UPDATE13022016/311 Financials in zwaar weer: onzekerheid regeert

In mijn vorige blog heb ik al mijn twijfels geuit of de Turken de prestaties wel kunnen gaan leveren, die contractueel zijn overeengekomen met de EU, waartoe voorzitter Jean-Claude Juncker van de EC oproept. Wij zorgen voor het geld, €3 mrd, en zij remmen de instroom van vluchtelingen naar Europa af. Dat Rutte zijn twijfels heeft of de Turken daartoe wel in staat zijn, is realistisch. Hij zei daarover onder meer dat dat onder de gegeven omstandigheden niet verwijtbaar is: overmacht. Rutte zei deze week dat de EU het geld al aan Turkije heeft 'betaald'. Er zou geen duidelijkheid zijn waaraan het EU-geld in Turkije wordt uitgegeven. Na zijn gesprek met de Turkse premier Davutoglu zei Rutte dat de Turken hun verplichtingen na zullen komen. De instroom van vluchtelingen is merkbaar afgenomen. Dat moge wellicht zo zijn maar dat betekent nog niet dat dit proces, door de grote aantallen, beheersbaar wordt. Het is een illusie daarvan uit te gaan. Wat zeker wel aan Erdogan te verwijten is is de wijze waarop hij omgaat met de mensenrechten. Hij duldt geen kritiek op zijn beleid en kritische journalisten komen voor de rechter, die politiek incorrecte uitspraken doet. Onafhankelijk is de Turkse rechtspraak zeker niet. Wie niet voor Erdogan is is tegen Turkije. Europa is zo afhankelijk van Erdogan dat er vanuit Brussel, Berlijn en Amsterdam geen enkele wanklank te horen is over de wijze waarop in Turkije de mensenrechten worden geschonden. Kennelijk vindt de Europese politiek zich volledig afhankelijk van wat Erdogan doet dan wel niet doet met de toestroom van migranten. Die situatie is buitengewoon onwenselijk, het laat zien hoe machteloos onze politieke elite is, Merkel en Rutte incluis. Ik herinner mijn lezers eraan dat nog niet zo lang geleden president Erdogan zichzelf profileerde als een leider als Adolf Hitler was. Dan weten we met wie we zaken doen en voor wie we op de knieën liggen en 'alsjeblieft' smeken.

DFT: Centrale banken zijn met hun monetaire hulp uitgespeeld. De aan krediet verslaafde economieën moeten zelfstandig verder. Maar ze kunnen zich niet meer baseren op de oude berekeningen van het IMF, FED, ECB of DNB. Ze veren te weinig mee, stelt econoom Mohamed El-Erian, in een van deze maand nieuw verschenen boek. Volgens de strateeg van Allianz – tevens ex-topman van obligatiereus Pimco en voormalig beleidsadviseur van president Obama – in 'The Only Game in Town' (Random House, $28) is het recent in zwang geraakte patroon van langdurig geringe investeringen, lage inflatie en lage groei aan zijn eind gekomen. De wereldeconomie zal snel grote schokken vertonen, die de centrale banken tot nu toe alleen hebben kunnen uitstellen. Voor economen, politici, beleidsmakers en beleggers was het speelveld nog nooit zo onoverzichtelijk en veranderen de regels zo snel. Bestaande vaste patronen van onderzoek verliezen steeds meer kracht, omdat de economie zo drastisch snel verandert, betoogt de econoom. Hij vindt beleidsmakers veel te week. El-Erian citeert Churchills 'never surrender (=nooit overgeven)'-speech in de Tweede Wereldoorlog. Die houding hebben beleidsmakers en politici nodig om de snel veranderende economie te lijf te gaan.

Deze week begon met een bloedbad: op maandag zakte de AEX 3,2% weg en sloot op 400,61 Beleggers deden het aandeel Binckbank bij de start van de hand nadat de internetbroker liet weten dat de handelsactiviteit van klanten vanaf augustus is afgenomen door onzekerheden over macro-economische ontwikkelingen. BinckBank geeft geen concrete toekomstprognose af. Wel stelde het dat 2016 langzaam is begonnen, met een stevige terugval in transactieaantallen over de maand januari in vergelijking met een jaar eerder. Internationaal stonden de aandelenbeurzen zwaar onder druk. En was ook sprake van een grote volatiliteit, maar uiteindelijk resteerden er rode cijfers voor alle belangrijke indices. Als deze bewegelijkheid op de financiële markten aanhoudt, vormt dat een tegenslag voor de Amerikaanse groei. Dat stelde FED-voorzitter Janet Yellen deze week in een toelichting op het monetair beleid voor het Amerikaanse congres. De FED is verrast door de aanhoudend lage olieprijs en de sterke dollar. Die hebben de Amerikaanse economie geraakt. Kansen op een snelle tweede renteverhoging zijn daarmee niet groter geworden. In december ging de rente na negen jaar voor het eerst een stapje met 0,25% omhoog. Volgens Yellen bieden de huidige omstandigheden op financiële markten minder steun voor Amerikaanse groei. Daarbij doelt ze onder andere op de dramatisch gedaalde aandelenprijzen van de afgelopen zes weken, waarin wereldwijd rond de $10.000 mrd aan waarde verloren is gegaan. Haar woorden gaven de beurzen geen steun, de belangrijkste indices kleurden rood. Yellen hield hoop op een inflatie die op de 'middellange termijn' naar 2% kan groeien. De opbouw van inflatie verloopt binnen de bandbreedte van een eerder ingezet groeipatroon. Het herstel op de banenmarkt beperkt zich onevenredig tot de lager betaalde functies. Door welk beleid de inflatie zou kunnen gaan stijgen bleef onduidelijk. Beleggers maken zich zorgen dat steunmaatregelen van centrale banken, bedoeld om de economische groei aan te jagen, steeds minder effect sorteren. ,,Er zit veel lucht tussen wat de Yellen zegt en de FED impliceert en wat de markten verwachten.'' De angst voor een wereldwijde recessie grijpt om zich heen. Niet alleen in China en Amerika gaat het minder, ook buurland Duitsland boekt zeer matige resultaten. De vrees voor een afkoeling van de wereldeconomie is duidelijk merkbaar op de beurzen. De AEX-index ging deze week opnieuw fors onderuit naar 391,86, dat is een daling van 5,33%. Brent sloot de week af op $32,79. In zes maanden tijd heeft de Amsterdamse beurs >20% ingeleverd. Volgens macro-econoom Emile Cardon van de Rabobank is het bloedbad op de beurzen zeker niet alleen aan een mogelijke recessie in de VS toe te schrijven. Het hangt wel als het zwaard van Damocles boven de markt." ,,Wereldwijd kraakt het bij verschillende sectoren, zoals de energie- en de bankensector. Bovendien heeft Griekenland onenigheid met zijn geldschieters en gaat de rente in Portugal hard omhoog. Daar bovenop komt nog de vrees voor een harde landing van de Chinese economie." Beleggers hebben momenteel wereldwijd weinig vertrouwen in de aandelen van banken en verzekeraars. Aan beide kanten van de Atlantische Oceaan kregen financiële bedrijven deze week harde klappen. In Frankfurt leidden de kolossen Deutsche Bank en Commerzbank de dans, met koersverliezen van >10%. Analisten wijzen onder meer op de risico's van verdere tegenvallers bij Deutsche Bank. De grootste bank van Duitsland probeert minder afhankelijk te worden van zijn kwakkelende zakenbank en heeft daarnaast een grote blootstelling aan de oliesector. De forse daling van de olieprijs veroorzaakt grote financiële zorgen. De beurswaarde van Deutsche Bank zakte weg naar het laagste niveau van de afgelopen zeven jaar. Ook andere Europese banken moesten het ontgelden, zoals Société Générale BNP Parisbas en Barclays. Zo zakte ABN AMRO door een min van 7 procent tot onder de introductieprijs van het aandeel (€16,60) en leverde ING 13% aan beurswaarde in op €9,77. De grote Franse en Britse banken leverden ook flink in. Bankaandelen worden onder neer hard geraakt door de zorgen over de internationale economie en de aanhoudend lage rente, die weer een gevolg is van de zwakke economische groei. De lage rente kan een forse rem zetten op de winstgevendheid van de banken. Ook de problemen in de oliesector zorgen voor ongerustheid. Daardoor zouden veel grote investeerders uit olielanden nu hun geld weghalen, onder meer uit hun beleggingen in grote banken. Niet alleen in Europa ook in New York gingen banken hard onderuit: Goldman Sachs, JPMorgan Chase, Citigroup en Bank of America werden aangeboden. Er zijn twijfels over het monetaire beleid van de ECB, een weer aansterkende yen die groei in Azië verzwakt, twijfels over leningen in Italië en Portugal en de heroplevende zorgen over financials. ,,Banken hebben zich weliswaar versterkt, maar de vrees gaat over de enorme hoeveelheden leningen die ze hebben uitstaan. Worden die wel terugbetaald? De brede bankenindex van Bloomberg heeft dit jaar al 28% verloren. „Er is nu nog geen reden voor grote paniek”, zegt hoofdeconoom Wim Boonstra van Rabobank. „Maar als door de malaise op de beurzen het vertrouwen van bedrijven en consumenten een deuk krijgt, gaat dat ten koste van de economische groei.” Buurland Duitsland kampt momenteel met een krimp van de industrie en een dalende export. Nederland lijkt de dans voorlopig te ontspringen. ING-econoom Carsten Brzeski zegt daarover: „Maar als de Duitse cijfers slecht blijven, wordt ook Nederland uiteindelijk hiermee geconfronteerd.” Beleggers zijn in paniek en kiezen voor meer zekerheid door te vluchten in goud. De goudprijs in $$ steeg 5,5%.

De zes landen die in 1957 in Rome de voorloper van de Europese Unie oprichtten zijn deze week bijeen gekomen in de Italiaanse hoofdstad. De ministers van Buitenlandse Zaken van de Benelux-landen, Duitsland, Frankrijk en Italië blikten tijdens een diner terug vooruit. Het Verdrag van Rome bestaat volgend jaar zestig jaar. De bewindslieden bespreken tijdens een diner onder meer hoe dat op een gepaste manier kan worden gevierd. Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders en zijn ambtgenoten reflecteren ook over de vele uitdagingen die het ‘Europese project’ ondervindt, zoals het dreigende vertrek van het Verenigd Koninkrijk en de migratiecrisis. De Europese Unie bestaat nu uit 28 lidstaten. De samenwerking staat mede door de vluchtelingencrisis in toenemende mate onder druk. De discussie tussen de zes stichtende landen is volgens een ingewijde een van de platforms waarin wordt geprobeerd hier een effectief antwoord op te formuleren. Een kanttekening …….. dat Koenders zich druk maakt over een mogelijk Brexit is volstrekt overtrokken. Als de Britten denken dat ze beter af zijn als ze uit de EU stappen, wat ik mij wel kan voorstellen kijkend naar de wijze waarop beleid wordt gemaakt, is dat hun beslissing. Dat zal voor Nederland, de EU-lidstaten en het VK consequenties hebben op een breed spectrum van zaken. Maar de Britten binnenboord houden met ze kadootjes toe te stoppen is een uiting van zwakte van de Europese politiek. We lopen dan het – terechte – risico dat andere EU-lidstaten ook nog wel een behandeling op maat willen hebben. En dat is dan het begin van het einde. Dat de EU door kan functioneren op het huidige pad, sluit ik uit. De EU zal staatsrechtelijk/politiek moeten worden geherstructureerd. Wat deze week gebeurde laat zien hoe groot de chaos is. Merkel vliegt naar Ankara om met de Turken te overleggen op welke wijze zij de producten (grensbewaking Grieks/Turkse grens, terugname vluchtelingen, hulp aan vluchtelingen, bed, bad en brood, onderwijs en zorg/medische hulp) kunnen leveren die contractueel zijn overeengekomen. Turkije en Duitsland slaan de handen ineen. Hun doel is om hulp van de NAVO te verkrijgen bij het volgen van de migranten die vanuit Turkije via de Egeïsche Zee naar Griekenland en vervolgens West-Europa reizen. De NAVO moet vooral worden ingezet bij de observatie van de grens, zei de Turkse premier Ahmet Davutoglu na een gesprek met de Duitse bondskanselier Angela Merkel in de Turkse hoofdstad Ankara. Eerder veroordeelde Merkel de bombardementen van Rusland op het Syrische Aleppo, die opnieuw een vluchtelingenstroom op gang hebben gebracht. Ongeveer 30.000 Syriërs staan momenteel voor de Turkse grens. Turkije weigert ze vooralsnog binnen te laten. Het land heeft naar eigen zeggen de limiet bereikt. Er verblijven al bijna drie miljoen vluchtelingen in Turkije. De VN hebben de Turken vriendelijk doch dringend gevraagd de grenzen te openen en de vluchtelingen op te vangen. Deze nieuwe groep Syrische vluchtelingen vlucht niet voor baarden maar voor bommen. Vanuit Turkije kwam al snel kritiek op het bezoek van Merkel: waar ze zich mee bemoeide. Twee dagen later lunchte Rutte met Davutoglu ook voor overleg, ook over de uitvoering van de contractuele verplichtingen om de instroom van vluchtelingen naar Europa te verminderen in het kader een intensievere bewaking van de Europese buitengrenzen. Nederland heeft deze week ingezet op verscherpte controles aan de Nederlandse grens door middel van mobiele brigades van marechaussees. Dat betekent dat op plekken waar gecontroleerd wordt de snelheid wordt verlaagd. Dat kan tot files leiden, zegt staatssecretaris Dijkhoff. De transportsector heeft al uit laten rekenen dat de invoering van mini-Schengen €1,9 mln per dag gaat kosten.

Het beeld vormt zich dat de samenwerking van de Russen met het regime in Syrië een dubbele agenda heeft. Steeds meer treedt op de voorgrond dat er een strijd wordt uitgevochten tussen Poetin, Erdogan, Merkel en de Europese Unie. Niet voor niets veroordeelde Merkel de bombardementen van de Russische luchtmacht op Aleppo. Ik vrees steeds meer dat de Europese Unie aangevoerd door Merkel in de val is gelopen die Poetin heeft opgezet. Zijn 'paard van Troje' gaat Europa ontregelen door de enorme massa's vluchtelingen die vanuit Syrië onze kant op komen. En er komen er nog veel meer. Na Aleppo werden deze week ook twee andere grote steden: Tal Rafaat en Marea gebombardeerd. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlut Cavusoglu, vreest dat als het militaire geweld van Syrië en Rusland niet stopt dat een nieuwe toevloed van één miljoen vluchtelingen naar Turkije en Europa kan veroorzaken. En dat kan nog wel eens de opzet van Poetin zijn. Hij weet als geen ander dat de cultuurverschillen tussen de seculiere Westerse landen en de Islam onoverbrugbaar zijn op de korte termijn. Hij overvoert Turkije en Europa met vluchtelingen waardoor de verbindingslijnen binnen de Europese Unie 'stroperig' worden, de toch al zwakke solidariteit wegvalt en de EU-leden uit elkaar worden gespeeld. Er is nu al een verschil van mening over de sancties tegen Rusland die verlengd zijn. Kennelijk heeft Brussel nog niet door hoe de kaarten geschud worden. Op de achtergrond speelt ook mee dat Poetin en Erdogan met elkaar op voet van oorlog verkeren. Alles vanwege een, op 24 november j.l. boven het Syrische luchtruim neergeschoten Russisch gevechtsvliegtuig van het type Sukhoi Su-24 door het Turkse leger. De strandstoelen langs de Turkse Rivièra, bestemd voor Russische toeristen, zijn leeg. De EU, die de Turken €3 mrd in het vooruitzicht heeft gesteld voor betere opvang van vluchtelingen, zegt dat Ankara een morele en wettelijke plicht heeft voor hen te zorgen. Overigens is er nog steeds geen overeenstemming tussen de EU en de Turken over de financiële bijdrage van de EU voor de vluchtelingen die door Turkije worden opgevangen. Merkel zou hebben aangeboden €3 mrd en als er meer geld nodig is praten we daar dan opnieuw over de voorwaarden waaronder ……. De Turken verlangen €3 mrd per jaar, zonder extra voorwaarden. Er waren deze week elkaar tegensprekende berichten over dat geld maar het laatste daarover wat ik gelezen heb is dat er nog geen cent naar Turkije is overgemaakt. Brussel is in afwachting van ……………. Turkije heeft, volgens Rutte, al 2,6 miljoen vluchtelingen op haar grondgebied. Een gezegde is 'je kunt niet verder springen dan je polsstok lang is'. De Tweede Kamer besluit dat Nederlandse F16's boven Syrië aanvallen mogen gaan uitvoeren tegen de Islamitische Staat Irak Syrië (ISIS) en spelen daarmee Poetin in de kaart. Dit zijn oorlogen die gaan om olie, over geld en over macht tussen Rusland en de VS maar ook tussen de sjiieten en soennieten en in dat krachtenspel willen wij ook een rolletje spelen, zonder te weten hoe het eindspel eruit ziet. Dom, dom, dom zeg ik tegen al die volksvertegenwoordigers die voor het inzetten van onze luchtmacht boven Syrië hebben gestemd, zonder volkenrechtelijk mandaat: dat is de arrogantie van de macht. De Canadezen stoppen met bombarderen en gaan over op een humanitaire aanpak. Voor de goede orde: ISIS is in zijn kern voortgekomen uit de soennitische achterban van de Iraakse dictator Saddam Hoessein. Direct na zijn val namen de onderdrukte sjiieten het bestuur over en overrulede het gezag van de "voorlopige autoriteit van de coalitie", de Amerikaan Paul Bremmer. 12000 leraren werden ontslagen en alle soennieten werden uit het bestuur van het land verwijderd. De frustraties die dat beleid veroorzaakte zijn tien jaar later samengekomen in ISIS. Het krachtenspel over het beëindigen van het wapengekletter in Syrië is dit weekend weer voortgezet in München. Het werd al heel snel duidelijk dat Rusland, op diplomatiek terrein bijna alle troeven in handen heeft. De Amerikanen accepteerden veel voorwaarden die de Russen op tafel legden. Mogelijk komende week al komt een wapenstilstand. Ik verwacht dat het het oprukkende Syrische leger zal proberen in Noord Syrië op te rukken tot dicht bij de de Turkse grens. Er is wel afgesproken dat zowel de Russische als de Amerikaanse coalitie ISIS blijft bestoken. Dat betekent dat het alleen erom gaat dat de Russen stoppen met aanvallen op de verschillende Syrische oppositiepartijen, die door de Amerikanen worden gesteund. Mogelijk verwachten de Russen dat daarmee de onderhandelingspositie van Assad bij het vredesoverleg wordt versterkt. Maar ook de Russen hebben daar baat bij want Poetin heeft nog een rekening te vereffenen met Erdogan. Zo geeft de Russische luchtmacht steun aan de Koerdische militie YPG, die door de Turken wordt aangemerkt als een terroristische organisatie, waardoor ze deze week een militaire basis bij de Turkse grens konden veroveren op de rebellen. Net als Iran en Hezbollah behoren de Koerden tot de Russisch/Syrische coalitie. Op de achtergrond speelt mee hoe en over welk gebied in Syrië, Irak en Turkije de staat Koerdistan wordt gevestigd. Welk spel de Koerden precies spelen is nog onduidelijk omdat de VS de Koerden ziet en behandelt als hun bondgenoot maar de Russen steunen de Koerden daadwerkelijk. Erdogan realiseert zich maar al tegoed dat hij straks het kind van de rekening wordt, die met lege handen komt te staan. Daarbij komt dat de Amerikanen een interventie van de Turken, gesteund door de NAVO, zullen blokkeren. De realiteit op dit moment is dat de Russen de onderhandelingen voor een vredesproces in Syrië dicteren en de alliantie van de VS/Saoedi-Arabië voor een voldongen feit gaan stellen. Tenzij de oorlog wordt voortgezet ……………. met als gevolg nog grotere aantallen vluchtelingen richting Turkije en Europa. Het is de vraag of dat werkelijk een optie is. Op voorstel van Merkel en de Turken is de NATO aangesproken te helpen bij de bewaking van de Turks/Griekse buitengrens in een poging de toestroom van vluchtelingen beheersbaar te maken. Binnen de NATO is besloten daaraan mee te werken. Het is een vreemde politiek/militaire beslissing, want het past niet in de doelstellingen van de Verdragsorganisatie. Daarnaast is het maar zeer de vraag of het handelen van de NATO niet in strijd is met het Vluchtelingen Verdrag van de VN? Ik verwacht dar daar het laatste woord nog niet over gesproken is. Ondanks uitspraken van de voorzitter van de EU, Mark Rutte, dat de instroom van vluchtelingen daalt, is de realiteit dat in de eerste 6 weken van dit jaar 10x zoveel vluchtelingen in Europa zijn aangekomen als in dezelfde periode in 2015. Gemiddeld komen er 2000 vluchtelingen uit hoofdzakelijk Syrië, Irak en Afghanistan iedere dag op de Griekse eilanden aan. Er zijn dit jaar al 400 vluchtelingen tijdens de oversteek vanuit Turkije verdronken. De inzet van Frontex, die aan het project 'Podeidon Rapid Intervention' werkt met 293 agenten, dat machteloos staat omdat hun taak zich beperkt tot het begeleiden van vluchtelingen naar de Griekse kust. Terugsturen van vluchtelingen naar Turkije is geen optie. Of NATO-schepen vluchtelingen wel kunnen terugsturen naar Turkije, waarvan Europese politici uitgaan, is nog onduidelijk. De tijd zal het leren, maar als die optie niet uitvoerbaar is valt de hele aanpak van Rutte/de EU in elkaar. De Grieken hebben nog drie maanden de tijd gekregen om de administratieve besognes rond de aankomst van vluchtelingen in de EU op orde te krijgen. Daarvoor heeft Brussel de Grieken 50 adviezen gegeven. Lukt het niet om de buitengrenzen te beheersen dan wordt Griekenland uit Schengen gezet en kunnen de binnengrenzen van Schengen voor 2 jaar worden geactiveerd. Het is een voorstel van niks dat veel geld kan gaan kosten omdat sluiten van de grenzen voor het goederenvervoer veel extra kosten met zich mee kan brengen. In plaats van de 'zwarte piet' naar de Grieken te schuiven zouden de verantwoordelijke ministers de opdracht neer zouden hebben moeten leggen bij de EC. Dit is het zoveelste voorstel van EU-ministers dat niet het gewenste resultaat gaat opleveren. Het ware beter geweest als ze eerst zelf de handen uit de mouwen gestoken hadden. De EU tracht op allerlei manieren de deuren te sluiten voor de werkelijkheid binnen en buiten de EU. De hele aanpak van Rutte c.s. staat of valt met de wijze waarop de Turken de afspraken nakomen. Alhoewel ik geen fan ben van Erdogan zal de toekomst leren of de Turken de gemaakte afspraken met Merkel c.s. wel kunnen uitvoeren. Hebben ze niet teveel hooi op de vork genomen.

In een opiniërende inzending van Annie Schreijer-Pierik, Europarlementariër namens het CDA, pleit daarin voor het opheffen van de Russische sancties door de EU. Europa moet met Rusland gaan samenwerken omdat de politiek van confrontatie nergens toe leidt. Ze meldt dat de Minister President van Beieren, Horst Seehofer, recentelijk de Russische President Vladimir Poetin heeft gesproken over versoepeling van de sancties tussen de EU en Rusland. De verlengde financieel/economische sancties zijn voor Duitsland een van de grootste sociaaleconomische en geopolitieke uitdagingen. Ze laat vanuit het Europees Parlement weten dat wee met Rusland in dialoog moeten om het vertrouwen te herstellen en zo spoedig mogelijk de sancties moeten afbouwen. Niet alleen de Nederlandse en Europese varkensboeren staan onder ondraaglijke druk door de lage prijzen. Maar ook de akkerbouwers, tuinders, melkveehouders, zuivelcoöperaties en kaasproducenten lijden zwaar onder de prijsdruk, die is ontstaan door de prijsdruk. Een sector met een exportwaarde van €85 mrd voor ons land raakt daardoor, op de langere termijn, aan het wankelen. De confrontatiepolitiek leidt tot ongelijke speelvelden. De door de VS opgelegde politieke en financiële sancties tegen specifieke individuen en individuele instellingen leidt ertoe dat de Amerikaanse export van vliegtuigen, machines en voertuigen naar Rusland, al dan niet via omwegen of met valse herkomstcertificaten, via Turkije en Wit-Rusland, gewoon doorgaat. Annie Schreijer-Pierik steunt de benadering van de Duitse zusterpartijen, het CDU en de CSU, die streven naar opheffing van deze schadelijke handelssancties. Het doet mij goed dat het een keer hardop wordt gezegd: een goeie buur is beter dan een verre vriend.

Deze week werd voor de eerste keer een Correspondents' Dinner gehouden, naar een idee van de Amerikaanse versie. Een premier die de spot drijft over zichzelf en andere politici. Daarna deed Dolf Jansen een politieke conference. Dat was geen vergelijking. Ik zou Dolf Jansen een acht willen geven en de premier geen voldoende: een vijf plus op zijn hoogst. Rutte mag een goed debater zijn maar geen conferencier. Het stoorde mij dat de aanwezigen, in meerderheid journalisten, zo enthousiast reageerden op soms hele flauwe uitspraken. Ik miste boe-geroep. Dat Rutte geen visie heeft op de toekomst van dit land en van de Europese Unie, heeft hij drie jaar geleden in de Rode Hoed al eens, op een indringende wijze, uitgesproken. Hij is niet meer dan een klusjesman, die onderhoud pleegt maar geen vernieuwingen doorvoert. Hij denkt wellicht zelf van wel, maar dat is ook zijn zwakke kant. Hij doet de marketing goed alleen het product is inferieur en voldoet niet aan de eisen van deze tijd. Dat hij een grap maakte over zijn gebrek aan visie, waarvoor luidt werd geapplaudisseerd, tekent de sfeer waarin hij functioneert. Dat hij de handen op elkaar kreeg voor van der Scheur met een gezwart document, begreep ik niet. Deze partijgenoot die de premier zelf op J&V heeft gezet, vernedert aan de lopende band onze volksvertegenwoordiging met verdraaiingen en halve waarheden. En neem dan zijn voorganger Opstelten die in zijn nadagen nog werd beloond met een ministerschap op het zwaarste ministerie van dit kabinet. Hij verknalde een aantal zaken: het verdwenen bonnetje, een staatssecretaris die hij beschermde ondanks dat hij als Officier van Justitie frauduleus heeft gehandeld door zaken met een crimineel niet aan de fiscus te melden en dan het dossier van de Nationale Politie, waar hij een puinhoop van maakte. Hij slaagde erin de Tweede Kamer te misleiden met uitspraken die achteraf, verzonnen waren. Over zo'n bejaarde partijgenoot moet je geen grappen maken. Het is diep triest dat de premier hem niet veel eerder heeft bedankt voor de (niet) aan het land bewezen diensten. Nu was het een complete afgang. Neem dan Dolf Jansen, die me deed denken aan de Oudejaarsconferences van Wim Kam in zijn beste jaren. Scherp, bekwaam en to the point. Daar heb ik van genoten. Hij mag terugkomen, graag zelfs, Rutte niet. Rutte zat aan een tafel met onder meer organisator Twan Huys, actrice Halina Reijn en cabaretier Dolf Jansen. Behalve de pers, uitgezonderd het NRC, zaten er ook enkele bekende Nederlanders in de zaal uit de showbizz, TV en vrienden van de premier, onder wie Gordon, Armin van Buuren, Ruud Gullit en Jort Kelder. Er keken 2,9 miljoen kijkers naar. Adriaan van Dis kwam met het bitterste commentaar!

Een nieuw pakket Europese regels voor de handel op de financiële markten (MiFID II) wordt als het het aan de Europese Commissie ligt een jaar later van kracht dan tot dusver de bedoeling was. De deadline wordt opgeschoven van 3 januari 2017 naar 3 januari 2018. Ten behoeve van de nieuwe regelgeving, die onder meer zorgt voor regulering van de zogenoemde flitshandel, moet volgens Brussel een complexe technische infrastructuur worden opgetuigd. Daarbij moet toezichthouder ESMA nauw samenwerken met nationale toezichthouders en marktpartijen. Daar is meer tijd voor nodig.

Volkswagen gaat in de Verenigde Staten circa 680.000 auto's terughalen naar de garage in verband met mogelijke defecten aan de airbags die zijn gemaakt door het Japanse Takata. Volgens het Duitse autoconcern gaat het om een voorzorgsmaatregel. De terugroepactie van Volkswagen volgt op die van rivaal Daimler, die aankondigde ruim 840.000 auto's terug te halen vanwege problemen met de airbags van Takata. Wereldwijd zijn al tientallen miljoenen auto's met airbags van Takata teruggehaald naar de garage. De airbags kunnen bij het opblazen ontploffen, waardoor stukjes metaal en plastic door de auto kunnen vliegen. Daardoor zijn al zeker tien mensen om het leven gekomen. Volgens Volkswagen gaat het om de modellen Passat, Jetta, Eos en Golf. Het bedrijf wilde niets zeggen over eventuele kosten van de actie. Daimler liet weten dat zijn terugroepactie honderden miljoenen gaat kosten.

De export van Duitsland is in december met 1,6% gedaald ten opzichte van november. Ook de import slonk in de laatste maand van 2015 met 1,6%. De ex- en importcijfers zijn gecorrigeerd voor seizoensinvloeden. Op die basis kwam het overschot op de lopende rekening op €25,6 mrd, tegen een raming van €26,7 mrd. Het handelsoverschot, dat niet is gecorrigeerd voor seizoensinvloeden, kwam op €18,8 mrd.

Inzake het neerschieten van Malaysia Airlines-vlucht MH17 (Boeing 777-200ER), ook aangeduid als vlucht KL4103 op 17 juli 2014 boven Oost-Oekraïne, is deze week meer informatie naar buiten gekomen over de ramp en de gevolgen daarvan. Op http://novayagazeta.nl/?p=727 staat informatie over de ramp van de onafhankelijk luchtvaartvaartdeskundige Ruud Holswilder. In het concept van het rapport MH17 crash schrijft de Onderzoeksraad over Luchtruimbeheer Oekraïne: De Oekraïense autoriteiten hebben niet overwogen om het luchtruim boven het oostelijk deel van Oekraïne geheel te sluiten voor de burgerluchtvaart. In de verklaringen van de Oekraïense autoriteiten op 14 en 17 juli 2014 over de beschietingen van militaire vliegtuigen was sprake van de inzet van wapensystemen die kruishoogte van burgervliegtuigen kunnen bereiken. Deze verklaringen gaven naar het oordeel van de Onderzoeksraad voldoende aanleiding om het luchtruim boven het conflictgebied uit voorzorg te sluiten. Oekraïne heeft inmiddels gereageerd op de concepttekst van de 'sub-conclusies'uit het onderzoeksrapport: Oekraïne geeft aan dat ze alle “main conclusions” verwerpen. Met deze handelwijze schuift Oekraïne iedere verantwoordelijkheid voor deze ramp aan de kant. Hier passen wel enkele kanttekeningen bij. Al vrij snel was er een complottheorie dat Oekraïne het verongelukte vliegtuig uit de lucht zou hebben geschoten en daarbij werden gedekt door de CIA en de Mossad. Die optie is nooit serieus genomen, ondanks dat die mogelijkheid technisch wel uitvoerbaar werd geacht. Bij het installeren van de Onderzoeksraad in Nederland werd afgesproken dat alle aan het onderzoek deelnemende landen alle mogelijke data en feiten konden blokkeren. Omdat Oekraïne zowel getuige, slachtoffer en dader zou kunnen zijn, zette de Onderzoeksraad zichzelf al bij het begin van hun werk al buitenspel. Ik kom daar nog op terug. De eerste uitspraak van premier Rutte was duidelijk: 'de onderste steen moet bovenkomen en de daders van de aanslag moeten berecht worden'. Het kabinet delegeerde de waarheidsvinding naar de Onderzoekscommissie. Op Kamervragen wordt door het Ministerie van Veiligheid en Justitie een deel van de verslagen van ministeriële en ambtelijke commissies vrijgegeven. Grote delen van de teksten blijken echter onleesbaar gemaakt te zijn. Volgens het ministerie kon niet alle informatie worden vrijgegeven omdat het contact met 'andere landen en internationale organisaties daardoor stroever zou verlopen'. Daarnaast vreest het ministerie onder meer dat de 'vrije uitwisseling van argumenten wordt belemmerd' als alle stukken worden vrijgegeven. CDA Pieter Omtzigt zegt daarover dat de radarbeelden uit Rusland, Amerika en Oekraïne niet het enige geheimzinnige aspect van het MH17-onderzoek zijn . Al sinds MH17 uit de lucht kwam, proberen diverse media de radarbeelden te wobben die zicht geven op politieke beleid in Den Haag, zodat ze een reconstructie kunnen maken van wat het zogenaamde crisisteam (onder leiding en verantwoordelijkheid van de MinPres) allemaal gedaan en gelaten heeft. Maar zoals met alles rond MH17, laden PvdA en VVD ook hier de verdenking op zichzelf: de informatie blijft geheim. veel informatie wordt gezwart omdat het over staatsgeheimen stukken zou gaan. Onder die geheime stukken worden ook feiten achtergehouden. Het beleid van het kabinet wordt niet door een onafhankelijke partij getoetst, maar doet dat zelf. Ze leggen dus geen verantwoording af aan derden. Een hele vreemde zaak, hetgeen bij een vliegtuigramp nog nooit is voorgekomen, is dat de radarbeelden van Rusland, de VS en Oekraïne niet zijn opgevraagd. Dat roept vragen op want dat zou wel eens het belangrijkste bewijsmateriaal kunnen opleveren. De VS zeggen dat ze beschikken over de radarbeelden, maar willen die niet beschikbaar stellen omdat andere landen daaruit kunnen afleiden vanwaar die beelden in het heelal zijn gemaakt. Er wordt wel gesteld dat leden van de Onderzoeksraad in de VS het materiaal hebben gezien, maar er is geen document dat het is ingebracht. De Russen leggen wel materiaal voor waaruit blijkt dat MH17 uit de lucht zou zijn geschoten door Oekraïense jagers. Maar die duiding zou niet kloppen met materiaal dat gevonden is van een luchtdoelraket. Resteert Oekraïne: daar zijn veel onbeantwoorde vragen over. Een woordvoerder van de Oekraïense regering maakte op 14 juli 2014 op een tijdstip, vrijwel direct nadat de restanten van het vliegtuig waren neergestort, al bekend wat er precies was gebeurd. Toen een journalist later bij de overheid in Kiev hem wilde interviewen, kende men de man niet en later toch weer wel: hij was met vervroegd pensioen vertrokken en was naar zijn dochter in Canada gegaan. Er is geen adres bekend. En dan geeft Oekraïne nu aan dat ze alle “main conclusions” van het rapport van het onderzoek verwerpen. Dat kunnen ze ook want dat is zo afgesproken: iedere deelnemer aan het onderzoek kan publicatie van data blokkeren om te voorkomen dat een getuige als dader kan worden aangemerkt. Kun je nu stellen dat Oekraïne een 'schurkenstaat' is? Een schurkenstaat is een pejoratieve term die in Nederland en Vlaanderen gebruikt wordt om een land te beschrijven dat zich buiten internationale verdragen stelt en zich in de internationale politiek ‘onfatsoenlijk’ gedraagt. Door ICAO regels te negeren, ook al zijn ze “non-binding”, heeft Oekraïne zich buiten internationale verdragen gesteld en gedraagt het zich onfatsoenlijk. Daarbij komt dat schilderijen van oud-Hollandse Meesters, die tien jaar geleden uit het Westfries Museum in Hoorn zijn gestolen in Oekraïne gewoon te koop worden aangeboden. De politie weet al heel lang door wie en waar die stukken zijn, maar ondernemen geen actie. De vraag of Oekraïne een schurkenstaat is moet dan ook bevestigend beantwoord worden, schrijft Ruud Holswilder. De vraag is dan wel wat de positie is van de VS, de NAVO en de Europese Unie en het IMF in dit dossier? Staan er geo-politieke belangen op het spel, wordt Oekraïne de hand boven het hoofd gehouden. Dat Nederland een actieve rol heeft gespeeld bij deze ramp wijs ik volledig af. Maar niet dat we in een positie zijn gemanoeuvreerd die heel onbehagelijk voelt. Het kan de uitslag van het referendum op 6 april over het Associatieverdrag met Oekraïne beïnvloeden.

Over het referendum gesproken betreffende het Associatieverdrag met Oekraïne daar zijn kanttekeningen bij te plaatsen. Niet dat mijn keuze al niet vaststaat maar wel over buitenlandse partijen die zich intensief bemoeien met beïnvloeding van het kiezersvolk. Er staan kennelijk grote geo-politieke (de VS wil macht krijgen over dit land dat grenst aan Rusland), economische en financiële belangen op het spel. Niet voor niets heeft het “ja” kamp, Michiel van Hulten (PvdA) en Joshua Livestropop (God & Palin), van de Amerikaanse miljardair George Soros financiële ondersteuning van €200.000 gekregen om campagne te voeren voor een 'ja' bij het referendum op 6 april. Campagne voeren voor welk standpunt dan ook is natuurlijk dikke prima (hup hoge opkomst!), maar het is zeer zorgelijk dat vermogende buitenlandse bemoeials met hun eigen agenda in de hand een prijskaartje aan de Nederlandse democratie komen hangen door lobbyisten in te zetten voor hun belangen. Europese richtlijnen wijzen dergelijke dubieuze praktijken desalniettemin duidelijk af. De Raad van Europa schrijft het volgende voor: “States should specifically limit, prohibit or otherwise strictly regulate donations from foreign donors”. Het handelt hier om belangenbehartiging van een Amerikaanse miljardair met grote economische en financiële belangen in Oekraïne. Kennelijk moeten we toestaan dat buitenlandse partijen hier de dienst uitmaken. De Amerikaanse diplomatie vreest dat de 'nee' stem kan leiden tot een vergroting van de instabiliteit, naast de migranten instroom, van het Europese bestuur. De Amerikanen zetten in op de boodschap aan het Nederlandse volk en onze politici dat dit associatieverdrag niet mag worden weggestemd. Zo organiseren de Amerikanen een vierdaagse trip naar Oekraïne voor de Nederlandse kranten, weekbladen, TV en radio. De Amerikanen hopen dat de Nederlandse media erin zullen slagen de kiezers tot een 'ja' stem over te halen. De andere kant van de medaille is dat de regering in Kiev er maar niet in slaagt de corruptie onder controle te krijgen. Het IMF trekt deze week ook aan de bel dat de voortgang van de hervormingen achterblijft. Wat heeft Nederland te zoeken in een schurkenstaat als Oekraïne, waar corruptie al decennia lang hoogtij voert. Het hele proces gaat terug naar de drang van de VS om het territorium in Europa uit te breiden tot aan de Russische grens. Daarbij zijn de Westerse bondgenoten, de NAVO, de EU en het IMF ingezet. Het gaat om macht en om geld. In de ontkenning dat het Associatieverdrag zal leiden tot nauwere contacten met de EU, geloof ik niet. Waarom schuift Brussel dan geld naar Kiev? Het is zeer de vraag of het referendum bijdraagt aan een pro-EU sentiment?

Directeur Christine Lagarde van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is zeer bezorgd over het gebrek aan vooruitgang bij hervormingen en de strijd tegen corruptie in Oekraïne. Volgens haar zijn er ook zorgen over belangenverstrengeling bij het opstellen van beleid. Ze is van mening dat het land veel meer moet doen om hervormingen door te voeren en om corruptie aan te pakken, anders dreigt het steunprogramma van het IMF voor Oekraïne in gevaar te komen. Het fonds heeft $17,5 mrd aan steun toegezegd aan Kiev. Het is volgens de IMF-voorzitter van vitaal belang dat het leiderschap van Oekraïne nu ingrijpt om het land weer op het juiste pad te krijgen. Oekraïne loopt anders het risico terug te keren naar ,,het patroon van falend economisch beleid'' dat het land in zijn recente geschiedenis heeft geplaagd, aldus Lagarde. Oekraïne verkeert in een ernstige politieke crisis na het recente opstappen van de minister van Economische Zaken. Die gaf als reden voor zijn vertrek aan dat elementen binnen de regering hervormingen tegenhouden en zich schuldig maken aan corruptie. Daarbij wees hij in het bijzonder op een naaste medewerker van president Petro Porosjenko. Lagarde liet toen weten bezorgd te zijn over het vertrek van de minister omdat hij juist goede vooruitgang boekte met het doorvoeren van hervormingen en het bestrijden van corruptie. De Oekraïense premier Arseni Jatsenjoek heeft afgelopen weekeinde gezegd dat de regering blijft werken aan hervormingen en transparantie van het beleid. Hij wil dat er ,,zero tolerance'' is voor corruptie.

Opnieuw fraude bij de koersbepaling van staatsleningen op de financiële markten? De Europese Commissie gaat bekijken of er sprake is van manipulatie bij de uitgifte van staatsobligaties. Wordt hier niet bedoeld manipulatie van de koersvorming? In de VS en Engeland loopt er al een onderzoek, de markt heeft een omvang van $1500 mrd. Het verkennende onderzoek van de Commissie zit nog in de beginfase. De verantwoordelijke eurocommissaris Vestager heeft vragenlijsten verstuurd, meer wil de Commissie er niet over kwijt. De zaak kan een even grote omvang krijgen als destijds het manipuleren van de Libor-rente door een aantal grote banken. Het Amerikaanse onderzoek richt zich vooral op de individuele handelaren die in de dealingrooms afspraken kunnen maken over de koersvorming. Financial Times meldde al eerder dat drie grote banken, Nomura, BankofAmerica en Crédit Agricole, handelaren op non-actief hebben gezet in afwachting van het onderzoek.

Met de verscherpte controles wil het kabinet economische vluchtelingen aan de grenzen met België en Duitsland tegenhouden. Bij de grensovergangen op de snelwegen zet de marechaussee extra mobiele controleposten in. Nieuw is daarbij ook dat de maximumsnelheid wordt verlaagd. Daardoor heeft de marechaussee beter zicht op het verkeer dat het land binnenkomt. Het vergroot wel de kans op files, zegt staatssecretaris Dijkhoff. Komt mini-Schengen eraan?

Ik wilde in dit blog nog aandacht vragen voor de relatie tussen de dalende koersen op de aandelenmarkten en de waarde die beleggers toekennen aan ondernemingen. Ik doel dan op de shareholder value, die ten koste kan gaan van andere belanghebbenden in een bedrijf zoals werknemers, leveranciers of de stad van vestiging. Misschien kom ik daar later nog wel eens op terug. Volgende week zal ik aandacht besteden aan de daling van de koopkracht voor ouderen met een (bedrijfs)pensioen/lijfrente naast hun AOW.

Slotstand indices 5 februari 2016; week 6: AEX 413,94; BEL 20 3.203,66; CAC-40 3995,06; DAX 30 8.967,51; FTSE 100 5707,60; SMI 7656,60; RTS (Rusland) 689,90; DJIA 15.973,84; NY-Nasdaq 100 4.019,191; Nikkei 225 15187,87; Hang Seng 18322,15; All Ords 4816,60; SSEC 2763,492 (beurs was deze week gesloten vanwege Chinees Nieuwjaar); €/$ 1,1266; goud $1237,90; dat is €35.333,91 per kg, 3 maands Euribor -0,183% (1 weeks -0,266%, 1 mnds -0,24%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,392%, 10 jaar VS 1,7026%. Een liter diesel hier aan de pomp €0,989. Ontwikkeling rente 10 jarig Staat: 3 jan 2011: 3,12%; 6 jan 2014: 2,18%; 20 apr 2015: 0,19%; 4 jan 2016: 0,71%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.