UPDATE11112011/79

Podium/Trouw: Vorm en samenstelling van de Europese Unie voldoen niet langer. De incompetentie die de huidige generatie Europese politieke leiders al geruime tijd tentoonspreidt, is schokkend. Er wordt Russisch roulette gespeeld met de toekomst van onze kinderen en hoe wrang is daarbij de wetenschap dat de omvang van de crisis te voorkomen was, mits tijdig en krachtig was ingegrepen. Hoeveel aandacht is er besteed aan de Europese beschaving, aan de tradities en de humane waarden? Over het Europa van de mensenrechten. De Europese politieke elite heeft het 'Europa van de mensen' uit handen laten vallen voor het 'Europa van de markt'. Europa is niet alleen mislukt omdat er niet is gewerkt aan een politieke unie, maar vooral omdat Europa aan de burgers is 'verkocht' als een financieel en economisch project. Daardoor is het Europese ideaal een kwestie van geld geworden en niets anders. Wij zijn niet opgevoed in de traditie van Erasmus en Spinoza, wij zijn opgegroeid in termen van economische groei, kijkcijfers en kengetallen over economische groei. Daarvoor moet nu een hoge prijs worden betaald. Naar een ingezonden artikel van Herman Schulte Nordholt.

Een politieke eenheid in Europa krijgt geen vorm en inhoud door een vrije markt en een onder druk staande valuta. Gebrek aan visie, daadkracht en overtuigingskracht bij de regeringsleiders van de eurolanden beheerst de media bij de vraag of het zoveelste reddingsplan voor de eurocrisis tijdig de eindfase bereikt. De financiële markten wijzen de politiek al op de zwakke steeën binnen de eurozone. En nog altijd loopt de politiek achter de markten aan. Behalve het ontbreken van perspectief is het ook een kwestie van communicatie. Nieuwe technologieën maken het voor de financiële markten mogelijk relatief snel te reageren op herstelplannen op hoofdlijnen van de Europese politieke elite. De politici zelf hebben maanden daarvoor nodig. Daar komt bij dat de parlementaire achterban alleen kan worden overtuigd zolang nationale belangen ermee gediend worden. Ik doel hier op uitspraken van de minister van Financiën dat als wij geen geld in het noodfonds stoppen de financiële stroppen voor ons land alleen maar groter worden. Of dat waar is, weet niemand, maar als argument om de politiek over de streep te trekken, werkt het wel. We zouden ons ook eens af moeten vragen of waar wij, de noordelijke eurolanden, mee bezig zijn, de opgedrongen herstelplannen, onder de gegeven omstandigheden, wel passen binnen de doeleinden van de Europese Unie. Hadden we vanaf het begin van de crisis niet besloten moeten worden, wat vastgelegd is in het Verdrag van Lissabon, dat eurolanden geen andere eurolanden financieel mogen ondersteunen. Dat was een heldere afspraak en waarom hebben we ons daaraan niet gehouden. Ja, dan waren er gegarandeerd banken omgevallen en dat zou au hebben gedaan. Misschien wel au, au. Maar voor alle landen en voor de financiële markten was helder geweest dat als eurolanden zich niet aan de afspraken houden, je jezelf afstraft. En de markten moeten zelf de beleggingsrisico's afwegen. Blijft liggen de vraag in hoeverre het laatste reddingsplan de positie van de euro kan stabiliseren. Kan de muntunie blijven bestaan zonder politieke, fiscale en sociale funderingen van de Europese samenleving? Ik vrees van niet. Ook in den Haag worden twijfels uitgesproken over het gebrek aan visie van onze politieke voormannen. Jolande Sap, fractievoorzitter van GroenLinks in de 2e Kamer gaf in een interview voor nu.nl en doet daar opvallend harde uitspraken over. Mark Rutte wordt door Europese politici nauwelijks serieus genomen. De minister-president heeft te weinig financieel-economische expertise en mist persoonlijk gezag. Volgens haar speelt Nederland door Rutte's gebrek aan kennis en uitstraling tijdens de financiële crisis een steeds bescheidener rol op het wereldtoneel. Balkenende deed dat volgens Sap beter. “Balkenende had wel het gezag om een belangrijke rol in te nemen in internationale onderhandelingen, Rutte niet. Dat vind ik heel jammer voor Nederland." Ook minister De Jager krijgt er van Sap van langs. “Jan-Kees de Jager is een leuke ondernemer. Hij is een goede onderhandelaar en weet af en toe wat dingen binnen te slepen. Maar hij bedenkt zelf geen nieuwe dingen of oplossingen." Sap zegt dus eigenlijk dat hij niet veel meer doet dan opgelegde opdrachten uit te voeren. Hij roept wel veel maar je moet iedere uitspraak wel kritisch toetsen of hij geen onzin uitkraamt. Neem de aankondiging dat het kabinet voornemens is begin volgend jaar het regeringsakkoord open te breken om nog eens extra miljarden te gaan bezuinigen. Het gevolg is dat, ook als nog niet bekend is waar die bezuinigingen gaan vallen, de burger de hand op zijn knip houdt. Dat heeft ook gevolgen voor de prijsvorming op de woningmarkt. Aantrekken van de huizenprijzen kunnen we wel vergeten. Ik heb het al een aantal keren geschreven: dit kabinet mag niet meer bezuinigen dan mogelijk is om de koopkracht van de burger te verbeteren. Dus ga b.v. doen wat de oosterburen ook hebben besloten: ga de belastingen verlagen en graag zodanig dat nieuwe technologie wordt beloond. In het meest gunstigste geval zou je kunnen zeggen dat Rutte niet vooruit en niet achteruit kijkt, hij maakt pas op de plaats. Voor de volgende generatie is dat volstrekt onvoldoende: een premier zonder visie. Hij kent zijn dossiers niet.

Ik kom nog een keer terug op de waarschuwing van Klaas Knot, de nieuwe president van DNB, die de aandacht van het kabinet heeft gevraagd voor de hypotheekrenteaftrek op woonhuizen. Het IMF, de SER, het CPB en de OESO gingen DNB al voor. Voor Knot gaat het niet om de starters, die niet kunnen instappen, ook niet de vastgelopen woningmarkt waar de transacties teruglopen (ondanks de verlaagde overdrachtsbelasting van 6% naar 2%) en ook niet om alle verkopers die hun huis niet kwijt kunnen, het zijn de banken die hem zorgen baren. Nederland heeft relatief de hoogste hypotheekschuld ter wereld. Die schuld is 128% van het bbp. Dat is veel, teveel. Rutte gevraagd naar zijn reactie ontkende de situatie volledig. In nette bewoordingen stelde de premier dat hij de waarschuwing terzijde had gelegd. Dat is een uiterst vreemde reactie. Er is momenteel nog geen probleem voor de banken, maar het probleem draait wel in een achterliggend scenario. De argumenten die Rutte aandraagt zijn lachtertjes, waarmee hij aangeeft het probleem niet te onderkennen. Ja, zegt Rutte, tegenover die hoge hypotheken staan huizen en daarnaast hebben we ook nog €700 mrd aan pensioenpremies. Waar heeft Knot het dan over. Nou, excellentie, waar heeft U het over? Die pensioenreserves zijn de dekking voor de door de pensioenfondsen afgegeven opgebouwde pensioenrechten van de werknemers, waarvoor de private sector zelf de pensioenpremies hebben opgebracht. Daarbij komt dat momenteel veel pensioenfondsen een onderdekking hebben. Daar zit dus een vermogenstekort. Het kan niet zo zijn dat de overheid een greep in de kas doet bij de pensioenfondsen. Dus die dekking is niet vrij en hierop moeten we Rutte afserveren. De tweede dekking zijn de huizen waarop de banken hypotheek hebben verstrekt. Niet alle huizen dienen tot meerdere zekerheid van de hypotheken die banken hebben verstrekt. Gelukkig is het nog zo dat een hypotheekvrij pand eigendom is van de bezitter. Banken hebben alleen grip op panden waarop een hypotheek is gevestigd. En dat ook nog individueel bepaald. Het gaat om die hypotheken, waarvan de onderliggende waarde (van het huis) in executoriale staat lager ligt dan de openstaande hypotheek. Waar Knot aandacht voor vraagt is het huis van de familie X, die een hypotheek, zonder aflossingsverplichtingen, heeft, groot 400.000 euro, op een huis met een huidige, gedaalde verkoopwaarde van 280.000 euro. Daar lopen banken een direct risico, zodra de familie X de maandelijkse hypotheeklasten niet meer kunnen opbrengen. Als de bezuinigingen van dit kabinet een daling van de koopkracht gaan veroorzaken, de werkeloosheid gaat stijgen en het prijspeil op de vastgoedmarkt blijft dalen kan die situatie manifest voor de banken worden. Knot heeft gelijk, Rutte krijgt een onvoldoende voor zijn huiswerk.

Berlusconi is opgestapt, meeft wel aangegeven terug te willen komen in de politiek. Er vindt overleg plaats voor de vorming van een overgangsregering onder interim-premier Mario Monti. Er is een obstakel voor de vorming van een Italiaans nationaal noodkabinet onder leiding van Super Mario. De twee belangrijkste oppositieleiders, Pier Luigi Bersani en Antonio Di Pietro, zijn faliekant tegen de benoeming van Gianni Letta tot vicepremier. Letta is jarenlang Berlusconi's rechterhand geweest. Deze had tijdens een lange lunch met Monti de benoeming van Letta tot vicepremier als voorwaarde gesteld voor zijn steun, zo verluidt in politiek Rome. Op die manier zou de mediamagnaat toch nog een stevige vinger in de pap houden in het machtscentrum van de Italiaanse politiek. Op dit moment is het de vraag of er voldoende steun is voor een nood-kabinet van de internationaal gerespecteerde econoom Monti.

Een scheiding in de eurozone tussen noordelijke en zuidelijke economieën gaat Europa veel geld kosten. Dat zei voorzitter José Manuel Barroso woensdagavond in Berlijn. Hij reageert daarmee op suggesties van onder meer de Franse president Sarkozy om een Europa van twee snelheden te creëren. ‘Het idee van twee unies in Europa betekent het uiteenvallen van de unie’, zei hij. ‘Er kan geen vrede en welvaart zijn in het noorden of westen van Europa als er geen vrede en welvaart is in het zuiden of oosten.’ Barroso rekende voor dat bij een splitsing van de eurozone het Duitse bruto binnenlands product met 3% krimpt en enkel in Duitsland al een miljoen arbeidsplaatsen verloren gaan. Volgens de Portugees betekent het dat het hervormen van de eurozone van zeventien landen nooit gepaard moet gaan met het aanbrengen van nieuwe scheidslijnen tussen lidstaten. Hij pleit ervoor dat elke EU-lidstaat op de euro overgaat en dat hervormingen van de muntunie geen nieuwe toetredingscriteria met zich meebrengt. De Franse president Nicolas Sarkozy heeft zich de afgelopen dagen voorstander getoond van een Europa van twee snelheden. Daarbij zouden eurolanden sneller en dieper integreren, terwijl de groep landen zonder de euro lossere banden met de Europese Unie behoudt. Hij suggereert daarmee bovendien dat sommige eurolanden beter af zijn buiten de monetaire unie. Woensdag hebben Franse en Duitse ambtenaren hierover overleg gehad, wordt gezegd. Maar dit wordt tegengesproken door Angela Merkel. De politiek moet serieus gaan nadenken over de introductie van de 'neuro', een munt met alleen landen in Noord-Europa. Dat zegt VVD-prominent Patrick van Schie in het AD. Van Schie is directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD. Volgens hem moet er nu een besluit over de toekomst van de munt worden genomen, omdat anders de kosten alleen maar oplopen. „We worden steeds verder het moeras in getrokken”. De VVD'er heeft moeite met de 'propagandapraatjes' over de welvaart die de euro zou hebben gebracht. Dat de munt Nederland veel welvaart heeft gebracht, noemt hij „nooit aangetoond en onbewijsbaar”. Van Schie vreest dat ons land 'een zware klap' krijgt door de eurocrisis. Hier zet ik een vraagteken bij. Er wordt wel aangenomen dat de euro Nederland een toename van het BNP heeft opgeleverd van 5%. Van Schie vindt dat zwakke economieën als Griekenland en Italië moeten afvallen. Ook vindt hij dat er voor Frankrijk geen plaats is in de 'neuro-zone' omdat daar de politiek invloed wil hebben op de centrale bank. „Ik weet dat het politiek moeilijk te verkopen is, maar ik geloof niet dat de 'neuro' sterker wordt met de Fransen.” Rutte en de Jager hebben tot dusverre de stelling verdedigd dat de euro noodzakelijk is voor de Nederlandse economie. Waar is dat door de muntunie het afgelopen decennium de Nederlandse export naar de Zuidelijke eurolanden een krachtige positieve impuls heeft gekregen. Maar door de ontwikkelingen zijn de omstandigheden daartoe sterk gewijzigd. Wij exporteerden goederen naar de zwakke eurolanden, die geen geld hadden de rekening te betalen en zorgden ervoor dat onze banken en beleggers geld leenden aan de zwakke broeders zodat die de rekeningen van onze exporteurs konden blijven betalen. Je exporteert goederen die de ontvanger niet kan betalen en die dat 'op de lei laat schrijven'. Zo een proces is altijd eindig. Je mag verwachten dat onze export naar Zuid-Europa schade gaat oplopen.

De vergroting van de slagkracht van het euronoodfonds EFSF dreigt averij op te lopen. Beleggers stellen zich afwachtend op, waardoor het EU-doel om vier tot vijf keer zoveel uit te lenen als de € 250 mrd die nu nog in kas is, op dit moment buiten bereik is. Dat zegt bestuursvoorzitter Klaus Regling van het EFSF. ‘De politieke opschudding van dit moment reduceert mogelijk het potentieel tot het drie- of viervoud, in plaats van vier à vijf’. Reglings waarschuwing is een tegenslag voor de EU-regeringsleiders. Die hopen met een flinke vergroting van het fonds onzekerheid op de markten over de redding van zwakke eurolanden weg te nemen. De Europese crisis vraagt om een grotere integratie van de Europese Unie en en de eurozone. ,,Niemand praat over een fragmentatie'', zei José Manuel Barroso vandaag in Lissabon. ,,De oplossing is niet om Europa te verdelen, maar om dichter bij elkaar te brengen.'' Een sterker toezicht op de eurozone is eveneens onontbeerlijk, zo liet Barroso weten. Hij waarschuwde verder dat verkeerde bezuinigingen de crisis in Europa kunnen verergeren en een diepe recessie kunnen veroorzaken. Volgens Barroso is er behoefte aan ,,slimme fiscale consolidatie''.

De rente op 10-jarige Sloveense staatsobligaties is vandaag opgelopen tot 7 procent. Minister van Financiën Franc Krizanic haastte zich te zeggen dat het land geen financieringsproblemen heeft. Volgens een bestuurder van de centrale bank is de stijging deels te wijten aan de crisis in buurland Italië. Experts gaan er in de regel van uit dat een rendementsniveau op staatspapier boven de 6 procent op de lange termijn onhoudbaar is voor landen waarvan de economie traag groeit. Een niveau boven de 7 procent wordt als kritiek beschouwd. Eerder moesten Griekenland, Ierland en Portugal aankloppen bij de EU voor hulp toen zij de rente zo hoog zagen oplopen. Slovenië behoort sinds 2007 tot de eurolanden. Investeerders houden het land scherper in de gaten sinds de bevolking zich afgelopen zomer in een referendum keerde tegen een plan om het pensioenstelsel te hervormen. In september kwam bovendien de centrumlinkse regering van premier Borut Pahor ten val. In december zijn er vervroegde verkiezingen.

EU-president Herman Van Rompuy en voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie verwelkomden de benoeming van premier Papademos, die een tijdelijke regering van nationale eenheid moet vormen. Het nieuwe kabinet is inmiddels beëdigd. ,,Het is belangrijk dat de nieuwe Griekse regering een duidelijke, breedgesteunde boodschap afgeeft ter geruststelling van haar Europese partners dat ze alles zal doen wat nodig is om de schuldenlast gestaag te verminderen'', aldus Van Rompuy en Barroso. De vraag is echter wat verstaan moet worden onder 'alles'. Alles is een subjectief begrip. Ik heb al eerder het standpunt verdedigd dat je van de Griekse burgers niet meer mag en kunt verwachten dan datgene wat redelijkerwijs tot de mogelijkheden behoort. Je mag van burgers niet verwachten dat ze de eerste levensbehoeften inleveren om daarmee de schulden van de rijke Noordelijke eurolanden af te kunnen betalen en dat nog decennia lang. Als de EU, de ECB en het IMF blijven eisen gaat dit noodhulpplan, zoals het door ons genoemd wordt, mislukken met als gevolg een wanordelijke uittreding van de Grieken uit de muntunie. Dat is voor de Noordelijke eurolanden een horrorscenario. Papademos riep de Grieken op er samen de schouders onder te zetten. ,,Griekenland staat voor een cruciaal kruispunt, het zal geen gemakkelijke weg worden.'' De problemen zullen volgens hem sneller worden opgelost wanneer er ,,eensgezindheid, samenwerking en wijsheid' is.

Papademos is een voormalig vicevoorzitter van de Europese Centrale Bank. Zijn naam was eerder gevallen als nieuwe regeringsleider, maar de benoeming werd vertraagd door 4 dagen politiek getouwtrek. Zijn regering moet pijnlijke en impopulaire maatregelen treffen om geldschieters tevreden en Griekenland in de eurozone te houden. De net benoemde interim-premier zei dat niet vaststaat wanneer er nieuwe verkiezingen komen. De voormalige oppositie onder aanvoering van Antonis Samaras heeft altijd gehamerd op snelle vervroegde verkiezingen. De partij van Papademos' voorganger, de Pasok van ex-premier George Papandreou, wil de stembusgang later, uit vrees dat die de economische maatregelen torpedeert. Ik ben blij met de komst van Papademos. Hij heeft een groot voordeel: hij weet hoe de hazen lopen. Maar goed, is die wetenschap voldoende om het Griekse volk bezuinigingen door de strot te duwen zonder dat die in opstand komen tegen het gezag. Het herstelplan op hoofdlijnen waar Papandreou zijn handtekening onder heeft gezet deugt niet. Ik vrees dat de Grieken de lasten niet kunnen opbrengen. Griekenland heeft geen behoefte aan nog meer leningen, er is behoefte aan geld, dat zeker, maar dan wel geld dat niet terugbetaald hoeft te worden. Gewoon schenkingen.

De rente op 10-jarig Italiaanse Staat is flink teruggezakt. Waar woensdag nog gehandeld werd >7%, daalde donderdagmorgen de rente <7%. Berlusconi zou hebben laten blijken dat nieuwe verkiezingen op dit moment wellicht niet zo wenselijk zijn. Dringende economische hervormingen zouden mogelijk op de langere baan kunnen worden geschoven. De ECB heeft zich meerdere malen op de markt begeven en Italiaans papier opgekocht. Italië wist donderdag 5 miljard euro op te halen met de uitgifte van kortlopende obligaties. Op deze lening, met een looptijd van een jaar, moest een rente van ruim 6 procent worden betaald. Dat was de hoogste vergoeding van de afgelopen 14 jaar. De rente op Spaanse obligaties zakte wat terug, tot 5,8 procent. Aan het begin van de dag raakte het rendement op Spaanse obligaties nog aan de grens van 6 procent. Hoe het Spaanse avontuur af gaat lopen is de vraag. In de peilingen voor de komende verkiezingen ligt de oppositiepartij Partido Popular ver voor op de socialisten van Zapatero. De rechtse oppositie scoort in de peilingen 204 zetels van de 350. De socialisten hebben het economische tij niet kunnen keren: de vastgoedmarkt ligt volledig op zijn gat en de werkeloosheid is nergens zo hoog als in Spanje namelijk >20%. De werkgelegenheid voor jongeren is dramatisch slecht.

De economische omstandigheden zijn duidelijk zorgelijker dan een halfjaar geleden. Dat zei president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB) in een toelichting aan de Kamerleden op het jaarverslag van de centrale bank. ,,Een halfjaar geleden waren er ook zorgen over de schuldencrisis, maar waren de vooruitzichten voor Nederland nog robuust'', aldus Knot. ,,Nu zien we niet alleen dat de schuldencrisis niet is opgelost, maar ook dat de vooruitzichten voor Nederland duidelijk minder positief zijn geworden.'' Knot gaf aan dat de nieuwe ramingen van DNB voor de economische groei in 2012 aanzienlijk minder positief zullen zijn dan de vorige prognoses, die in het voorjaar werden gepubliceerd. De Europese Centrale Bank (ECB) kan de schuldencrisis niet oplossen, benadrukte de centralebankpresident. ,,De ECB is al behoorlijk ver gegaan en veel meer kan er niet worden verwacht. Daarbij hebben de interventies van de ECB in het huidige klimaat slechts een tijdelijk effect. Overheden zijn nu aan zet.'' Knot maakt als hoogste baas van DNB ook deel uit van het bestuur van de ECB. De interventies, waarbij de ECB obligaties van probleemlanden opkoopt in een poging de rente voor die landen in de hand te houden, zijn volgens Knot bedoeld als overbrugging tot het moment dat het Europese noodfonds (EFSF) die taak op zich kan nemen. ,,Maar men moet in dat verband wel opschieten. Hoe groter de portefeuille obligaties, hoe moeilijker het voor de ECB wordt om door te gaan. Wij hebben het gevoel dat we de langste periode hierin wel hebben gehad.'' Om de crisis te bestrijden, moeten Noord-Europese landen bereid zijn Zuid-Europa bij te staan, aldus Knot. ,,Ze moeten hun sterke financiële positie inzetten om de Zuid-Europese landen de tijd te geven de benodigde maatregelen te nemen.'' De probleemlanden moeten daarbij hun overheidsfinanciën aanpakken, stelde hij. De verbetering van de concurrentiepositie is volgens hem echter minstens zo belangrijk. Knot wilde niet ingaan op berichten over gesprekken tussen Frankrijk en Duitsland over een mogelijke verkleining van de eurozone. ,,Daar ben ik niet bij betrokken. Maar in deze turbulente tijden zou ik niet alle geruchten zomaar geloven. Speculatie over een mogelijke exit uit de euro kan ook een gevaarlijke dynamiek krijgen. We moeten speculanten niet het gevoel geven dat ze aan de winnende hand zijn.''

Het ziet er somber uit voor de economie in de Europese Unie. Het herstel is tot stilstand gekomen. Volgend jaar zal de groei zo'n 0,5 procent bedragen, tegen een verwachte groei van zo'n 1,5 procent dit jaar. Dat stelde Europees Commissaris Olli Rehn van Economische Zaken bij de presentatie van zijn herfstprognoses. Hij waarschuwt voor het risico van een nieuwe recessie als niet snel wordt ingegrepen. Voor 2013 ziet het er wat beter uit met een verwachte groei van 1,5 procent in de hele unie. Wat Nederland betreft, voorspelt Rehn volgend jaar een bescheiden groei van 0,5 procent die vooral zal draaien om de vraag uit het buitenland (export). Voor 2013 ligt de verwachting op 1,3 procent, net zoals die voor de hele eurozone. Griekenland blijft een groot zorgenkind. De schuldenberg zal nog verder stijgen en de economie verder krimpen. Voor Italië wordt voor 2012 een groei van slechts 0,1 procent voorspeld. De economie in de 17 landen met de euro zal het laatste kwartaal van dit jaar achteruitgaan met 0,1 procent in vergelijking met de voorafgaande drie maanden. Voor het eerste kwartaal van volgend jaar verwacht Rehn een stilstand. Volgens Rehn belast een drastisch gebrek aan vertrouwen investeringen en consumptie. Dat geschonden vertrouwen, mede door de schuldencrisis, moet worden hersteld door bezuinigingen en hervormingen, benadrukte hij. De commissaris verwacht geen echte verbetering wat de werkloosheid betreft, hoewel die in enkele lidstaten zal afnemen. Voor Nederland wordt een lichte stijging voorspeld. Rehn voorziet de komende kwartalen wel een daling van de inflatie tot onder de 2 procent. Hij verwacht in 2012 een gemiddelde van 2 procent in de EU (1,7 procent in de eurozone). Nederland komt op 1,9 procent uit tegen 2,5 procent dit jaar. Op de lange termijn zorgt de Europese schuldencrisis voor een rem op de groei.

Aegon heeft de winst in het afgelopen kwartaal door de onrust op de financiële markten bijna volledig zien verdampen. Aegon boekte in het derde kwartaal een nettowinst van 60 miljoen euro. Een jaar eerder hield het bedrijf nog 657 miljoen euro over. De afname kwam vooral door de daling van de aandelenkoersen en de rente en doordat de verwachtingen voor de opbrengsten op obligaties werden verlaagd. Dit leidde tot een verlies op die bezittingen van 288 miljoen euro. Het concern voerde verder voor 132 miljoen euro aan afboekingen door. Daarvan was 76 miljoen euro verbonden met investeringen in de Amerikaanse huizenmarkt en 22 miljoen euro hing samen met beleggingen in Griekse en Portugese banken.

De Nederlandse financiële sector moet met het angstzweet in de handen zitten kijken naar de oplopende rente in Italië. Banken, verzekeraars en pensioenfondsen hebben volgens de laatste cijfers namelijk niet minder dan € 71 miljard uitstaan in de laars van Europa. De Italiaanse overheid is de grootste schuldenaar van de Nederlandse financiële sector, met ruim € 40 miljard, gevolgd door de private sector (bijna € 24 miljard) en de Italiaanse banken ( € 6,7 miljard). Dat blijkt uit de laatste gegevens (eind juni 2011) van De Nederlandsche Bank. DNB splitst de cijfers niet uit naar banken, verzekeraars en pensioenfondsen, maar het ligt voor de hand dat vooral de laatste veel Italiaanse staatsleningen in bezit hebben. „Veel pensioenfondsen volgen bepaalde maatstaven van vastrentende waarden”, legt ABN Amro-econoom Han de Jong uit. „En de Italiaanse obligatiemarkt is de grootste van Europa omdat ze nu eenmaal met € 1900 miljard de grootste schuld van Europa heeft. Dus is het logisch dat pensioenfondsen veel Italiaanse obligaties in de portefeuille hebben.” Het fonds voor de ambtenaren ABP bevestigt die redenering, het pensioenfonds laat weten eind 2010 ruim € 10 miljard in Italiaanse staatsleningen te hebben gestoken. Recentere cijfers wil ABP niet geven. ING had aan het einde van het derde kwartaal € 3,4 miljard Italiaans schuldpapier, De Rabo had eind juni zo'n € 2 miljard uitstaan in Italië en ABN Amro € 1,3 miljard. Het kan zijn dat de posities sindsdien zijn afgebouwd.

De Belgische bankverzekeraar KBC heeft een nettoverlies geleden van 1,58 miljard euro in het derde kwartaal vergeleken met een nettowinst van 545 miljoen euro in dezelfde periode een jaar eerder. Jan Vanhevel, topman bij KBC, wijt het verlies aan ,,uitzonderlijke elementen verbonden aan het onzekere macro-economische klimaat en de moeilijke, turbulente marktomstandigheden''. Het concern moest 600 miljoen afschrijven op zogenoemde CDO (collateral debt obligation), ofwel gebundelde doorverkochte pakketjes leningen. KBC heeft zijn beleggingen in Zuid-Europese staatsobligaties met 2,9 miljard afgebouwd in het derde kwartaal, ofwel 30 procent. In totaal heeft het bankconcern 58 procent moeten afschrijven op zijn Griekse staatspapier.

De voortslepende Europese schuldenproblematiek eist al geruime tijd zijn tol op de aandelenkoersen. Volgens Evert Waterlander, directeur bij Optimix Vermogensbeheer, is er nog steeds geen sprake van een totaaloplossing om de schuldencrisis het hoofd te bieden ."Het ontbreekt daarbij aan daadkracht. Er worden alleen maar kleine stapjes vooruit gezet." "De Europese regeringsleiders hebben op de laatste EU-top van oktober wel de richting aangegeven om de Europese schuldenproblematiek te bestrijden, maar de details hoe dit te realiseren ontbraken", stelt Waterlander . ”Er is bijvoorbeeld nog steeds onduidelijkheid in hoeverre pensioenfondsen deel moeten nemen aan de haircut op Griekse staatsobligaties. De verruiming van het Europese noodfonds EFSF van €440 miljard naar €1000 miljard zet volgens hem ook niet voldoende zoden aan de dijk. Het EFSF-fonds zal fungeren als verzekeraar bij de uitgifte van nieuwe obligaties die voor 20% worden gegarandeerd door het fonds. Waterlander wijst er daarnaast op dat door de scherpe stijging van de rente op langlopende staatsobligaties in Italië de besmetting een feit is. Toch vindt hij het te kort door de bocht om vergelijkingen te trekken met het noodlijdende Griekenland. "Italië heeft weliswaar vier tot vijf keer zo veel schuld als Griekenland, maar de industrie heeft ook veel meer verdiencapaciteit. Het grote probleem in Italië is geloofwaardigheid van het bezuinigingsprogramma. Zijn Italianen wel betrouwbare partners? Bij de aanpak van de schuldencrisis is vooral de rol van de Europese Centrale Bank (ECB) cruciaal. "De ECB kan hetzelfde gaan doen als de Amerikaanse Centrale Bank door het opkopen van staatsobligaties. QE2 leek niet zo succesvol, maar in de VS gaat het langzaam weer de goede kant op."

Oud-VVD-Tweede Kamerlid Frans Weekers heeft harde kritiek op het handelen van eurocommissaris Neelie Kroes rond de nationalisatie van Fortis/ABN AMRO. Weekers, tegenwoordig staatssecretaris van Financiën, noemde het voor de parlementaire enquêtecommissie ,,onbestaanbaar’’ dat Kroes vasthield aan haar eis dat Nederland na de nationalisatie een deel van ABN zou verkopen. Volgens hem is dochterbedrijf HBU daardoor voor veel te weinig geld verkocht aan Deutsche Bank. Dat heeft de Nederlandse belastingbetaler behoorlijk geld gekost, aldus Weekers. De eis om HBU te verkopen stamde uit 2007 toen Fortis samen met RBS en Banco Santander ABN AMRO overnam. Kroes bleef het afstoten van HBU eisen, ook toen Fortis Nederland/ABN AMRO in oktober 2008 door de Nederlandse staat was genationaliseerd. ,,Uiteindelijk zijn we gedwongen om met de rug tegen de muur en de handen gebonden een stuk van ABN – HBU – te verkopen aan slechts één partij’’, zei Weekers. Hij zei dat hij het gevoel heeft dat Nederlandse banken – in vergelijking met andere Europese banken – door de Europese Commissie tot behoorlijk strenge maatregelen zijn gedwongen.

De Franse rente stijgt. De spread met Duitsland is nu al 1,6%-punt. Frappant is dat zelfs de Duitse rente niet verder daalt. Het rendement op de 10-jarige Franse staatsleningen is met 17 basispunten opgelopen tot 3,35%. De Duitse rente is 1,77%.

Een kleinere eurozone leidt tot een enorme chaos in het financiële systeem. We moeten vier dingen doen om het maximaliseren van economische schade te voorkomen, zegt Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Erasmus School of Economics in gesprek met RTL Z. ''Als je een land uit de euro zet, dan moet er duidelijkheid komen over wat er met de contracten gebeurt. Worden deze omgezet in de nieuwe munt of blijven ze in euro's genomineerd? Als dat laatste het geval is, helpt een exit niet zoveel. De nieuwe munt zal immers in waarde kelderen, terwijl schulden in euro's blijven staan. Je 'triggert' dan onmiddellijk een bankrun in zo'n land, banken vallen om, maar het leidt ook tot een faillissement van zo'n land. Dat heeft ook grote consequenties voor de eurozone zelf.'' ''Het hangt er heel erg van hoe oude schulden in de publieke én private sector worden omgezet in nieuwe munteenheden. Als je dit niet op een ordentelijke manier afwikkelt, dan is dat een garantie voor een crash in het eurogebied, het omvallen van banken in Zuid-Europa en het maximaliseren van economische schade.'' ''Er zijn vier dingen die we moeten doen om dit alles te voorkomen:

– 1 Onmiddellijk de ECB een volwaardig mandaat geven om als lender of last resort te laten optreden. Deze moet de crisis op de obligatiemarkt stoppen, dat wil zeggen: het ongelimiteerd opkopen van obligaties van landen als Italië en Spanje die met enige hervormingen solvabel zijn;

– 2 Zuid-Europa moet zich vol werpen op het aflossen van publieke én private schuld;

– 3 Noord-Europa moet daarbij niet in de wielen rijden door als een gek te gaan bezuinigen;

– 4 Overdracht van soevereiniteit aan Europa is onvermijdelijk''.

''Als politici dat niet willen, dan zie ik het heel somber in, zegt Bas Jacobs. Ik ben nu zeer pessimistisch, ook omdat je weinig hoort vanuit de Nederlandse politiek om de naderende apocalyps van deze crisis te stoppen''.

Dus toch …………… ondanks ontkenningen van bondskanselier Angela Merkel wordt een vertrek van Griekenland uit de muntunie bekeken in Berlijn. De Duitse regering houdt rekening met een vertrek van Griekenland uit de eurozone en heeft daarvoor verschillende scenario's opgesteld. Dat blijkt uit een intern rapport van het ministerie van Financiën waarover het Duitse blad Der Spiegel bericht. Volgens het rapport zou de Duitse regering er rekening mee houden dat de nieuwe Griekse regering weigert de maatregelen uit te voeren die nodig zijn om in aanmerking te komen voor het volgende steunpakket. In één scenario wordt ervan uitgegaan dat een Grieks vertrek uit de eurozone ondanks enige aanvankelijke turbulentie zonder veel moeilijkheden verloopt. Dat vertrek zou zelfs goed zijn voor de eurozone omdat ,,zonder de zwakste schakel de keten van eurolanden wordt versterkt''. Landen als Italië en Spanje kunnen dan zonder de druk van de Griekse crisis hun problemen oplossen. Zij hoeven niet te vrezen voor een faillissement. De experts hebben ook een rampscenario opgesteld, waarbij de nieuwe Griekse munt dramatisch in waarde daalt tegenover de euro. De schuldenlast van Griekenland gaat ondanks de afschrijvingen verder omhoog en de kredietwaardigheid neemt opnieuw af. De toegang tot de kapitaalmarkten wordt afgesloten en de Griekse banken komen zonder geld te zitten. Omdat veel Griekse ondernemers hun schulden in euro's hebben, gaan veel bedrijven failliet met als gevolg dat nog meer mensen in Griekenland hun baan kwijtraken. Dat zorgt voor een nog diepere recessie in het land. Die recessie kan dan weer andere landen mee omlaag trekken, aldus het rapport. De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft tot dusver aangegeven dat ze de huidige eurozone intact wil laten. Ook sprak ze haar steun voor de nieuwe Griekse regering uit. Op de G20-top in Cannes zinspeelde ze echter op een mogelijk vertrek van Griekenland uit de eurozone om de druk op Athene te vergroten om de bezuinigingen door te voeren.

Slotstanden: AEX 300,98 +2,26%; BEL 20 2122,38 +2,83%; CAC 40 3149,38 +2,76%; DAX 30 6057,03 +3,22%; FTSE 100 5545,38 +1,85%; Zurich 5649,03 +1,5%; DJIA 12153,68 +2,19%; NASDAQ 100 2355,78 +1,89%; Nikkei 8514,47 +0,16%; Hang Seng 19137,17 +0,91%; All Ords 4358,60 + 1,19%. € $1,3748; goud $1788,50.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.