UPDATE12032016/315 Monetair beleid ECB ter discussie

Sorry, blog één dag te laat. Website was niet online, maar op maandagmorgen back in the air!

Ik had deze week zoveel tekst voor dit blog dat ik bepaalde onderwerpen heb laten vallen. Op hoofdlijnen heb ik geselecteerd op deelstaat verkiezingen in Duitsland, het vluchtelingen-dossier en het monetaire beleid van de ECB.

Om te beginnen met de voorlopige uitslagen van zondag 19:00 uur. De schade voor de CDU valt mee, de CDU/SPD coalitie van de federale regering in Berlijn haalt in twee van de drie deelstaten samen geen meerderheid: in Baden-Würtemmberg 39,7% (verlies 22,4%), in Rheinland-Pfalz 69,9% (verlies 1%) en in het Oost-Duitse Sachen-Anhalt 40,7% (verlies 13,3%). Alternative für Deutschland is vanuit het niets tevoorschijn gekomen. Hier en daar waren de verwachtingen hoger: in S-A scoorde de AfD 23,1%, in Rh-P 10,9% en in B-W 14,9%. Merkel zal met deze uitslag haar vluchtelingenbeleid voortzetten, zij het enigermate aangetast. Van belang is haar opstelling bij het overleg van de Europese Raad en Turkije. Anderzijds is Ankara zondag zwaar getroffen door een terroristische aanslag van Al Qaida, die 37 levens kost. Ook de burgeroorlog in Zuid-Oost Turkije tegen de PKK/Koerden vraagt veel aandacht. Of Turkije in staat is nog meer vluchtelingen op te nemen en die een humane opvang te geven, betwijfel ik.

De ECB heeft een veel groter pakket aan stimuleringsmaatregelen aangekondigd dan werd verwacht. Afgezien van een verlaging van de rentetarieven vergroot ze het obligatieopkoopprogramma van €60 mrd naar €80 miljard en komt er een nieuwe financieringsronde voor de banken. In een toelichting op de reeks maatregelen benadrukte president Mario Draghi dat stevige maatregelen nodig waren, vooral vanwege de verslechterde inflatieverwachtingen. In reactie ging de euro aanvankelijk stevig lager tegen de dollar, om vervolgens fors aan terrein te winnen. De ECB rekent nu op een inflatie voor de eurozone van slechts 0,1% in 2016, terwijl ze eerder van 1% uitging. Voor 2017 verlaagde ze de prognose van 1,6% naar 1,3%. Ook wees Draghi op het gevaar van de lage olieprijzen en op de moeizame economische ontwikkeling van opkomende markten. In reactie hierop heeft de ECB de groeiverwachting voor de eurozone voor 2016 verlaagd van 1,7% naar 1,4%. Draghi deed een dramatische uitspraak over de hoogte van de rente: de tarieven zullen nog lange tijd zeer laag blijven, maar dat hij geen verdere verlagingen door de ECB voorziet. Deze uitspraak verontrustte de financiële markten, aan de ene kant suggereert hij dat zijn monetaire gereedschapskist leeg raakt en aan de andere kant zet hij de deur naar nog lagere rentes op een kier. Volgens valuta-expert Laurens Maartens viel zijn afgegeven verwachting over de renteverwachting slecht bij handelaren. Ook denkt hij dat financiële markten bevreesd zijn voor Japanse taferelen. ,, Sinds de invoering van een negatieve rente daar is de yen stevig in waarde gestegen." Handelaar Chris Jongbloed van Saxo Bank meent ook dat de toelichting van Draghi te wensen overliet. ,,Hierdoor laait de vrees op voor eenzelfde scenario als in Japan." De depositorente gaat nu van min 0,3% naar min 0,4% en de herfinancieringsrente van 0,05% naar 0%. Dat betekent dat banken gratis geld kunnen lenen bij de ECB. Vanaf juni kunnen ze zelfs geld lenen bij de ECB tegen een negatieve rente van 0,4% als dat geld wordt ingezet ter stimulatie van de reële economie in de 19 eurolanden. De uitbreiding van het obligatieopkoopprogramma van €60 miljard naar €80 miljard viel wat hoger uit als de markt had verwacht. Bovendien liet de ECB weten voortaan niet alleen staatsobligaties, maar ook bedrijfsobligaties op te zullen kopen. Dat moest ook wel want de markt voor beschikbaar staatspapier was zo goed als leeg. Daarnaast pakte de ECB onverwacht uit met een nieuwe financieringsronde voor de banken. Hier is veel kritiek op gekomen omdat duidelijk wordt dat het beleid van Draghi ertoe leidt dat zwakkere landen en banken niet de hoognodige hervormingen doorvoeren omdat ze geen prikkels krijgen door al het gratis geld dat de ECB beschikbaar stelt. Ik ga verderop in dit blog nog in wie de prijs daarvoor wel gaat betalen. De ECB hoopt met de maatregelen de kredietverlening aan te zwengelen en zodoende de economie en de inflatie aan te jagen. Dat verhaal kennen we maar in de afgelopen 12 maanden is het monetaire beleid er niet in geslaagd te scoren. Het tegendeel is zelfs het geval.

De Pensioenfederatie, de belangenbehartiger namens 220 pensioenfondsen, vindt het „vervelend” dat de Europese Centrale Bank zijn belangrijkste rentetarief verder heeft verlaagd. Door het besluit is de kans dat pensioenfondsen volgend jaar moeten gaan korten nog groter geworden, aldus een woordvoerder. Dit is wel erg 'vriendelijk' geformuleerd. Het is verwijtbaar wanbeleid dat wordt is gevoerd en wordt verlengd. Draghi moet verweten worden dat hij in zijn zorgplicht jegens spaarders, pensioenfondsen en verzekeringmaatschappijen ernstig tekortschiet. Hij heeft de plicht om 'm als een goed huisvader betaamt' te waken over de creditgelden bij de banken.

„Er is al gewaarschuwd: zelfs bij een ongewijzigde rente was de situatie voor de pensioenfondsen beroerd geweest”, aldus de zegsman. „Nu de rente daalt, wordt het alleen maar erger.” De rente weegt van alle factoren het zwaarst op de dekkingsgraad van de pensioenfondsen, „en hij gaat al jaren de verkeerde kant op”. De grootste fondsen ABP en PFZW waarschuwden in januari al dat ze in 2017 mogelijk de pensioenen moeten verlagen. De aanhoudend lage rente speelt hen al een hele tijd parten. De Pensioenfederatie spreekt van een „dramatisch effect”. „Nederlandse gepensioneerden en mensen die pensioen opbouwen betalen in feite de rekening van het beleid van de ECB.” Probleem is dat de fondsen te weinig rendement behalen op de aandelenmarkten, terwijl hun verplichtingen door de lage rentestand flink in waarde zijn gestegen. Volgens de regels moeten ze daarom aan herstelplannen werken om echte financiële nood voor te zijn, ondanks dat ze nog altijd miljardenvermogens beheren. „Dat er meer geld in kas is dan ooit maar dat er misschien toch gekort moet worden, is steeds moeilijker uit te leggen”, beaamt de zegsman van de Pensioenfederatie. Aan die beeldvorming wordt te weinig gewerkt. Een besluit om te korten of niet wordt genomen op basis van de dekkingsgraad op 31 december van dit jaar. Komende week komen de eerste fondsen naar buiten met hun dekkingsgraden voor februari. De Pensioenfederatie-woordvoerder: „Die zullen niet de boodschap geven ’Gaat u maar rustig slapen’.” Ook vakbond FNV waarschuwt voor pensioenkortingen. “De gevolgen van deze ECB-maatregel om op korte termijn de economie te stimuleren, zijn enorm. Door de rente te verlagen, lopen pensioenfondsen en verzekeraars met het pensioengeld van mensen steeds grotere risico’s en komt het korten van de pensioenen steeds dichterbij”, zegt een bestuurder van het FNV. De vakbond hoopt op een politieke oplossing om het pensioengeld van mensen te beschermen tegen de gestuurde lage rente. “Die oplossing moet generatie-evenwichtig zijn en voorkomen dat de koopkracht van mensen nog verder daalt. Korten op pensioenuitkeringen is funest voor de portemonnee en het vertrouwen.”

Oud-topman van De Nederlandsche Bank Nout Wellink is snoeihard in zijn kritiek op de ECB: kamikazepiloten gaan veel te ver in hun strijd tegen deflatie, zei hij in Nieuwsuur.

Hij reageerde op de stappen die de ECB deze week zette in een poging de matige groei en inflatie in de eurolanden aan te jagen. Volgens de voormalige topman, die 14 jaar DNB leidde, stelt de ECB de verkeerde diagnose voor de situatie in de eurozone en wordt daardoor het verkeerde medicijn toegediend. ''De ECB gaat echt te ver'', stelde Wellink. ''Ze vechten tegen deflatie, een neerwaartse spiraal van lonen en prijzen, maar er is nu geen enkele sprake van deflatie''. Hij vergeleek de centrale bank onder leiding van Mario Draghi met een kamikazepiloot: ''Die gaat ook recht op zijn doel af, zonder rekening te houden met de neveneffecten.'' Wellink wees op de spaarrente, die bijzonder laag is door het ruime monetaire beleid van de ECB. ''Spaarders worden onzeker, terwijl het beleid juist vertrouwenwekkend zou moeten zijn. Bovendien worden de verdienmodellen van pensioenfondsen en verzekeraars onderuit gehaald.''

Een ander neven-effect van de acties van de ECB is volgens Wellink dat financiële markten worden ontregeld. ''Je weet gewoon niet meer welke routes je moet volgen''. Op RTLZ las ik een heel interessante column van Ronald Koopman. Ik citeer een aantal uitspraken die hij doet en mij bekend overkomen. Ik citeer een aantal uitspraken uit Wie stopt Mario Draghi? Nee, nee, nee, nee, nee! Het gaat niet gebeuren, zo wordt de column geopend. De Europese Centrale Bank komt niet tot bezinning. Er komt geen einde aan monetaire verruiming. We drammen nog even lekker door. €80 mrd per maand, een extra negatieve rente en banken kunnen gratis geld ophalen op de ECB. Erger nog: ze hoeven maar 99,6% terug te betalen. Vroeg of laat moet dat de inflatie een keer aanjagen. Toch? Je mag het in ieder geval wel hopen. Met een negatieve inflatie van 0,2% is er na een dik jaar stimuleren in ieder geval nog een hoop opwaarts potentieel. Het moet toch één keer lukken.

Laten we een kijken naar de werking van het monetaire beleid van de ECB in de afgelopen 12 maanden. De doelstelling om de inflatie naar net onder de 2% te tillen is niet geslaagd. Erger nog het prijspeil staat 0,2% in de min. In Frankfurt mijden ze het woord 'deflatie', daar wordt gesproken van een negatieve inflatie. De ECB pleegt de aanname dat de geldontwaarding die wordt nagestreefd zal leiden tot het aantrekken van de economie in de 19 eurolanden. Die aanname is voor mij twijfelachtig. Op de eerste plaats omdat de gevolgen van de sterk gedaalde olieprijs en de grote gevolgen die dat heeft voor het prijspeil en ten tweede weigeren de 19 regeringsleider van de €-landen stimulerende maatregelen te nemen met infrastructurele, in de brede zin van het woord, projecten voor de volgende generatie. Draghi heeft al een aantal keren op aangedrongen, maar de reactie daarop is nul. Dat de centrale banken in staat zijn om door monetair beleid de economie aan te jagen, is een euforische stellingname. Na 12 maanden kwantitatieve verruiming en een extreem lage rente moet ik constateren dat het monetaire beleid van Draghi geen gewenste resultaten heeft opgeleverd. Ik behoor niet toe diegenen die Draghi nog verder willen laten regeren met een blanco cheque. Ik behoor tot diegenen die vinden dat er een einde moet komen aan het monetair beleid van Draghi. Ik ga zelfs zover dat Draghi op non-actief moet worden gesteld. Hoe zijn beleid te karakteriseren? Met zijn ruimgeld beleid heeft hij vooral de zwakke zuidelijke overheden gediend en de niet meer levensvatbare financiële instellingen overeind gehouden. Het BIS (Bank voor Internationale Betalingen) is een internationale organisatie die internationale monetaire en financiële samenwerking nastreeft en optreedt als bank voor de nationale centrale banken, die deze week heeft gewaarschuwd dat het monetaire beleid van de ECB ertoe leidt de hoognodige financieel/economische hervormingen in de zwakke eurolanden niet worden uitgevoerd omdat de ECB tegen extreem lage rentes, sinds deze week tegen nul procent, overeind worden gehouden. Daarbij komt dat een hoognodige sanering in het bankwezen uitblijft om dezelfde reden. Een gezondmakingsproces komt niet van de grond zolang Draghi gratis geld beschikbaar blijft stellen. Een neveneffect is dat het opkoopprogramma van staatsobligaties al €720 mrd in de kassen van de verkopende partijen b.v. banken, waarvan met een deel wordt belegd dan wel gespeculeerd op de financiële markten met als gevolg 'zeepbellen'. Aan de andere zijde van het beleid veroorzaakt de steeds verder gedaalde rente ongewenste ontwikkelingen bij spaar- en pensioengeld en verzekeraars. Een negatieve rente is in de geschiedenis niet voor 2009 voorgekomen. In feite wordt het spaargeld minder waard, erger nog pensioenfondsen moeten volgend jaar bij ongewijzigd beleid pensioenopbouw en pensioenuitkeringen verlagen. In verwijtende zin zou kunnen worden gesteld dat Draghi het opgebouwde vermogen van de Noord-Europese bevolking gratis wordt uitgedeeld aan de arme Zuid-Europese landen. Ik vraag mij af wie dat beleid steunen en wie er hebben weggekeken toen het werd geïntroduceerd. Wat ook onbegrijpelijk is dat het stemrecht van alle €-landen even groot is binnen het Bestuur. In de praktijk betekent dat dat landjes als Malta en Cyprus evenveel te vertellen hebben als Duitsland en Nederland. Draghi kan zijn beleid voortzetten omdat er meer arme landen zijn dan rijke. Wellink gaf deze week aan dat hij zwaar verontrust is over de gevolgen van het beleid van de ECB. Met name ziet hij geen uitweg hoe het 'Draghi geld' ooit terugkomt? Draghi heeft voor zichzelf een machtspositie opgebouwd die hem 'onaantastbaar' maakt. Toch moet er op korte termijn een punt worden gezet achter dit desastreuze beleid. Maar dat kan een chaotische situatie op de financiële markten opleveren. Niet gewoon chaotisch maar heel erg chaotisch, daar moeten we wel rekening mee houden.<citaat> “Want we kunnen geen kant uit: monetaire verkrapping of een renteverhoging zullen de economie schaden. Dat is zeker. De lage rentes hebben als bij-effect dat het schuldfeest in de economie ook na 2008 nog even is doorgegaan. Ook in Nederland. We hebben hier meer dan twee keer onze totale economie bij elkaar geleend. We horen in Europa inmiddels bij de koplopers en daarmee zijn we kwetsbaar geworden. Dat geldt niet alleen voor de huizenmarkt, maar voor de hele private sector.” "Een beleidsomslag zou ook een sprong in het duister betekenen, en dat is een risico waartoe centrale banken niet bereid zijn," schrijft ABN AMRO-econoom Han de Jong. Je vraagt je toch af welke risico’s centrale bankiers nou niet bereid zijn te nemen. We leven al bijna acht jaar in één groot economisch experiment. Het in de economie pompen van geld ís een risico. En als je daar mee doorgaat wordt dat risico alleen maar groter.” "Laat me helder zijn. We hebben moedwillig de grootste zeepbel in staatsobligaties gecreëerd in de geschiedenis. We moeten rekening houden met de gevolgen wanneer die zeepbel sneller leegloopt dan we graag zouden wensen." “De Europese Centrale Bank is de hoeder van onze munt. Maar nog even en ik roep op het hagelnieuwe ECB-gebouw tot op de grond af te breken. Voor behoud van de euro. Whatever it takes, Mario. Ik heb nooit geloofd in begrippen als almacht en onfeilbaarheid in relatie tot centrale banken. Maar ze bakken het nu wel erg bruin in Frankfurt.” </citaat> Dit monetaire moet stoppen. Draghi kan niet doorgaan met het afwaarderen van ons spaar- en pensioengeld. Waarom staat er niemand op die hem op non-actief stelt wegens verregaande wanprestaties. Wie luidt de alarmbellen?

Handelaren en analisten blijven hopen op een ’zachte landing’ van de Chinese economie, maar vooralsnog wordt die hoop niet omgezet in klinkend resultaat.Cijfers over de industrie en de detailhandel in de communistische volksrepubliek stellen teleur. Een paar uur voordat de afvlakkende groei van de industriële productie en de detailhandelomzet bekend werden gemaakt, zei centralebankpresident Zhou Xiaochuan zich geen grote zorgen te maken. „Er is geen buitensporig monetair beleid nodig om onze doelen te halen”, refereerde Zhou aan de 6,5% groei die Peking de komende vijf jaren minimaal beoogt. Het afgelopen jaar nam het Chinese bbp met 6,9% toe, het laagste groeicijfer in 25 jaar. En januari en februari beloven geen betere tijden: de industriële productie nam met 5,4% toe. De detailhandelomzet groeide, ondanks het Chinese nieuwjaar begin februari, met ’slechts’ 10,2%.

Terwijl Deutsche Bank het afgelopen jaar diep in de rode cijfer zakte, blijkt oud-topman Anshuman Jain goed voor zichzelf te hebben gezorgd. De vanwege het Liborschandaal opgestapte topman ontving, naast een ruime vertrekpremie, twee jaar lang gratis een kantoor, secretariaat plus een auto met chauffeur van Deutsche Bank (dit voordeeltje vervalt alleen als hij voor juni 2017 een nieuwe baan vindt) en vergoedingen voor juridisch en belastingadvies. Dat is terug te vinden in het jaarverslag van de grootste bank van Europa, dat deze week verscheen. Jain legde in juni vorig jaar zijn functie neer bij Deutsche Bank, vanwege de betrokkenheid van de Duitse bank bij de Liborfraude, het wereldwijde rente voor leningen die banken aan elkaar verstrekken. Aanvankelijk werd gemeld dat de gevallen topman afzag van een ontslagvergoeding omdat hij Deutsche Bank niet financieel zou willen belasten met zijn eigen keuze om af te treden. Nu blijkt hij ruim €2,2 mln voor zijn vertrek te hebben gekregen, samen met een bijdrage van bijna €1,5 mln voor zijn pensioen. Daarnaast betaalde de bank hem zo’n €382.000 voor juridisch advies rond zijn opstappen.

Europa moet bereid zijn jaarlijks ,,substantiële'' aantallen vluchtelingen uit Turkije op te nemen. Daarvoor pleitte PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom aan het begin van deze week. Samsom wil zo een einde maken aan de illegale migratiestromen tussen Turkije en Europa. Ook Nederland zou volgens de PvdA'er vluchtelingen moeten opnemen. Samsom noemde het aantal van 30.000 een ,,stabiele hoeveelheid''. ,,Dat is een stuk minder dan vorig jaar. Toen waren het er 60.000.'' Ook de VVD zou, volgens Samsom, achter het plan staan. ,,De coalitie is het roerend eens over deze aanpak: een beheersbare stroom, die kleiner is dan die van het afgelopen jaar, op gang brengen. In ruil voor het stoppen van de illegale stroom'', zei Samsom. De sociaaldemocraat wees erop dat veel vluchtelingen de overtocht per boot niet overleven. Als het aan VVD-fractieleider Halbe Zijlstra ligt, moet Europa economische sancties instellen tegen Turkije als het land de afspraken rondom vluchtelingen niet nakomt. "Slecht gedrag moet niet worden beloond", aldus Zijlstra. Turkije moet van Zijlstra meer dan alleen goede wil tonen. Een economische sanctie zou bijvoorbeeld een exportbeperking van Turkse waar in de Europese Unie kunnen zijn. Turkije ontvangt €3 mrd en hulp om de vluchtelingen op Turkse bodem op te vangen en daar te houden. Wijsheid is, in een penibele situatie als waarin de EU zich nu bevindt, een eerste vereist. En dan voor het overleg op regeringsleiders niveau al met dreigementen komen, het is mijn stijl niet. Een heel andere benadering is 'wat Turkije drijft om Europa een helpende hand te bieden'. Visa voor Turken voor alle EU-landen? Zouden ze daar genoegen mee nemen. Ik vrees dat dat slechts een eerste stap is. Ik sluit niet uit dat Erdogan het vrijwel stilliggende overleg over het toetreden van Turkije tot de EU wil activeren. De EU en Turkije praten al tien jaar daarover maar er komt maar geen schot in de zaak. Begrijpelijk want Turkije voldoet niet aan de eisen die de EU aan toetreding stelt en er zijn 28 EU-landen waar geen draagvlak is voor een Turkse toetreding. De realiteit is dat Europa met problemen zit, waaronder de migrantenstroom, die ze zelf niet kunnen oplossen. Dit is een ideale situatie voor de Turken om in te zetten op 'voor wat hoort wat'. Wij helpen de EU met het afremmen van de migranten instroom en jullie laten ons op kortere termijn als EU-lidstaat toe. Daar komt nog een ander aspect bij. Als ik kijk naar de handel en wandel van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan dan zie ik een leider die zo uit de school van Adolf Hitler zou kunnen komen. Hij doet daar ook niet terughoudend over hoe hij Turkije wil gaan regeren in een presidentieel systeem. Een van zijn voorbeelden voor de inrichting van een vernieuwde Turkse staat is een ‘effectieve’ staatsinrichting van de nazistaat Duitsland van Adolf Hitler. Erdogan maakte de opmerkingen eerder al tegenover het Turkse persbureau Dogan. 'Presidentiële systemen zijn effectiever en succesvoller dan parlementaire,' zegt hij. 'Er zijn voorbeelden van in de wereld. Je ziet het als je kijkt naar het beleid van Hitler.' Ik heb al eens eerder geschreven in dit blog dat mij zo'n uitspraak verontrust. Ik zie Erdogan zich ontwikkelen als een leider met de stijl van de Nationaal-Socialisten. Met het verschil dat de nazistaat Duitsland nu Turkije heet, dat de rol van Hitler wordt gespeeld door Erdogan en dat de doelstelling om Europa te onderwerpen aan het gezag van de Ariërs verandert in de Ottomanen met als religie de Islam. De Europese Unie met als leider Erdogan. Het zou allemaal, onder onze neuzen, zo maar kunnen gebeuren, want ik vraag mij af hoe onze onbekwame politieke elite bij zo'n coup zich opstelt. Ik vraag mij af of de Engelsen zo een scenario voor ogen hebben en daarom willen uitstappen: Brexit. Evenals Hitler duldt Erdogan ook geen tegenspraak of kritiek. Politieke tegenstanders pakt hij ondemocratisch aan, stopt ze in het gevang of snoeit ze de mond. Uitspraken van het Constitutionele Hof respecteert hij niet. Van mensenrechten heeft hij, net als de nazi-leiders, nooit gehoord en van de vrijheid van meningsuiting kent hij niet.

Bij DWDD was maandagavond de schrijver en historicus Geert Mak te gast. Hij sprak over de verhoudingen binnen de Europese Unie en de problematiek van de migrantenstroom. Hij deed een stap terug naar de wieg, waarin de vrede in Europa werd gekoesterd in het begin van de 50er jaren van de vorige eeuw. Naar de weeffout die daar ontstond en later niet meer werd gecorrigeerd. [Ik zou hier toch willen stellen dat in het Verdrag van Maastricht in 1991, onder voorzitterschap van Ruud Lubbers, daartoe wel een poging is ondernomen, waarvan later bleek dat daar geen politiek draagvlak bij de 12 EEG-landen voor was]. Mak spreekt over de intergouvernementele status waarin Europa is opgegroeid. Voor de goede orde wij spreken dan over een samenwerkingsverband, waarbij de nationale regeringen van de deelnemende landen elke beslissing moeten goedkeuren. Consensus in de besluitvorming dus. Dat is de basis van de problematiek: het gebrek aan leiders in Europa, die in staat zijn perspectief te scheppen aan de horizon en het kiezersvolk angstvallig vasthoudt aan de zekerheden van de vorige eeuw. Hij zet Angela Merkel neer als een staatsvrouw, die ook fouten maakt. Rutte schetst hij als een tom-tom premier. Hij regeert met modellen uit de vorige eeuw. Hij volgt de route die Truus van het navigatieapparaat aangeeft. Hij volgt klakkeloos haar instructies uit. Het Europese bestuursmodel moet hoognodig omgebouwd worden en de politieke leiders moeten hun kiezers gaan vertellen dat de koers van de zware portefeuilles naar Brussel verschuift en dat de stem van de EU-lidstaten van ondergeschikt belang wordt in de besluitvorming van Europa. De huidige intergouvernementele status is niet meer van deze tijd. En steeds weer zal blijken dat er nieuwe problemen ontstaan, omdat de wereld in beweging is, die door de huidige politieke elite niet kunnen worden opgelost. Ik vrees dat het niet de laatste keer is dat ik zeg dat de huidige politieke leiders niet bij machte zijn complexe ontwikkelingen op te lossen, omdat de modellen die worden gebruikt niet meer van deze tijd zijn, maar ook te simpel van structuur zijn. Ik heb het al eerder geschreven: we moeten af van onze alfa-bestuurders en ze vervangen door beta-gevormde opvolgers.

Een rechtbank in Istanbul heeft maandag besloten dat ook bij het Turkse persbureau Cihan een toezichthouder van de overheid wordt aangesteld. Het persbureau wordt, net als de krant Zaman, gelieerd aan de geestelijke Gülen, een van de grote tegenstanders van president Erdogan. Bij Zaman, dat zich regelmatig kritisch uitlaat over Erdogan, werd door de rechtbank vrijdag ook al een toezichthouder aangesteld. Dit leidde vrijdag, zaterdag en zondag tot grote demonstraties bij de redactie. De oproerpolitie greep hard in met traangas, waterkanonnen en rubberen kogels. De hoofdredacteur en redactie werden zaterdag ontslagen. In de krant stonden zondag alleen nog maar lovende artikelen over Erdogan. Dezelfde toezichthouders die bij Zaman zijn aangesteld, gaan nu ook de scepter zwaaien bij Cihan. Turkije op weg naar een autocratie. Het uitschakelen van de kritische krant Zaman is een nieuwe klap voor de persvrijheid in Turkije. Erdogan maakt langzaam maar zeker alle kritische media onschadelijk. "Ik maak me hier heel veel zorgen over. Zaman is niet de enige kritische krant van het land en het bereik was relatief klein – een oplage van 650.000 op tachtig miljoen inwoners. Maar Erdogan legt met deze actie wel een enorm mediaconcern lam dat ook in het buitenland goed gehoord en gelezen werd. Zaman heeft uitgaven in talloze talen over de hele wereld, ook in het Nederlands. Iedereen die kritisch schrijft wordt aangepakt. En als een krant kritische journalisten niet de mond snoert, moet de hele krant er maar aan geloven." De Turkse overheid doet het niet alleen met de media. "Erdogan doet dit ook met kritische bedrijven. Die worden ook onder curatele gesteld: dan komen er twee of drie regeringsgezinde functionarissen die toezicht gaan houden op de directie. Het effect is niet te onderschatten. De krant Bugün overkwam afgelopen najaar hetzelfde. Binnen een week was de volledige oplage verpulverd; niemand wilde meer lezen wat er in stond." De president komt in eigen land weg met dit soort acties. "Hij onderbouwt dit soort acties netjes met een gerechtelijk bevel. In het geval van Zadan wordt het argument 'terrorisme' opgevoerd, bij een pro-Gülen-bank stelde hij dat de klanten last hadden van financieel wanbeheer. Het juridische systeem is het eerste dat Erdogan heeft gezuiverd: daar zit vrijwel geen rechter meer die niet pro-AKP is." In het begin leek de strijd tegen de geestelijke leider Gülen het motief. "In eerste instantie leek het erop dat Erdogan het had gemunt op aanhangers van Gülen. Maar tegenwoordig wil hij iedereen die kritisch is de mond snoeren. Het is een heel gevaarlijke ontwikkeling. Er is ook een procedure opgestart om de parlementaire onschendbaarheid ongedaan te maken. Dat zou betekenen dat oppositieleden die Erdogan aanvallen voortaan ook opgepakt kunnen worden, en dat de HDP, de Koerdische partij die nu in het parlement zit, kan worden gedecimeerd." Erdogan gelooft oprecht dat hij het land moet redden. "Hij wil de macht behouden. Erger nog hij gaat ook macht opbouwen in Europa, veronderstel ik. Hij gelooft heilig dat alleen hij in staat is om Turkije te redden en naar een toekomst te leiden als welvarende grootmacht in de regio. In de eerste jaren van zijn bewind ging het echt de goede kant op: economisch ging het het land voor de wind en had Turkije aanzien in het Midden-Oosten. Maar het gaat nu economisch minder en Erdogan zit te lang in het pluche. Zijn idealen is hij langzaam uit het oog verloren en de veiligheidssituatie in Turkije is erbarmelijk. De laatste weken zijn er voortdurend aanslagen geweest." Zonder kritische media krijgt het volk een eenzijdig verhaal te horen. "De regeringsgezinde kranten geven Erdogans tegenstanders de schuld van alle problemen. En op televisie zijn vrijwel alleen nog maar spotjes van de AKP. Er zijn wel linkse media die via internet wat nieuws verspreiden, maar die bereiken vooral de linkse elite. In het verleden waren er nog wel populaire series waarin kritiek op het regime zat verwerkt. Op die manier werden mensen wel aangezet tot nadenken over de politieke keuzes die ze hadden. Maar die zenders en programma’s zijn inmiddels ook uit de lucht. Erdogan kan zijn tegenstanders nu zwart maken zonder enige nuance. Turkije is hard op weg naar een autocratie."

Europa kan aan de beperking van de persvrijheid, op dit moment, vrij weinig doen. "Er wordt achter de schermen echt wel gelobbyd en gepraat. En Europa, de VS en Amnesty International moeten het onderwerp persvrijheid blijven aankaarten. Maar Europa heeft Turkije heel hard nodig voor het oplossen van de vluchtelingencrisis. En wat heeft de EU concreet voor macht? Europa kan onmogelijk Turkije binnenvallen. En Turkije is nog geen EU-lid, dus is niet aan mores en normen gebonden zoals bijvoorbeeld Polen dat wel is. Turkije zet sterk in op een EU-lidmaatschap, een vlotte doorstart van het toelatingsproces is ook één van de eisen van Erdogan nu. Maar, vrees ik, wel op hun voorwaarden. De linkse Turken vinden het verschrikkelijk wat er in hun land gebeurt. Maar verkijk je niet op de enorme tweedeling in de Turkse samenleving over de macht van Erdogan. Zijn voorstanders slikken alle propaganda als zoete koek. Het is onzin dat Gülen een terrorist is, hij bepleit verdraagzaamheid en geweldloosheid. Maar het heilige geloof in alles wat Erdogan roept, maakt eerlijke discussies bij voorbaat onmogelijk." Een autocratie is een regeringsvorm waarbij ongelimiteerde macht wordt uitgeoefend door één persoon. Een keizer bijvoorbeeld, kan zijn macht ontlenen aan het erven van deze titel, maar deze wordt pas als autocraat betiteld, in plaats van als een vorst, wanneer zijn macht groter wordt dan waarop hij historisch of wettelijk gezien recht zou hebben. Ook dictaturen, waarin meestal één leider het voor het zeggen heeft, worden vaak autocratieën genoemd, zij het dat 'dictatuur' een zwaardere term is. De aristocratie of oligarchie lijkt enigszins op een autocratie, maar daar wordt de macht door meerdere mensen uitgeoefend, echter wel een zeer gering aantal. De term aristocratie wordt ook gebruikt ter aanduiding van de personen die macht en/of gezag hebben, zoals de adel en de regenten. In de meeste van deze autocratieën is er sprake van systematische onderdrukking van tegenstanders van de dictator en andersdenkenden, bijvoorbeeld door ze gevangen te nemen of zelfs te vermoorden. Een dergelijke dictatuur wordt ook meestal geassocieerd met misstanden zoals zelfverrijking door de dictator. In het algemeen is een autocratie het tegengestelde van een democratie. Erdogan is op weg een autocraat te worden. Hij heeft een stevig mandaat van de bevolking waarvan een meerderheid van het kiezersvolk de AK-Partij in november aan het bewind bracht. Zijn beleid kreeg meer en meer een autocratische regeerstijl: het publieke debat werd ingeperkt, de strijd tegen de PKK nam militaire vormen aan, de verkiezingscampagne voor een nieuw parlement was vol dreiging en angst, mensenrechten worden geschonden, afspraken met Europa worden van tafel geveegd, de president duldt geen tegenspraak, geen kritiek op zijn beleid, de vrijheid van meningsuiting wordt ingeperkt dat weten ondertussen de Koerden, journalisten, kritische wetenschappers, oppositieleden in het parlement, aanhangers van de geestelijke leider Fethullah Gülen, de kritische krant Zaman en het Turkse persbureau Cihan die onder curatele gesteld van bewindvoerders zijn gesteld die de stem moeten laten horen van de huidige politieke elite. De journalisten Can Dündar en Erdem Gül van de krant Cumhuriyet werden gearresteerd toen ze beelden uitlekten waaruit blijkt dat Turkije wapens vervoert naar Syrië. Volgens Erdogan waren de wapens bestemd voor Turkmenen en is het publiceren van zulke informatie landverraad en spionage. Tegen de journalisten werd levenslang geëist, maar het Grondwettelijk Hof was het daar niet mee eens. Erdogan toont geen enkel respect voor een uitspraak van het Grondwettelijk Hof. "Ik zeg het openlijk, ik accepteer het oordeel niet, ik respecteer het ook niet", "Deze zaak heeft helemaal niets te maken met vrijheid van meningsuiting, het is een spionagezaak''. "De vrijheid van de media is niet onbegrensd. Sinds het aantreden van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan in 2014 zijn er al 1.845 rechtszaken aangespannen tegen mensen die de Turkse president zouden hebben beledigd. Ook kritisch uiten worden vervolgd. Erdogan toont hier een verontrustende minachting voor de rechtsstaat. Wij, onze politieke leiders, onderhandelen met een tegenpartij die de Europese normen en waarden aan zijn laars lapt. De NAVO strijdt tegen de IS met een bondgenoot die een heel eigen agenda hanteert. Om duidelijk te maken wie maandag in Brussel de touwtjes in handen had, benoemde hij ook bewindvoerders bij het Turkse persbureau Cihan om duidelijk te maken waar de grenzen liggen van de vrijheid van meningsuiting. Hij kende op voorhand de onmacht van de Europese Raad en de afhankelijkheid van Turkse steun om de instroom van vluchtelingen onder controle te krijgen. Hij bepaalde ook de prijs die Europa moet gaan bepalen voor die steun. Het enige wat Europa deed was 'ja' knikken: €3 mrd werd €6 mrd, geen visumplicht meer voor Turken werd vier maanden naar voren gehaald (van oktober naar mei) en Turkije , een grotendeels Aziatisch land, wordt binnen een afzienbare periode, geaccepteerd als het 29ste EU-lid. Verzet vanuit Europa kwam niet naar voren. De regeringsleiders hadden geen andere optie dan accepteren en dat wist op voorhand de Turkse premier en hoofdonderhandelaar Ahmet Davutoglu ook. Wij hebben ons op 7 maart 2016 aan de Turken uitgeleverd met een tegengeluid van de Hongaarse premier Victor Orban. Er is nog een heel kleine escape als op 17 maart aanstaande de definitieve besluiten worden genomen. Landen kunnen hun veto tegen de samenwerking met de Turken uitspreken. Morgen worden er in Duitsland in drie deelstaten (Saksen-Anhalt, Rijnland-Palts en Baden-Württemberg) en in september nog eens twee deelstaten (Berlijn en Mecklenburg-Voorpommeren) deelstaatverkiezingen plaatsvinden. Daarover in het volgende blog meer. Daar moet duidelijk worden of het Duitse volk nog altijd achter Merkel staat. Het Duitse volk in de drie deelstaten heeft nu de sleutel in handen. Het optreden van de Europese politieke elite van afgelopen maandag was een tragedie. Het liet zien hoe groot de onmacht van de 28 regeringsleiders is en hoe afhankelijk Europa is van de kuren en grillen van een Aziatische autocratische leider. De Europese Raad was niet bij machte de regie in handen te nemen. Wat ze, en passant, ook nog lieten gebeuren is dat Griekenland blijft zitten met tienduizenden vluchtelingen, die geen kant op kunnen door verlenging van de binnengrenzen van het Schengen-gebied met 6 maanden. Over wat er gaat gebeuren met de tienduizenden vluchtelingen die zich ergens op de Balkan bevinden is geen beslissing genomen. Wel is duidelijk dat een Europese aanpak plaats moet maken voor nationale grenscontroles. Is Brussel onderweg naar de ontbinding van de Unie van de 28 lidstaten? Het zou zo maar kunnen dat de EU over een jaar in het 'niets' is opgegaan. Ieder voor zich en niemand meer voor ons allen. Dat is dan ook het einde van het tien eeuwen oude Europese Rijk: ingestort door gebrek aan vertrouwen, samenwerking en solidariteit. Waar ik mij mateloos aan erger zijn uitspraken van politici die niet bij machte zijn krachtdadig beleid te voeren naar buiten brengen dat ze alles doen om een einde te maken aan de diensten van mensenhandelaren, die vluchtelingen in veelal gammele bootjes overzetten van Izmir naar de Griekse eilanden via de Egeïsche Zee. Dat is erg, dat moet bestreden worden maar het is niet de eerste of tweede prioriteit.

Tijdens een talkshow op de ARD werd maandagavond, het overleg van de Europese Raad was nog gaande, gesuggereerd dat het plan van aanpak niet uit Ankara kwam maar uit het Torentje. Ik wil over het plan nog geen definitieve mening geven omdat er nog te veel losse eindjes zijn en de humanitaire gevolgen voor de vluchtelingen niet in beeld zijn gebracht. Waarom wil Turkije nog meer vluchtelingen opnemen boven de 2,9 miljoen die ze al hebben. Wie gaat bepalen welke vluchtelingen wanneer naar welk EU-land gaan? Burgerlijke opstanden sluit ik niet uit.

Premier Mark Rutte was ,,gematigd optimistisch'' dat het de EU en Turkije zou lukken stappen te zetten om vooruitgang te boeken met het vluchtelingenvraagstuk. Turkije wil onder meer dat Europa erkende vluchtelingen uit de Turkse kampen overneemt. Rutte zei hierover dat deze ‘luchtbrug’ pas van kracht kan gaan ,,als de nul in zicht is''. Dan zou de Europese Unie bereid moeten zijn Turkije ,,verlichting te brengen'', aldus Rutte. Hij voegde toe dat het dan om ,,veel lagere aantallen migranten'' zou moeten gaan dan die nu illegaal naar Europa komen. Over de legaliteit van het begin deze week door de Europese Raad (van regeringsleiders) met Turkije laat Brussel weten dat de gekozen constructie is toegestaan. Griekenland mag alle vluchtelingen terugsturen naar Turkije op basis van een bilaterale afspraak daarover, waarbij aan Turkije de status wordt toegekend van 'een veilig-derde-land'. Dat is wel een uitspraak met mitsen en maren. Het Turkse vluchtelingenbeleid wijkt sterk af van de normen en waarden die Europa hanteert. Ik acht het niet voor mogelijk dat de Europese leiders daarvoor 'wegkijken', om daarmee hun eigen politieke hachie te redden. Daar wordt heel verschillend over gedacht. Zo stelt de UNHCR, de vluchtelingen organisatie van de Verenigde Naties dat het volgens internationale verdragen verboden is om groepen mensen uit te zetten zonder individueler behandeling van hun asielverzoek. 5 weken geleden stelde een woordvoerder van de Europese Commissie nog dat “Europa geen mensen terugduwt” en dat volgens de Europese regels iedereen een asielaanvraag mag indienen. Het Europees Parlement is uiterst kritisch over het principeakkoord van de EU met Turkije over de oplossing van de vluchtelingencrisis. De bezwaren komen van links en rechts. De grote fracties vinden dat Turkije geen blanco cheque van Europa mag krijgen. De sociaaldemocraten spreken van koehandel met de vluchtelingen. Net als de christendemocraten vinden ze dat het geld alleen naar de vluchtelingen moet gaan. Guy Verhofstadt, fractieleider van de liberalen in het EP, onderschrijft de stellingname van de UNCHR dat het massaal terugsturen van migranten, tegen de vluchtelingenverdragen ingaat. Ook klinkt het verwijt dat Turkije met deze deal de EU afperst en chanteert. Dat kun je wel denken, voor mogelijk houden, maar aantonen, op dit moment, is niet mogelijk. Turkije zit, door de politieke paniek bij de EU-regeringsleiders en gebrek aan daadkracht van de EU, op een florissante zetel, waardoor ze hun verlanglijstje kunnen oppoetsen om bij de Turkse bevolking te kunnen scoren. Daarbij komt dat hier politiek wordt gevoerd met vluchtelingen als lijdend voorwerp. Als dit ontwerpplan door een sociaal/maatschappelijke scan wordt gehaald wordt er een heel dikke onvoldoende gescoord. De schuldigen daarvoor zijn de politieke leiders die onbekwaam zijn complexe problemen, als de vluchtelingenstroom, sturing te geven. Daarbij wordt volledig voorbijgegaan aan de vluchtelingen die opgesloten zitten op de Balkan, en waarover geen woord wordt gerept. Griekenland wordt ook opgezadeld met aangekomen vluchtelingen die nergens naartoe kunnen. Er wordt gesproken over 42.000 vluchtelingen die in Griekenland vastzitten en de aantallen stijgen nog iedere dag. In een redactioneel commentaar wordt het principeakkoord benoemt als de uitkomst van een lange en ontluisterende glijvlucht, als een laatste wanhoopspoging om tot een oplossing te komen. De Westerse landen worden verweten geen gehoor te hebben gegeven aan meerdere oproepen van de VN om bij te dragen aan de opvang van miljoenen oorlogsvluchtelingen in Jordanië, Libanon en Turkije. Het resultaat hiervan is dat er een vluchtelingenstroom op gang kwam via Zuid-Europese landen naar de rijkere Noord-Europese landen. De aanname van de politieke leiders dat Turkije de vluchtelingencrisis op haar schouders zal nemen, is niet realistisch. Onze politieke leiders moeten niet in de illusie verkeren dat de problemen hiermee zijn opgelost. Vluchtelingen kunnen niet langer van Griekenland via de Balkan naar West- en Noord-Europa reizen. Macedonië heeft als laatste Balkanland zijn zuidgrens hermetisch afgesloten. De laatste weken konden soms nog wel kleine groepen Syriërs en Irakezen doorreizen. Hongarije is bezig de grens met Servië af te sluiten. Er komen hekken bij en er is extra bewaking door de politie en het leger. Hongarije wil ook de grens met Roemenië zonodig afsluiten. Gestrande migranten in Griekenland en Macedonië verkeren in een uitzichtloze situatie. Ze kunnen door de maatregelen op de Balkan geen kant meer op. In plaats van Griekenland, in de situatie te ondersteunen met de stapeling van nog steeds aanzwellende bootjes met vluchtelingen, die niet kunnen doorstromen naar Noord-Europa, wordt het land verder geïsoleerd door de besluitvorming van de Europese Raad, door het land te omsingelen. Daardoor zitten de Grieken nu klem tussen Turkije en Europa. Het is voor mij een schande dat dit kabinet een zo negatief mogelijk beeld schetst om de komst van nieuwe vluchtelingen af te schrikken. Zo win je geen vertrouwen binnen de EU om dit complexe vraagstuk op te lossen. Wij kunnen ons, als een beschaafd land, zo een beleid niet permitteren, nu zich een humanitaire crisis aan de Zuid-Oostelijke randen van Europa afspeelt. Hulporganisaties, ngo's, slaan de Europese politieke onmacht radeloos gade. Daarover zegt de UNHCR dat Europa aan de vooravond staat van een humanitaire crisis, die het zichzelf heeft toegebracht. Ik kijk naar de dramatische situatie waarin de Grieken worden gedreven door abominabel slecht beleid in Brussel: de 'zwarte piet' bij een zwak land op het bordje deponeren in plaats van de hand in eigen boezem steken. Het Nederlandse immigratiebeleid heeft tot doel de komst van vluchtelingen zoveel mogelijk onwenselijk te maken door verlenging van de termijn voor gezinshereniging en de toekomst voor de vluchteling zo onvriendelijk mogelijk in beeld te brengen. Met als doel vluchtelingen naar andere landen te laten vertrekken. Wij zijn een heel onvriendelijk land dat onvoldoende plek heeft voor oorlogsvluchtelingen die op zoek zijn naar vrede en veiligheid. Dat is voor mij inhumaan beleid, heel egocentrisch gedacht. Ik walg daarvan. Worden de fundamentele waarden van de EU wel nagestreefd of worden die gebruikt als wisselgeld bij de onderhandelingen? Ik doel dan op de 'universele waarden van de onschendbare en onvervreemdbare rechten van de mens en van vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat'. Op basis van deze beginselen zou iedere immigrant recht hebben op een individuele beoordeling van een asielverzoek. Met de besluiten die de 28 regeringsleiders van de EU zijn overeengekomen met de Turkse premier Ahmet Davutoglu.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg, twee economen van socialistische huize, schrijven wekelijks een column over politieke en financieel/economische ontwikkelingen. Volgens de meest recente lijstjes van internationaal gezaghebbende denktanks behoort Nederland tot de best presterende economieën van Europa. Bovendien wordt het kabinet Rutte 2 geprezen om zijn hervormingsbeleid. Ook binnen het internationale bedrijfsleven wordt met veel waardering over ons land gesproken. De PvdA heeft zijn kroonjuwelen opgeofferd te kunnen regeren met de VVD. Daarvoor gaan ze gestraft worden bij de volgende verkiezingen. Althans die verwachting heb ik op dit moment. De OESO heeft het Nederlandse financieel/economisch beleid de hemel in geprezen, zonder aandacht te besteden aan de kritische geluiden die van de Weteringschans komen, over nieuwe bezuinigingen, toenemende kosten van de migrantenopvang, het Klimaatbeleid van dit kabinet en de alarmbellen die worden geluid over de dramatisch lage rendementen van beleggingen door de extreem lage rentes die voortkomen uit het monetaire beleid van de centrale banken. Ik verwijs naar de deze week genomen besluiten door Draghi c.s. De ervaring leert dat peilingen weinig zeggen over de echte uitslag en dat veel kiezers in de laatste weken of zelfs pas in het stemhokje hun keuze bepalen. Speculeren doen de heren niet, maar ze zetten wel vraagtekens bij de optimistische verwachting binnen de coalitie. De regeringspartijen gaan voorbij aan de slechtere prognoses voor onze economie en de fouten van het kabinet op het terrein van de arbeidsmarkt, de pensioenen en de gezondheidszorg. Die fouten hebben veel boze burgers opgeleverd en die boosheid is niet zo maar verdwenen. VVD en PvdA hebben in de resterende regeerperiode nog maar beperkte mogelijkheden om in 2017 bij de verkiezingen veel beter te scoren dan in de huidige peilingen. In de miljoenennota 2017, de laatste van Rutte 2, zal in ieder geval een overtuigend plan van aanpak gepresenteerd moeten worden om de terugvallende groei van onze economie aan te jagen. In een eerdere column hebben we gepleit voor een pakket met goed renderende overheidsinvesteringen in hernieuwbare energie en duurzame infrastructuur, zoals aanbevolen door de OESO. Kijken we naar onze arbeidsmarkt dan staat nu wel vast dat het polderbeleid van het kabinet is mislukt. De Wet werk en zekerheid (Wwz), het paradepaardje van het sociaal akkoord, bedoeld om het flexwerken terug te dringen en vaste arbeidscontracten te bevorderen, blijkt in de praktijk averechts te werken. Minder vast en meer flex is de uitkomst en dat leidt tot boze werkgevers en werknemers. Alleen PvdA-minister Asscher ( SZW ) en Ton Heerts (FNV) proberen deze wet nog te verdedigen. Door deze opstelling zal vooral de PvdA verdere kiezersschade oplopen, ook al omdat deze partij met voorstellen voor extra regelgeving zzp’ers op de kast jaagt en nu ook nog eens met boze werknemers te maken krijgt. Zo maak je geen vrienden. Voor Asscher is er maar één oplossing en dat is gewoon erkennen dat de wet niet werkt en daarom snel zal worden aangepast. Ook bij ouderen heeft Rutte 2 het volledig verbruid. Ze zijn boos over de kortingen op hun pensioenen. Als belangrijkste boosdoener wordt PvdA-staatssecretaris Jetta Klijnsma aangewezen. Vooral omdat ze prima voorstellen vanuit de pensioenwereld en ouderenorganisaties waarmee deze kortingen voorkomen kunnen worden, heeft afgewezen. Ook hier is er maar één oplossing. De kortingen worden in de ijskast gezet en de vraag of ze al dan niet nodig zijn, wordt beoordeeld bij de aangekondigde herziening van ons pensioenstelsel dat gekenmerkt zal worden door meer flexibiliteit en keuzevrijheid (pensioenen tussen 60-70 jaar). Tot slot is er veel boosheid over de herziening van ons zorgstelsel, vooral bij de langdurige zorg. Om geen misverstand te wekken; vanwege de budgettaire houdbaarheid van het stelsel en een verhoging van het kwaliteitsniveau was deze hervorming dringend nodig. Maar ook hier laat de praktijk zien dat de snelheid waarmee de maatregelen zijn of worden doorgevoerd voor veel mensen, vooral kwetsbare ouderen, tot pijnlijke gevolgen leiden. En ook tot het verlies aan waardevolle banen. Omdat het terugdraaien van deze hervorming geen optie is, zou Rutte 2 een deel van de negatieve effecten en boosheid kunnen wegnemen door het tempo van de uitvoering te vertragen. Met twee jaar extra heeft de zorgsector meer ruimte om tot verantwoorde aanpassingen te komen.

De rekenmeesters van het Centraal Planbureau stellen dat de Nederlandse economie gestaag herstelt, maar niet uitbundig. Voor dit jaar wordt een economische groei verwacht van 1,8%, dqat is 0,3% lager dan eerder ingeschat. In 2017 groeit de economie met 2%, ook dat ligt onder een eerdere prognose. Dat blijkt uit het concept Centraal Economisch Plan, dat het CPB presenteert. De inflatie is dat jaar laag (0,3%) als gevolg van lage olie- en grondstoffenprijzen. Volgend jaar trekt deze aan naar 1%. De stabiele economische groei gaat gepaard met een kleine daling van de werkloosheid naar 6,5% dit jaar en 6,3% volgend jaar. Het overheidstekort daalt naar 1,7% en volgend jaar 1,2%. Maar ….. CPB-directeur Laura van Geest wijst in een toelichting wel op grote onzekerheden in de wereld, waardoor de voorspellingen snel achterhaald kunnen zijn. Onder andere een mogelijk vertrek van Groot-Brittannië uit de Europese Unie, de vluchtelingencrisis, het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank en de onrustige financiële markten zijn reden om de vinger aan de pols te houden. Het kabinet kan met deze cijfers aan de slag voor de allerlaatste begroting van Rutte II die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. De cijfers zijn in lijn met wat het kabinet zich ten doel stelde aan het begin van deze kabinetsperiode. Toch zijn nieuwe bezuinigingen nog niet helemaal uitgesloten omdat het zogeheten structurele tekort op de middellang termijn hoger is dan Brussel voorschrijft. Het CPB stelt dat Nederland ’kwetsbaar’ blijft door het beleid met betrekking tot pensioenen en de eigen woning. „Aan de kant zijn er grote pensioensvermogens die blootstaan aan de risico’s op de financiële markten, aan de andere kant hebben mensen hoge schulden in de vorm van hypotheken.” In reactie op het CPB-rapport constateerde minister Kamp (Economische Zaken) dat de economie veerkrachtig is: ,,De verwachting is dat het internationale economische beeld zich de komende periode minder gunstig ontwikkelt, maar dat onze economische groei robuust en stabiel genoeg is om deze tegenwind op te vangen. Deze sterke Nederlandse economie krijgen we echter niet vanzelf: we profiteren nu van de hervormingen die doorgevoerd zijn in Nederland en zullen ook de komende periode gezamenlijk de juiste maatregelen moeten nemen om deze groei te bestendigen", aldus Kamp. FNV-voorman Ton Heerts stelde op zijn beurt dat de langdurige werkloosheid op ,,een onaanvaardbaar hoog niveau'' is gekomen. De FNV wil met kabinet en werkgevers een daadkrachtigere aanpak van de langdurige werkloosheid. Heerts: ,,Het is een gotspe dat de helft van de arme mensen in Nederland gewoon een baan heeft en toch niet kan rondkomen." Omdat de economische ontwikkeling broos is, wijst FNV nieuwe koopkrachtaanslagen door bezuinigingen of kortingen op aanvullende pensioenen in 2017 af. ,,Gepensioneerden hebben de afgelopen jaren een onevenredig groot deel van de bezuinigingen voor hun kiezen gekregen'', aldus Heerts, ,,dat moet vanaf nu stoppen.” CNV-voorman Maurice Limmen zegt dat hij ondanks de groei niet optimistisch is. De groei blijft wereldwijd achter. Veel ruimte voor ingrepen is er niet. Vooral langdurig werklozen komen in de knel. ,,Het is van belang juist nu de maatregelen te nemen om de economie en in het bijzonder de arbeidsmarkt beter te laten werken”, stelt Limmen. ,,Als we de groep langdurig werklozen nu niet aan de slag krijgen, vrees ik dat we van die hele groep afscheid kunnen nemen", stelt hij. Ook hier wordt Henk Kamp bejubeld voor zijn economische beleid dat hij heeft gevoerd. Dijssel reageert door te stellen dat Nederlanders volgend jaar niet hoeven te rekenen op lastenverlichting. Volgens de minister zal het al lastig genoeg worden de begroting rond te krijgen. Ruimte voor lastenverlichting is er niet. Het wordt echt passen en meten dit jaar." Maar op basis van de cijfers van het CPB denkt Dijsselbloem wel dat het "zou moeten lukken" de begroting passend te krijgen. Het CPB raamt de economische groei voor 2017 op 2%, maar dan moeten er geen valkuilen in de aannames ontstaan. Ik ben nog niet zo van het juichen, want de strijd is nog niet gestreden. Er staan ons nog moeilijke jaren te wachten voordat een nieuwe generatie de regie kan overnemen. Op dit moment komen de grootste problemen van het monetaire beleid van de ECB. De enorme hoeveelheden gratis geld die de ECB in de merkt brengt, gaat chaos veroorzaken, waartegen de huidige systemen en modellen niet bestand zijn. Ik zal proberen uit tel leggen waarnaar de kwantitatieve verruiming kan leiden. Door de maandelijkse inkoop van €60 mrd staatspapier door de (nationale) centrale banken, worden staatsobligaties in portefeuille van de banken omgezet in geld. Er wordt gecasht waarmee éénmalig koerswinst wordt gemaakt, maar daarna wordt door de banken met dat geld geen rendement meer gemaakt omdat voor geld geen rente meer te krijgen is. Een van de mogelijkheden is dat overtollige geld te gaan beleggen op bv de aandelenmarkten. Dat is een reële optie, maar daarvoor moeten door de bank wel hogere buffers aangehouden worden. Het risico zit in het verloren gaan van vertrouwen in de stijgende aandelenkoersen en/of de valuta (in ons geval de euro). Die verkochte staatsobligaties werden gebruikt als buffers, maar door de verkoop van dat eerste klas papier is de zekerheid van buffers teruggelopen en als de opbrengst van dat papier verloren gaat aan koersdalingen is de bank die buffers kwijt. Staatspapier in portefeuille gaf banken en de klanten de zekerheid, dat buffers die werden aangehouden 'tot meerdere zekerheid van ……..' goudgerand waren zijn opgegaan in geld, dat gratis is en geen waarde meer heeft.

Er gaat een chaos uitbreken op de hypotheekmarkt. Wie de komende maanden een huis koopt en daarvoor een hypotheek afsluit, moet extra goed oppassen met het papierwerk. Het plotseling uitstellen van de nieuwe Europese hypotheekrichtlijn door minister Dijsselbloem (Financiën) zorgt voor chaos op de hypotheekmarkt. „De verschillen in acceptatieprocessen bij verschillende geldverstrekkers en het werken met voorlopige hypotheekoffertes kan bij consumenten makkelijk tot misverstanden leiden”, waarschuwt plaatsvervangend voorzitter Mark Sanders van de Nederlandse Vereniging van Hyopthecair Planners. De nieuwe Europese hypotheekrichtlijn zou oorspronkelijk later deze maand in ons land van kracht worden, maar minister Dijsselbloem (Financiën) heeft de inwerkingtreding afgelopen week met enkele maanden uitgesteld. De nieuwe richtlijn verbiedt hypotheekverstrekkers een voorbehoud te maken over de kredietwaardigheid van hun klant. Een eenmaal getekende hypotheek mag niet meer worden ontbonden of gewijzigd in het nadeel van de consument. Veel banken zullen daarom pas een offerte verstrekken als een klant alle gegevens heeft aangeleverd. Wie dat niet weet, kan in de problemen komen met de aankoop van een huis, waarschuwen de hypothecair planners. Vaak wordt de koopovereenkomst immers al getekend voordat de hypotheek rond is, en wordt daarin een ’financieringsvoorbehoud’ opgenomen De koper heeft daar dan nog vier tot zes weken voor, krijgt hij de financiering niet rond dan moet hij 10% van de koopsom gaan betalen. Deze Brusselse regelgeving gaat tot veel onrust bij potentiële kopers van woonhuizen leiden.

Een groep van circa 230 gedupeerden van woekerpolissen in België hebben een claim ingediend tegen de Belgische tak van verzekeraar Delta Lloyd. Ook bij hypotheekkantoor Kempar wordt schade verhaald. Het zou hierbij gaan om een totaalbedrag van €55 mln, zo meldt het Belgische financieel/economische dagblad De Tijd. De stevig gedaalde prijzen van onder meer olie en gas laten zich voelen bij Boskalis. De baggeraar en zeetransporteur kon afgelopen jaar nog teren op een goed gevulde orderportefeuille maar voor de nabije toekomst ziet het plaatje er somberder uit, liet het bedrijf weten bij de presentatie van de resultaten over 2015. De werkvoorraad is afgelopen jaar per saldo geslonken van €3,29 mrd naar €2,49 mrd. ,,Volumes en prijzen staan onder druk, wat zich ook vertaalt in onze orderportefeuille'', zei topman Peter Berdowski. Boskalis zag de omzet vorig jaar wel met 2% aandikken tot €3,24 mrd, maar dat was grotendeels te danken aan gunstige wisselkoerseffecten en overnames. De brutowinst (ebitda) nam over heel 2015 met 6% procent af tot €885 mln. Onder de streep bleef €440 mln over, 10% minder dan de recordwinst van 2014. Dit jaar zal het nettoresultaat ,,aanzienlijk'' verder dalen, verwacht Boskalis. De bezetting van de vloot en de marges staan onder druk omdat het bedrijf minder werk heeft. Afgezien van mogelijke overnames verwacht Boskalis dit jaar €200 mln te investeren.

Failliet V&D: er was geen belangstelling anders dan van Kahn. Het failliete V&D en La Place hebben nog voor ruim €100 mln aan schulden uitstaan en dat bedrag gaat nog verder stijgen. Dat blijkt uit het eerste faillissementsverslag. In het verslag wordt de schuldenberg op minstens €92 mln vastgesteld, waaronder een vordering van €25 mln van de Belastingdienst. Verschillende schuldeisers zoals uitkeringsinstantie UWV en verhuurders komen nog met hun openstaande vorderingen. Hoeveel geld de schuldeisers uiteindelijk terug zullen krijgen, is volgens de curatoren nog moeilijk om in te schatten. De warenhuizen van V&D waren al jaren verlieslijdend. In het laatste niet afgeronde boekjaar, van februari tot en met november vorig jaar, dook de keten bijna €49 mln in de min. Restaurantketen La Place maakte wel winst, met een bedrijfsresultaat van dik €1 mln, blijkt uit het verslag. La Place werd voor €48 mln verkocht aan supermarktketen Jumbo. Het openhouden van de winkels na het faillissement leverde een omzet op van €120 mln. Dat bedrag is niet helemaal voor het bedrijf zelf bestemd, zo moet daar nog €16 mln btw af en krijgen andere bedrijven ook nog een deel. De curatoren hebben nog geen onderzoek gedaan naar de oorzaken van de ondergang. Ze zullen komende tijd onder meer kijken of sprake was van onbehoorlijk bestuur bij V&D. Een groot deel van de opbrengsten die de failliete warenhuisketen V&D afgelopen maanden nog genereerde, komt terecht in de zakken van de voormalige eigenaar Sun Capital. Dat blijkt uit het eerste faillissementsverslag en een toelichting door curator Kees van de Meent. V&D kreeg op 22 december uitstel van betaling en ging op 31 december 2015 failliet. Op 16 februari bleek dat de warenhuizen geen doorstart konden maken. Uit hun verslag blijkt dat V&D na de surseance nog flinke bedragen heeft opgeleverd. De winkelverkopen brachten in deze periode nog 119 miljoen euro in het laatje. Minus 16 miljoen euro BTW en €40 mln voor de leveranciers met eigen shop-in-shops, er resteerde €60 mln. De opbrengsten kunnen echter niet evenredig onder alle schuldeisers worden verdeeld. De voormalige eigenaar van V&D, Sun Capital, had namelijk voor €80 mln aan leningen verstrekt aan het warenhuis. In ruil daarvoor had de Amerikaanse investeringsmaatschappij veel waardevolle onderdelen in onderpand. Daarom kunnen de Amerikanen nu aanspraak maken op een groot deel van de opbrengsten. "In totaal gaat er €50 tot €60 mln uit de opbrengsten naar Sun Capital." De Amerikaanse geldschieter is niet de enige die geld tegoed heeft van het failliete V&D. De Belastingdienst heeft een claim van zo’n €25 mln. Slotstand indices 11 mrt 2016; week 10: AEX 441,75; BEL 20 3.425,80; CAC-40 4492,79; DAX 30 9.831,13; FTSE 100 6139,79; SMI 7998,43; RTS (Rusland) 845,59; DJIA 17213,31; NY-Nasdaq 100 4.361,83; Nikkei 225 16938,87; Hang Seng 20197,39; All Ords 5224,80; SSEC 2810,308; €/$ 1,11153; goud $1250,10; dat is €36.003,69 per kg, 3 maands Euribor -0,225 (1 weeks -0,307%, 1 mnds -0,301), 10 jarig Nederlandse Staat 0,358%, 10 jaar VS 1,9442%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,039, elders 1,189. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.