel er extra bezuinigd gaat worden en waaraan.

Is dit het begin van het uiteenvallen van de Europese Unie? “Integendeel” antwoordde Rutte na de eurotop. Maar ja, wat kan hij anders zeggen? De Britten denken er heel anders over. De Britten spreken van de meest vernietigende scheuring in de 54 jaar lange historie van de Europese Unie. Volgens velen valt de Europese Unie steeds verder uiteen. De CHUKS (Czechs, UK, Hungarians en Swedes) verwierpen het plan van Merkel en Sarkozy, maar de druk op Hongarije, Zweden en de Tsjechische Republiek werd zo ver opgevoerd dat zij overstag gingen. We zagen al eerder dat afwijkende meningen binnen de eurozone direct worden aangepakt. Groot-Brittannië is straks nog het enige lid van de EU oude stijl. De 26 andere leden gaan verder op basis van een nieuw Verdrag. De vraag die ik opwerp is of Cameron zich niet in een strategisch sterke positie heeft gemanoeuvreerd? Als van Rompuy verder wil met Engeland zal hij een gebaar naar de Engelsen moeten maken. Bij de ruzie tussen Sarkouzy en Cameron afgelopen vrijdag moet worden meegenomen dat de Engelsen twee oorlogen heeft moeten bevrijden en dan komt de aanpak van een klein probleem bij mij slecht over. Want waar ging het over. The City is het grootste financiele centrum binnen de EU. Dat is niet Frankfurt en zeker niet Parijs. Engeland wilde voor de City enkele uiterst bescheiden uitzonderingen. Zo wilde de mogelijkheid hebben om hogere kapitaalbuffers te mogen opleggen aan hun eigen banken. Je vraagt je af waarom Merkel en Sarkouzy daaraan niet wilden meewerken? Wie het weet mag het zeggen. Een ander verzoek was om Amerikaanse banken die in Engeland zijn gevestigd maar geen zaken doen met het continent te mogen vrijwaren van zwaardere Brusselse regelgeving. Het antwoord was kort maar krachtig: nee. Of alle 9 niet-eurolanden uiteindelijk overstappen naar het Nieuwe Verdrag moet nog blijken. François Hollande, de Franse socialistische presidentskandidaat, wil opnieuw onderhandelen over het EU-akkoord. Jolande Sap was vanavond te gast in Pauw & Witteman en vertelde dat ze een motie in gaat dienen waarin Rutte gevraagd wordt de regeringsleiders van de 27 EU-staten uit te nodigen opnieuw in Brussel samen te komen om te debatteren over een Verdrag met een lange-termijn-visie. De strengere begrotingsdiscipline alleen is niet het antwoord op de voorliggende problematiek. Een grotere rol van de Europese Centrale Bank, de gezamenlijke uitgifte van staatspapier door de eurolanden en maatregelen om de economische groei te stimuleren, moeten centraal staan, zegt de socialistische presidentskandidaat. Hollande komt in de peilingen uit op 31,5% van de stemmen. Nicolas Sarkozy op 26%. Moody's Investors Service herhaalde het voornemen om de waardering van alle EU-landen te overwegen: “Met het oog op de voortdurende afwezigheid van beslissende maatregelen, ondanks de recente eurozone top”. Hoe langer de politici om elkaar heen blijven draaien, hoe groter de kans dat meerdere landen in het eurogebied failliet gaan.

Rapper Ali B vroeg tijdens het televisieprogramma De Wereld Draait Door aan econoom Mathijs Bouman naar de logica van de recente besluiten. “Als landen te veel schulden hebben, krijgen ze een boete waardoor ze nog meer schulden hebben.” Mathijs Bouman moest toegeven dat dit inconsistent is. Als onze nationale knuffel Marokkaan, zonder enige economische opleiding, begrijpt dat dit een belachelijke oplossing is, hoe kan het dan dat politici en economen wel in deze oplossing geloven? Zijn zij nou zo dom of is Ali B nou zo slim? De rente in Europa loopt, hier en daar, weer op. Beleggers trekken weg uit Europa omdat zij er niet meer in geloven. De 10-jaarsrente in Griekenland liep maandag op tot boven 35%. De rente in Italië lijkt weer op weg naar 7% en voor Spanje is de rente stabiel. Griekenland en Ierland lijken opgegeven, Portugal meldde een lager begrotingstekort (als gevolg van een eenmalige boekhoudkundige truc) en het vertrouwen in Italië neemt ook weer af. De rente in België viel terug na de vorming van een kabinet, maar begint ook alweer op te lopen. De 1-jaarsrente in Griekenland noteert momenteel rond 350%. De kans dat de rente of de hoofdsom worden betaald, is bijna 0. Een uitzichtloze situatie. Dat zien we ook terug aan het aantal zelfmoorden in Griekenland. In de eerste vijf maanden van 2011 liep het aantal zelfdodingen op met 40%, de grootste stijging binnen Europa. Tussen 2007 en 2009 liep het aantal zelfmoorden al op met 17% volgens The Lancet. De rente in Zwitserland daalt daarentegen steeds verder en staat nu op 0,75%. Ook de rente in Engeland daalde en staat nu rond 2%. Deze landen hebben te kampen met dezelfde problemen als de rest van Europa, maar kennen één verschil. Deze landen zijn nog steeds monetair soeverein en na de recente eurotop is het vertrouwen in deze landen verder gegroeid. Engeland zou wel gek zijn om het grootste goed wat een land heeft te verkwanselen, namelijk haar monetaire soevereiniteit. Engeland heeft een eigen munt en zolang een land zelf zijn eigen geld kan bijmaken, kan de rente altijd worden betaald. Daarom is de enorme schuldenlast van Amerika of Japan geen bedreiging omdat de schulden en de rente op die schulden altijd kunnen worden terugbetaald. Steeds verder bezuinigen heeft geen enkele zin wanneer een economie krimpt. Dat zien we in Griekenland. Niet alleen de economie, maar ook de bevolking wordt hiermee kapot gemaakt. Wat heeft het voor zin om nog meer mensen onder de armoedegrens te brengen? Bezuinigen doe je als het goed gaat. Niet als de zaak dreigt te ontsporen. Maar als het goed gaat, spelen de politici liever voor Sinterklaas. Het meest voor de hand liggende is om een ‘debt for equity swap’ te doen. Dus of weer terug naar de gulden, mark, frank, drachme, et cetera) of naar een politiek en fiscaal Verenigde Staten van Europa (lees: een soevereine euro). Hoe langer de crisis duurt, hoe kleiner echter het draagvlak voor dat laatste wordt. Maar de vraag is of het draagvlak nog wel zo belangrijk is. We zien de democratie ook steeds verder afbrokkelen. Goldman Sachs nam binnen twee weken zowel de Europese Centrale Bank, Griekenland als Italië over. Er komt geen verkiezing meer aan te pas. Ook het aanpassen van het Europese verdrag gaat, als het aan Rutte ligt, zonder referendum. 60% van de Nederlanders stemde destijds tegen de Europese grondwet, dus de uitkomst van een volksraadpleging staat vooraf al vast. Brussel gaat dus voortaan bepalen of de Miljoenennota door de beugel kan. In Artikel 91 van de Grondwet is echter opgenomen dat een verdrag dat ingaat tegen de Grondwet, met tweederde meerderheid moet worden aangenomen. Als er geen 100 van de 150 stemmen in de Tweede Kamer en 50 van de 75 stemmen in de Eerste Kamer zijn te vinden, dan mogen de rode potloden weer worden geslepen. De vraag is echter hoe de zittende partijen het er dan van af gaan brengen. Of krijgen wij, net als Italië en Griekenland ook een niet gekozen bankierskabinet?

De leidende indicator voor de wereldeconomie van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) is in oktober gedaald tot het laagste niveau sinds november 2009. De index kwam uit op 100,1 punten, tegen 100,4 punten in september. Volgens de OESO hebben alle grote economieën te maken met een groeivertraging. De economische vertraging heeft zich in oktober verder doorgezet, stelt de OESO, wijzend op een daling van zijn index voor leidende indicatoren. Een daling van de index duidt op economische vertraging. Als de index onder 100 komt, duidt dit op een economische ontwikkeling die beneden de trend ligt. De in Parijs gevestigde organisatie signaleert beduidende verschillen in de deelindices voor de afzonderlijke landen. Voor de Verenigde Staten, Canada en China bleven de indices op peil, al wijst de trend op vertraging. De indices voor Japan en Rusland duiden op een afnemende maar bovengemiddelde economische groei. De indices voor Brazilië, Frankrijk, Duitsland, India, Italië en het Verenigd Koninkrijk en het eurogebied als geheel wijzen sterk op een lager dan gemiddelde economische groei. De deelindex voor het eurogebied zakte in augustus al onder de 100. In september verslechterde de index tot 99,1, om in oktober verder te zakken naar 98,5. De indices voor de grote eurolanden Italië, Frankrijk en Duitsland kwamen op 96,6, 98,1 en 98,3 respectievelijk. Die voor het Verenigd Koninkrijk daalde tot 98,6. Canada, de Verenigde Staten en Japan zagen hun cijfer uitkomen op 99,7, 100,9 en 101,3. India, Brazilië, China en Rusland kwamen op 93,1, 94,2, 100,2 en 102,2. De indices worden door de internationale organisatie samengesteld uit een aantal voorspellende variabelen om keerpunten in de economische cyclus zo'n zes maanden vooruit te signaleren.

Woningbezitters betalen volgend jaar bijna 3 procent meer aan waterschapslasten. Dat meldt de Vereniging Eigen Huis. De stijging is hoger dan de verwachte inflatie van 2% voor volgend jaar. Volgens de belangenorganistatie moeten huiseigenaren nu al veel te veel betalen voor 'droge voeten en schoon water'. Gemiddeld betalen Nederlandse woningbezitters momenteel 313 euro per huishouden. ,,Omdat de waterschappen onvoldoende samenwerken met gemeenten en drinkwaterbedrijven, blijven concrete kostenbesparingen uit''. ,,Daardoor stijgen de tarieven jaarlijks alleen maar verder.'' Uit onderzoek blijkt dat burgers jaarlijks 550 miljoen euro te veel aan schoon water betalen. ,,Dat is maar liefst 75 euro per huishouden.'' Als de door staatssecretaris Joop Atsma (Milieu) voorgestelde wijziging van het belastingstelsel doorgaat, stijgen de waterschapslasten voor de woningbezitters in 2013 nog meer en gaan de grondeigenaren (onder wie boeren) minder betalen.

Nederland is al in een recessie beland. Dat meldde het Centraal Planbureau (CPB) in de zogenoemde decemberraming. De economie kromp in het derde kwartaal met 0,3 procent. Ook in het vierde kwartaal van 2011 en de eerste twee kwartalen van 2012 verwacht het CPB een krimp. Bij twee opeenvolgende kwartalen van krimp is er sprake van een recessie. Volgens het CPB zal de krimp van de economie volgend jaar 0,5 procent bedragen. Pas in de tweede helft van volgend jaar volgt enig herstel. Het begrotingstekort van de overheid loopt dit jaar naar verwachting op tot 4,6 procent van het bbp. In 2012 rekent het CPB op een begrotingstekort van 4,1 procent. De nieuwe cijfers zijn een verslechtering van de vorige verwachtingen van het CPB op Prinsjesdag. Toen gingen de rekenmeesters nog uit van een begrotingstekort van 4,2 procent in 2011 en 2,9 procent in 2012. Als het begrotingstekort volgend jaar inderdaad uitkomt op 4,1 procent, is het tekort meer dan 1 procentpunt hoger dan de zogenoemde 'signaalmarge' van het kabinet. Oorspronkelijk ging het kabinet uit van een tekort van 2,7% en nam ruimte omhoog tot maximaal 3,7%. Maar of extra maatregelen nodig zijn en hoeveel moet worden bespaard naast het huidige pakket van €18 mrd, wordt in februari/maart volgend jaar bepaald. Dan komt het CPB wederom met nieuwe cijfers, maar dan ook over de jaren na 2012. Het CPB verwacht dat volgend jaar gemiddeld 475.000 mensen werkloos zijn, 90.000 meer dan dit jaar. Het werkloosheidscijfer loopt daarmee op van 4,5 naar 5,25 procent. In 2012 zal de koopkracht voor het derde achtereenvolgende jaar dalen: met 1,25 procent. Dat is een kwartprocentpunt meer dan bij de vorige prognose. Voor mijn gevoel is de 1,25% daling van de koopkracht te laag ingeschat.

Het volume van de uitvoer van goederen was in oktober bijna 2% kleiner dan een jaar eerder, de eerste krimp van de export in bijna 2 jaar. De prijzen stegen nog wel, meldt het CBA. In september was er al geen groei meer. Het volume van de invoer nam in oktober met bijna 3 procent af. De omstandigheden voor de export zijn volgens de onderzoekers al meer dan een half jaar aan het verslechteren. Ik heb al eerder aangegeven dat onze export af zou nemen. Nederland heeft het laatste decennium vooral gescoord op export naar EU-landen, de zogenaamde interne markt. Grote afnemers als de Zuid-Europese landen hebben moeten afhaken omdat er zwaar betaald moet worden om de opgebouwde schulden, het gevolg van importen waarmee ze op de pof konden leven, terug te betalen. Ook die landen komen nu tot de realiteit dat je geld maar één keer kunt uitgeven. Een prognose dat de zwakke broeders weer snel aan de bak komen om weer goederen te gaan importeren, acht ik niet realistisch. We zullen nieuwe afzetmarkten moeten gaan ontwikkelen. De waarde van de export kwam uit op 33,6 miljard euro. Dat is ruim 2 procent meer dan een jaar eerder. De invoerwaarde steeg met bijna 3 procent tot 30,2 miljard euro. Daarmee bedroeg het handelsoverschot 3,4 miljard euro. Dat is evenveel als in oktober vorig jaar. Van alle producten was er alleen bij grondstoffen en minerale brandstoffen sprake van een fors hogere in- en uitvoerwaarde dan een jaar eerder. Dat kwam vooral door hogere olieprijzen. De uitvoerprijzen waren in oktober 4,2 procent hoger dan een jaar eerder. De invoerprijzen stegen met 5,2 procent. De ruilvoet van de buitenlandse goederenhandel is daarmee ten opzichte van vorig jaar verslechterd. Dat wil zeggen dat het prijspeil van de invoer sneller stijgt dan dat van de uitvoer.

Het kwijtraken van de triple A-status zou de problemen van Frankrijk wel groter maken, maar het is niet onoverkomelijk. Het is een uitspraak van president Nicolas Sarkozy. Als het gebeurt, zal de regering het hoofd koel houden. Volgens kredietbeoordelaars vormen Franse banken een risico voor de kredietwaardigheid van Frankrijk, dat nu nog de hoogste status geniet: AAA. Maar Sarkozy wijst erop dat zij volgens de Europese Bankenautoriteit (EBA) minder kapitaal hoeven aan te trekken om aan de buffereisen te voldoen dan de Duitse banken. Dat is volgens Sarkozy ,,goed nieuws''. Hij voegde eraan toe dat geen cent overheidsgeld gebruikt zal worden voor het verhogen van de buffers. Franse banken moeten €7,3 mrd aantrekken en de Duitse €13,1 mrd. Een probleemkind zou de Duitse Commerzbank zijn.

De pret na de Europese top was op de eerste beursdag deze week al weer voorbij. De waarschuwing van Moody 's dat de maatregelen om de schuldencrisis te beteugelen niet toereikend zijn, wierp een zwarte schaduw over het sentiment. De hernieuwde onzekerheid over de wereldwijde groeivertraging zorgde ook voor grote terughoudendheid bij beleggers. Vooral de financiële waarden zaten in de hoek waar de klappen vielen. De AEX-index kwam gedurende de dag steeds verder onder druk en eindigde 2,36% lager op 297,39 punten. Dat was tevens het laagste niveau van de dag. De Midkap-index verloor zelfs 3,3% op 445,11 punten. Beurzen elders in Europa kregen het nog meer te verduren. Parijs en Frankfurt gleden 2,6% en 3,3% weg. Het voorzichtige optimisme bij beleggers over de uitkomsten van Eurotop eind vorige week werd verdreven door de dreigende taal van Moody's. De Amerikaanse kredietbeoordelaar waarschuwde om de rating van alle EU-landen te herzien als de omstandigheden op de geldmarkten niet binnen afzienbare tijd stabiliseren. Vandaag was een rustdag op de beurzen. De AEX pluste 0,39% op 298,56. De € zakte verder weg naar $1,3086. Goud daalde naar $1664. De DAX 30 daalde 0,34% naar 5777,50.

Post scriptum: er komen voor 2013 nieuwe bezuinigingen aan. Er worden bedragen genoemd van €5 mrd tot €10 mrd. Erik de Vlieger heeft een simpele oplossing voor het Europese schuldendrama: Europa gaat 25% invoerrechten heffen op goederen die we importeren uit China, Thailand, Vietnam, India en Zuid-Korea. Deze oplossing is niet steekhoudend: het gevolg zal zijn een stijgende inflatie, een stijgende rente en een dalende koopkracht.

De maximale hypotheek die huizenkopers in Nederland kunnen afsluiten, moet verder omlaag. Dit zegt de president van De Nederlandsche Bank (DNB), Klaas Knot. Dit jaar is het te lenen bedrag ten opzichte van de woningwaarde al verlaagd naar 106%. Maar dit is nog steeds een ,,enorm hoge ratio'' volgens Knot, die zich grote zorgen maakt over de hoge huizenschulden in ons land. ,,In het buitenland zijn percentages boven de 80 procent zeer ongebruikelijk.'' Knot: ,,Meer kunnen lenen dan het aankoopbedrag is een typisch Nederlands fenomeen. '' Het kabinet drukte vorige maand een oproep van de president van De Nederlandsche Bank om de aftrek van hypotheekrente te beperken, nog de kop in. ,,Ik ben ervan overtuigd dat er een moment komt waarop de wal ook hier het schip zal keren'', zegt de president van DNB. Hij wijst erop dat Nederland ook vanuit Brussel op de vingers kan worden getikt voor de hoge huizenschuld. Naast het opleggen van begrotingsdiscipline vindt hij dat een 'aparte eurocommissaris’ landen in de eurozone ook voorwaarden moet kunnen stellen over zaken als de huizenmarkt en de arbeidsmarkt. ,,Als wij in Nederland die zaken laten rusten, komen wij uiteindelijk in Brussel in beeld.''

De industriële productie in de eurozone is in oktober met 0,1 procent (licht) afgenomen ten opzichte van een maand eerder.

Italië heeft woensdag de hoogste rente sinds de invoering van de euro moeten betalen bij een veiling van staatsobligaties met een looptijd van 5 jaar. Italië wist 3 miljard euro op te halen, maar moest hiervoor een rente betalen van 6,47 procent. Dit is 18 basispunten meer dan bij de vorige veiling in november, toen ook al een recordrente moest worden betaald. Italië veilt de laatste tijd in reactie op de toenemende druk van de financiële markten kleinere bedragen aan obligaties. Volgend jaar zal het land echter voor grotere bedragen aan staatspapier moeten veilen, omdat Italië dan in totaal 440 miljard euro moeten ophalen om aflopende staatsleningen te herfinancieren.

Het met schulden overladen Griekenland verliest nog steeds miljarden euro's als gevolg van corruptie. Belastingontduiking kost de Griekse staat 13 miljard euro per jaar aan inkomsten,volgens deskundigen en overheidsambtenaren. Een voormalig medewerker van het ministerie van Financiën zegt dat de staat veelal slechts 20 procent van de uitstaande geldboetes wegens belastingontduiking weet te innen. Zo'n 40 procent wordt vaak afgeschreven en de resterende 40 procent verdwijnt in de zakken van de fiscale ambtenaar die verantwoordelijk is voor de procedure. De Griekse zwartemarkteconomie wordt verondersteld ongeveer een derde deel uit te maken van de officiële economie die in een diepe recessie verkeert.

Massaontslag: automatiseerder Logica voert zijn reorganisatieplannen vanwege de verslechterende economische omstandigheden sneller uit dan gepland. Het bedrijf schrapt in totaal 1300 banen. De ontslagen, waarvan tussen de 450 en 550 in Nederland en België vallen, brengen dit boekjaar een kostenpost van 80 miljoen Britse pond (95 miljoen euro) met zich mee. Vanaf de tweede helft van 2012 verwacht het bedrijf een structurele kostenbesparing van 25 miljoen pond. In 2013 moet de reorganisatie structureel tussen de 50 en 60 miljoen pond opbrengen. Naast de ontslagen in Nederland en België laat Logica ook 650 man afvloeien in Zweden en het Verenigd Koninkrijk. De reorganisatie zorgt ook voor een kostenpost van 13 miljoen pond aan afschrijvingen op gebouwen. Logica stoot de helft van zijn kantoorruimte af doordat het het aantal werknemers reduceert en overgaat op ,,meer flexibele werkmethoden''.

Kredietbeoordelaar Fitch heeft de verwachtingen voor de waarderingen van Bulgarije, Tsjechië, Litouwen en Letland verlaagd. De landen hadden een 'positieve' verwachting voor de waardering en staan nu op 'stabiel'. Volgens Fitch zijn de relatieve nieuwkomers in de EU nauw verweven met de andere Europese staten die te lijden hebben onder de schuldencrisis. Daardoor ontstaat er negatieve druk op hun eigen economische groei. Hierdoor is het onwaarschijnlijk dat hun waardering de komende maanden nog zal worden verhoogd.

De grootste bank van Griekenland, NBG, vraagt staatshulp aan. De bank wil voor 1 miljard euro aan steun van de staat krijgen en geeft een equivalent aan aandelen uit. De hulp zou moeten komen uit een steunfonds dat in 2008 al in Griekenland in het leven is geroepen en waarvan NBG nog nauwelijks gebruik heeft gemaakt. De bank is nu in de problemen gekomen doordat er fors moet worden afgeschreven op de Griekse staatsobligaties, die ze in bezit hebben. NBG zal mogelijk, evenals andere Europese banken, een verlies moeten nemen van 50 procent op de Griekse staatsschulden.

De Franse bank Crédit Agricole gaat wereldwijd 2350 banen schrappen, waarvan 850 in Frankrijk. De meeste ontslagen vallen bij de zakenbankdivisie Cacib, waar 1750 banen verdwijnen. Bij de consumentenkredietdivisie CACF verdwijnen 600 arbeidsplaatsen. De vakbond sluit verdere ontslagen niet uit. Wereldwijd telt Crédit Agricole 160.000 werknemers. Crédit Agricole is hard geraakt door de crisis in Griekenland en heeft flink moeten afschrijven op zijn portefeuille met Griekse staatsleningen. Ook andere Franse banken zoals BNP Paribas en Société Générale hebben ontslagen aangekondigd om kosten te besparen.

AEX 295,62 -0,98%; € $1,2995 noteringen van 14-12-2011 14:50 Amsterdam time. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.