Update13082011

Het is maar een klein berichtje dat de Griekse economie in het 2e kwartaal verder in het slop is geraakt. De economische krimp is gestegen van 5,5 naar 6,9%. Die beweging heb ik al een jaar geleden voorspeld. Ik heb er in alle toonaarden voor gewaarschuwd. De eisen die de EU/ECB/IMF aan Griekenland hebben gesteld als tegenprestatie voor de noodhulp die is gegeven, waren vanaf het eerste moment niet realistisch. Ik zeg het nogmaals: dat de Grieken hun economie, hun samenleving gaan hervormen is prima, ze moeten daarin door ons worden ondersteund. Dat dat besparingen oplevert is een must, dat ze financieel worden geholpen met donaties door de eurozone, in deze moeilijke situatie, dat onderschrijf ik van harte, maar nu weer een nieuwe bezuinigingsronde doorvoeren is gekkenwerk. De Griekse economie wordt niet geholpen zolang de burgers geen geld in de portemonnee hebben om uit te geven. Het herstel moet komen uit noodzakelijke fiscale, sociale en economische hervormingen. Het land moet meer gaan exporteren, de rijken moeten veel meer belasting gaan betalen en meehelpen de schuldenpositie af te bouwen, de verworven arbeidsrechten moeten worden aangepast aan de in Europa gehanteerde normen, de corruptie moet worden aangepakt. Aan de overbetaling van politici moet een einde worden gemaakt. Misschien moeten er ook staatsbedrijven worden geprivatiseerd als er een reëel bedrag voor wordt betaald. Bezuinigingen wordt door de politiek gezien als mogelijkheid om de euro- en schuldencrisis terug te dringen. Keynes heeft 80 jaar geleden al vastgesteld dat overheden in geval van een afnemende economische groei juist NIET moeten gaan bezuinigen, maar opdrachten moeten geven voor nieuwe infrastructurele investeringen. De grootste misvatting van de politiek is dat ze denken dat als de staatsinkomsten verminderen ook gelijk overheidsuitgaven moeten worden geschrapt. Dat is een grote misvatting. De minister van Financiën moet ervoor zorgen dat de gedaalde koopkracht een krachtige push krijgt, waardoor de economische activiteiten toenemen. Het lijkt zo simpel maar welke politicus gaat dit uitvoeren? Van Rutte en de Jager verwacht ik niets.

Om een voorbeeld te noemen. In ons land staat 7 miljoen m2 kantoorruimten leeg. Dat is niet niks. Te huur, er gebeurt niets mee, want de beleggers/eigenaren van dit vastgoed waarderen de lege kantoorgebouwen nog altijd voor een prijs die ooit is vastgesteld op de beleggingswaarde in verhuurde staat. Veel van dit vastgoed is in deze staat geen cent meer waard. Het pand een andere bestemming geven, b.v. studentenwoningen, eenpersoonsflats, werkruimtes voor kunstenaars of inrichten voor de tuinbouw? De eigenaren, onder meer pensioenfondsen, doen niets want als ze bewegen moeten ze het vastgoed afwaarderen en het verlies nemen. Gezien de gevolgen voor de dekkingsgraad doen ze dat op dit moment niet. Hier wordt door beleggers een strafbaar feit gepleegd, noem het creatief boekhouden danwel valsheid in geschriften. Wat het ook zij, er wordt naar buiten toe een voorstelling van zaken gegeven die niet strookt met de werkelijkheid (de marktwaarde). Er moet toch iets gebeuren want als deze beweging niet wordt gestopt groeit het leegstaande kantorenvastgoed de komende jaren naar 10 en misschien wel 15 mln m2. Het kabinet zal hierin het voortouw moeten nemen, maar dat zie ik ze nog niet doen. De markt …..is heilig.

De wereldeconomie gaat een gevaarlijkere fase in, zegt Robert Zoellick, de president van de Wereldbank, een ontwikkeling met nog maar weinig ademruimte voor de meeste ontwikkelde landen. De Europese schuldproblemen zijn meer verontrustend dan de middellange- en langetermijnproblemen van de Verenigde Staten, die vorige week de AAA-status zijn kwijtgeraakt, aldus Zoellick. De meeste ontwikkelde landen hebben volgens hem nauwelijks nog mogelijkheden op het gebied van begrotingsbeleid en ook het monetaire beleid kan niet veel soepeler. De maatregelen van de Europese leiders tot nu toe schieten tekort. ,,De les die we uit 2008 (de vorige financiële crisis) hebben getrokken is dat hoe langer je wacht, hoe meer je moet doen'', de President van de Wereldbank vraagt zich af of de Europese 'probleemlanden' er ooit weer bovenop zullen komen.

De oplossing van de schuldencrisis zoeken landen in meer bezuinigen. Maar is dat nu de oplossing om uit de schuldencrisis te komen? In de vorige, vergelijkbare, situatie, de jaren 30, bleek juist het tegendeel de oplossing te bieden om uit de depressie te komen. De crisis rondom de Franse banken beheerste een de laatste dagen de financiële markten en dus ook de prijsvorming. De koers van Société General schommelde binnen een uur tussen -9% en +9%. Maar zijn de problemen van de Franse banken dan opgelost als de Franse regering inzet op bezuinigen op de overheidsuitgaven? Dinsdag is er crisisoverleg tussen Sarkozy en Merkel. Staat er nog geen Europees (spoed)overleg op de agenda? Gaan Nicolas en Angela het Europese beleid aansturen? Trouw schrijft vrijdag dat het een feit is dat Franse banken veel risico's lopen. De paniek die donderdag optrad onder beleggers komt niet alleen door 'ongefundeerde geruchten' z.g. rumors. Vooral Société General moest het ontgelden. Er is sprake van een serie aanvallen van speculanten op dit aandeel. De Franse banken stellen zelf dat ze gezond zijn, op koers liggen qua winstontwikkeling. De toezichthouder gaat een onderzoek instellen naar de herkomst van de rumors. De vraag is of de speculanten over voorkennis beschikten. Zo een voorval is eerder ook al eens gebeurd. Tijdens de bankencrisis van 2008 vond iets vergelijkbaars plaats. Toen handelde het om Fortis. Maanden later viel Fortis wel om. Waar rook is is soms ook vuur. Welke uitspraken over de Franse banken zijn hard. Ze staan meer dan gemiddeld bloot aan de (krediet)risico's van de Zuid-Europese landen. Franse banken hebben van ouds her goede zakelijke banden gehad met Italië en Spanje. Société General heeft kortgeleden al een winstwaarschuwing afgegeven. Beleggers kregen dus al een waarschuwing dat de winst onder druk staat. Gezien het Griekse drama verklaarbaar, maar toch ………… Analisten hebben al langere tijd twijfels of deze bank voldoende bufferkapitaal heeft om de verliezen van de 'zwakke broeders' te kunnen dragen en tegelijkertijd te blijven voldoen aan verhoogde kapitaaleisen. Herinnert de lezer zich mijn commentaar op de uitslag van de 2e bankenstresstest van de EBA? Vertrouwen is in de geldwereld van groot belang. Daarom komt een bericht dat één bank uit Azië de kredietlijnen met de Franse banken heeft gesloten, hard aan. Vijf andere banken overwegen dat nog. Het meest zorgwekkende voor beleggers is dat de Fransen hun staatsfinanciën niet op orde hebben. President Sarkozy geeft structureel veel meer geld uit dan er binnenkomt. Het begrotingstekort is dit jaar 6 procent. En daarom groeit de staatsschuld rap. Sinds het aantreden van Sarkozy neemt de schuld met 2 miljard euro per week toe. Dit jaar komt de staatsschuld uit op 88 procent van het nationaal inkomen. Daarmee is Frankrijk een van de slechtste leerlingen van de Triple-A klas: alleen Singapore heeft relatief meer schuld. Binnen de eurozone hebben naast Frankrijk ook Nederland, Finland, Duitsland, Oostenrijk en Luxemburg een tripel-A-rating. Wordt vervolgd.

Dat Franse banken in de problemen zijn geraakt zou verklaarbaar kunnen zijn doordat de economie in het laatste kwartaal niet meer is gegroeid ten opzichte van een kwartaal ervoor. De stilstand is het gevolg van lagere bestedingen door consumenten en teruglopende export. De druk, waar die ook verdaan komt, om dieper in de overheidsuitgaven te gaan bezuinigingen, neemt toe. In 2010 had Frankrijk een begrotingstekort van 7,1% van het bbp. Einde van dit jaar zou dat moeten zijn teruggebracht naar 5,7% (aanname: Frankrijk zit nu net >6%) en in 2013, dus over 2,5 jaar, naar 3%, de norm van het Stabiliteitspact. In ditzelfde pact wordt ook een norm gesteld voor de staatsschuld. Die mag maximaal 60% van het bbp zijn. De aanname is dat die nu 88% is. Beleggers worden daar onrustig onder gezien de huidige triple-A-rating. Economische groei valt stil, overheidsuitgaven zijn te hoog, staatsschuld moet lager. De vraag is of daar, objectief bezien, een AAA-rating bij hoort. Frankrijk is een van de topspelers van de eurozone en juist daar is de industriële productie teruggevallen naar 0,7%. Wat betekent dat voor de economische groei in de eurozone?

Deze ontwikkelingen zijn ook van groot belang voor het Italië van Berlusconi. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft Italië gevraagd een omvangrijk pakket hervormingen door te voeren. Het gaat onder meer om hervorming van de arbeidsmarkt en de liberalisering en privatisering van lokale overheidsdiensten. De ECB zou ook willen dat de ambtenarenlonen worden verlaagd. Leider Umberto Bossi van de belangrijkste coalitiepartner van de Italiaanse premier Silvio Berlusconi, LegaNord, veroorzaakte deze week consternatie door de eisen van de ECB weg te zetten als een politiek complot om de regering omver te werpen. Hij leek hiermee te doelen op de president van de Italiaanse centrale bank en toekomstig ECB-president Mario Draghi, die bekend staat als scherp criticaster van Berlusconi. Draghi heeft de Italiaanse regering herhaaldelijk opgeroepen meer hervormingen en bezuinigingen door te voeren en zou nu achter de ECB-brief zitten. De Italiaanse staatsschuld is opgelopen naar 1.900.000.000.000 euro is 120% van het bbp. Volgend jaar gaat Italië 20 mrd extra bezuinigen en het jaar daarop nog eens 25 mrd. Deze bezuinigingsronde komt bovenop het bezuinigingsplan van 70 miljard euro dat vorige maand al door het parlement was gejaagd. Alles om orde op zaken te stellen en om de lijnen naar de kapitaalmarkt open te houden en de ECB gerust te stellen. Het parlement is akkoord gegaan maar de oppositie schreeuwt moord en brand want vooral worden de onderste lagen van de bevolking worden getroffen. De bezuinigingen komen vooral ten laste van de lagere overheden. Daar moeten de hardste klappen gaan vallen in het openbaar vervoer en de sociale zekerheden. De uitspraak van minister Tremonti dat als de EC de beslissing zou hebben genomen om zelf eurobonds uit te gaan schrijven dat beter voor Italië zou zijn geweest. Ze willen meeliften op de lage rentetarieven voor Duitse bonds en Nederlandse Staat. Maar dan zullen wij ons wel garant moeten stellen voor de terugbetaling door de EC en indirect ook voor de zwakkere broeders. Wat stelt een garantie van de Italiaanse Staat nog voor? De optie die ik nu aangeef is -nog- niet realistisch, maar het was ooit wel realiteit. Waarom verlagen de Grieken, Portugezen, Ieren, Spanjaarden, Italianen, Fransen en Belgen niet de waarde van hun valuta. Waarom devalueren ze niet. Hoeven ze bij ons niet op hun knieën vallen en om hulp te smeken. Kunnen ze gewoon zelf hun eigen problemen oplossen. Waarom moeten wij hun problemen helpen oplossen?

Het kabinet Rutte-1 vindt extra bezuinigingen niet nodig. Waarom zouden we …… we doen het goed. We behoren tot het selecte gezelschap van 16 landen die nog een AAA-rating hebben. Daardoor kunnen we tegen de laagste rente geld uit de kapitaalmarkt halen. Onze werkeloosheid van 4,1% van de beroepsbevolking is de laagste in de eurozone. In de eurozone is dat 9,9%, ca 16 mln mensen. In Spanje is de werkeloosheid de hoogste: 21%, onder jongeren zelfs 40%. Ik twijfel niet aan de cijfers van Rutte, maar het zou realistischer zijn als daar de niet-werkenden uitkeringstrekkers (wajong, bijstand, werkeloosheid e.a.) bijgeteld zouden worden. Zo lijkt het op een goocheltruc. Nederland wijst het voorstel van een verdubbeling van het nieuwe noodhulpplan naar 1,5 biljoen op voorhand niet af. De premier benadrukte gisteren dat de Nederlandse welvaart sterk afhankelijk is van de Europese economie en dat dit ook verantwoordelijkheden met zich meebrengt om de euro overeind te houden. Onze export doet het goed, het laatste cijfer dat ik zag passeren was +6%. Maar Rutte zou ook gemeld moeten hebben dat wij, de burgers van dit land, nog wel even de lastenverzwaring moeten opbrengen van de bezuinigingsoperatie van dit kabinet van €18 mrd. Aan de ene kant stelt dit kabinet zich garant voor zwakke broeders in de eurozone en aan de andere kant doet het ook een greep in de portemonnee van de burger. Het zij zo gezegd! Dat iedere samenleving in alle tijden beleidsmakers heeft die alert zijn op binnen- en buitenlandse ontwikkelingen waaraan wij de onze moeten aanpassen, dat moet. Dat die hervormingen bedoeld zijn om de samenleving te 'verfijnen' dat onderschrijf ik, dat die veranderingen geld kunnen, misschien wel moeten, opbrengen, is wat mij betreft oké. Prima zelfs, maar wat nu gebeurt is dat er zoveel achterstand in onderhoud van de samenleving is opgetreden (neem frauduleuze praktijken van uitkeringsgerechtigden=bijstandsgerechtigden die bijklussen) dat er zwaar moet worden ingegrepen omdat de politiek jaren op hun lauweren heeft gerust, zonder tijdig te hebben ingegrepen en dat is niet oké.

Hoe ziet onze toekomstvisie eruit? Wie maakt zich er eigenlijk druk over wat er met Nederland en met Europa gaat gebeuren? Waar gaan volgende generaties hun eten en drinken mee verdienen? Die onzekerheid hebben populistische partijen aangegrepen en scoren daarmee goed. De groeiende onvrede van veel kiezers over de economische globalisering, immigratie en integratie en de multiculturele samenleving zijn koren op de molen van Wilders en de zijnen. In de regeringsperiode Balkenende heb ik jaren achtereen duidelijk gemaakt dat de burger in dit land wilde weten waar Balkenende ons naar toe aan het brengen was. Het standpunt van het volk over de voorgestelde Europese Grondwet kwam helder tot uiting in het referendum van 1 juni 2005: een meerderheid van 61,6% stemde NEE. Sindsdien staan we op een eindeloze vlakte, waar zich een euro- en schuldencrisis ontwikkeld en onduidelijk is welke weg er moet worden gegaan om een perspectief te ontdekken. Wie staat er in Europa op en gaat energie steken in het ontwikkelen van een inspirerend toekomstperspectief?

Rutte is wel heel erg afwezig geweest in de afgelopen weken. Een deel van de oppositie vindt dat Rutte te weinig het voortouw neemt in tijden van crisis. 12 augustus heeft het wekelijkse beraad van de ministers onder voorzitterschap van de premier weer plaatsgevonden. Voor de vergadering stelde de minister van Financiën al dat de voorgenomen bezuinigingen, ondanks de euro- en de schuldencrisis, gewoon worden uitgevoerd. Oppositiepartijen hebben veel kritiek op de premier, die in de eurocrisis onzichtbaar is. Op de beelden van zaterdag j.l. gemaakt op Dance Valley zie ik de premier houterig bewegen. Aan alle kanten straalt hij uit dat hij op zo´n dance/party niet tot ´leven´ komt. Een premier, die geen leiderschap uitstraalt zegt zijn lichaamstaal. D66-leider Alexander Pechtold mist het ‘het gevoel van urgentie en leiderschap’. "We staan waarschijnlijk voor een zware dip. Dan verwacht ik van de minister-president dat hij er staat, dat hij op televisie verschijnt en uitlegt wat er aan de hand is". Volgens hem moet Rutte meer laten zien 'dat hij er bovenop zit’. De premier moet zich komende dinsdag in de Kamer verantwoorden voor zijn optreden van de reddingsoperatie voor Griekenland. Hij ”schetste een lager kostenplaatje dan dat realistisch was.”

Het opheffen van de euro zou desastreus zijn voor de economie, ook voor die van Groot-Brittannië. Dat heeft de Britse minister van Financiën George Osborne donderdag gezegd in een toespraak voor het parlement' Om die reden is het noodzakelijk dat het begrotingsbeleid in Europa verder wordt geïntegreerd, ,,maar zonder dat wij daaraan mee hoeven te doen'', aldus Osborne. De wereldleiders moeten volgens hem sneller handelen om de onevenwichtigheden in de internationale economie aan te pakken. ,,We moeten een stelsel ontwikkelen dat ervoor zorgt dat overschotlanden als China de binnenlandse vraag stimuleren en dat landen met tekorten in staat stelt de moeilijke aanpassingen te maken die nodig zijn om de rekeningen te betalen. Iedereen weet wat er moet gebeuren, maar de vorderingen tot nu toe zijn frustrerend langzaam geweest'', stelde Osborne. De barrières worden volgens hem door de politiek opgeworpen en niet door de economie.

De ruzie in de Amerikaanse politiek over de aanpak van de staatsschuld heeft het consumentenvertrouwen in de VS een harde klap gegeven. Het vertrouwen daalde deze maand tot een nieuw dieptepunt, bleek uit cijfers van de universiteit van Michigan. De index waarmee de universiteit het consumentenvertrouwen meet daalde van 63,7 in juli tot 54,9 in augustus. Dat is de laagste stand sinds de universiteit in 1980 met de metingen begon. De daling was ook veel sterker dan verwacht. Economen hadden een afname van 62 à 63 voorspeld. Het vertrouwen nam voor de derde achtereenvolgende maand af. Twee derde van de respondenten gaf aan dat de economie onlangs is verslechterd. Slechts 1 op de 5 verwacht een verbetering in het komende jaar. Onvrede over de hoge werkloosheid en stagnerende lonen kwam afgelopen maand samen met de onrust door de politieke ruzies over de overheidsfinanciën. ,,Nooit eerder kwamen consumenten met zoveel negatieve aspecten over de rol van de overheid''.

Koopjesjagers bepalen het sentiment op de beursvloer. De desastreuze val van het consumentenvertrouwen in de VS zorgde vrijdagmiddag voor een positieve stemming op het Damrak. De detailhandelsverkopen stegen in juli in de VS met 0,5%. De AEX sloot de week af op 2,919 (+3,22%). In hoeverre het verbod voor short selling in België, Frankrijk, Italië en Spanje op de koersvorming van invloed is geweest, wie het weet mag het zeggen. In de media verschenen vrijdag alsmaar kreten als 'als de koopjesjagers nu maar in de markt komen verdwijnt vanzelf de negatieve koersspiraal. Een wijsheid en hij werkte. Ik begrijp heel goed dat als je werkt in deze handel en je inkomen mede afhankelijk is van omzet op de beurs je listen moet bedenken om transacties te sluiten. Maar dat de markt niet schrikt van een bericht dat US Postal, dat al jaren geen winst meer maakt, tegen 2015 overgaat tot het ontslag van 20% van de werknemers, dat betekent dat er 120.000 banen de komende jaren verloren gaan. En daar schrikt niemand van? Dat in een neergaande beweging op de beurzen rustpunten ontstaan is bekend. Dat betekent niet dat de financieel/economische problemen zijn opgelost. Ik hou het voor mogelijk dat we uiteindelijk, achteraf bezien, onderweg zijn naar een niveau van de AEX van 200.

De Europese marktautoriteit ESMA gaat regeringen adviseren om een geheel of gedeeltelijk verbod op het zogenoemde short selling in te voeren. Het gaat om een maatregel waarbij speculatie op waardedaling van een aandeel aan banden wordt gelegd. De ESMA heeft zelf geen macht om een dergelijk verbod af te kondigen, maar kan wel de Europese regeringen adviseren en het beleid coördineren. De maatregelen zouden sowieso tijdelijk zijn in de hoop de financiële markten te kalmeren. België, Frankrijk, Italië en Spanje hebben het advies voor de komende 2 weken overgenomen. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.