UPDATE13082016/337 De Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz trekt aan de bel

De vraag is waar de Panamese regering staat met betrekking tot de Panama Papers en met name de transparantie over al datgene wat er bij de juridische dienstverlener Mossack Fonseca in de afgelopen jaren allemaal heeft plaatsgevonden met witwassen en belastingontwijking of -ontduiking. Duidelijk is geworden dat de Panamese financiële sector werd gebruikt voor onwenselijke fiscale transacties. De Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz is teruggetreden als voorzitter van de commissie die onderzoek doet naar de financiële sector in Panama. Volgens Stiglitz is de commissie niet onafhankelijk, omdat de Panamese regering niet bereid is de bevindingen hoe dan ook te publiceren. Het opstappen van Stiglitz, en de Zwitserse corruptie-expert Mark Pieth, zijn een tegenvaller voor de Panamese regering. Het land ligt internationaal onder vuur vanwege de zogeheten Panama Papers: een lek van 11,5 miljoen documenten van Mossack Fonseca. De commissie is opgezet met als doel met aanbevelingen te komen voor meer transparantie in de offshore-wereld die vanuit Panama werd opgezet en beheerd. “Ik dacht dat de regering zich hier stevig aan gecommitteerd had, maar dat is duidelijk niet het geval”, aldus Stiglitz. “Hoe kan een commissie die transparantie moet nastreven zelf niet transparant zijn?” De econoom roept de rest van de zevenkoppige commissie op eveneens op te stappen, maar kondigde tegelijkertijd aan samen met de Zwitser Pieth een eigen rapport te zullen publiceren over de financiële sector in Panama. De Panamese regering zegt in een verklaring het opstappen van Stiglitz en Pieth te betreuren maar benadrukt de ‘autonomie’ van de commissie. De twee zouden vertrokken zijn vanwege ‘interne meningsverschillen’. Volgens Stiglitz is er echter sprake van een terugtrekkende beweging, nadat de regering de commissie in eerste instantie volledige vrijheid had gegeven. “We kunnen alleen maar concluderen dat de regering onder druk staat van hen die profiteren van het huidige niet-transparante financiële stelsel in Panama.” Direct na het opstappen van Stiglitz en Pieth publiceerde de Panamese regering een document van negen pagina’s, volgens de overheid een voorlopig rapport van de onderzoekscommissie. In het document wordt gepleit voor meer controle op offshore vennootschappen, en het terugdringen of uitbannen van ‘alle vormen van illegale geldstromen’. Volgens Stiglitz en Pieth hebben zij echter niet ingestemd met het rapport, en zouden zij pleiten voor maatregelen die veel verder gaan dan datgene wat nu op tafel is gelegd. Afgelopen maanden zijn tal van voorbeelden naar buiten gekomen van het gebruik van Panama als route voor fraudeleus handelen. Wereldwijd werkten ruim 370 journalisten aan de Panama Papers, op basis van een bron van de Duitse krant Süddeutsche Zeitung, die de gegevens deelde met onderzoekscollectief ICIJ. In Nederland publiceerden Trouw en het Financieel Dagblad over de gelekte administratie van Mossack Fonseca. Wordt vervolgd.

De positie van Angela Merkel als bondspresidente blijft onder vuur staan. Zij is niet langer de ‘moeder des vaderlands’ maar een politica die de plank een aantal keren heeft misgeslagen. Ik ga niet in herhalingen vallen maar beperk mij tot het schetsen van de achtergrond met betrekking tot haar uitspraak “Wir schaffen das”. Wat gaat zij realiseren met de instroom van vluchtelingen? Wat cijfers, die tot nadenken dwingen. In de eerste zes maanden van dit jaar werden 13.324 vluchtelingen aan de Duitse grens geweigerd. Dat is een stijging van 50% in vergelijking met het totaal aantal weigeringen in 2015, toen 8913 mensen werden teruggestuurd. Het aantal uitzettingen ligt op 13.743. In 2015 werden in het hele jaar 20.888 vluchtelingen weggestuurd, tegenover 10.884 mensen in 2014. De Duitse regering voerde vorig jaar september weer grenscontroles in nadat de vluchtelingencrisis haar hoogtepunt had bereikt. Volgens Ulla Jelpke van de partij Die Linken is het onverantwoord om zoveel mensen terug te sturen, vooral als het gaat om vluchtelingen uit Irak en Afghanistan. In de eerste helft van dit jaar is het aantal mensen uit Turkije dat asiel aanvraagt in Duitsland opvallend gestegen: het gaat voornamelijk om Koerden die vluchten voor de gevechten tussen het Turkse regeringsleger en de PKK. Slechts 5,2% van deze Koerdische Turken kreeg asiel, terwijl de situatie in de Koerdische gebieden het afgelopen jaar drastisch verslechterd is. Op de vraag hoe dat kan, reageert Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (BAMF) ontwijkend. De instantie laat weten geen bewijs te hebben voor een ‘overkoepelende oorzaak voor stijging’ van het aantal Turkse asielaanvragen en verwijst naar in de asielwet opgenomen criteria voor het verlenen van asiel. ‘Wir schaffen das’, herhaalde Merkel onlangs, waarbij ze benadrukte dat Duitsland zich aan zijn principes houdt en asiel zal blijven verlenen aan hen die dat nodig hebben. Ze toonde zich niet bereid het ruimhartige asielbeleid van Duitsland aan te passen, hoewel daar wel om werd geroepen na de aanslagen door asielzoekers in Ansbach en Reutlingen. Vooral de conservatieve Beierse CSU-politici hadden Merkel gevraagd meer maatregelen te nemen: het leger op straat, permanente bewaking bij alle asielzoekerscentra, meer mogelijkheden om vluchtelingen te kunnen uitzetten, eiste de Beierse minister-president Horst Seehofer. Hij stelde ook voor de identiteit van vluchtelingen die de afgelopen jaren naar Duitsland zijn gekomen grondig na te trekken. Doordat het BAMF vorig najaar op het punt van kapseizen stond, is de identiteit van de tienduizenden mensen die toen zonder papieren de grens overstaken niet of nauwelijks gecontroleerd. De vluchtelingenproblematiek in Europa is nog verre van opgelost, wat politici ons daarover ook willen doen geloven. Het beeld ontstaat dat de voortgaande toestroom van vluchtelingen naar Europa voor ons buiten beeld wordt gehouden. De grenzen van de vluchtroute via Griekenland en de Balkan zijn gesloten zodat Nederland en Duitsland niet dan wel nauwelijks nog bereikbaar zijn. De International Organisation for Migration meldt echter dat dit jaar ruim 263.000 vluchtelingen in Europa zijn binnengekomen middels de Middellandse Zee. Alleen al in juli zetten 24.000 bootvluchtelingen voet aan wal in Italië, voornamelijk afkomstig uit Nigeria, Eritrea en Gambia. Op basis van de huidige cijfers zijn dit jaar al 100.244 vluchtelingen in Italië en 160.888 (vluchtelingen uit Syrië, Irak, Eritrea en Afghanistan) in Griekenland binnengekomen. 3.176 haalden de oversteek naar Zuid-Europa niet en verdronken in de Middellandse Zee.

Van allerlei plekken op de wereld komen berichten dat de economie niet in de lift zit. Neem China: de export en import daar zijn in juli opnieuw gedaald. De Chinese export gemeten in dollars zakte met 4,4% in vergelijking met een jaar eerder, na een daling met 4,8% in juni. De invoer van China nam vorige maand met 12,5% af, na een krimp met 8,4% een maand eerder. De cijfers wijzen op een aanhoudende zwakte in de wereldwijde handel van China en ook een haperende binnenlandse vraag in het land. Zo ging de export naar de Verenigde Staten, Japan en Europa omlaag, terwijl de import vanuit Australië en Zuid-Korea fors kromp. De Chinese import van olie daalde naar het laagste niveau in zes maanden. Het IMF rapporteert over de stand van zaken in China: de olietanker die de Chinese economie is, komt maar langzaam op koers richting meer groei uit consumptie en diensten. Maar het land moet meer doen om de groei van kredietverlening in te dammen. Die leveren weinig op en maken het land door de schulden kwetsbaar. Vorig jaar kwam de economische groei nog uit op 6,9%, naar verwachting zwakt dat dit jaar af naar 6,6%. Dat is vooral vanwege lagere investeringen en een zwakke vraag van buiten China. Het Aziatische land krijgt een schouderklopje van het IMF voor de structurele hervormingen die het land doorvoert. Het land werkt hard aan een sterkere internationale positie van de yuan en probeert de economie om te vormen naar een land dat meer drijft op de eigen consumptie. De groei in China draait echter nog te veel op investeringen en te weinig op consumptie. Investeringen zorgen voor 43% van het bbp, terwijl de particuliere consumptie slechts goed is voor 38% bbp. Investeringen zijn ook de manier waarop het Aziatische land de crisis ontweek. Tijdens de economische crisis werd het investeringsniveau opgevoerd om zo de groei hoog te houden. Voor de crisis lag het investeringsniveau met 38% van het bbp een stuk lager. Maar die strategie heeft volgens het IMF zijn langste tijd wel gehad. De grote hoeveelheid geld die wordt geïnvesteerd is namelijk steeds minder efficiënt en levert steeds minder groei op. Vooral investeringen in staatsbedrijven in de bouw- en staalsector leverden maar weinig op. Volgens het IMF moet China daarom harder optreden, bijvoorbeeld door staatsbedrijven met te hoge schulden eerder failliet te laten gaan. Daar zit ook een taak voor de financiële sector. Banken moeten sneller ingrijpen wanneer leningen niet worden afbetaald en hun balans versterken. Dat kan het IMF wel adviseren maar daar kleeft in China wel een sociaal/maatschappelijke label aan. Als ik het rapport van het IMF herlees blijf ik met de vraag zitten op welke wijze China zijn financieel/economische positie kan dan wel moet hervormen. Laat ik voorop stellen dat de Chinese aanpak om de terugvallende economische groei op te vangen tot tastbare resultaten heeft geleid. Geen enkel Westers land kan, zelfs in de verste verten niet tippen, aan de Chinese resultaten, ook als we in acht nemen dat enige manipulatie met data zou kunnen zijn gepleegd. Maar ja, de realiteit is ook dat investeren in een periode van mondiale terugval van de handel, uiteindelijk niet de resultaten oplevert, waarop was ingezet. Een andere kant van de medaille is dat verliesdraaiende staatsbedrijven overeind worden gehouden met bankleningen. Een doelstelling van het IMF is de binnenlandse consumptie te activeren. Maar daarvoor moeten de lonen omhoog en dat wordt problematisch als staatsbedrijven worden gesloten en werknemers worden ontslagen. Voor de korte termijn zie ik daarvoor ook geen oplossing voorhanden. Wat het IMF adviseert komt voort uit het kapitalistische/neoliberale draaiboek, maar China is nog altijd een socialistische staat.

De arbeidsproductiviteit in de Verenigde Staten is in het tweede kwartaal van dit jaar met 0,5% gedaald. In het voorgaande kwartaal nam de productiviteit met 0,6% af. De arbeidskosten per eenheid product stegen in het afgelopen kwartaal met 2%. In het eerste kwartaal van dit jaar daalden de arbeidskosten met 0,2%, terwijl eerder nog een toename met 4,5% werd gemeld. De Brexit blijkt ook voor de Nederlandse economie een tegenvaller te zijn, meldt het Centraal Planbureau. In plaats van de eerder ingeschatte groei van 2,1%, gaat het CPB nu voor volgend jaar uit van 1,6% groei. De rekenmeesters tekenen daarbij aan dat de voorspellingen onzekerder zijn dan normaal, omdat nog moeilijk te voorspellen is hoe het verder gaat sinds de Britten tegen het lidmaatschap van de Europese Unie hebben gestemd. Naast de Brexit, tempert ook het terugdringen van de gaswinning in Groningen de Nederlandse groei. Verder is er slecht nieuws voor de werkloosheid en de koopkracht. Als het kabinet geen verdere maatregelen neemt, blijft de werkloosheid steken op 6,2% van de beroepsbevolking, omdat bedrijven vanwege de Brexit voorzichtiger zullen zijn met het aannemen van personeel. Ook valt de stijging van de koopkracht dan terug van 2,7% dit jaar naar 0,7% in 2017. Vooral gepensioneerden zijn hiervan de dupe. Die gaan er volgens het CPB-plaatje 0,7% op achteruit, hoewel het kabinet reeds heeft laten doorschemeren met verzachtende maatregels te gaan komen in de begroting die het met Prinsjesdag presenteert. Wel daalt het overheidstekort naar een comfortabele 0,6% van het totaalbedrag dat we met z’n allen in een jaar verdienen, ruim binnen de Europese tekortnorm van 3%. Alleen gooien de Europese begrotingsregels die gelden voor het structureel begrotingssaldo en de overheidsuitgaven mogelijk alsnog roet in het eten. Volgens het CPB voldoet Nederland daar volgend jaar niet aan. Op basis daarvan moet mogelijk dus alsnog worden bezuinigd. En wat zijn, behalve kortingen op de pensioenen dan wel premiepensioenverhogingen, de gevolgen van het huidige monetaire beleid? Wat gaat er gebeuren met de deflatoire prijsspiraal in relatie tot investeringen. Heeft nu echt niemand door dat de overheid moet gaan investeren in de toekomst en de EMU-regels even moet laten vieren? Ik heb ooit geschreven dat het opruimen van de overtollige ballast van de baby-boomers generatie en het inrichten van de infrastructuur voor de volgende generatie zeker 20 jaar zou gaan duren (2008-2023/28). We zijn nu 8 jaar onderweg en we zitten nog altijd in een fase van vallen en opstaan, zonder dat er zicht is waartoe dit leidt. Eerst moet de monetaire chaos worden opgeruimd (met of zonder oorlog, met of zonder een financiële ineenstorting) voordat er sprake kan zijn van een begin van de herinrichting van Europa.

De Duitse economie is in het tweede kwartaal met 0,4% gegroeid ten opzichte van de eerste drie maanden van 2016. Daarmee ging de grootste economie van Europa minder hard vooruit dan in het eerste kwartaal, toen een plus van 0,7% werd gemeten. Details zouden kunnen zijn: dat de consumptie en export afgelopen maanden de belangrijkste motoren van de Duitse economie waren en de investeringen en de achteruitgang in de bouw een rem op de groei zetten. Het gebrek aan investeringen kan een probleem worden voor de Duitse economie, stelt ING-econoom Brzeski. Door alle onzekerheid rond de Brexit en door de aanhoudend zwakke groei in de rest van de eurozone is het volgens hem onwaarschijnlijk dat de investeringen vanzelf zullen aantrekken. Hij ziet daarom een belangrijke taak voor de Duitse overheid op dit vlak. Uit een nieuwe raming bleek verder dat de inflatie in Duitsland in juli een fractie is gestegen, tot 0,4%. Die schatting kwam overeen met de eerste prognose, die eind vorige maand werd gepubliceerd. De inflatie in Duitsland is een belangrijke graadmeter voor de ontwikkeling van het prijspeil in de hele eurozone. Die is nog altijd ver verwijderd van het door de Europese Centrale Bank nagestreefde peil van net geen 2%.

De OPEC houdt de komende tijd rekening met aanhoudend lage olieprijzen. Ruime voorraden en het einde van het vakantieseizoen, waarin veel wordt gereden, zorgen voor druk op de prijs van het ‘zwarte goud’. De prijs van een vat Brentolie bereikte begin dit jaar bij ruim $27 het laagste punt in twaalf jaar. Vervolgens zette herstel in, dat na een opmars tot $51 in juni weer stokte. Brentolie wordt nu verhandeld voor $47,19 per vat. De OPEC houdt volgende maand in Algerije een informele vergadering. In juni organiseerde het oliekartel een formele bijeenkomst in Wenen, zonder tot overeenstemming te komen over een nieuw productieplafond om de olieprijs te stutten. De dagelijkse olieproductie van de OPEC-landen, waaronder Saoedi-Arabië, Irak, Iran, Venezuela en nieuwkomer Gabon, is vorige maand met 46.400 vaten gegroeid naar 33,1 miljoen vaten.

Honderden Polen beklagen zich over polissen die zij hebben afgesloten bij Aegon, aldus Trouw. De verzekeraar kreeg al een boete van de Poolse autoriteiten voor veel te hoge kosten bij ontbinding. Sinds voorjaar 2015 verkoopt Aegon naar eigen zeggen geen beleggingspolissen meer in Polen. Maar ondertussen lopen de oude polissen gewoon door. ,,In delen van de portefeuille is Aegon Poland begonnen met het toepassen van lagere kostenniveaus”, zegt de verzekeraar. Maar deze verzekeraar heeft meer en grotere problemen blijkt uit de 2e kwartaal-cijfers. Aegon heeft een moeilijk tweede kwartaal achter de rug. De verzekeraar presenteert een aanzienlijk nettoverlies en een iets hogere solvabiliteit. Net als de voorgaande kwartalen had Aegon te kampen met lage rentes en volatiele markten. Maar met name een boekverlies op de Britse lijfrenteportefeuille droeg flink bij aan een nettoverlies van €385 mln in het tweede kwartaal van dit jaar. In hetzelfde kwartaal vorig jaar boekte Aegon nog een nettowinst van €319 mln. Ook het onderliggend resultaat voor belastingen (van €505 mln vorig jaar naar €435 miljoen), de marktwaarde van nieuwe productie (-46%) en het rendement op eigen vermogen (van 7,6% naar 6,8%) ontwikkelden zich negatief. Aegon-bestuursvoorzitter Alex Wynaendts laat weten dat de resultaten niet voldoen aan de verwachtingen. „De winst is beïnvloed door de uitzonderlijk lage rente, hogere claims bij onze levens- en aanvullende zorgverzekeringen in de VS en het boekverlies op de verkoop van onze lijfrenteportefeuille in het VK. Noodweer op 22/24 juni jongstleden kost Achmea €137 mln aan schademeldingen, voornamelijk uit Oost-Brabant en Noord-Limburg. Bij Interpolis en Centraal Beheer kwamen 30.000 schademeldingen binnen. 24.300 van particuliere klanten, 2100 van zakelijke klanten en 1500 van boeren en tuinders. Achmea keerde voor €267 mln aan schadepenningen uit, waarvan €130 mln werd gecompenseerd uit herverzekeringen. De schadeafdeling van Achmea maakte in het 2e halfjaar een verlies van ‘slechts’ €4 mln. De resultaten van de zorgverzekeraar ‘Het Zilveren Kruis’ vielen zwaar tegen. Er werd nauwelijks een positief resultaat geboekt. Sinds 2014 zijn er 3000 banen verloren gegaan en in de komende jaren worden er nog eens 1000 geschrapt. Het totale resultaat van Achmea daalde op jaarbasis van een winst van €272 mln naar een verlies van €24 mln.

Spanje en Portugal krijgen toch geen boete van de Europese Commissie. Beide landen hebben de begrotingsregels van de EU overtreden, maar de Commissie annuleert de boete. Volgens de Franse Eurocommissaris Moscovici heeft het geven van boetes nu geen zin, omdat Spanje en Portugal hun begrotingen net weer enigszins op orde hebben. In het verleden zijn er fouten gemaakt, zegt hij, maar nu telt de toekomst.“Als we wel boetes hadden gegeven, dan had dat het verleden niet veranderd. Ze waren moeilijk te begrijpen geweest voor de mensen in Spanje en Portugal die de laatste jaren juist heel veel hebben ingeleverd. We moeten nu naar de toekomst kijken.” Dijsselbloem baalt van lakse voorzitter van de Europese Commissie Jean Claude Juncker: als je zo handelt als de EC nu doet worden begrotingsregels nooit nageleefd. Hier spreekt de technocraat die beleid voert zoals daarover ooit overeenstemming was bereikt. Maar intelligent beleid kijkt ook naar de gevolgen daarvan door gewijzigde omstandigheden. Afgelopen dinsdag wees alles er nog op dat Spanje en Portugal een minieme boete zouden krijgen om hen te straffen voor het feit dat ze jarenlang te veel geld hebben uitgegeven. Een uitstekende maatregel, omdat de landen niet onnodig hard werden gestraft, maar tegelijkertijd wel duidelijk werd gemaakt dat er een grens is. Een mooi compromis was in wording tussen Noord- en Zuid-Europa. Op het allerlaatste moment werd de boete echter toch getorpedeerd, nota bene door de grootste bezuinigingshavik die er in Europa rondloopt, de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble. Hij belde Jean-Claude Juncker dinsdagavond om te zeggen dat het van hem niet hoefde. Wat hem heeft bewogen, is vooralsnog onduidelijk – een veelgehoorde theorie is dat hij zijn Spaanse mede-christendemocraat Rajoy te hulp wil komen – maar feit is dat hij de euro geen goede dienst heeft bewezen (alhoewel de koers van de euro t/o de dollar wel steeg). Europa straalt opnieuw uit dat het Stabiliteitspact een wassen neus is. Dat landen die de begrotingsregels aan hun laars lappen er uiteindelijk altijd mee weg komen. Op de korte termijn hoeft dat nog geen ramp te zijn. Het Stabiliteitspact is bedoeld om te voorkomen dat rente en inflatie omhoog schieten, maar beiden zijn nu eerder te laag en vertonen geen tekenen van stijging. Op lange termijn leiden de begrotingstekorten echter tot een kwetsbare Europese economie en een wankel financieel stelsel. Een kwetsbaarheid die tot nu toe wordt gemaskeerd doordat ECB-president Mario Draghi grote hoeveelheden geld in de economie pompt, zonder zich daarover op een democratische wijze te verantwoorden. Het is mooi dat Europa keer op keer mededogen toont met de landen rond de Middellandse Zee. Maar het is nu tijd dat de Europese Commissie zich drukker gaat maken over het draagvlak voor de euro in Noord-Europa en het gevoel wegneemt dat de euro er vooral toe leidt dat Noord-Europa Zuid-Europa grootschalig subsidieert. Daarover straks meer. Het Stabiliteits- en Groeipact werd in 1997 overeengekomen, met als doel de euro stabiel te houden. Belangrijkste afspraak: overheidstekorten mogen niet hoger zijn dan 3% van het bruto binnenlands product. Veel landen hebben de regels sindsdien overtreden, van Spanje, Portugal, Nederland, België tot Frankrijk en Duitsland, maar daarvoor werd nog nooit een boete opgelegd. Dat blijft voorlopig ook zo vooral door de stellingname van de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble. Hij zou zijn collega’s ervan hebben overtuigd tegen een straf te stemmen en Spanje zelfs een extra jaar de tijd te geven om de begroting op orde te krijgen. Veel politici zijn kritisch over de houding van EU-lidstaten, die nieuw wangedrag zou aanwakkeren. Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem noemde het besluit ‘teleurstellend’: ‘Zo vernietigen we onze geloofwaardigheid”. ‘Buiten kijf staat dat beide landen ondanks de inspanningen van de afgelopen jaren nog niet uit de gevarenzone zijn.’ De Duitse Europarlementariër Markus Feber, lange tijd een voorstander van strengere fiscale regels, zegt dat met de vrijspraak ‘alle geloofwaardigheid van de regels is vernietigd. Het is een zwarte dag voor onze gezamenlijke munt’. In oktober moeten de lidstaten de nieuwe overheidsbudgetten sturen naar Brussel. Er zal vooral worden gekeken naar Frankrijk, dat kampt met een groot overheidstekort. De voorzitter van de Europese Commissie zei onlangs dat Frankrijk geen straf zou verdienen ‘omdat het Frankrijk is’. Juncker ontving een storm van kritiek naar aanleiding van die uitspraken. Ik vind het ook geen verstandige uitspraken van Juncker, ook al omdat er komend jaar in meerdere landen verkiezingen plaatsvinden en de groeiende macht van rechtse populisten wordt gevreesd. In Trouw stond deze week een opiniërend artikel van Peter Rodenburg, universitair docent Europese Studies aan de UvA met als thema ‘Duitsland en Nederland lopen achter op het gebied van publieke investeringen’. Een advies aan Dijssel om nu te profiteren van de lage rente om te gaan investeren in duurzaamheid. Ik heb de data die de schrijver gebruikt al meerdere malen gebruikt in een andere context. Hij opent zijn betoog: “Na de introductie van de euro zagen de Zuid-Europese landen grote tekorten ontstaan op hun lopende rekening, terwijl de Noord-Europese landen grote overschotten kregen. Zo had Nederland in 2012 een recordoverschot van 19 miljard euro, ofwel 13% van het bruto binnenlands product (bbp). De lopende rekening geeft alle transacties weer van ingezetenen van een land met niet-ingezetenen en is een maat voor de concurrentiepositie van een land. Teneinde de macro-economische onbalansen in de eurozone te verminderen maakte de Europese Commissie in 2012 de procedurele afspraak dat grotere overschotten dan 6% van het bbp en grotere tekorten dan 4% uiteindelijk beboet zouden worden. In 2015 had Nederland nog steeds een overschot op de lopende rekening van 13%”. Die onbalans ontstond bij de start van de MuntUnie (euro), na 2001, met de toezegging van Duitse en Nederlandse autoriteiten aan de zwakke toegetreden Euro-lidstaten in Zuid-Europa: ‘wij zijn nu vrienden van elkaar in goede en in slechte tijden en als jullie naar ons luisteren en handelen dan krijgen jullie hetzelfde welvaartspeil als dat van ons’. Dat hebben ook de banken goed in hun oren geknoopt, want zij meenden die toezegging te hebben begrepen als een garantiestelling voor leningen aan financieel/economisch zwakke landen. De formule was simpel: wij exporteerden, zij importeerden en de banken financierden de tekorten. De vraag is wie was er verantwoordelijk voor deze invulling van de grotere interne markt? Wie wilde de handdoek in de ring gooien? Niemand, Noord Europa niet want wij verdienden er goed aan hetgeen zichtbaar was aan de economische groei en de overschotten op de lopende rekening en Zuid-Europa leefde in een onwerkelijke droom van de ‘kip met de gouden eieren’. Tot 2008, toen Griekenland een klein liquiditeitstekort meldde. Toen gingen uiteindelijk in Berlijn alle alarmbellen rinkelen. Het project was compleet uit de hand gelopen en grote Duitse en Franse banken zaten overvol met ongedekte leningen op een aantal eurolanden. Er moesten knopen worden doorgehakt en dat deed Merkel. Er kwam een deal met het bankwezen dat ze alle oninbare leningen zouden terugkrijgen. En dan maakt Merkel een vreemde wave: de volledige schuld ligt bij de zwakke landen en die zullen moeten opdraaien voor de terugbetaling van alle gemaakte staatsschuld. Noord-Europa had royaal de zakken gevuld en Zuid-Europa werd het kind van de rekening. Er was niet 1 partij die schuldig was, er waren er drie (Noord-Europa, Zuid-Europa en de banken), maar de schulden werden een richting uit geschoven. Over de gevolgen van deze besluitvorming zegt Peter Rodenburg “De Zuid-Europese landen hebben sterke bezuinigingsmaatregelen moeten nemen, waardoor hun tekorten op de lopende rekening inmiddels vrijwel verdwenen zijn. Maar door deze bezuinigingen zijn de private en publieke investeringen in Zuid-Europa dramatisch afgenomen en zullen deze landen waarschijnlijk decennialang te maken krijgen met lage groei. Al jarenlang doen invloedrijke organisaties als het IMF en de Oeso en toonaangevende economen als Martin Wolf, Christine Lagarde, Paul Krugman, Ben Bernanke en Paul De Grauwe een dringende oproep aan de overschotlanden – Nederland en Duitsland – om een actievere rol te spelen en om een begrotingsbeleid te voeren dat tot herstel kan leiden. Door het semigesloten karakter van de eurozone kunnen andere eurolanden hiervan meeprofiteren. Vooralsnog hebben Nederland en Duitsland geen enkele verantwoordelijkheid genomen of leiderschap getoond op dit gebied, terwijl zij jarenlang hebben geprofiteerd van de onderwaardering van hun munt en bovendien het risico lopen beboet te worden. De situatie is zelfs nog schrijnender: Duitsland en Nederland lopen achter op het gebied van publieke investeringen. De zogenaamde schuldenrem die in 2009 in Duitsland werd ingevoerd, leidt ertoe dat publieke investeringen in Duitsland sterk achterblijven. Door jaren van onderinvesteringen heeft Duitsland inmiddels het laagste publieke investeringsniveau binnen de Oeso. Het IMF adviseert Duitsland daarom additionele publieke investeringen van 2% van het bbp per jaar. Ook in Nederland zijn belangrijke stappen te maken. Nederland mist een ambitieuze, publieke investerings-agenda, bijvoorbeeld op het gebied van de verduurzaming van de samenleving/economie. De terugval van de aardgaswinning is vooral opgevangen door verbruik van meer steenkool: in 2015 werd 35% meer steenkool verbruikt dan het jaar daarvoor. Geen wonder dat Nederland tot de smerigste jongetjes van de klas behoort. Het is hoog tijd voor een ambitieuze, publieke investeringsagenda; een groene New Deal. Daarom doe ik een dringende oproep aan minister Dijsselbloem van financiën om gebruik te maken van de lage rente. De sluiting van kolencentrales in Nederland bijvoorbeeld kost 7 miljard, maar de rente daarover is nul. De ‘gratisgeldpolitiek’ van de ECB maakt het mogelijk om zelfs projecten met een laag rendement winstgevend te maken. Door de historisch lage rente kan Nederland eindelijk stappen zetten op het gebied van werkelijke verduurzaming van de economie. Een dergelijke investeringsagenda slaat uiteindelijk twee vliegen in één klap. Nederland verduurzaamt en levert eindelijk een belangrijke bijdrage aan de vermindering van onbalans in de eurozone. Als niet nu gebeurt, wanneer dan?” Met dank aan Peter Rodenburg.

De Nederlandse economie is in het tweede kwartaal van dit jaar verder gegroeid. De economische groei kwam uit op 0,6% ten opzichte van het eerste kwartaal, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De groei is vooral te danken aan de toegenomen investeringen en consumptie. Ook de export leverde een positieve bijdrage. De Nederlandse economie groeit daarmee nu al negen kwartalen op rij. ,,We doen het heel goed ten opzichte van de rest van Europa”, zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. ,,We hebben dit jaar al twee kwartalen op rij van robuuste groei. En de vooruitzichten voor de rest van het jaar zijn redelijk positief, zeker als je kijkt naar het consumenten- en producentenvertrouwen.” Het zal zo zijn maar het ruime monetaire beleid en de extreem lage rente hangen als een zwaard van Damocles boven de eurozone. Ook geeft het CBS geen reactie op de deflatoire prijsontwikkeling en de lage olieprijs.

Erdogan gaat door met zuiveringen in de Turkse samenleving van mensen uit het kamp van de aartsvijand van de president, de in balingschap in Pensylvania levende Islamitische geleerde en denker Fethullah Gülen, in verband met een mogelijke betrokkenheid bij de mislukte couppoging van 15 juli laatstleden. Zo werden er tien buitenlanders in Turkije aangehouden, waarvan er drie werden gearresteerd. Turkije heeft vijf diplomaten van de ambassade in Den Haag teruggeroepen. Ze worden ervan verdacht dat ze banden hebben met de terreurorganisatie van Gülen. De ambassade bevestigt dat de vijf vijftien dagen de tijd hebben gehad om naar Turkije terug te keren. De diplomaten zijn vorige week geïnformeerd. De ambassade benadrukt dat er nog een onderzoek loopt, hun salaris krijgen ze nog gewoon doorbetaald. De Turkse ambassadeur hoort niet bij de vijf. Sadik Arslan is momenteel in Turkije. Op de ambassade werken zo’n 23 mensen. De 5 zijn zeer bekwame diplomaten. Maar dat is het talent van de Gülen-beweging. Ze infiltreren geruisloos. De Turkse Justitie wil de leider van de pro-Koerdische HDP vijf jaar achter de tralies zetten. De leider van deze oppositiepartij zou zich schuldig hebben gemaakt aan het ‘verspreiden van terroristische propaganda’. De overeenkomst tussen Turkije en de Europese Unie over de opvang van migranten ‘zal niet mogelijk zijn’ als de EU zich niet houdt aan de beloofde visumvrijstelling voor Turken. Dit zei de Turkse president Erdogan voor zijn bezoek aan Poetin in Sint Petersburg tegen de Franse krant Le Monde. “De EU gedraagt zich niet oprecht tegenover Turkije”, aldus Erdogan. Hij zei dat de vrijstelling van de visumplicht per 1 juni had moeten ingaan. “Als aan onze eisen niet wordt voldaan, dan zullen heropnames van migranten niet meer mogelijk zijn.” 9 Augustus 2016 zal de geschiedenis ingaan als de dag waarop de Turkse president Erdogan een visite aflegde bij zijn Russische ambtsgenoot Poetin in een poging de relaties te verbeteren. Aan de media liet hij weten dat ‘er een nieuwe bladzijde opengeslagen gaat worden’, als een signaal aan de VS en Europa dat het hem menens is. Afgezien van prozaïsche zaken als een gaspijplijn en een kerncentrale – de gebruikelijke ruilknikkers in het diplomatieke spel – heeft het staatsbezoek voor de Turkse leider vooral tactische betekenis. Hij wil laten zien dat hij Amerika en Europa niet per se nodig heeft. Als het moet kan ik het Westen inruilen voor Rusland – dat is zijn onuitgesproken wens. Er staat veel op het spel voor de Turken. Het lidmaatschap van de NATO kan zowel voor als tegen hem werken, maar van de handel en het toerisme moeten de Turken wel leven. En waar haalt Erdogan buitenlandse investeerders vandaan die in Turkije willen investeren. Wat de top doet uitstijgen boven een regulier bilateraaltje is het tijdstip: ruim drie weken na de mislukte coup in Turkije. De Turken hebben het helemaal gehad met Europa, dat zich nauwelijks verontrust toonde over de aanval op de democratie, maar des te meer over de maatregelen tegen de vermeende coupplegers. Ze zijn teleurgesteld in de VS, die weigeren de prediker Fethullah Gülen uit te leveren, het veronderstelde brein achter de staatsgreep. Poetin daarentegen was er als de kippen bij om Erdogan telefonisch een hart onder de riem te steken. Ook deed hij niet moeilijk over arrestaties en zuiveringen. In een interview met Russische persbureau Tass toonde Erdogan zich daarover ‘dankbaar’. Stel, de Gülenisten hebben een machtsgreep in Turkije gepleegd. Erdogan heeft gelijk dat Gülen jarenlang heeft gewerkt aan het integreren in de Turkse samenleving met aanhangers, die ondersteunen dat hij, de liberaal Gülen, Turkije ziet als een seculiere democratie als het enige levensvatbare politieke systeem voor het land. Stel, wat dan …………………………? Voor het Westen is, in deze fase van ontwikkelingen op geo-politiek terrein (Rusland/Turkije vs VS/Europa) de kat uit de boom kijken dan wel aan de zijlijn ontwikkelingen gadeslaan, geen optie. Op de achtergrond spelen afschuwelijke burgeroorlogen zich af in het Midden Oosten en zwerven miljoenen oorlogsvluchtelingen rond op zoek naar vrede en veiligheid. Aan het Turkse volk moet duidelijkheid worden gegeven waar Europa staat (met lege handen dan wel met een heldere boodschap). Wij moeten stoppen met de Turken te vertellen hoe zij hun democratie moeten inrichten. Onze mensenrechten verschillen van die van het Turkse bewind. Dat geldt ook voor de vrijheid van meningsuiting en de wijze waarop persvrijheid wordt toegestaan. Er zijn meer landen, meer journalisten en meer burgers die beperkt worden in het geven van hun mening over ontwikkelingen in hun samenleving. Censuur en corruptie spelen daarin een rol. Neem een groot land als China. Journalisten zijn in hun werk beperkt tot het uitdragen van het beleid van de Partij en het versterken van het imago ervan. Journalisten die hun eigen mening geven worden door de door de Staat gecontroleerde bedrijven op straat gezet. Persvrijheid staat volledig ten dienste van de Staat en de Partij. Het schrijven van dit blog is in China niet realiseerbaar. Alhoewel ‘waar liggen de grenzen van de vrijheid van meningsuiting’ in ons land? Zolang het satire betreft overtreft dat mijn grens van het betamelijke. Maar geldt dat ook voor klokkenluiders, die frauduleuze zaken aan de orde stellen. Hoe gaat de wetgever daarmee om?

Hans Leijdesdorff, oprichter van trustkantoor IMFC en oud-voorganger van de Nederlandse trustsector, heeft twee Spaanse toppolitici actief geholpen met het wegsluizen van zeker 1,6 miljoen euro, schrijft dit weekend NRC. De twee politici zouden als lobbyisten voor een groot Spaans bouwconcern Algerijnse regeringsfunctionarissen hebben omgekocht bij het binnenhalen van twee grote bouwprojecten. Volgens de onderzoeksrechtbank die de zaak in Madrid behandelt, liep zeker een deel van het smeergeld via Nederland. Het onderzoek richt zich met name op transacties waarbij een dochter van het Amsterdamse trustkantoor IMFC een rol speelde. Uit documenten blijkt dat IMFC-oprichter en toenmalig topman Leijdesdorff de onderzochte transacties in februari 2012 persoonlijk uitvoerde. Wat is de functie van de toezichthouder(s)?

Het Duitse energiebedrijf Eon heeft in de eerste helft van dit jaar een verlies van €3 mrd geleden. Eon moest opnieuw miljarden afschrijven op de kolen- en gascentrales. Een jaar geleden boekte Eon een verlies van €8,8 mrd door afschrijving op kolen- en gascentrales. In het tweede kwartaal kwam daar nog eens €3,9 mrd bij. De stroomprijs is laag door de opkomst van gesubsidieerde wind- en zonne-energie. Eon gaat het bedrijf opsplitsen: de oude kolen-,kern- en gascentrales worden een apart bedrijf, dat naar verwachting in september naar de beurs wordt gebracht. De verliezen zijn de prijs die betaald moet worden voor het opruimen van fossiele brandstoffen.

De aardgasbel die eind vijftiger jaren werd aangetroffen in Slochteren, betekende dat Nederland een rijke toekomst tegemoet ging. De vraag is hoe achtereenvolgende kabinetten zijn omgegaan met de aardgasbaten. Welke structurele investeringen hebben er plaatsgevonden en welke baten levert dat de Nederlanders op? De realiteit van vandaag is dat de Nederlandse regering in de stroom- en gasverbruiker een nieuwe melkkoe heeft gevonden. En begint die nu flink uit te knijpen. Een gemiddeld huishouden heeft dit jaar een meevaller van zo’n €100 op de energierekening, maar loopt toch nog enkele tientallen euro’s mis omdat de overheid tal van heffingen heeft verhoogd. Zo wordt er ruim 25 cent aan energiebelasting geheven op elke kubieke meter aardgas, een verhoging van 6 cent ten opzichte van 2015 en van ruim 50% ten opzichte van 2010. En dan is er ook nog een ’opslag duurzame energie’, die in 2013 nog €0,23 per kuub bedroeg maar inmiddels €0,0113 cent bedraagt. Al met al valt het gasgedeelte van de energierekening, ondanks de fors gedaalde kale gasprijs, €2 hoger uit dan vorig jaar, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Maar liefst €0,525 van elke euro op die rekening gaat linea recta naar de schatkist. Het belastingaandeel van de energierekening is, alle veranderingen meegerekend, gestegen van 40% naar 44%. Dat is een gemiddelde van gas- en stroomtaks – van elke euro op de stroomrekening eist de overheid €0,257 op. Ook in de auto lift de Belastingdienst nog altijd grif mee. Zo daalde de benzineprijs tussen begin 2014 en begin 2015 met meer dan €0,25 per liter, maar deert dat de accijnsopbrengsten niet. In 2015 kreeg de overheid zelfs €100 mln méér brandstofaccijns binnen dan in het jaar ervoor. Ook de opbrengsten van de motorrijtuigenbelasting namen met €100 mln toe. Daarmee horen de energiebelastingen van ons land tot de hoogste van Europa. Bijna 9% van alle belasting die we betalen staat onder het kopje ’milieubelastingen en -heffingen’. Dat gaat van accijns op benzine, motorrijtuigenbelasting en bpm tot de afvalstoffen- en rioolheffing. Het EU-gemiddelde staat op 6,4%, buurlanden België en Duitsland zitten daar nog onder. In totaal ontvingen de Nederlandse overheden – het Rijk, maar ook provincies en gemeenten – vorig jaar €24,5 mrd aan milieutaks. Meer dan de helft daarvan (€15,8 mrd) wordt al jaren door gewone huishoudens opgebracht, terwijl die maar voor 20% van de uitstoot van broeikasgassen verantwoordelijk zijn, aldus het CBS. Bedrijven dragen samen €8,7 mrd aan milieutaks af. Het verschil tussen wat huishoudens en bedrijven aan milieubelastingen betalen is niet altijd zo groot geweest: in 2008 werden consumenten nog voor €14,6 mrd aangeslagen, en bedrijven voor €9,1 mrd. Het ministerie van Financiën laat weten dat belastingen in de eerste plaats inkomsten zijn voor het land, al is dat niet de enige overweging, zegt een woordvoerder. „Bij de verdeling van de belastingdruk houdt het kabinet scherp oog voor de concurrentiepositie van het bedrijfsleven ten opzichte van andere landen en de werkgelegenheid.”

© 2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 12 augustus 2016; week 32: AEX 454,09; BEL 20 3.544,82; CAC-40 4500,19; DAX 30 10.713,43; FTSE 100 6.916,02; SMI 8.295,04; RTS (Rusland) 954,58; DJIA 18576,47; NY-Nasdaq 100 4.807,076; Nikkei 225 16919,92; Hang Seng 22771,38; All Ords 5626,30; SSEC 3050,667; €/$ 1,1164; goud $1335,70; dat is €38.460,42 per kg, 3 maands Euribor -0,299% (1 weeks -0,380%, 1 mnds -0,368%), 10 jarig Nederlandse Staat -0,006, 10 jaar VS 1,5084%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,079, elders €1,099.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.