UPDATE11122011/89

Dit is deel 1 van dit blog geschreven voor de EU-top van 8/9 december 2011 in Brussel.

Kredietbeoordelaar S&P heeft voor de aanvang van de EU-top in Brussel gewaarschuwd voor een verlaging van de kredietwaardigheid van alle 27 Europese landen nog dit weekend, als de top geen overtuigend resultaat oplevert. Ook is de kredietstatus van Groot-Brittannië door S&P aangepast: op het label is een negatief vooruitzicht geplaatst. Ook de kredietbeoordeling van de Europese Unie (EU) in zijn geheel en grote banken in de eurozone staat onder druk. Kredietbeoordelaar Standard & Poor's waarschuwt dat de triple A van de EU mogelijk omlaag gaat. Een verlaging van de beoordeling van de EU gebeurt wanneer de kredietstatus van nagenoeg alle eurolanden concreet op de schop gaat. De beoordeling van de EU is nu op 'Negative Watch' gezet. Daardoor is er een kans van 50g. Bondskanselier Angela Merkel wil in een nieuw verdrag harde afspraken over een steviger begrotingsdiscipline. Ze wijst het compromis van EU-voorzitter Herman Van Rompuy resoluut van de hand. De Britse premier David Cameron dreigt met een veto tegen zo’n verdragswijziging.

Donderdagavond begint de tweedaagse top van de 27 regeringsleiders in Brussel. Van Rompuy vreest vooraf al voor een harde c procent op een afwaardering binnen 90 dagen. Bij een verlaging van de kredietwaardigheid wordt het duurder voor de EU om geld te lenen. Daardoor kost het meer om steunprogramma's voor lidstaten te financieren.

Denemarken, dat geen deel uitmaakt van de eurozone, is bereid het Internationaal Monetair Fonds (IMF) 5,4 miljard euro te lenen wanneer dat wordt gevraagd. Dat geld kan helpen de eurocrisis tegen te gaan, zo stelde premier Helle Thorning-Schmidt. Denemarken zal, wanneer nodig, het geld via zijn centrale bank overmaken. De Deense politica gaf verder aan te hopen dat de 27 landen van de Europese Unie steun bij elkaar zoeken. ,,Het is erg belangrijk dat we de 27 bij elkaar houden'', zo zei ze. Denemarken staat ook open voor het aanpassen van Europese verdragen ,,als dat een deel van de oplossing is''.

De BoE heeft de rente gehandhaafd op 0,5% en de ECB heeft de rente verlaagd naar 1%. Bij een zo lage rente wat is dan nog de waarde van het geld?

De ECB spreekt duidelijke taal, die onmiddellijk op de financiële markten wordt vertaald in dalende koersen. De markt wordt nerveus ondanks de renteverlaging met 25 basispunten. De AEX sluit, op 8 december 2011, met -1,49% op 299,79. Er gaat opnieuw geld in de markt gepompt worden. Banken zijn in feite het lijdend voorwerp, maar de ECB gaat de banken weer tot onderwerp maken. Om de euro-crisis op te lossen moet er geld vernietigd worden, alleen hebben de regeringsleiders en de monetaire bobo's dat nog niet door. Wat doet de ECB: het pijnmoment 3 jaar voorruit schuiven. Dat besluit zet Europa voor jaren op achterstand. Daar wordt Europa niet mee geholpen. Lezers van dit blog kennen mijn mening over centrale banken die geld scheppen zonder dat daarvoor een tegenprestatie wordt geleverd. Geld kan heel kwetsbaar zijn. Cruciaal is dat geld, een ruilmiddel is, dat het vertrouwen geniet van de gebruikers. Geld moet duurzaam zijn en bovendien schaars. Ze snappen er helemaal niks van in Frankfurt.

De vakbonden in Nederland hebben voor de EU-top een dringend beroep gedaan op premier Mark Rutte bij de besluitvorming over de aanpak van de schuldencrisis ,,de sociale rechten van werknemers niet uit het oog te verliezen''. In een brief aan Rutte wijzen FNV, CNV en MHP erop dat ,,de grondslag van de Europese samenwerking meer is dan alleen de redding van de euro en het herstellen van de rust op de financiële markten''.

De Europese Centrale Bank (ECB) schiet banken in de eurozone te hulp met twee rondes waarin leningen worden verstrekt met looptijden van 3 jaar. De centrale bank maakte bekend alle aanvragen voor krediet in te zullen willigen. De ECB gaat ook staatspapier van de zwakke euro-landen als onderpand accepteren. Dat is naar mijn mening een zwaktebod. Daarmee moet een nieuwe kredietcrisis worden voorkomen. In het eerste kwartaal van 2012 moeten banken in totaal 230 miljard euro aan obligatieleningen herfinancieren. De nieuwe leenruimte bij de ECB zal daarbij goed van pas komen. De ECB verlaagt ook per 18 januari de reserve ratio voor banken van 2 naar 1 procent. Daarnaast stopt de centrale bank tijdelijk met het 'opdweilen' van overtollig kapitaal in de markt aan het eind van elke maand, zodat het geld beschikbaar blijft in de markt. De ECB besloot echter niet om de 'bazooka' in te zetten. De financiële markten speculeren al langer dat de ECB zijn opkoopprogramma van staatsobligaties fors gaat vergroten en dat de centrale bank de eurolanden geld laat lenen aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF), zodat het IMF kan helpen met de bestrijding van de crisis. Het was een tegenvaller voor de markten dat Draghi daar, op dit moment (juist voor de aanvang van de EU-top in Brussel), niet op instapte. De ECB verlaagde ook de verwachting voor de economische groei in 2012. De centrale bank denkt dat de economie van de eurozone zich zal bewegen tussen een krimp van 0,4 procent en een groei van 1 procent. Bij de vorige schatting, in september, ging de ECB nog uit van een groei van 0,4 à 2,2 procent. Ook de groeiprognose voor dit jaar werd bijgesteld, tot een groei tussen 1,5 en 1,7 procent. In september was dat nog 1,4 tot 1,8 procent. De ECB verwacht in 2013 een economische groei van 0,3 à 2,3 procent. ECB-president Mario Draghi zegt in een toelichting op het rentebesluit dat de economische vooruitzichten voor de eurozone zeer onzeker zijn en dat er ,, grote neerwaartse risico's'' bestaan. Ook zei hij te verwachten dat de inflatie de komende maanden boven 2 procent zal blijven, voordat de geldontwaarding geleidelijk zal afnemen tot vlak onder 2 procent, het niveau waarop de ECB mikt. De centrale bank rekent voor dit jaar op een inflatie tussen 2,6 en 2,8 procent tegen 2,5 à 2,7 procent in september. Volgend jaar zal de inflatie uitkomen tussen 1,5 en 2,5 procent (was 1,2 à 2,2 procent). De renteverlaging en de maatregelen van de ECB werden uren voor het begin van de eurotop bekendgemaakt. De ECB speelt een grote rol in de discussie over hoe de crisis moet worden aangepakt. Frankrijk wil een grotere rol voor de ECB, Duitsland ziet daar niets in. Draghi zei dat de ECB-bestuurders niet hebben gepraat over eventuele verdragswijzigingen om het mandaat van de centrale bank te verruimen.

Duitsland en het Verenigd Koninkrijk staan lijnrecht tegenover elkaar in de discussie over de aanscherping van het Europees verdragsconfrontatie tussen eurolanden en niet-eurolanden. Hij stelt daarom voor alleen via protocollaire bepalingen het verdrag aan te passen. Een Duitse topdiplomaat noemt dat ‘een verrot compromis’. Bondskanselier Merkel en president Nicolas Sarkozy pleiten voor automatische sancties voor begrotingszondaars. Zo moet het uitdelen van boetes uit handen van politici worden gehaald. Hiervoor is een wijziging van het Verdrag van Lissabon nodig, instemming van alle nationale parlementen en eventueel referenda. Volgens Merkel is dit de enige manier om geloofwaardig te laten zien dat er brede steun is voor een sterkere muntunie. In oktober draaide een Europese top ook al op een keiharde confrontatie uit tussen Polen en het Verenigd Koninkrijk aan de ene kant en Duitsland en Frankrijk aan de andere kant. De niet-eurolanden zijn bang dat ze de achterhoede van Europa worden als de eurolanden steeds nauwer gaan samenwerken. Daarbij heeft Cameron in eigen land een groot probleem om een nieuw verdrag geaccepteerd te krijgen.

‘Wij willen de gemeenschappelijke markt eerlijk en open houden voor cruciale Britse sectoren als de financiële sector’, zo schreef Cameron in een ingezonden brief in de Britse krant The Times. Hij is fel gekant tegen een belasting op de handel in aandelen en obligaties en ook tegen nieuwe regels voor hedgefondsen. Rutte stelde in de Kamer dat er geen nieuw EU-verdrag komt. Nederland houdt vast aan de soevereiniteit die al overgedragen is. Daar gaar niet aan gerommeld worden. Breedgedragen was er aan de vooravond van deze 'top der toppen' de verwachting dat er rekening mee moet worden gehouden dat dit overleg nog niet tot het gewenste resultaat zal leiden. De Europese top moet stevige afspraken over een strenger begrotingstoezicht opleveren, anders is de Europese Centrale Bank niet bereid grootschalig te interveniëren in de markten. In Den Haag stelden oppositiepartijen SP en PvdA dat het overdragen van substantiële bevoegdheden in een nieuw Europees verdrag aan de kiezers moet worden voorgelegd in de vorm van verkiezingen (PvdA) of een referendum (SP).

Een aantal centrale banken houdt rekening met het uiteenvallen van de Europese muntunie. Sommige banken bereiden zich voor op een mogelijk vertrek van landen uit de eurozone. Dat schreef The Wall Street Journal donderdag op basis van bronnen. Ten minste een van de centrale banken, de Ierse, onderzoekt naar verluidt of het toegang tot drukpersen moet veiligstellen in het geval er nieuwe bankbiljetten gedrukt moeten worden. Andere centrale banken, waaronder de Zwitserse, zouden bekijken of ze de euro door een andere munt moeten vervangen als ijkpunt voor de waarde van hun eigen valuta. De bronnen benadrukten dat het om een eerste aanzet gaat, maar het feit dat de centrale banken rekening houden met het einde van de euro onderstreept hoe snel de omstandigheden zijn verslechterd. Tot voor kort was het ondenkbaar dat de munt en de muntunie aan de schuldencrisis ten onder kunnen gaan.

De voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, dringt er bij de EU op aan om ,,er alles aan te doen'' om de euro te redden. ,,De hele wereld kijkt hiernaar. Het is extreem belangrijk dat we gezamenlijk, dus de hele EU, laten zien dat de euro niet meer teruggedraaid kan worden'', aldus Barroso.

De Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker, tevens voorzitter van de eurogroep, waarschuwt de Britten om niet dwars te gaan liggen tijdens de komende EU-top over de redding van de euro. Juncker voert de druk op, maar ik denk dat dat weinig indruk maakt op de niet-eurolanden. In Engeland heerst een stemming dat degene die in de vorige eeuw tot twee keer toe een wereldoorlog hebben verloren, de dienst uitmaakt over de herinrichting van Europa. Voor mensen die de 2e Wereldoorlog bewust nog hebben meegemaakt kan dat pijn doen. Verder is het dreigement dat de 17 landen van de eurozone ook een nieuw EU-Verdrag kunnen afsluiten en daarmee de 10 niet-eurolanden, waaronder Engeland en Polen, buitenspel te zetten. Voelt niet goed aan de EU op te gaan splitsen in twee segmenten. Daar is niet voldoende over nagedacht.

,,Er moet een akkoord komen", aldus Juncker. De Britten kunnen volgens hem niet pagina's met mitsen en maren dicteren waarin zij een uitzonderingspositie claimen. Groot-Brittannië wordt door velen gezien als een lastig te overtuigen partner in de zoektocht naar oplossingen voor de schuldencrisis. Juncker verzekerde dat het voortbestaan van de euro absoluut niet in gevaar is. ,,We hebben wel een stabiel akkoord nodig", aldus de Luxemburger. ,,Als blijkt dat niet alle 27 lidstaten daarin mee willen doen, dan doen we het wel met de 17 eurolanden."

De euro kan ineenstorten en Europa valt uit elkaar als de politieke leiders er niet snel in slagen een oplossing te vinden voor de schuldencrisis. Daarvoor heeft de Franse minister voor Europese Zaken, Jean Leonetti, gewaarschuwd. ,,De situatie is ernstig in de Europese Unie'', aldus de minister. Over het slagen van de Europese top bestaan steeds meer twijfels. Volgens Leonetti zal de grootste discussie tijdens de bijeenkomst gaan over disciplinaire maatregelen voor landen die zich niet aan de begrotingsregels houden. Hij wil dat alle 27 EU-lidstaten deelnemen aan de gesprekken, maar landen buiten de eurozone moeten mogelijk worden buitengesloten. Deze landen mogen de onderhandelingen niet lamleggen, aldus de minister. Leonetti haalde ook fel uit naar de Amerikaanse kredietbeoordelaars die dreigen met lagere waarderingen voor Europese staatsleningen als de landen geen oplossing vinden voor de crisis. ,,Ze irriteren me een beetje, ze moeten zich niet met de politiek bemoeien.'' Dat Europese politici zich tegengewerkt voelen door rating-agency's herken ik wel. We moeten echter niet onderschatten welke positieve waarden door het toekennen van waarden inzake de kredietwaardigheid van staten, banken en bedrijven, heeft opgeleverd. Het echte probleem ligt op tafel van de Europese politiek die, in de afgelopen 2 jaar, geen oplossing hebben kunnen aandragen voor de uitdijende schuldencrisis in de eurozone: door gebrek aan daadkracht. Nationalistisch denken speelt op de achtergrond zeker mee.

Verschillende Europese centrale banken bereiden zich voor op de mogelijkheid dat landen de eurozone verlaten of dat de gehele zone uit elkaar valt. Dit melden bronnen bekend met de situatie. Binnen de eurozone is Ierland het eerste land wat serieus rekening zou houden met een terugkeer naar de Ierse pond. De Ierse centrale bank bekijkt of het nodig is extra capaciteit van geldpersen in te zetten, indien er nieuwe bankbiljetten gedrukt moeten worden, aldus de bronnen. Volgens andere bronnen zijn er ook buiten de eurozone verscheidene Europese centrale banken die maatregelen zouden willen nemen om een eventueel uiteenvallen van de eurozone op te vangen. In landen als Zwitserland, Letland, Montenegro en Bosnia & Herzegovina wordt er rekening mee gehouden dat er gezocht moet worden naar vervangende valuta, in plaats van de euro, als richtpunt om de waarde van hun eigen munt stabiel te houden. Bronnen geven wel aan dat de plannen van de centrale banken niet betekent dat de verwachting is dat de eurozone ontbonden zal worden. Toch is het feit dat de mogelijkheid nu uberhaupt overwogen wordt veelzeggend nadat het lang ondenkbaar was dat de zone uiteen zou vallen. Beleidsmakers, centrale bankiers en investeerders hebben hun hoop gevestigd op de eurotop in Brussel. Daar zouden de regeringsleiders van de landen in de Europese Unie moeten komen met oplossingen die de schuldencrisis in de regio moeten verhelpen. De inzet is hoog; wanneer de top faalt, voedt dit de groeiende twijfel of de eurozone wel kan blijven voortbestaan. De angst onder beleidsmakers, bankiers en andere experts bestaat dat een ontrafeling van de zone niet alleen een decennium aan economische integratie teniet doet maar ook zal leiden tot financiële chaos. Volgens JPMorgan Chase & Co. (JPM) is de kans dat de eurozone in elkaar stort maar 20%. Toch adviseerden zij investeerders in een rapport om zich in te dekken tegen een eventuele uiteenvalling.

Vooral de SP en GroenLinks spraken minister-president Rutte aan op de groeiende armoede. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) komen er donkere wolken boven Nederland als alle bezuinigingen doorgaan. Een op de tien kinderen zou in armoede opgroeien. Rutte: ‘Ik neem het zeer serieus dat veel mensen met laag inkomen moeten rondkomen en dat dat moeilijk is, maar ik maak bezwaar tegen de term armoede. Het gaat om een laag inkomen. Ons bijstandsniveau is internationaal gezien erg hoog. U doet alsof er ontwikkelingshulp heen moet, maar dat is niet aan de orde.’ Stel, dat de aanname van Rutte juist is: waarom telt Nederland dan 971.000 personen in 453.000 huishoudens die moeten leven onder de armoedegrens. De grootste pijn zit bij kinderen, zelfstandigen en AOW´ers. 12% van alle zelfstandigen leeft ´met een laag inkomen´ zoals Rutte dat noemt. 108.000 kinderen krijgen minder dan één warme maaltijd per twee dagen. 60.000 personen, die in armoede leven krijgen een voedselpakket van een van de 120 voedselbanken. Jolande Sap van GroenLinks vroeg zich af of Rutte ‘ziende blind’ was. De hele wereld maakt bezwaar tegen de Nederlandse hypotheekrenteaftrek, het zou zelfs de rating van Nederland bedreigen, maar de premier ziet deze kans niet om voorgenomen bezuinigingen voor de laagstbetaalden te ontlasten. Rutte herhaalde zijn betoog dat dit onderwerp deze periode taboe is. Hij wees er wel op dat er in de markt al diverse afspraken zijn gemaakt om hypotheken te maximeren.

Kredietbeoordelaar Moody’s heeft de kredietstatus van ING Verzekeringen NV met een trede verlaagd van Baa1 naar Baa2. Directe aanleiding is de afboeking van ongeveer €1 mrd die het concern doet op zijn Amerikaanse lijfrenteportefeuille. Deze tweede afboeking in een jaar tijd werd deze week aangekondigd. De Amerikaanse dochtermaatschappij ING America Insurance Holding kreeg een vergelijkbare statusverlaging. Volgens Moody's is de aangekondigde afboeking ‘aanzienlijk gezien de opbrengst en het werkkapitaal van de Amerikaanse activiteiten van ING’. De maatregel zou de kredietkwaliteit van de activiteiten in de VS verzwakken. De kredietbeoordelaar wijst erop dat de afschrijving weliswaar de verzekeringstaken van ING in Europa en Azië niet rechtstreeks beïnvloedt, maar waarschijnlijk wel wordt opgevangen door reserves van de ING Groep. Moody’s hanteert een ‘developing outlook’ voor ING Verzekeringen. S&P volgt Moody´s niet.

Franse banken moeten in totaal 7,3 miljard euro aan vers kapitaal aantrekken om te voldoen aan de door bankentoezichthouder EBA vereiste kapitaalratio van 9 procent. De herkapitalisatie moet voor eind juni 2012 zijn uitgevoerd. Dat schrijft de Franse krant Le Monde op basis van een bron in de banksector. Volgens de bron zullen de banken niet bij de staat aankloppen voor extra geld, ervan uitgaande dat een nieuwe financiële schok uitblijft. De European Banking Authority raamde het tekort bij Franse banken in oktober op 8,8 miljard euro. Volgens de toezichthouder hebben de 71 grootste Europese banken €114,7 mrd nodig om aan de kapitaaleis te voldoen. Met een buffer van 9 procent moeten de banken bestand zijn tegen nieuwe crises. ING, ABN/Amro en Rabo slaagden voor de kapitaaltest, SNS Reaal echter niet. De EBA, in samenwerking met De Nederlandsche Bank, stelde vast dat SNS Bank een kapitaaltekort van EUR159 miljoen heeft, meldt de bank in een persbericht. De ratio voor het kernkapitaal, core tier 1, kwam per eind september uit op 8,6%. De minimumnorm wordt 9%. Voor de Duitse Commerzbank ziet het er triest uit: nationalisatie dreigt. Volgens bronnen hebben Griekse banken het meeste kapitaal nodig, naar verluidt 30 miljard euro. Spaanse banken zouden 26,2 miljard euro nodig hebben en Italiaanse banken 15,4 miljard euro. Belgische banken moeten 6,3 miljard euro ophalen, Portugese banken 7 miljard euro en Oostenrijkse banken 3,9 miljard euro. Voor Duitse banken gaat het om 13,1 miljard euro.

De industriële productie in Griekenland is in oktober met ruim 12 procent gedaald. De dienstverlenende sector heeft 11,9 procent minder omzet gedraaid. In de maanden daarvoor was de daling minder sterk, met een afname van de productie met 1,7 procent in september en circa 11 procent in augustus. De inflatie in het noodlijdende land is intussen ook licht gedaald. De geldontwaarding bedroeg 2,9 procent in november, tegen 3 procent in oktober en 3,1 procent in september.

Het verlies van 457 banen bij TomTom, rond 10% van het personeel, door tegenvallende verkopen komt binnen weken vooral terecht bij de overhead met ondersteunende diensten van het navigatiebedrijf. In de productie-, onderzoeks- en ontwikkelafdelingen moet het sneller tot nieuwe artikelen en diensten komen, zegt topman Harold Goddijn in een toelichting op de ontslagronde die hij aankondigde. Door tegenvallende verkopen aan consumenten, zegt Goddijn, valt niet te ontkomen aan 255 gedwongen ontslagen, vooral in algemene ondersteuning. Daarbij valt de helft van de ontslagen in Nederland, de rest van de banenreductie gebeurt via natuurlijk verloop. "Het is heel vervelend, het is vandaag geen leuke dag", aldus de oprichter van genoteerde fonds. Deze ontslagen zijn een eerste stap in een reorganisatieproces.

Pensioenfonds ABP heeft bij het hooggerechtshof van New York een zaak aangespannen tegen de Amerikaanse bank JPMorgan Chase over de ,,rommelhypotheken'' die het pensioenfonds heeft gekocht. ABP verwijt de bank misleidende informatie te hebben verstrekt.

ABP belegde voor de kredietcrisis in obligaties die gekoppeld waren aan hypotheken van Amerikaanse huizenbezitters. Volgens het fonds werd het hierbij verkeerd voorgelicht over de kredietwaardigheid ervan. De rommelhypotheken waren risicovoller dan de bank had doen voorkomen en ook minder waard, aldus ABP. Het pensioenfonds heeft daardoor op de aankoop verlies geleden.

Over de hoogte van de geleden schade doet ABP geen mededelingen. Het wil alleen kwijt dat het het de moeite waard vindt een zaak aan te spannen.

Deel 2, geschreven na afloop van de EU-top op 8/9 december 2011 in Brussel

De aandelenbeurzen, zowel in Europa als op Wall Street hebben een mooie dag achter de rug. Hoewel beleggingsstrategen en macro-economen kritische kanttekeningen plaatsten bij het bereikte halfbakken accoord, toonden beleggers zich tevreden. Ook vanuit de politiek waren dit weekend geruststellende woorden gesproken over het oplossend vermogen van de euro-crisis. Kortom de champagne flessen werden opengetrokken en er werd getoast op het bereikte succes. Dat werd ook tijd na twee jaar te hebben gestoeid met halve oplossingen. Een veel realistischer reactie komt van beleggingsanalist Simon Wiersma van ING: het enthousiasme waarmee beleggers in eerste instantie hebben gereageerd op het tot dusverre bereikte akkoord op de eurotop, zou volgens hem van korte duur kunnen zijn. ,,Dat er voortgang is gemaakt om tot een fiscale unie te komen, valt toe te juichen. Maar de noodzakelijke verdragswijzigingen moeten nog wel door de afzonderlijke landen goedgekeurd worden en dat kan jaren duren. Tot die tijd is het de vraag of er harde sancties opgelegd kunnen worden aan landen die hun begrotingen niet op orde hebben." De minder uitbundige reactie op de obligatiemarkten spreekt volgens Wiersma boekdelen. ,,De rentes in Italië en Spanje zijn zelfs iets opgelopen, mede omdat het bereikte akkoord voor de Europese Centrale Bank niet voldoende is om op agressievere schaal obligaties op te kopen. Een domper is ook dat Engeland niet achter het akkoord staat." De beleggingsstrateeg wijst er verder op dat het macro-economische en bedrijfsnieuws dat vrijdag naar buiten kwam, per saldo licht teleurstelde. ,,De Duitse export daalde sterker dan verwacht en DNB bevestigde dat de Nederlandse economie sinds het tweede halfjaar in een recessie zit. In Buitenhof gaf zondagmiddag Jan Kees de Jager meer details over het nieuwe Verdrag. Dan blijkt dan de benodigde cash van stel 2.000 mrd euro niet opgebracht kan worden door de Noordelijke eurolanden. De geldelijke bijdrage aan het noodfonds blijft beperkt tot garanties ter waarde van 200 mrd euro. Daarmee kunnen de liquiditeitsproblemen op korte termijn van de zwakke broeders worden gefinancierd. Daarmee kunnen geen structurele problemen worden aangepakt. Dat probleem is neergelegd bij het IMF in de hoop dat zij wel geld kunnen aantrekken waarmee het noodfonds kan worden versterkt. Ik denk dan aan China, Brazilië, India, Japan en Rusland. In het interview, dat werd geleid door Peter van Ingen, werd duidelijk dat de kern van de euro-crisis problematiek, bewust of onbewust, niet wordt aangepakt. Er is wel besloten om begrotingsdiscipline van de 17 eurolanden gecontroleerd gaat worden door de Europese Commissie en zo nodig worden daarbij boetes opgelegd. Ieder euroland kan, indien het land het niet eens is met de door Brussel opgelegde penitentie in beroep gaan bij het Europese Hof. De vraag is hoe lang het traject duurt van de eerste waarschuwing tot en met de uitspraak van het Hof. Ik vrees lang, veel te lang. De regeringsleiders hebben afgesproken de controle te beperken tot het controleren van de discipline op het begrotingstekort. Ik heb begrepen dat dat ongeveer als volgt gaat werken. De ministers van Financiën van de 17 eurolanden dienen bij de eurocommissaris, het zou Olli Rehn kunnen zijn, in september de begroting in van het volgende jaar. De EC krijgt 2 tot 3 weken de gelegenheid de stukken te bestuderen en de aannames te checken op realistische waarden. De stukken gaan met commentaar terug en worden vervolgens voorgelegd aan het parlement. Die keuren de begroting goed dan wel af. De parlementariërs bepalen dus of de adviezen van Brussel worden opgevolgd of niet. Stel dat in de loop van het jaar blijkt dat het emu-saldo >3% ligt. Ik neem als voorbeeld Nederland maar even waar het emu-saldo momenteel 4,5% is. In zo een geval kan de EC Nederland een waarschuwing geven. Een half jaar later blijkt het emu-saldo nog steeds boven de 3% te liggen. Brussel geeft Nederland een gele kaart. Achteraf blijkt dat de aannames van de Jager over het financieel-economische beleid niet leiden tot een daling van het begrotingstekort. De staatsschuld blijft oplopen. De regeringsleiders hebben in Brussel afgesproken dat de EC zich niet mag bemoeien met het financieel/economische beleid van een land. Brussel mag alleen kijken of het resultaat van het gevoerde beleid binnen de afgesproken normen blijft. Ik vind dit een heel zwakke stee in de gesloten overeenkomst. De EC mag wel, indien landen de gestelde normen niet halen, boetes uitdelen of subsidies intrekken, maar daar blijft het dan bij. Daarmee wordt het probleem voor dat land niet opgelost, erger nog het wordt er problematischer door. Waar dat land behoefte aan heeft is geld in de vorm van schenkingen en steun bij hervormingen in de economie dan wel de financiën van het land. Wat in Brussel heeft plaatsgevonden is machopolitiek. Als het goed is mag dat op de financiële markten geen indruk maken. Vandaar dat in de media de uitspraak 'een halfbakken verdrag' viel. Minister de Jager sprak over een enorme sprong voorwaarts. De nieuwe begrotingsafspraken in Europa maken het mogelijk om sancties op te leggen aan landen die van hun financiën een potje maken. Zo beperkt denkt dus de politiek.

Ik wil ook nog reageren op een artikel uit de Elsevier van deze week over onze politieke leider. Daarin lees ik dat Rutte zijn dossiers zo goed kent. Dat standpunt deel ik niet. Ik krijg steeds meer de indruk dat hij op financieel/economisch terrein regelmatig steken laat vallen. Neem zijn blunder van 21 juli j.l. op een persconferentie waar hij zich, als enige van de 16 andere regeringsleiders, even €50 mrd steun van private partijen (waaronder banken), vergiste. Als je 8 uur hebt deelgenomen aan een euro-top en je weet na afloop niet wat er precies is afgesproken dan ken je de dossiers niet dan wel je hebt de -misschien wel erg financiële/technische- debatten niet kunnen volgen. Hoe je het ook wendt of keert je bent wel de premier van Nederland. Ander voorbeeld: het Nederlandse kabinet heeft zich hard gemaakt dat 'private partijen' (banken, institutionele beleggers, hedgefunds) mee zouden moeten betalen aan de oplossing van het Griekse drama. Een uitstekend idee, want uiteindelijk zijn de banken mede verantwoordelijk voor de Griekse chaos. Rutte sleepte op de EU-top een afstempeling van 21% uit het debat waarmee de banken hun Griekse staatsobligaties zouden moeten afwaarderen. Later werd dat percentaqe zelfs 50%. Een goede zaak voor de risico's die de burgers lopen. Maar dat was allemaal veel te optimistisch gedacht. De bankenlobby ging aan de slag met als resultaat dat de EU-top van vrijdag een streep haalde door het project. Banken dus geen duppie. En wat zei Rutte erover: helemaal niks. En wat zei de Jager erover: helemaal niks.

Moody's is negatiever geworden over drie grote Franse banken. De kredietwaardigheid van BNP Paribas, Société Générale en Crédit Agricole staat volgens de kredietbeoordelaar onder druk door de aanhoudend moeizame ontwikkelingen in de Europese bankensector. De beoordeling van de langetermijnschuld van BNP en Crédit Agricole ging met een tree omlaag naar Aa3. Société Générale werd eveneens een stap teruggezet, tot A1.

Kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) heeft 15 grote Europese verzekeraars gewaarschuwd voor een mogelijke verlaging van hun kredietwaardigheid. Dat is bekendgemaakt. Het gaat om grote verzekeraars, zoals Allianz, Aviva, Axa Millenniumbcp-Ageas, Generali en Unipol. Begin van de afgelopen week dreigde S&P al de kredietwaardigheid van de meeste eurolanden te verlagen. De waarschuwing aan de verzekeraars is daarna een logische stap. Die ondernemingen zouden onder meer te maken hebben met veel onzekerheid op de financiële markten.

Er is een toenemende kans dat het kabinet bovenop de reeds eerder aangekondigde EUR18 miljard meer zal gaan bezuinigen, zegt Minister van Financiën Jan Kees de Jager. Hij ontkent berichten in de media die eerder op de dag meldden dat er plannen zijn om nog eens EUR10 miljard te gaan besparen om de impact van een dreigende recessie te compenseren. Wel geeft hij aan dat de afzwakkende economie de noodzaak voor een strakkere begrotingsdiscipline bevestigt. "We stevenen af op een economische storm dus de waarschijnlijkheid [van extra bezuinigingen] neemt toe," aldus de Jager tegen verslaggevers in Den Haag. Het kabinet zal in februari wanneer het Centraal Planbureau (CPB) haar nieuwe economische verwachtingen publiceert besluiten of extra bezuinigingen nodig zijn. Toch zijn er in politiek den Haag geruchten te horen dat er voor minimaal €5 mrd extra bezuinigingen aan gaan komen. In Buitenhof zei de Jager daarover: we zoeken naar een oplossing die het huishoudboekje van de staat weer op orde brengt en tegelijkertijd de economische groei doet aantrekken.

De Nederlandsche Bank spreekt: het Nederlandse begrotingstekort loopt in 2013 weer dusdanig op, dat het kabinet zeker 5 miljard euro extra zal moeten bezuinigen om binnen de begrotingsregels in het regeer- en gedoogakkoord te blijven. Dat heeft Job Swank, directeur Monetaire zaken van De Nederlandsche Bank (DNB), vrijdag gezegd in een toelichting op de jongste economische ramingen van de centrale bank. DNB gaat voor volgend jaar uit van een begrotingstekort van 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp), tegen 4,4 procent dit jaar. De daling is mede het gevolg van de vorig jaar afgesproken bezuinigingen. Maar doordat de economie in de tweede helft van dit jaar in een recessie is beland en de vooruitzichten voor volgend jaar zwak zijn, loopt het tekort in 2013 alweer op tot 3,7 procent. Daarmee dreigt de doelstelling van het kabinet om het tekort in 2015 te hebben teruggedrongen tot 0,9 procent uit zicht te raken en zullen extra ombuigingen uitkomst moeten bieden, aldus Swank. Volgens de ramingen van DNB, en dan nog niet eens het meest pessimistische scenario, gaat het om zeker 5 miljard euro. Dat bedrag kan volgens Swank hoger uitvallen bij grote tegenvallers, zoals een tegenvallende groei van de wereldhandel. Het is volgens Swank juist in deze onzekere tijden van groot belang dat Nederland zijn afspraken nakomt. 'Ik weet niet hoe de markt reageert als het begrotingstekort weer stijgt', zei hij. 'Maar ik zou het risico niet nemen. De financiële markten zijn hypernerveus en de kredietbeoordelaars zitten er bovenop.' Aanstaande dinsdag komt het CPB met nieuwe cijfers.

Van de 47 mln m2 kantoorruimte staat 14% leeg. Dat is ruim 6,5 mln m2. Een leegstand van 2 mln m2 is acceptabel. De handel zit op slot. Dat komt ook dat veel kantoorpanden zwaar zijn overgewaardeerd op de balansen van de investeerders/institutionele beleggers. Ook banken gedragen zich uiterst voorzichtig bij de financiering van vastgoed. Daarbij komt dat verhuurders zich uiterst terughoudend opstellen over het afwaarderen van kantoorpanden, ook als ze weten dat de boekwaarde veel hoger is dan de marktwaarde. De AFM wil meer transparantie. Het probleem waarmee we nu worden geconfronteerd is de overcapaciteit van de achterliggende 90er jaren.

Hans de Geus, financieel analist bij RTLZ zegt over het in Brussel bereikte accoord tussen 26 EU-landen: sancties op het overtreden van het begrotingstekort zijn contraproductief, illusoir, niet uitvoerbaar, en geen wezenlijke vernieuwing op het allang afgeschreven verdrag van Maastricht uit 1992. Opluchting alom op de financiële markten en politieke fora, afgelopen maandag, toen Merkozy het eens leken te zijn over het strenger handhaven van de begrotingsdiscipline van EMU lidstaten. De aanname is dat als je maar hard genoeg op het begrotingstekort stuurt, het met de financierbaarheid van een lidstaat automatisch goed komt en de stabiliteit van de muntunie als geheel terug kan keren. Enkele sporadische uitzonderingen daargelaten hoor je geen enkele kritische kanttekening bij de juistheid van deze aanname. Bizar, want fixatie op de overheidsbegroting als veroorzaker van instabiliteit is naïef, en het sturen ervan met sancties ronduit absurd. Een begrotingstekort is iets dat een regering maar zeer ten dele in de hand heeft. Het is een sluitpost van andere, veel wezenlijkere zaken. De belangrijkste overkoepelende grootheid is het handelstekort: hoeveel méér importeert een land, dan het exporteert. Als een land een groot handelstekort heeft (Griekenland, Portugal, Spanje) dan is het voor een overheid vrijwel onmogelijk begrotingsevenwicht te hebben (tenzij de private sector zich zwaar in de schulden steekt, en dat wil je ook niet, zagen we in Spanje vóór de crisis). Sleutelen aan het begrotingstekort zonder iets aan je concurrentievermogen te doen heeft vrijwel geen zin. Maar dat is wel wat je suggereert met sturen op- en boetes geven aan begrotingstekorten.

Als je als EMU-broeders de landen in die situatie echt wil helpen, is waarschijnlijk het tegenovergestelde effectiever: het land helpen zelf betere spullen te kunnen maken en daar ook in de export wat mee te verdienen. Dat betekent eerder het stúren van middelen om ze daarmee op gang te helpen (in de vorm van scholing, infrastructuur, financiering om te kunnen investeren), dan het afpakken ervan in de vorm van een absurde boete. Er is met de handelstekorten van de Zuidelijke eurostaten nog iets anders aan de hand. Een groot deel daarvan hebben die landen opgedaan aan handel met andere (noordelijke) landen in de eurzone. De positieve netto vermogenspositie van een land als Nederland hebben we op kunnen bouwen door jaar op jaar naar onder meer het zuiden te exporteren. Daar is allemaal niets mis mee, maar het is dan wel raar om nu niet te doen alsof we niet in hetzelfde schuitje zitten. Dat zitten we uiteraard wel. Het laatste wat Rutte c.s. wel willen suggereren is het jaar-in, jaar-uit geld naar het zuiden te sturen omdat we voor elkaars schulden aansprakelijk zijn in de vorm van een Euro-obligatie. Misschien echter begint na het voorgaande te dagen dat dat toch echt de enige oplossing is, als je tenminste eerlijk bent. Wie het hele artikel wil lezen over het gevoel dat we een verkeerde oorlog aan het voeren zijn, over een gezamenlijk sociaal-economisch beleid, over een situatie die illusoir is, over een alles of niets beleid: de transfer-unie…..of een ad-hoc eenheid … maar niet iets ertussen in, want dat is er niet, hetgeen ik adviseer, gaat naar Hans de Geus.

Slotkoersen week 49: AEX 304,58 +1,6%; BEL 20 2078,46 +1,68%; CAC 40 3172,35 +2,48%; DAX 30 5986,71 +1,91%; FTSE 100 5529,21 +0,83%; SMI 5793,57 +0,97%; DJIA 12.184,26 +1,55%; NASDAQ 100 2318,68 +1,58%; Nikkei 8536,46 -1,48%; Hang Seng 18.586,23 -2,67%; All Ords 4264,10 -1,72; € $1,3384; goud $1711,40.

De Europese Bankenautoriteit (EBA) waarschuwt dat banken een nieuwe kredietcrisis kunnen veroorzaken als ze te risicomijdend zijn. Banken kiezen er al maanden voor om hun geld bij de Europese Centrale Bank te stallen. Ze zijn bang dat ze het moeilijk of niet terugkrijgen als ze het aan andere banken uitlenen. Banken gedragen zich in de nasleep van de financiële crisis heel anders dan het publiek zich realiseert, zei topman Andrea Enria van de toezichthouder. ,,Op het moment maken we ons zorgen over het andere eind van het spectrum, het probleem dat banken geen geld meer durven uitlenen. Dat kan uiteindelijk leiden tot een kapitaalschaarste.’’ De grote Europese banken hebben het komende halfjaar in totaal 114,7 miljard euro nodig om bestand te zijn tegen een nieuwe crisis. Om dat kapitaal aan te trekken, mogen ze niet beknotten op de kredietverstrekking. Wel kunnen ze onder meer afzien van het uitkeren van dividend en bonussen en onderdelen verkopen. ,,Als een bank besluit om de geldkraan naar het midden- en kleinbedrijf dicht te draaien, tellen we het daarmee vrijgemaakte geld niet mee in de berekening van de kapitaalratio’’, aldus Enria. Volgens hem zijn er sinds juli slechts enkele grote banken in geslaagd voldoende kapitaal aan te trekken voor hun activiteiten. Op die leningen moesten forse rentes worden betaald. ,,Als banken geen geld kunnen aantrekken, stoppen ze met uitlenen en dat is schadelijk voor de economie’’. ,,We zitten in een vicieuze cirkel die we moeten zien te doorbreken.’’

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.