UPDATE19122015/303 De Europese Unie bestaat helemaal niet

Achteraf had ik er spijt van dat ik niet nog een paar uur had gewacht om achtergrondontwikkelingen mee te kunnen nemen bij het terugtreden van Anouchka van Miltenburg als Kamervoorzitter. Het is een heel bijzonder voorval want de laatste keer dat een voorzitter van de Tweede Kamer terugtrad is 103 jaar geleden. Bij haar aankondiging zegt de aftredende Kamervoorzitter dat ze deze belangrijke functie niet langer wil belasten met een discussie over de wijze waarop zij met belangrijke informatie, waarnaar de Commissie Oosting naar op zoek was, had vernietigd. ”Ruimte voor vragen te beantwoorden aan de aanwezige pers gaf de vertrekkende preses niet. “Wij blijven elkaar zien”, verzekerde ze het journaille nog wel. Van Miltenburg blijft wel in de VVD-fractie als Kamerlid. Eerder had De Telegraaf al gemeld dat de VVD-top de handen van de preses had afgetrokken. Dit gebeurde nadat uit het rapport van de commissie Oosting bleek dat ze eigenhandig, kennelijk ook zonder overleg, een brief van een klokkenluider over de Teevendeal liet vernietigen dan wel zelf door de papierversnipperaar haalde. Ze zou daarover afgelopen dinsdag verantwoording hebben moeten afleggen aan de Tweede Kamer. Haar collega-parlementariërs hadden al 37 vragen ingediend, waaruit een enorm wantrouwen richting het optreden van Van Miltenburg sprak. Het vertrek kan echter niet anders gezien worden als het gevolg van een optelsom aan blunders. De VVD'er worstelde sinds haar aantreden in 2012 met haar positie. Debatten ontaardden geregeld in chaos, gezag bleek zoek en op essentiële momenten leek Van Miltenburg de zwaarte van haar functie niet de baas te kunnen. Het viel mij op dat van Miltenburg geen excuses aanbood voor het falen als Kamervoorzitter. Niet dom, zelfs niet een beetje dom. De vraag is of ze uit zichzelf is opgestapt omdat ze de functie als te zwaar ervoer, of dat ze de gestelde Kamervragen niet kon of wilde beantwoorden en dus wel moest opstappen. Maar er is nog een derde mogelijkheid. Door het hele Teevendeal-dossier loopt een blauwe draad van prominente liberale politici, die in het rapport van de Commissie Oosting, kritisch worden gevolgd. De echt grote jongens, die of de Kamer onjuist informeerden over de Teevendeal, dan wel last hebben van selectief geheugenverlies. Het belang van de VVD staat nu onder druk. Daar komt bij dat Mark Rutte hard wordt geattaqueerd. Bij zijn optreden in de talkshow bij Umberto en daarna op zijn wekelijkse persconferentie op 11 december gevolgd door uitspraken van Jan-Hein Kuijpers, de advocaat van drugsbaron Cees H, werd de premier frontaal aangevallen. Alles bijeen hebben Teeven, Swagerman, Korthals Altes, Opstelten, Rutte en van Miltenburg nog wel wat uit te leggen. Van Miltenburg is in dit gezelschap de zwakste schakel in de VVD-ketting en die moest dus 'kaltgestellt werden'. Ik onderscheid twee scenario's: het minst negatieve is dat één persoon zijn partijgenoten een voorstelling van zaken heeft gegeven over zijn handelen, dat niet het hele verhaal dekt, de andere optie is dat de 'anderen' één partijgenoot de hand boven het hoofd hebben willen houden en waarheidsvinding bewust hebben trachten te voorkomen door de Kamer de werkelijke gang van zaken te onthouden. Voor het publiek waren vorig weekend de kaarten al geschud geschud. Maurice de Hond meldde dat, behalve van de kiezers die nu VVD stemmen (13% van alle kiezers), zijn er vooral afkeurende reacties op VVD-hoofdpersonen na publicatie van het rapport-Oosting, over de Teeven-deal. Op de peildag, vond 58% van de kiezers dat Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg moet opstappen, 55% dat Fred Teeven weg moet als Kamerlid en 51% wil dat premier Mark Rutte vertrekt. Verder vindt 59% van de kiezers dat oud-minister Ivo Opstelten destijds de Kamer bewust verkeerd ingelicht heeft en denkt 70% dat premier Rutte dat ook heeft gedaan. 

Leonard V. Rutgers, hoogleraar antieke cultuur aan de Universiteit Utrecht, schrijft in een opiniërend artikel in Trouw over 'Rutte doet aan geschiedvervalsing' Daarin verwijt hij dat de val van het Romeinse Rijk helemaal niets te maken heeft met het doemscenario van Rutte over de vluchtelingenstroom, waar Europa nu mee wordt geconfronteerd. Hij besluit zijn bijdrage met een interessant slot. De premier is een afgestudeerd historicus. “Rutte's geschiedvervalsing komt overig niet uit de lucht vallen. De premier probeert ons angst in te boezemen om zijn eigen angst te verbloemen. In de peilingen wordt de VVD immers ter rechterzijde ingehaald door de PVV. Dat is niet zo vreemd want met zijn politiek van symptoombestrijding en gebrek aan een langetermijnvisie biedt de VVD geen enkel alternatief. Over een vermeende analogie met de val van het Romeinse Rijk in 1453 hoeven we ons geen zorgen te maken. Over een verdere terugval van de VVD wel.

De Belgische oud-premier Guy Verhofstadt (GV), nu de leider van de liberale fractie in het Europees Parlement, heeft zijn visie op de toekomst van Europa neergelegd in een boek getiteld 'De ziekte van Europa’. In een interview met Martin Visser (MV) bij DFT spreekt hij harde taal over de Nederlandse premier. „Ik ben een optimist”, zegt hij. Maar uit alles spreekt een diepe frustratie. In zijn nieuwe boek komt hij met zeer vergaande voorstellen. MV: Willen Nederlanders het Europa van Rutte wel? ’Europa heeft geen behoefte aan grote vergezichten, maar aan het aanpakken van grote problemen.’ Van wie is deze uitspraak? GV: vragend kijkt hij naar zijn woordvoerder. Die gokt goed: premier Rutte. MV: Rutte noemt vergezichten over Europa 'geleuter'. GV: „In de politiek heb je altijd behoefte aan een vergezicht. Je moet de horizon tonen. Anders word je zeeziek. Dat moeten jullie als zeevarende natie toch weten? Die horizon zijn we kwijtgeraakt. Kijk naar wat we nu meemaken met de zoveelste crisis. Na de eurocrisis, na de vluchtelingencrisis en de geopolitieke crisis, zou je veiligheid en terrorismebestrijding als de volgende kunnen kenmerken. Als je dat terrorisme zonder grenzen wilt bestrijden mogen we dat vergezicht niet uit het oog verliezen.” MV: Nederland is komend half jaar voorzitter van de EU en wil het dan vooral veiligheid en terrorisme hebben. GV: „Dat zijn dé onderwerpen. Daarnaast wil Nederland de interne markt van de EU verbeteren. Ook hoognodig. Maar er komt nog iets anders op Nederland af: de Britse kwestie. De Britten willen een aantal dingen veranderen in Europa wat betreft autonomie en voor een deel kan ik daarin meegaan. Laten we dat moment aangrijpen om meteen een aantal andere dingen te veranderen. Na de opstapeling van tal van problemen verwachten we in 2016 antwoorden. Oplossingen die verder gaan dan bijvoorbeeld een akkoord te sluiten met Turkije en dan denken dat al onze problemen voorbij zijn. Nederland is voorzitter op een cruciaal moment. Dit zou een kantelmoment kunnen zijn.” MV: Is de vluchtelingencrisis een groter gevaar voor de EU dan de eurocrisis? GV: „Het drama is dat iedereen zegt dat dit de Europese Unie zelf op het spel zet. Dat valt ook niet te ontkennen als landen beginnen hun grenzen weer op te trekken. Maar tegelijkertijd zijn de lidstaten niet in staat om over hun eigen schaduw heen te springen. En te zeggen: het inlichtingenvraagstuk moeten we samen oplossen. Of: het vluchtelingenvraagstuk moeten we gezamenlijk aanpakken door buitengrenzen te bewaken. Al die crisissen geven een enorme druk op de Unie. Dat veroorzaken de lidstaten zelf.” MV: In uw boek schrijft u dat de Europese Unie nog altijd uit losse landen bestaat.„De Unie is eigenlijk geen unie. De EU is een samenwerking van lidstaten met een vernislaag van Europa erover. Wat blinkt, is de vernislaag. Maar wat daaronder zit, is bepalend. En dat zijn nog steeds de 28 lidstaten die alles maar dan ook alles met unanimiteit beslissen. Niemand bepaalt het gezamenlijke belang van de EU en ook niet de richting die we uit gaan.” MV: De Europese Unie bestaat eigenlijk niet. GV: „Ja, ik zou bijna tot die vaststelling komen: de Europese Unie bestaat niet. Als je het vernislaagje er met je nagel afkrabt , dan hou slechts die samenwerking over..” MV: Komt er een doorbraak op de Europese top? GV: „Laten we het hopen. Het is de bedoeling om op die top te besluiten over een Europese kustwacht en grensbewaking. Het is onvoorstelbaar dat die er nog altijd niet is! Normaal begin je eerst met de Europese grens- en kustwacht en dán pas vrij reizen binnen Schengen. Het is net als met de euro. Normaal begin je met een regering en een schatkist. En dan pas voer je de euro in. We hebben een ziekte in Europa van 'het paard achter de wagen te spannen'. Dát creëert bij het publiek een negatief gevoel over de Europese Unie. Men holt steeds achter de feiten aan en de EU wordt daarvoor verantwoordelijk gesteld. Maar het is het soort Unie dat aan de schandpaal genageld zou moeten worden. Deze Unie die bestaat uit 28 lidstaten die elk voor hun eigen belang opkomen. Wanneer gaan we dat nou eens doorbreken?” Conclusie: Verhofstadt schetst een heel ander Europa dan wat Rutte er van maken wil. Het grootste probleem van Rutte is een gebrek aan leiderschap, hij mist een vergezicht op te toekomst van Nederland en van Europa. Hij is niet de leider die voor de troepen uitloopt. Hij is niet meer dan een klusjesman die onderhoud pleegt en dat is veel te weinig voor de grote problemen waar Nederland, Europa en de wereld mee kampt. Op 3 september 2013 sprak Mark Rutte, in zijn functie van premier van dit land (en dus niet als de politieke leider van de VVD) in de Rode Hoed de H.J. Schoo-lezing uit. Die lijn volgde hij niet. In zijn toespraak volgde hij de denktrant die hij al langere tijd volgde. De lezing werd uitgesproken door zowel premier Rutte als de politieke VVD-leider Mark Rutte. En toch moest Rutte de lezing houden als premier van een kabinet waarin ook de PvdA zit. Moest hij zijn liberale aard ontkennen om tot een nieuwe synthese te komen? Dat we inhoudelijk geen wonderen van hem mochten verwachten, maakte hij in zijn eerste zinnen al duidelijk. 'Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert', zei hij, de zaal in wijzend. 'Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.' De aanwezigen in de tot aan de nok gevulde zaal hadden een daad kunnen stellen en de zaal kunnen verlaten. Geen vergezichten dus, maar een dringende oproep bestaande zekerheden los te laten en ons open te stellen voor veranderingen. Alleen zo kan Nederland de essentiële voorzieningen blijven betalen. Rode draad bij dat alles: een terugtredende overheid en een burger die zelf meer initiatief neemt. Rutte vatte nog maar eens samen wat voor hem de kern van politiek bedrijven is: goed kiezen met schaarse middelen. Hoe die veranderingen eruit moeten zien, daarover bleef de premier in het vage: verdieping van de tweedeling in de samenleving; groeiende ongelijkheid van kansen; onderwijs dat alleen toegankelijk is voor wie het kan betalen – het zijn allemaal scenario's die op basis van Ruttes betoog mogelijk zijn. Daarmee volgt Rutte niet de lijn van Verhofstadt, die een stip op de horizon wil kenbaar maken. Die om visie smeekt van Brussel. Die het gepruts van de 28 regeringsleiders allang zat is. Die vergezichten wil horen van de Europese Raad onderbouwd door politieke, monetaire, financieel/economische, sociale en culturele fundamenten. Verhofstadt is vooralsnog een zoekende in de woestijn, zijn tijd is nog niet aangebroken. Zijn ideeën over de inrichting van Europa komen pas aan bod als de Europese Unie en/of de ECB de handdoek in de ring gooien. Op het moment dat er een 'wapenstilstand' wordt afgekondigd.

In de Trouw bijlage Letter&Geest las ik een interview met de oud-diplomaat Just de Visser. Als topambtenaar was hij aanwezig bij de top van de 12 regeringsleiders die in 1991 bijeenkwamen in Maastricht en daar beslissingen namen over hoe verder te gaan met de Europese integratie. Er zou een Muntunie komen die gepaard zou moeten gaan met een politieke integratie, waarmee de soevereiniteit op gebieden van belastinginning, sociaal-economisch beleid, buitenlandse veiligheidspolitiek, justitie- en vreemdelingenbeleid zou worden overgedragen aan Brussel. De uitvoering hiervan werd een groot fiasco. De politieke elite hield de totstandkoming een een Politieke Unie af omdat het volk er nog niet aan toe zou zijn. De realiteit is echter dat de 28 regeringsleiders die de EU nu telt, niet in staat zijn het beleid te voeren dat nodig was om de banken-, schulden-, euro-, financieel/economische- vluchtelingen- en de geopolitieke crisis aan te sturen en op te lossen. Steeds weer liepen ze achter de feiten aan in de hoop dat de tijd de problemen wel zou oplossen. Maar dat gebeurde niet. Ook de hoop dat Draghi de financieel/economische problemen voor hen zou oplossen, gebeurde niet. Draghi heeft zijn monetaire tools ingezet en al meerdere keren uitgesproken dat nu de regeringsleiders weer aan zet zijn, maar die laten nog altijd afweten. Althans ik zie nog onvoldoende bewegingen die duiden op investeringen voor de toekomst. Dat is verklaarbaar want zolang er geen visie van Europa is voor de toekomst, wordt er ook niet geïnvesteerd. Eén positieve voorzet is er nu wel en dat zijn de afspraken die in Parijs zijn gemaakt in het Klimaatverdrag.

Het klimaatakkoord gaat ons land zichtbaar veranderen, nu alle 195 landen in Parijs 'ja' hebben gezegd tegen het bindende klimaatakkoord. Het verdrag is erop gericht de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen en de opwarming van de aarde te verminderen. Alle deelnemende landen moeten zich aan de doelstellingen in het verdrag houden. Na de mededeling dat het verdrag was aangenomen, barstte in de zaal een minutenlang applaus en gejuich los. Er was ook nog ruimte voor een kwinkslag. Conferentievoorzitter Laurent Fabius onderbrak het gejuich om het historische akkoord te bekrachtigen met een hamerslag. ,,Ze zeiden me dat ik nog even een klap met de hamer moest geven. En het is maar een klein hamertje, maar het brengt iets groots tot stand", grapte Fabius. De belangrijkste punten in het verdrag zijn: het beperken van de opwarming van de aarde tot maximaal 2 graden, met 1,5 graad als streefwaarde, het fors verminderen van de uitstoot van broeikasgassen en investeren in arme landen die moeite hebben de klimaatdoelstellingen te halen. De rijke landen hebben beloofd dat zij vanaf 2020 elk jaar $100 mrd vrij gaan maken voor armere landen in hun strijd tegen klimaatverandering. De Franse president François Hollande sprak van een historisch akkoord. Volgens conferentievoorzitter Fabius leidt het verdrag tot een keerpunt in het gebruik van fossiele brandstoffen als olie, gas en steenkool. Zowel bedrijven als overheden moeten geleidelijk overschakelen op alternatieve energiebronnen. Twee onderdelen die niet worden benoemd zijn: de nationale toezeggingen die zijn ingebracht door landen, zijn niet bindend en over de twee sectoren die als de grootste vervuilers van CO2 uitstoot wordt niets gezegd. Het is een ambitieus akkoord dat uiteindelijk 15 gigaton aan broeikasgassen moet gaan terugbrengen. Iedere vijf jaar worden de deelnemende landen getoetst of ze wel genoeg doen. Plannen zijn mooi, maar de uitwerkingen zijn beter. Het gaat Nederland zwaar belasten nu we werk moeten gaan maken van de afbouw van het fossiele tijdperk. Onze Groningse gasbel zal veel minder inkomsten gaan generen voor de schatkist en dat er een vernietiging op gaat treden van investeringen in kolencentrales. En olie gaat veel van zijn glans verliezen. Of de olieprijs daarop vooruitloopt met een daling van 40% in het afgelopen jaar en nu op het laagste niveau sinds begin 2009 staat: dat is zeker, voor de korte termijn, terug te leiden naar de 'belofte' van Iran om zijn olie-export fors te gaan opvoeren, ondanks het overaanbod van olie en de afkalvende prijzen. Mogelijk wordt ook in de prijsstelling voor ontwikkelingen op de langere termijn, meegenomen: dalende investeringen in de fossiele energiesector en de ombouw naar duurzame energie. Heel positief in het Parijse Akkoord zijn nieuwe investeringen in energie-neutraal bouwen, wonen en fabriceren door windmolens, zonnepanelen en energie uit water en biogas. We staan aan het begin van een enorme kanteling van onze economie. Het moet nog wel allemaal op gang komen maar ik ben hierover enthousiast.

Bankiers zien cybercrime en de onzekere economie als de belangrijkste bedreigingen voor hun sector. Dat stelt consultancybureau PwC in zijn jaarlijkse onderzoek naar grootste zorgen in de bankensector. Bankiers, risicomanagers en regelgevers wijzen daarin de kwetsbare economie aan als de belangrijkste potentiële uitglijder voor de bankensector. Cybercrime steeg daarnaast echter met stip op de zorgenlijst, van negen naar twee. In 2012 stond de vrees voor hackers en computervirussen nog slechts op de achttiende plaats. De angst voor cybercrime blijkt ook uit de grote zorgen binnen de financiële sector over de kwaliteit van de technologie van banken en hun systemen voor risicomanagement. Die nemen de vierde en zesde plaats in op de lijst met mogelijke 'bananenschillen' voor de banken. En laat ik het deze keer nou eens helemaal eens zijn met de uitkomst van dit onderzoek. De vraag is hoer de banken en institutionele beleggers met deze bedreigingen omgaan? Ook voor deze sector is een zorgplicht van kracht om gelden als 'een goed huisvader' te bewaren.

Grote banken in Europa en de Verenigde Staten hebben dit jaar het verlies van bijna 100.000 arbeidsplaatsen aangekondigd en volgend jaar zullen daar nog duizenden ontslagen bovenop komen. Dat schrijft zakenkrant Financial Times. Het banenverlies, exclusief de impact van omvangrijke verkopen van bezittingen, komt neer op meer dan 10% van het totaal bij de elf grote banken in Europa en de VS die nieuwe ontslagen hebben aangekondigd. Het grote verlies van arbeidsplaatsen in de financiële sector werd vorige week onderstreept door de bekendmaking dat bij Rabobank nog eens 9000 banen gaan verdwijnen en het ontslag van 1200 man bij het Amerikaanse Morgan Stanley. Naar verwachting gaan volgend jaar het Britse Barclays en het Franse BNP Paribas aankondigen het mes nog verder in het personeelsbestand te zetten om kosten te besparen, aldus de krant. Sinds de financiële crisis zijn al honderdduizenden banen verdwenen in de Europese en Amerikaanse financiële sector.

De miljardenfusie tussen de gasreuzen Shell en British Gas Group (BG) kost 2800 banen. Die banen komen bovenop de al eerder aangekondigde 7500. Wereldwijd verdwijnen bij Shell en BG 10.300 banen door het afstoten van onderdelen en het samengaan met BG. Dat is zo'n 11% van het totaal aantal werknemers van de beide bedrijven. De 2800 banen verdwijnen bij zowel de operationele activiteiten als bij de kantoren. Het in elkaar schuiven en samenwerken moet een synergievoordeel opleveren.

De geplaagde automaker Volkswagen verliest op Europees niveau qua marktaandeel iets terrein op de concurrentie, maar is nog altijd veruit de grootste speler op de Europese automarkt. In november verkocht het bedrijf meer auto's in vergelijking met november vorig jaar, maar de verkoopplus was minder sterk dan bij concurrenten. Het marktaandeel van Volkswagen Group zakte vorige maand naar 24,3% van 26,6% een jaar eerder, zo blijkt uit cijfers die de Europese autobrancheorganisatie ACEA. Daar zal niemand in Berlijn en Wolfsburg zich druk over maken. Tot dusverre is de correctie verwaarloosbaar. Het zal nog niet tot problemen leiden in de productieeenheden.

Het economisch vertrouwen van Duitse beleggers is in december toegenomen. Dat maakte het vooraanstaande onderzoeksinstituut ZEW 15 december bekend. Het is niet de eerste keer dat ik mij erger dat halverwege de maand al wordt gemeld hoe het beleggerssentiment over die maand wordt beoordeeld. De ZEW-index, die het vertrouwen in de komende drie tot zes maanden weerspiegelt, klom van 10,4 in november naar 16,1 deze maand. Het gaat om het economisch vertrouwen van Duitse beleggers. Dan is de eerste vraag wat onder het 'economisch vertrouwen' wordt verstaan. En wie zijn de Duitse beleggers? Die Duitse beleggers verwachten dat de extra stimuleringsmaatregelen van de Europese Centrale Bank (ECB) gunstig zullen uitpakken voor de economie. Die aanname is niet onderbouwd en dus wil ik weten wie die verwachtingen dan wel hebben? Deze maand is voor de tiende maand achtereen €60 mrd (dus 10x€60 mrd=€600 mrd in totaal) in de markt gepompt zonder dat de doelstellingen, stijgende inflatie en groeiende investeringen, zijn behaald. Ja, dat goedkope geld wordt gebruikt door beleggers om daar geld mee te verdienen op de effectenbeurzen. En Draghi had de financiële markten al toegezegd dat de ECB de geldpersen in een nog hoger tempo gaan draaien in de komende tijd. En daar willen ook Duitse beleggers optimaal van profiteren onder de dekmantel van 'economisch vertrouwen'. Dat is een heel kortzichtige gedachte. Veel van het beschikbaar komende geld uit de verkoop van staatsleningen door de banken gaat als kredietverlening naar het bedrijfsleven maar wordt door gebruikt door traders die daarmee op effectenbeurzen beleggen en zo winsten maken door oplopende koersen. Op enig moment zal blijken dat aandelen overgeprijsd zijn en een reactie op de financiële markten zal het gevolg zijn. De verliezen die dan genomen moeten worden komen rechtstreeks ten laste van het resultaat. Daarnaast ligt een rapport van het Ifo-onderzoeksinstituut die stelt dat het economisch vertrouwen van Duitse ondernemers in december licht is afgenomen in vergelijking met een maand eerder. De index die de verwachtingen over de economische ontwikkelingen in de komende drie tot zes maanden weergeeft, noteerde een stand van 108,7 tegen 109 een maand eerder. Het Ifo-onderzoek wordt gehouden onder circa 7000 bedrijven in de grootste economie van Europa. De Duitse centrale bank voorspelde eerder deze maand nog dat Europa's grootste economie voorlopig gestaag blijft groeien, vooral dankzij de binnenlandse vraag. De Bundesbank verwacht een economische groei van 1,8% in 2016, na een plus van 1,7% dit jaar.

Hoewel China monetair de economie een steun in de rug geeft om een groeivertraging te voorkomen, blijven de risico’s op een harde landing in het komende jaar onverminderd hoog. Dat stelt Alex Wolf, econoom opkomende markten bij Standard Life Investments. Volgens hem nemen de schuldniveau’s in China steeds verder toe en begint de zwakke vraag in handel en productie zijn sporen na te laten in de financiële sector van de op één na grootste economie wereldwijd. Met het aan de ene kant het doorvoeren van hervormingen aan de aanbodzijde en anderzijds monetair en budgettair de geldkraan opendraaien, bevindt het land zich in een moeilijke spagaat, stelt Wolf. De econoom verwacht verder dat de politieke en economische ineenstorting van Bric-land Brazilië volgend jaar een stempel zal blijven drukken op het wereldwijde economische sentiment.

Het volgende bericht ervaar ik niet als positief, meer als 'stel de verwachtingen bij'. De Chinese Academie van Sociale Wetenschappen verwacht dat de economische groei van China volgend jaar naar 6,6 tot 6,8% vertraagt. De denktank voorziet daarbij een inflatie van 2,1%, een niveau dat sinds 2014 niet meer is bereikt. De producentenprijzen zullen blijvend onder druk staan, zo is de verwachting. Volgens de knappe koppen moet de Chinese centrale bank voorlopig doorgaan met zijn verruimde monetaire beleid. Zeker nu China minder afhankelijk wil worden van productie en infrastructuur en juist zwaarder wil leunen op consumptie en diensten. Voor dit jaar voorzag de academie vooraf een groei van 7%. Die voorspelling werd halverwege het jaar naar beneden bijgesteld tot 6,9%. President Xi Jinping zei eerder dat het bruto binnenlands product (bbp) van China de komende vijf jaar minimaal uitkomt op 6,5%. De groeivertraging houdt daarbij volgens hem nog zeker aan tot 2018. De Chinese nationale ontwikkelings- en hervormingscommissie stelt dat de groei van de Chinese economie dit jaar is achtergebleven bij de verwachtingen en heeft moeite de groeidoelstelling van 7% te halen. Ook komend jaar gaat dat niet lukken, denkt de commissie, tenzij er stimuleringsmaatregelen worden genomen. De denktank adviseert de rente te verlagen en reserve-vereisten voor banken te verruimen om investeringen te stimuleren. De commissie voorziet een verlaging van de investeringsgroei van 10,2 dit jaar tot rond de 9% voor 2016. Ook adviseert het instituut om de yuan te laten devalueren om de export te stimuleren.

De werkloosheid in ons land is afgelopen maand nauwelijks gedaald, stelt het CBS. Nog altijd zitten er meer dan 600.000 Nederlanders zonder werk, ongeveer evenveel als in het voorgaande kwartaal. In november zat nog altijd 6,8% van de Nederlandse beroepsbevolking zonder werk. Dat zijn 606.000 mensen. Daarmee komt er een einde aan een stijgende trend die sinds juli was ingezet. Van de 603.000 Nederlanders zonder baan in die maand liep het aantal werklozen gestaag op tot aan 616.000 in oktober. Hoewel die stijgende lijn dus is afgebroken, blijft het aantal werklozen min of meer rond hetzelfde niveau schommelen. Het is de vraag of daar op korte termijn veel verandering in komt. De Nederlandsche Bank (DNB) stelde onlangs in zijn economische prognoses dat de daling van de werkloosheid volgend jaar stagneert. De toezichthouder voorziet pas in 2017 een verdere daling. Daarmee loopt de werkloosheid veel minder snel terug dan bij andere crises, aldus DNB. Dat heeft onder meer te maken met overheidsbezuinigingen. Daardoor neemt de werkgelegenheid in de sectoren overheid en zorg alleen maar af. Het herstel van de arbeidsmarkt moet daardoor volledig van het bedrijfsleven komen. Wat opvalt is dat de werkloosheid onder vrouwen de laatste tijd wat aan het oplopen is. In november was 7,4% van de vrouwen werkloos ten opzichte van 7,1% in augustus. Bij mannen lag het aandeel werklozen, met 6,3%, in november juist lager dan drie maanden eerder. Uitkeringsorganisatie UWV telde in november 425.000 WW-uitkeringen. Dat zijn er 6000 meer dan in de voorgaande maand, en het is ook een lichte stijging ten opzichte van november vorig jaar.

De bedrijvigheid in de industrie van de eurozone is in december ietsje sterker gegroeid dan een maand eerder. Dat meldt marktonderzoeker Markit op basis van een voorlopige raming. De inkoopmanagersindex die de bedrijvigheid weerspiegelt, kwam uit op een stand van 53,1, tegen 52,8 een maand eerder. De index voor de dienstensector in de eurozone noteerde een stand van 53,9, tegen 54,2 vorige maand. De samengestelde index kwam uit op 54, tegen 54,2 een maand eerder. Volgens Markit liet de Franse en Duitse industrie deze maand een sterkere groei zien dan vorige maand.

De inflatie in de eurozone is in november opgelopen tot 0,2% op jaarbasis, van 0,1% in oktober, meldt Eurostat. In november 2014 steeg het gemiddelde prijspeil nog met 0,3%. Volgens Eurostat droegen vooral groente en restaurants en cafés bij aan de stijging van de inflatie, terwijl brandstoffen het grootste drukkende effect hadden. In de gehele Europese Unie was de geldontwaarding vorige maand 0,1%, tegen een stabiel prijsniveau op maandbasis in oktober. In vergelijking met november 2014 was de stijging ook hier 0,3%. In Nederland stabiliseerde de inflatie ten opzichte van oktober op 0,4%. In november 2014 werd een geldontwaarding van 0,3% gemeten. Het prijsnivo wordt sterk beïnvloed door de dalende olieprijs.

De Europese Unie heeft een akkoord bereikt over een ingrijpende herziening van de versnipperde wetgeving over gegevensbescherming. Dit heeft de Europese Commissie bekendgemaakt. Onder de nieuwe verordening zullen mensen beter in staat zijn controle uit te oefenen over hun persoonlijke gegevens. Tegelijkertijd kunnen bedrijven door moderne en uniforme regels beter profiteren van de mogelijkheden van de digitale interne markt, zegt de Commissie. Daarentegen geeft de nieuwe verordening de nationale autoriteiten de bevoegdheid om bedrijven boetes op te leggen tot maximaal 4% van hun omzet als zij de regels over gegevensbescherming overtreden. De regeling voorziet ook in 'het recht om te worden vergeten', waardoor EU-burgers kunnen eisen oudere informatie over hen op internet te verwijderen. Tieners onder de zestien jaar kunnen zich voortaan niet op sociale media als Facebook en Twitter aanmelden zonder toestemming van hun ouders. Sommige landen zal worden toegestaan de huidige grens van dertien jaar te handhaven, liet het Britse EP-lid Timothy Kirkhope weten. Het voltallige Europese Parlement stemt er begin volgend jaar over.

De winst van modeketen Prada is in het afgelopen kwartaal met 38% gedaald. Dat meldt het Italiaanse luxemerk. Prada heeft vooral last van de verzwakte Chinese markt, wat direct te merken was aan het aantal verkopen in Hongkong. Hier daalde de omzet met 26%. Alleen Europa en Japan zorgden voor groei, vooral dankzij toeristen. De sterke dollar beperkte winsten in de VS. In de periode augustus tot en met oktober noteerde Prada 6% minder omzet tot $819 mln. Exclusief het valuta-effect ging het om 10% omzetdaling.

De industriële productie in de Verenigde Staten is, volgens de FED, in november met 0,6% gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. Een maand eerder ging de industriële productie in 's werelds grootste economie met 0,4% omlaag. Dit cijfer werd herzien van een eerder gemelde daling met 0,2%. De bezettingsgraad in de Amerikaanse industrie kwam vorige maand uit op 77%, tegen 77,5% een maand eerder. Onderzoeksbureau Markit kwam ook met cijfers over de Amerikaanse industrie. Daaruit bleek dat de bedrijvigheid in de sector in december in een lager tempo groeit dan in november. De bedrijvigheidsindex daalde van 52,8 naar 51,3. In december 2014 was de stand nog 53,9.

Ik post deze blog op het laatste weekend voor Kerst 2015. Het was me het weekje wel. Het kabinet Rutte II is niet op de Teevendeal gevallen. De Kamer had het kabinet 250 vragen gesteld over de wijze waarop bewindslieden zijn omgegaan met het 15 jaar oude dossier. Rutte kreeg een motie van afkeuring aan zijn broek, met 65 van de 150 stemmen. Vrijwel de hele oppositie was van oordeel dat de premier zich te weinig heeft beziggehouden met waarheidsvinding en als hoeder van de rechtsstaat. Dat laatste werd verward met die van de VVD partijbelangen. Ondanks dat de premier diep door het stof is gegaan kreeg hij van de oppositie niet het voordeel van de twijfel. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie functioneerde als een VVD bastion, waar liberale belangen werden verdedigd, tegen beter weten in. Het kabinet heeft zware schade opgelopen door dit dossier. Rutte en de bewindslieden van der Scheur en Dijkhoff hebben beterschap beloofd. Rutte heeft wel uitgesproken dat hij de adviezen van het rapport Oosting volledig onderschrijft en uit zal voeren. Of de posities van de beide VVD-kamerleden Teeven en van Miltenburg, binnen de VVD-fractie, nog te handhaven zijn, zal pas na het Kerstreces duidelijk worden. In de laatste peiling van de Hond geeft twee derde van de ondervraagde stemgerechtigden aan dat zij de motie van afkeuring, die door de CU werd voorgelegd aan de Kamer over de bevindingen van het rapport van de Commissie Oosting in de Tweede Kamer, ondersteunen. Coalitiepartner PvdA stemde tegen de motie, maar van de ondervraagde PvdA-kiezers gaf 72% aan er wél achter te staan. Voor de virtuele zetelverdeling die De Hond peilt hebben de perikelen rond het bonnetje van Teeven allemaal weinig effect. VVD en PvdA zijn bij De Hond beide één zetel gedaald (naar respectievelijk 19 en 9), terwijl het CDA er één is gestegen. De PVV blijft op 39 zetels staan en is daarmee, op papier in deze peiling, de grootste. Op de laatste dag lvoor het reces, was er een Kamermeerderheid voor een motie van de VVD over het instellen van milieuzones voor oude dieselauto's, zoals in Rotterdam en Utrecht en 11 andere gemeenten, die sterk vervuilende auto's veelal uit het centrum willen mijden. De VVD is van mening dat de bevoegdheid daartoe in den Haag berust en niet op lokaal niveau. De 13 gemeenten delen dat standpunt niet en blijven bij hun besluit. Daar valt wel wat voor te zeggen. De centrale overheid dumpt van het ene op het andere moment (1 januari 2015) de uitvoering van de (jeugd)zorg en WMO over de schutting naar de gemeenten. Daar waren de systemen niet toe in staat. De centrale overheid staat in het krijt bij de lokale overheid en nu dit …..! Janet Yellen heeft gedaan wat van haar en de FED verwacht werd: de beleidsrente is, voor het eerst sinds 2006, een kleinigheid verhoogd naar 0,25%. Die was 0% tot 0,25%. Als de ontwikkelingen dat toestaan wil de FED in kleine stapjes in 2016 naar 1,5%. Forse reacties op de DJIA bleven uit, de $ werd wat duurder. Na de uitbraak van de crisis in 2008 heeft de FED drastische maatregelen genomen de Amerikaanse economie te stimuleren. De rente werd fors verlaagd en het opkopen van schulden van financiële instellingen werd actief ter hand genomen. Eind 2014 bleek dat de FED daar al meer dan $4000 mrd in had geïnvesteerd. In Brussel kwam de Europese Raad bijeen om onder meer te spreken over de wensen van de Britse liberale premier Cameron voor hervormingen binnen de EU. Engeland wil dat er weer soevereiniteit van Brussel teruggaat naar de 28 lidstaten. Verder wil Londen dat de toestroom van vluchtelingen wordt ingedamd. Het huidige beleid vindt hij onacceptabel. Cameron wil dat buitenlandse werknemers pas aanspraak kunnen maken op sociale zekerheid en gesubsidieerde woningen als ze vier jaar in Groot-Brittannië hebben gewerkt en belasting hebben betaald. Voor Hongarije, Polen, Slowakije en Tsjechië is dit onacceptabel. Zij ervaren dat als discriminatie. Er ligt ook een voorstel van de EC op tafel over de inrichting van de bewaking van de Europese buitengrenzen. De stemming is, onder druk van de Engelsen, omgeslagen naar een Europa van “samen waar het moet” en “zelfstandig waar het kan”. Dat betekent dat Nederland, vanaf 18 december tot eind juni 2016, voorzitter is van de Europese Unie, de Europese idealen moet verloochenen en terug moet naar beperktere doelstellingen voor de Europese Unie. Engeland wil mogelijk uittreden uit de EU als de reparaties niet uitgevoerd gaan worden. Brussel moet opgelegde 'regeltjes' gaan beperken. De interne markt moet beschermd worden voor Groot-Brittannië en andere niet-eurolanden. 'Wat Cameron daarmee bedoelt te zeggen is een aantal bindende regels die gelijkheid garanderen voor euro- en niet-eurolanden.' Het concurrentievermogen moet gestimuleerd worden, onder meer door minder bureaucratie. Er moet voorkomen worden dat Brussel steeds meer te zeggen krijgt en nationale parlementen steeds meer buitenspel worden gezet. Na afloop van de eindejaarstop werd over de Engelse eisen naar buiten gebracht dat er stappen voorwaarts waren gezet, maar in feite zijn de standpunten verhard. Cameron wil geen compromis maar acceptatie van al zijn voorgelegde eisen. Tijdens de volgende vergadering in februari van de Europese Raad komt het onderwerp opnieuw ter tafel, maar hoopvol ziet het er op dit moment nog niet uit. In feite krijgt het continent van Cameron de keuze: breken of barsten. De Engelsen spelen hoog spel en de 27 andere lidstaten weten niet goed hoe hiermee om te gaan.

Christine Lagarde, het hoofd van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), moet zich voor een speciale rechtbank in Parijs verantwoorden. Het gaat om haar rol in een conflict over honderden miljoenen euro’s toen ze de Franse minister van Financiën was. De Franse procureur-generaal bevestigde het bericht. Het is onbegrijpelijk,' zei haar advocaat Yves Repiquet. 'Ik ga Lagarde aanraden om in hoger beroep te gaan'. Lagarde moet verschijnen voor het Hof van Justitie van de Republiek. Dat is een speciaal hof dat wetsovertredingen van ex-bewindslieden berecht. De IMF-chef wordt verdacht van grove nalatigheid die verduistering van honderden miljoenen aan overheidsgeld tot gevolg had. De zaak draait om het slepende conflict tussen de Franse ex-minister en zakenman Bernard Tapie en de bank Crédit Lyonnais. Tapie verkocht zijn aandelen in Adidas aan de Franse bank in 1993. Daarna beweerde hij dat de bank, die inmiddels failliet is, hem had bedrogen door de aandelen later opnieuw te verkopen voor een veel hoger bedrag. Lagarde liet als minister in het conflict bemiddelen. De arbitrage leverde Tapie toen ruim €400 mln aan schadevergoedingen op, maar wordt in deze zaak als frauduleus bestempeld. De Franse rechter bepaalde eerder deze maand dat Tapie het geld moet terugbetalen. Niet alleen Repiquet, maar ook het Openbaar Ministerie had eerder aangedrongen op het verwerpen van de zaak, die inmiddels meer dan twintig jaar oud is. Het is bevestigd dat Lagarde inderdaad in hoger beroep gaat tegen de beslissing. 'Mevrouw Lagarde wil benadrukken dat ze volstrekt wettig handelde en het belang van de Franse staat diende,' zegt haar advocaat. Het IMF verklaart dat het functioneren van Lagarde als voorzitter vooralsnog niet in het geding is door de procedure. Maar verlenging van haar contract bij het IMF, loopt nog.

Kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) heeft de outlook voor de kredietwaardigheid van staalconcern ArcelorMittal, voorheen Hoogovens) verlaagd van stabiel naar negatief. De rating blijft op BB. Het bedrijf heeft veel last van de zwakte op de metaalmarkt en de gedaalde grondstofprijzen. In november verlaagde Moody's de rating van het bedrijf al met één stap naar Ba2.

RABO en ING kwamen deze week met prognoses voor 2016. De tendens is 'de economie groeit weer. De Nederlander laat het geld weer rollen'. Gejuich alom. Maar er is nog wel een domper op de feestvreugde want de groei zal wat lager liggen dan dit jaar. Zoals de toekomst eruit komt te zien 'het wordt rozengeur en maneschijn': de inkomens gaan stijgen, de consumptie trekt aan, de bedrijven krijgen het weer drukker en de winsten zullen toenemen. Er zijn wel sectoren die achterblijven zoals bouw van bedrijfsgebouwen, wegenbouw en een achterblijvende vraag naar leegstaande kantoorpanden en winkels. Een zorgenkind blijft de zorg, van groei zal geen sprake zijn. In de laatste vier jaar raakten 86000 zorgwerknemers hun baan kwijt. Dat zijn de verwachtingen maar de realiteit is wat minder positief. De stemming onder consumenten is in december verminderd. Het consumentenvertrouwen daalde van +9 naar +6 punten 3 punten. De lichte verslechtering wordt toegeschreven aan de consumenten, die minder positief oordelen over het economisch klimaat. De koopbereidheid verandert niet. Het consumentenvertrouwen is sinds maart 2015 bijna onafgebroken positief. Met +6 ligt het consumentenvertrouwen in december boven het gemiddelde over de afgelopen twintig jaar, van -8.

Bijzonder hoogleraar Financiën en Economisch beleid aan de Erasmus Universiteit, Bas Jacobs, doet in Grip 2015, een ING/Elsevier uitgave, smaakmakende uitspraken over de financieel/economische stand van zaken: 'er is veel politiek kapitaal geïnvesteerd in verkeerd beleid' en 'zolang iedereen spaart en niemand investeert, blijven de problemen bestaan'. Het monetaire gereedschap van het verlagen van de rente stimuleert de investeringsvraag, de consumptie en de export. Maar nu even niet. Het effect van de extreem lage rente van dit moment is 'dood'. Dat is ontstaan doordat de ECB kwantitatieve verruiming koppelde aan dalende rentetarieven in een markt waarin de Europese politiek staatsschulden ging reduceren, door de overheidsuitgaven te verminderen en doordat huizenbezitters door de banken werden 'gedwongen' hun hypotheekschuld terug te brengen. Dit geldt ook voor andere schulden. Als we terugkijken naar het uitgevoerde scenario werd dat al op 9/10 december 1991 tijdens de Eurotop in Maastricht op de rails gezet met het Verdrag betreffende de Europese Unie, de zogenaamde "Maastrichtnorm". Verder werd er een kader ontworpen voor de toekomstige politieke en economische eenmaking. De discipline bestond erin dat een begrotingstekort van een Europese lidstaat de 3% bpp-norm niet of slechts incidenteel zou mogen worden overschreven. De staatsschuld ten hoogste 60% van het bbp zou mogen bedragen. Verder zou het inflatiecijfer nooit meer dan één% af mogen wijken van het Europese gemiddelde. Die 60% EMU-schuld heeft ons de laatste jaren achtervolgd. In plaats van stimulerende maatregelen in te voeren, om de economische groei weer op gang te brengen, besloten de financiële goeroes te gaan bezuinigen. Met alle desastreuze gevolgen vandien. Jacobs stelt dat private en publieke schulden alleen kunnen worden afgebouwd met meer groei. Daar wringt de schoen dus. Over de mogelijkheden om uit de huidige vastgelopen situatie te geraken is hij niet optimistisch gestemd omdat de kwantitatieve verruiming onvoldoende investeringen oplevert en een ruimer begrotingsbeleid door de politiek niet wordt ingezet. Het gevaar is dat we over een langere tijd niet uit de stagnerende economie komen. De dreiging is het Japan-scenario: nauwelijks groei bij een sterk oplopende staatsschuld. De overheden zouden moeten besluiten om te gaan investeren in b.v. de energiehuishouding en de klimaatproblematiek (het Verdrag van Parijs geeft daartoe voldoende mogelijkheden), infrastructuur (ook op het gebied van een veiliger ICT), onderwijs en r&d. Dat zal de inflatie weer in beweging zetten en de economie weer op stoom brengen. Die visie zou ik wel willen delen, maar ik verwacht niet dat de 28 EU-landen zullen overgaan. Als het Groei- en Stabiliteitspact terzijde zou worden gezet en daarmee afstand zou worden genomen van de vastgelegde EMU-normen, komt de bestaanszekerheid van de EU ter discussie te staan. De noodzaak van een politieke Unie wordt dan weer actueel. Over Griekenland zegt Jacobs dat de onderhandelingen van de EU, binnen de Eurogroep onder voorzitterschap van Dijsselbloem, en Griekenland hem sterk doen denken aan de gang van zaken bij de totstandkoming van het Verdrag van Versailles in 1915, over de afwikkeling van de Eerste Wereldoorlog. De sterkste partijen besloten de verliezer uit te persen als citroenen. We kennen de catastrofale afloop ervan. Ook in het dossier Griekenland is deze handelwijze te duiden onder meer door uitspraken van Jan Kees de Jager en Jeroen Dijsselbloem. Ook nu wordt de zwakste partij, de Grieken dus, opgezadeld met een beleid dat noch uitzicht biedt op houdbare schulden noch op een aantrekkende economie, bij een oplopende schuldenpositie. Ik zeg: Griekenland moet gesaneerd worden zowel de economie als de schuldenpositie. Dat zou goed zijn voor Griekenland en voor Europa.

Slotstand indices 18 december 2015; week 51: AEX 434,15; BEL 20 3.648,77; CAC 4.625,26; DAX 30 10.608,19; FTSE 100 6.052,42; SMI 8608,91; RTS (Rusland) 765,73; DJIA 17.128,55; NY-Nasdaq 100 4.514,825; Nikkei 225 19228,49; Hang Seng 21734,19; All Ords 5156,50; SSEC 3578,946; €/$ 1,0868; goud $1066,10; dat is €31.516,70 per kg, 3 maands Euribor -0,131% (1 weeks -0,252, 1 mnds -0,199%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,712%, 10 jaar VS 2,213,7%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,079. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.