UPDATE11092011

Merkel was woensdag in de Bundestag overenthousiast over de uitspraak van het Constitutionele Hof inzake noodhulp aan eurolanden in de problemen. Terecht want de uitspraak was mild voor wat tot dusverre was afgesproken, maar was veel strenger voor wat er nog gaat komen aan schuldsaneringen. Merkel moet nu voor elke stap die ze wil zetten EERST toestemming in Berlijn krijgen van de commissie economische zaken van het parlement. Ze moet voor alles eerst naar de Bundestag. Het Hof zegt met zoveel woorden dat de Duitse burger invloed moet hebben op het beleid in Europa. Dus niks meer onderonsjes met Sarkozy! Dit is een Duitse greep naar de macht in Europa. De hiephiephoeraatjes van de financiële markten waren onterecht, maar de markt trok wel aan. Met deze uitspraak kan Merkel de hele Europese Unie gijzelen, maar kennelijk heeft niemand dat door. Als Europa niet doet wat het Duitse parlement wil, ligt Europa stil. Het is maar dat iedereen het weet.

Jurgen Stark, een Duitse bestuurder bij de Europese Centrale Bank (ECB), volgens insiders een topeconoom, stapt op. Stark zou het niet eens zijn met het controversiële opkoopprogramma van staatsobligaties van de centrale bank. De ECB wil nog geen commentaar geven.

Prof Dr René J. Tissen, hoogleraar bedrijfskunde aan de Business Universiteit in Nyenrode, schrijft deze week een column, waarvan ik met interesse kennis heb genomen. Wie lezen wil leze het het 8-puntenplan voor Europa van Prof. Tissen. Hij wijst een achttal probleemgebieden aan in de eurozone die opgelost moeten worden. In de introductie legt hij het kernprobleem bloot: “De huidige Europese top staat voor de vrijwel onmogelijke opgave om lidstaten, politieke partijen en burgers bij elkaar te brengen rondom één kernvraagstuk, namelijk rondom het verdelen van schulden in plaats van het verdelen van welvaart.” “Veel, zo niet alle problemen in Europa zijn bancaire problemen” stelt René Tissen. Hij benoemt onder meer als problemen: de Europese schuldenberg, de tekorten in de huishoudboekjes van de lidstaten, een gebrek aan innovatie, een te hoge werkeloosheid, de diversiteit van de fiscale regels en tarieven en de verscheidenheid in het Europese prijsbeleid. Voor al die problemen reikt hij oplossingen aan, die, naar mijn mening, op korte termijn niet te realiseren zijn. Die oplossingen stoelt hij op de aanname dat Europa, bij wijze van spreken morgen al een federatie is met een centraal beleid. Dat zou met zich meebrengen dat de nationale politiek in de 17 eurolanden wordt ingeperkt. Dat landen grote parten soevereiniteit op de belangrijkste staatsrechtelijke onderwerpen moeten afgeven. De ministeries van Financiën, Economische Zaken, Defensie, Buitenlandse Zaken en misschien ook wel Sociale Zaken en Volksgezondheid worden ingebracht in het Centrale Bestuur in Brussel. De huidige politieke generatie zal aan zo een hervorming niet meewerken. Ze willen er zelfs niet eens over nadenken. Ik onderschrijf wel dat voor de aanname voor realisering ervan een shockbeweging noodzakelijk is. Vroeger gebeurde zulke ingrijpende reorganisaties alleen na een oorlog. Europa is gebaat bij visie en leiderschap en die beiden ontberen wij. Er moet perspectief zijn om draagvlak te krijgen voor de ingrijpende hervormingen die dringend nodig zijn, maar er is geen visie en dus ook geen perspectief. Het is erg dat ik dat zo moet formuleren maar het is niet anders.

Neem nou de voorzet van het kabinet Rutte-1 over de eurowaakhond, die er moet komen. Eerder hadden Merkel en Sarkozy ook al gepleit voor een Europese regering die de eurolanden op de naleving van de voorwaarden uit het Stabiliteits- en Groeipact controleert. Dat is hard nodig want de begrotingsdiscipline in de Zuid-Europese landen is zoek. De regels zijn er wel maar niemand controleert ze. Regeringsleiders hebben tot nu toe overtredingen van eurolanden altijd door de vingers gezien. Naar de letter is Olli Rehn, de Europese Commissaris voor economische en monetaire zaken, verantwoordelijk voor het ordelijk naleven van de gemaakte afspraken over begrotingstekorten en staatsschulden. Maar Rehn is niet de man die krachtig met de vuist op tafel slaat en landen dwingt de tekorten weg te werken. Binnen de EC zou Neelie Kroes de ideale eurowaakhond zijn. Maar ja, hoe ligt zij bij Merkel en Sarkozy, Berlusconi en het IMF? Wat er zeker niet moet gebeuren is de waakhond-functie neerleggen bij de ECB. De centrale bank is een monetaire autoriteit die niet moet worden opgescheept met politieke opdrachten, waar de politiek er niet in slaagt die opdrachten uit te voeren. Wat zowel Merkozy als Rutte doen is een politieagent benoemen die verderop in het traject PV's gaat uitschrijven aan overtreders, maar de realiteit is dat er een forse brand woedt, waarvoor geen brandweermannen beschikbaar zijn. Daar wil ik het voor dit moment bij laten.

De Europese Commissie heeft omgaand terughoudend gereageerd op het Nederlandse plan om een aparte eurocommissaris voor begrotingsafspraken aan te stellen, die lidstaten streng kan straffen als ze zich niet aan de afspraken houden. De woordvoerder van eurocommissaris Olli Rehn (Economisch en Monetair Beleid) zei dat het onder het huidige EU-verdrag niet mogelijk is landen als Griekenland uit de eurozone te zetten. Ook een vrijwillig vertrek kan volgens hem niet. Premier Mark Rutte suggereerde woensdag dat lidstaten die de begrotingsregels aan hun laars blijven lappen, maar uit de euro moeten. Hij zei de bijdrage van Nederland aan de discussie te verwelkomen, maar de prioriteit moet liggen bij het uitvoeren van bestaande plannen om de begrotingsdiscipline bij de lidstaten te versterken. Een woordvoerder stelde dat het op dit moment vooral van belang is dat de gemaakte afspraken van de laatste EU-top over de aanpak van de schuldencrisis in praktijk worden gebracht. Daarnaast moeten plannen om de sancties voor eurozondaars aan te scherpen, zo snel mogelijk door het Europarlement worden goedgekeurd. Woensdag werd bekend dat dat laatste waarschijnlijk nog deze maand gaat gebeuren. Door het nieuwe sanctiesysteem kan de Europese Commissie eurolanden al min of meer automatisch aanpakken als ze de fout ingaan, zonder eerst toestemming te moeten vragen aan de andere lidstaten.

Ook Europees commissaris Joaquin Almunia (Concurrentie) heeft scherpe kritiek op de suggestie van Nederland dat landen die zich niet aan de begrotingsregels houden uit de eurozone moeten vertrekken. In een toespraak in New York noemde Almunia dat ,,iets wat nooit zal gebeuren''. ,,Degenen die denken dat deze hypothese mogelijk is, begrijpen ons proces van integratie niet'', aldus de Spanjaard. ,,Europese integratie is de enige optie.'' Almunia hekelde Nederland, Duitsland en enkele andere rijke lidstaten omdat ze te weinig moeite doen eurolanden die in moeilijkheden verkeren te redden. Volgens Almunia moeten landen bereid zijn hun soevereiniteit deels op te geven om de eurozone te redden.

De vooruitzichten voor de economische groei in de grootste geïndustrialiseerde landen zijn zwak. Dat stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in een rapport over de G7. De OESO verwacht dat de economische groei in de zeven industriële grootmachten vooral in het laatste kwartaal van dit jaar sterk terugvalt. Voor Duitsland wordt dan zelfs een krimp met 1,4 procent op jaarbasis voorspeld. De Amerikaanse economie groeit in de laatste 3 maanden van dit jaar naar verwachting slechts met 0,4 procent. In het derde kwartaal komt de groei naar verwachting hoger uit, vooral door een tijdelijke opleving in Duitsland en Japan. De Japanse economie herstelt momenteel waarschijnlijk redelijk sterk van de natuurrampen die het land in maart troffen. De ministers van Financiën en de centrale bankiers van de G7 waren bijeen om de economische situatie in de wereld te bespreken. Ingewijden lieten afgelopen week al weten dat de ministers op zoek zullen gaan naar manieren om de kwakkelende economie te stimuleren. Daarbij zou vooral worden gekeken naar de mogelijkheden om bezuinigingen in een langzamer tempo uit te voeren. Landen die er relatief goed voorstaan zouden op die manier de economische groei moeten ondersteunen. De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble liet deze week echter nog weten daar weinig in te zien. Ook zijn Britse collega George Osborne gaf aan vast te houden aan zijn saneringsplannen. De OESO adviseert centrale banken om de rente bij een verdere terugval van de economie waar mogelijk verder te verlagen. Als dat niet mogelijk is, zijn verdere ingrepen op de financiële markten geoorloofd, aldus de organisatie. De denktank wees erop dat de onzekerheid rond de voorspellingen sinds de uitbraak van de financiële crisis groter is dan voorheen. Momenteel zijn vooral de prognoses over Japan en de Verenigde Staten onzeker.

De zeven belangrijkste industrielanden (G7) zijn het erover eens dat „een krachtig antwoord” nodig is om de wereldeconomie weer op het goede spoor te krijgen. Maar concrete maatregelen leverde hun overleg in Marseille niet op. Wel constateerden zij dat de problemen zo complex zijn dat één gezamenlijk antwoord niet mogelijk is. „Wij staan voor een krachtig en gecoördineerd internationaal antwoord”, aldus de ministers van Financiën en directeuren van de centrale banken van de zeven na afloop van hun beraad in Marseille. Dat is nodig om de afkalvende economische groei te ondersteunen en de schuldencrisis die zowel Europa als de Verenigde staten treft te bestrijden. Het gaat er volgens de G7 om het vinden van een goede balans tussen conjuncturele steunmaatregelen en het terugdringen van de schuldenlast. De landen moeten hun aanpak wel onderling afstemmen, maar ieder land moet bij het vinden van die balans ook naar de eigen omstandigheden kijken. De Engelse, Franse, Duitse, Italiaanse, Japanse, Canadese en Amerikaanse politieke en monetaire autoriteiten hebben dit weekend geen oplossingen gevonden voor de complexe financiële/economische crisis. De G7 zijn het erover eens dat er een krachtig antwoord moet worden gegeven aan de financiële markten, maar om dat collectief te doen is ze niet gelukt. Iedereen moet maar een beetje vanuit de eigen positie een signaal afgeven. Teleurstellend. Ik verwacht komende week een krachtige reactie op de financiële markten. Lees verderop ook wat de voorzitter van het IMF over dit onderwerp te melden heeft.

Lees het volgende bericht als een waarschuwing: de risico's die de wereldwijde economische groei kunnen drukken zijn toegenomen en landen moeten nu samen en doortastend handelen, stelt voorzitter van het Internationale Monetaire Fonds Christine Lagarde. "Het komt erop neer dat de wereldwijde activiteit is vertraagd en dat de neerwaartse risico's toegenomen zijn, terwijl de wereldwijde herbalancering van de vraag, waarvan iedereen een duurzame groei had verwacht, tot stilstand is gekomen". Lagarde deed haar uitspraken voorafgaand aan een bijeenkomst van de ministers van Financiën en centrale bankiers van de G-7 landen in Frankrijk. Als de groei verder aan momentum verliest stelt de IMF-voorzitter dat de problemen verergeren, de houdbaarheid van begrotingen bedreigd wordt, en de mogelijkheden om de economie te redden verdwijnen. "De kernboodschap is…dat in dit stadium en gegeven de economische omstandigheden waar we mee te maken hebben, landen en beleidsmakers in deze landen wereldwijd nu moeten handelen, doortastend moeten handelen en samen moeten handelen", aldus Lagarde. Volgens het IMF zijn de verwachtingen voor inflatie "goed verankerd en relatief laag".

Job Cohen was in Oog in Oog te gast. Een zielige man. Misschien bedoelt hij het allemaal zo goed, maar hij straalt geen charisma uit. Hij zegt het allemaal wel maar zonder emotie en dan begin ik te twijfelen. Als hij door Wouter Bos niet op de stoel van partijleider van de PvdA was gezet, was hij het nooit geworden. Bij een open sollicitatie procedure had hij de 3e ronde niet gehaald. De man is namelijk geen politicus. Hij was een matige bestuurder en als burgemeester van de hoofdstad was hij veel te soft. Dat gedoe met die theehuizen en dan de N/Z lijn, blijven hem achtervolgen. In Amsterdam zijn ze blij dat ze van hem af zijn. Van der Laan doet het een stuk beter. Als hem gevraagd wordt of hij de leider van de oppositie is, hoor ik geen duidelijk 'ja'. Heeft hij een visie op het Euro-dossier? Ja, wij zijn bereid alles te doen om de euro te redden. Op de vraag of we ons geld waarvoor wij borg staan voor leningen aan Griekenland, terugkrijgen, verschuilt hij zich achter het kabinet. Hij en Plasterk laten zich regelmatig adviseren door Boot en van Wijnbergen, beiden hoogleraar. Die hebben beiden een andere visie op de Europese schuldencrisis dan de PvdA laat horen. Ik zou wel eens willen horen hoe de achterban van de PvdA daarover denkt. De SP en de PVV hebben heldere standpunten. De gedoogsteun van de linkse oppositie is voor burgers niet transparant. Het is heel simpel 1+1=2, maar het kabinet zegt 1+1=3 en dan volgt de linkse oppositie met 'ja natuurlijk 1+1= bij ons ook 3. Cohen zou de eer aan hemzelf moeten houden en niet willen afwachten op het moment dat de partij hem afserveert.

De Amerikaanse minister van Financiën, Timothy Geithner, pleit voor een mondiale aanpak om de wereldeconomie aan te jagen. De Verenigde Staten moeten de banenmarkt uit het slop trekken, Europa moet daadkrachtig optreden tegen de schuldencrisis en China en andere snelgroeiende landen moeten de binnenlandse vraag stimuleren en ervoor zorgen dat hun valuta sneller in waarde stijgen. ,,De noodzaak blijft het versterken van de economische groei'', aldus Geithner. De minister zei zich te realiseren dat sommige landen, die gebukt gaan onder hoge tekorten en hoge leenkosten geen andere keuze hebben dan zich te richten op het verbeteren van hun financiële positie. ,,Anderen hebben echter ruimte om meer groei te bevorderen of om bezuinigingen wat meer te spreiden.'' Geithner sluit een herhaling van de gecoördineerde maatregelen door de 10 grootste centrale banken in 2009 uit. ,,De wereld toonde toen een uitzonderlijke eensgezindheid, maar de uitdagingen zijn deze keer heel anders en kunnen niet worden opgelost met de financiële stabilisatie en fiscale- en monetaire stimulans zoals destijds gebeurde.''

Vorige week hebben 414.000 Amerikanen voor het eerst een werkloosheidsuitkering aangevraagd, een stijging van 2000 ten opzichte van de week ervoor. Het aantal uitkeringsaanvragen is hoger dan verwacht. Vorige week ontvingen in totaal 3,71 miljoen Amerikanen een uitkering tegen 3,74 miljoen een week eerder.

De Spaanse woningverkopen zijn in het tweede kwartaal met 40,8 procent ingezakt vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder. De woningverkopen kregen een flinke tik door het aflopen van belastingvoordelen bij de aanschaf van een nieuw huis. De verkopen tuimelden in het eerste kwartaal al met 30,4 procent op jaarbasis. De Spaanse huizenmarkt, die nog steeds de gevolgen ondervindt van de ingestorte vastgoedmarkt in 2008, voelt nu een teruggang door het aflopen van een extra belastingaftrek voor onroerend goed sinds 1 januari. Om de huizenverkoop te stimuleren had de Spaanse overheid de btw op de aankoop van een nieuw huis vorig jaar teruggebracht van 8 naar 4 procent. In het tweede kwartaal kregen 90.746 huizen een nieuwe eigenaar. Er zijn naar schatting nog 1,5 miljoen onverkochte huizen in Spanje.

Ik presenteer U het 5e Zuid-Europese probleemland binnen de eurozone: Cyprus zit met een te hoge staatsschuld en een te groot begrotingstekort. Het landje is niet van plan de Europese Centrale Bank (ECB) om hulp te vragen. Dat meldde het Cypriotische ministerie van Financiën. Eerder deden geruchten de ronde dat Cyprus zou overwegen een beroep te doen op de ECB om staatsobligaties op te kopen die in handen zijn van Cypriotische banken. ,,Het ministerie van Financiën heeft op geen enkele wijze aangegeven dat Cyprus de ECB heeft gevraagd om in te grijpen''. Twee gezaghebbende Cypriotische kranten meldden echter dat de Cypriotische regering met Rusland onderhandelt over een 5-jarige lening van 2 tot 2,5 miljard euro. Cyprus kampt met acute financiële problemen. De Cypriotische minister van Financiën Kikis Kazamias bevestigde dat zijn land in onderhandeling is ,,met meerdere partijen'' over een langetermijnfinanciering. Tot dusverre heeft Cyprus categorisch geweigerd bij de Europese Unie aan te kloppen voor hulp, hoewel het begin 2012 1 miljard euro aan staatsschuld moet herfinancieren. Het land lijkt hier door de hoge marktrente die het moet betalen nauwelijks toe in staat. De rente die Rusland zou berekenen, ligt volgens de kranten ruim de helft lager dan de marktrente. Rusland tracht kennelijk een pied a terre binnen de eurozone te vestigen vanwaar zij economische en politieke doeleinden kunnen gaan verwezenlijken. Ik zie Rusland niet meer als een vijand, meer als een economische en financiële concurrent. Daardoor ongewenst in de eurozone.

Volgens de Griekse regering is het niet aan de orde dat Griekenland de eurozone zal verlaten. De woordvoerder bevestigde dat de inspecteurs van de EU, het IMF en de ECB volgende week terugkomen naar het land. Vorige week hadden ze hun inspectie voortijdig afgebroken omdat ze ontevreden waren met de vorderingen van Griekenland om zijn staatsschuld te reduceren en zijn begroting op orde te brengen. Premier Rutte opperde deze week dat lidstaten die de Europese begrotingsregels blijven schenden de eurozone moeten verlaten. De financiële situatie van Griekenland is volgens De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble ,,een dubbeltje op zijn kant'', zo gaf hij aan tegen het begrotingscomité van het Duitse parlement. Volgens Schäuble zijn de pogingen van de Griekse regering het begrotingstekort te verminderen onvoldoende geweest. Hij hield onverkort vast aan de eis dat Griekenland aan de afspraken met de zogenoemde trojka moet voldoen om in aanmerking te komen voor uitbetaling van de volgende tranche aan noodhulp. In tegenstelling tot de Grieken liggen Portugal en Ierland volgens Schäuble wel op schema bij het terugbrengen van hun tekorten. De laatste berichten zijn dat de Grieken komende week de trojka zullen vertellen dat ze dit jaar geen verdere bezuinigingen zullen doorvoeren (kan ik wel begrip voor hebben bij een economische krimp van 7,3%) en de privatisering van staatsbedrijven niet gaan aanjagen. Kennelijk kiezen ze ervoor even een rustpauze te nemen in de woelige tijden die Griekenland doormaakt. De vraag is wel of de trojka de volgende tranche van 8 mrd euro beschikbaar gaat stellen. Tot slot verklaarde de Griekse premier George Papandreou gisteren dat de Griekse regering alles zal gaan doen wat nodig is om faillissement te voorkomen en om in de eurozone te blijven. ,,Ieder oponthoud, iedere twijfel, iedere andere optie dan ons strikt aan de afspraken te houden is een gevaar voor het land en zijn inwoners''. De politie, met 7000 man paraat, trad hard op tegen vele duizenden betogers in Thessaloniki, die demonstreerden tegen de bezuinigingen. Meer dan 100 mensen werden gearresteerd. De internationale kritiek op Griekenland groeit. De trojka was 10 dagen geleden ontevreden over de vorderingen van Griekenland om de begroting op orde te brengen. Papandreou kondigde extra inzet aan om massale belastingontduiking aan te pakken, een struikelblok bij het behalen van fiscale doelstellingen. Door de bezuinigingsmaatregelen krimpt de Griekse economie dit jaar naar verwachting meer dan 5 procent, zei de Griekse minister van Financiën, Evangelos Venizelos gisteren. Daarmee worden ook de prognoses van de EU overtroffen, aldus de minister. Dit komt niet alleen door de Griekse bezuinigingspolitiek, maar heeft ook psychische oorzaken, stelde hij op een bijeenkomst met ondernemers. Veel mensen halen volgens hem hun geld van de bank en investeren het niet, ondanks dat dat dringend nodig is. De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft in een interview met de Duitse krant Tagesspiegel gesteld geduldig te zijn met de Grieken. ,,Wat in jaren is verzuimd kan niet in een nacht worden opgelost'', zei ze in een voorpublicatie van de zondageditie. Ze zei de Duitse wederopbouw in gedachten te houden. Berlijn zou werken aan een plan om Duitse banken te steunen als Griekenland niet meer aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen. Merkel maande Athene nogmaals zich aan de afspraken te houden. Ik proef een spanningsveld tussen de uitspraken van de Griekse premier en zijn vakminister(s), die de toezeggingen van de premier aan de trojka moeten realiseren. Papandreou weet dat als de trojka zich terugtrekt dat het einde van zijn politieke leven betekent. Dus zet hij in op 'alles of niets'. Maar de economie achterhaalt hem. De economische krimp steeg in het 2e kwartaal naar 7,3% van het bbp. Dit is voor mij geen verrassing. Het tijdspad voor de afgesproken hervormingen is veel te kort, de 2e bezuinigingsronde komt veel te snel achter de 1e ronde aan. De economie werkt tegen de overeengekomen afspraken. Als de trojka geen pauze inlast voor de Grieken ontstaat een default situatie. De Jager blijft van de daken roepen dat als de Grieken de afspraken niet naleven er geen geld naar de Grieken meer gaat. Angela Merkel spreekt veel verstandiger taal. Keulen en Aken zijn ook niet op één dag gebouwd! Papandreou wordt door 4 ontwikkelingen tegengewerkt: 1. de negatieve ontwikkeling van de Griekse economie; 2. de teruguitlopende wereldhandel; 3. de oplopende werkeloosheid in Griekenland naar 16%; 4. (spaar)geld stroomt het land uit.

De banken in de eurozone blijven fors geld stallen bij de Europese Centrale Bank (ECB). Dat bleek vrijdag uit nieuwe data van de centrale bank. Volgens marktvorsers is dit een signaal dat het onderlinge vertrouwen tussen de financiële instellingen ver te zoeken is. De banken stalden donderdag bijna 173 miljard euro bij het 24-uursloket van de ECB. Dat is het grootste bedrag dit jaar tot nu toe. Het vorige record werd dinsdag bereikt, toen banken 169 miljard euro stalden.

De export van Duitsland is in juli onverwacht sterk gedaald. Dat blijkt uit cijfers van het Duitse statistiekbureau. De uitvoer van Duitse goederen en diensten lag in juli 1,8 procent lager dan een maand eerder. In juni nam de export al met 1,2 procent af op maandbasis. De import van Duitsland kromp met 0,3 procent, na een toename met 0,3 procent in juni. Het handelsoverschot van Duitsland liep in juli terug tot 10,1 miljard euro, tegen 11,5 miljard euro in juni.

In Frankrijk nam de export in juli een fractie toe tot 34,8 miljard euro. De import steeg met 1 miljard euro tot 41,2 miljard euro. Het handelstekort van de Fransen ging daardoor van 5,4 miljard euro in juni naar 6,5 miljard euro in juli.

De Japanse economie is in de periode april tot en met juni sterker gekrompen dan eerder gedacht. Dat blijkt uit aangepaste data. Het bruto binnenlands product daalde ten opzichte van een jaar geleden met 2,1 procent waar men eerder nog uitging van een krimp van 1,3 procent.

DFT: De langslepende Europese schuldencrisis slaat een deuk in het vertrouwen van particuliere beleggers in de euro. De helft vindt dat de munt inmiddels negatief uitpakt voor de Nederlandse economie. Een kwart heeft het zelfs helemaal gehad met het betaalmiddel en verwacht dat er binnen drie jaar iets anders voor in de plaats komt. Dit blijkt uit de ING Beleggersbarometer, die in de maand augustus omlaag is geknald van 103 naar 79 punten. Met deze stand, een daling van liefst 24 punten, is de graadmeter voor het eerst sinds juli 2009 terug op negatief terrein. Een stand onder de 100 betekent namelijk dat een meerderheid van de beleggers pessimistisch is geworden. „De forse daling van het vertrouwen komt voor mij niet echt onverwacht”, zegt Bob Homan van ING Investment Office. „Augustus was natuurlijk een dramatische beursmaand. Maar opvallend genoeg zagen de deelnemers de teruggang al van tevoren aankomen. Zij waren in juli al zeer negatief over de economische groei. In die zin hadden beleggers een goede vooruitziende blik.” Ook voor de nabije toekomst zijn de aandelenbezitters weinig positief. Het aantal deelnemers dat verwacht dat de economische groei in de komende drie maanden zal afnemen, is gestegen van 25% naar 43%. Inmiddels denkt 74% dat een dubbele dip, een tweede recessie na die van 2009, onvermijdelijk is. In juli was dat nog 59%. Homan kan de stemming goed begrijpen. „Veel beleggers hebben de beursmalaise van 2008 en 2009 nog vers in het geheugen. Met al het nieuws van de afgelopen weken denken ze ’daar gaan we weer’. Toch heb ik er vertrouwen in dat dit sentiment niet fundamenteel is.”

De Amerikaanse chipproducent Texas Instruments waarschuwt dat de 3e kwartaalcijfers nog slechter zullen zijn dan de al lage verwachtingen. De vraag naar chips is verder afgenomen omdat klanten vrezen voor een dip in de economische groei. Texas Instruments, dat chips maakt voor onder meer mobieltjes en auto's, rekent nu op een winst per aandeel van 0,56 tot 0,60 dollar. Eerder ging het concern uit van 0,55 tot 0,65 dollar. De omzet zal niet uitkomen tussen 3,4 en 3,7 miljard dollar zoals eerder geraamd, maar in de bandbreedte 3,23 en 3,37 miljard dollar.

Het handelsoverschot van China is in de maand augustus scherp gedaald. In augustus kwam het uit op omgerekend 13 miljard euro, terwijl het in juli nog 23 miljard euro bedroeg, zo blijkt uit officiële Chinese cijfers. De import steeg in augustus tot een recordhoogte van 113,3 miljard. Het vorige record dateerde van maart dit jaar, toen het land voor 111,4 miljard invoerde.

Beleggers op Wall Street reageerden deze week teleurgesteld op de toespraak van voorzitter Ben Bernanke van de Federal Reserve. Hij zei dat de Amerikaanse centrale bank er alles aan zal doen om een hoge economische groei te bewerkstelligen. De markt verwachtte details over de plannen die de Fed daarvoor heeft, maar die bleven uit. ,,Bernanke zei niets nieuws. Het was in feite een herhaling van zijn toespraak in Jackson Hole, 2 weken geleden. Voor zover er gehoopt werd op nieuws, was het teleurstellend'', aldus een handelaar. De weinig opbeurende woorden van Bernanke en een waarschuwing van de Europese Centrale Bank voor toenemende gevaren voor de economie in de eurozone, zorgden voor een waardedaling van de euro.

Donderdag om middernacht sprak Obama het Congres toe. De toespraak kwam pas na het slot op Wall Street, daardoor moesten beleggers het doen met het bericht van Bernanke. De koersen gingen over een breed front omlaag, met de zwaarste klappen voor banken en grondstofgerelateerde bedrijven. Bank of America en JPMorgan Chase verloren beide 3,7 procent. Het industrieel conglomeraat 3M en aluminiumgigant Alcoa leverden tot 1,8 procent in. Ook vliegtuigbouwer Boeing (min 3,2 procent) moest flink incasseren.

De Amerikaanse president Barack Obama wil 447 miljard dollar (ruim 320 miljard euro) uittrekken voor het scheppen van nieuwe banen. Hij wil meer banen scheppen door belastingvoordelen voor bedrijven en werknemers. Daarvoor wil hij 240 miljard dollar vrijmaken. Verder moeten onder meer infrastructurele projecten banen opleveren. Obama zei dat zijn ,,American Jobs Act meer mensen aan het werk zal krijgen en er voor zal zorgen dat de mensen die werken meer geld in hun zakken krijgen''. De president stelde banen in het vooruitzicht voor onder meer leraren, oorlogsveteranen en langdurig werklozen. De belastingvoordelen gelden onder meer voor bedrijven die nieuw personeel aannemen. Belastingen voor elke werkende Amerikaan en kleine ondernemingen gaan eveneens fors omlaag. Voor het stimuleren van de werkgelegenheid stelt de president onder meer voor 35.000 scholen te moderniseren en/of op te knappen. Daarvoor wil hij tientallen miljarden dollars beschikbaar stellen. Voor investeringen in snelwegen en spoorwegen en voor het moderniseren van vliegvelden moet 50 tot 60 miljard dollar vrijkomen. Om zijn plannen te kunnen uitvoeren, heeft de Democraat Obama de steun van het Congres nodig. Daarom riep hij de Republikeinen in zijn toespraak op het landsbelang boven partijpolitieke belangen te stellen. ,,De vraag is of we met het oog op de nationale crisis waarmee we worden geconfronteerd, het politieke circus kunnen beëindigen en daadwerkelijk iets kunnen doen om de economie te helpen'', zei Obama. De leider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden, John Boehner, zei dat het plan van Obama het verdient serieus te worden bekeken. Eind vorige week meldde het Amerikaanse ministerie van Arbeid dat de groei van de werkgelegenheid in de Amerikaanse economie in augustus is gestagneerd. Het vlottrekken van de banenmarkt is volgens politieke analisten cruciaal voor Obama. Als hij daar niet in slaagt, kan hij een herverkiezing volgend jaar volgens hen wel vergeten. De populariteit van de president is tot een dieptepunt gedaald, vooral uit onvrede onder de bevolking over een werkloosheid van 9,1 procent van de beroepsbevolking, die in werkelijkheid wel 15% kan zijn. Enkele details van het Jobs Act:

– Kleine bedrijven die nieuw personeel aannemen, kunnen rekenen op een aanzienlijk belastingvoordeel. De kosten bedragen 65 miljard dollar (46 miljard euro).

– Bedrijven mogen investeringen in nieuwe fabrieken en nieuw materiaal voor 100 procent bij de belasting aftrekken.

– Voor het aan het werk houden van leraren, brandweerlieden en politiemensen wil Obama in totaal 35 miljard dollar (25 miljard euro) reserveren.

– Voor investeringen in onder meer het wegennet, de spoorwegen en vliegvelden komt 50 miljard dollar (35 miljard euro) beschikbaar.

– Obama wil scholen opknappen en/of moderniseren. Kosten: 30 miljard dollar (ruim 20 miljard euro).

Er dreigt een grote bubble te ontstaan op de goudmarkt. Centrale banken, (goud)banken en andere beleggers hebben het edelmetaal de afgelopen jaren lustig aan elkaar doorgeleend, waardoor talloze claims zijn ontstaan. Die kunnen volgens experts de reputatie van goud als ultieme veilige haven flink ondermijnen. „Zolang partijen hun goudvorderingen niet verzilveren, is er nog weinig aan de hand. Maar in de huidige crisis is niets meer zeker.” Harde cijfers ontbreken, maar volgens gouddeskundigen is er de afgelopen jaren een grote hoeveelheid goudclaims tussen financiële instellingen ontstaan. Volgens hen heeft deze groei twee oorzaken. „Aan de ene kant hebben centrale banken een deel van hun goud uitgeleend aan (goud)banken”, weet Philip Klapwijk, hoofd metaalmarktenanalyse bij het Londense Thomson Reuters GFMS. “Centrale banken brachten hun uitleenactiviteiten sinds het begin van deze eeuw sterk terug, maar daar zijn ze sinds de kredietcrisis toch weer stilletjes mee begonnen. Private banken hadden toen grote problemen met hun funding, simpelweg omdat ze geen onderpand hadden om te verstrekken aan schuldeisers. Centrale banken leenden daarom hun goud uit, zodat dit als onderpand kon dienen.” Hoeveel goud centrale banken hebben uitgeleend, is echter niet bekend. Zij vermelden weliswaar hun totale goudhoeveelheid in hun jaarverslag, maar welk deel daarvan is uitgeleend, is een goed bewaard geheim. De Nederlandsche Bank laat weten momenteel niet actief te zijn op deze markt van goldleasing. De centrale banken zouden, gezien hun positie in het monetaire spel, transparant moeten zijn. Duidelijk is uit dit artikel dat er een goudclaim in de markt ligt van ongekende grootte. De suggestie wordt gewekt dat banken short in goud zitten. Bij een stijging van de goudprijs (sinds 2000 daalde de AEX 60% in waarde en steeg de goudprijs 600%) tot het huidige niveau van $1850 per troy ounce kan de problematiek alleen maar groter worden. Als er geleverd moet gaan worden moet er worden gekocht en zal de goudprijs daardoor stijgen. Ik vraag me af in hoeverre het voor centrale banken verstandig is goud uit te lenen aan banken met problemen. Centrale banken zijn toezichthouder voor banken en als ze pas in actie komen als 'het kalf verdronken is' hebben ze het toezicht niet adequaat uitgevoerd.

De dekkingsgraad van het ABP is onder de 100% uitgekomen. Officieel was de dekkingsgraad op 31 augustus gezakt naar 99, maar berekeningen van RTLZ geven nu al een stand van 95% aan. Vooral de gedaalde rekenrente, gisteren gezakt tot 2,93%, is hieraan debet. Het ABP moet aan het eind van het jaar boven de 99,6% komen. Blijft de dekkingsgraad de komende maanden hangen rond de 95%, of zakt het verder weg dan moet het pensioenfonds van DNB maatregelen nemen. Het ABP moet van DNB aan het eind van 2013 op minimaal 104,3 staan.

De maatregelen die het ABP kan nemen zijn: pensioen premie verhogen, pensioenen versoberen, pensioen opbouw verlagen met dezelfde premie en het afstempelen (huidige en toekomstige) pensioenen. Als het ABP moet afstempelen, dan zal dat geschieden per april 2013.

De banken zijn in gesprek met de toezichthouder op de financiële markten AFM en het ministerie van Financiën om meer vrijheid te krijgen bij de verstrekking van hypotheken. De banken willen meer ruimte krijgen om maatwerk te kunnen leveren bij de verstrekking van hypotheken. De laatste weken is veel rumoer ontstaan over de strakke hypotheeknormen die banken sinds 1 augustus hanteren. Volgens de Gedragscode Hypothecaire Financieringen (GHF) kunnen kopers maximaal 106% van de aankoopwaarde van een huis financieren. De praktijk laat daardoor weinig ruimte in individuele gevallen hogere hypotheken te verstrekken als dat verantwoord is. Vooral voor starters en zzp'ers die een huis willen kopen, kan dat belemmerend werken. Makelaars en hypotheekadviseurs klagen erover dat de aangescherpte normen de doorstroming op de woningmarkt tegenhouden. De banken willen wel meer maatwerk leveren, maar hebben daar de toestemming voor nodig van de Autoriteit Financiële Markten (AFM).

President Jean-Claude Trichet van de ECB waarschuwt de economie van de eurozone trager groeit dan eerder gedacht en te maken heeft met versterkte neerwaartse risico's. Hij waarschuwt dat de economie van de eurozone trager groeit dan eerder gedacht en te maken heeft met versterkte neerwaartse risico's. De risico's in het eurogebied zijn neerwaarts in een omgeving van bijzonder hoge onzekerheid. Deze kwalificatie is pessimistischer dan vorige maand, toen Trichet alleen zei dat de onzekerheid bijzonder hoog was. Trichet gaf echter geen signalen dat de bank voorlopig klaar is met rentestappen, nadat de centrale bank het tarief al tweemaal verhoogde sinds april. Hij zei verder dat de bank de verwachtingen voor economische groei en inflatie heeft verlaagd. De bank verwacht nu dat de economie van de eurozone in 2011 zal groeien met 1,4% tot 1,8%, waar in juni nog werd uitgegaan van 1,5% tot 2,3%. Voor volgend jaar wordt een toename van het bruto binnenlands product (BBP) voorzien van 0,4% tot 2,2%, tegen 0,6% tot 2,8% eerder. Eerder op de dag liet de ECB de beleidsrente zoals verwacht ongewijzigd op 1,5%. Het rentebesluit volgt op een turbulente maand op de financiële markten wereldwijd, waarin de ECB het inkoopprogramma van staatsobligaties hervatte om te voorkomen dat de crisis overslaat naar Italië en Spanje. Trichet verwerpt de Duitse kritiek op dit programma en stelt dat de maatregel voor stabiliteit heeft gezorgd. Trichet spreekt de verwachting uit dat de inflatie de komende maanden duidelijk boven de 2% blijft. Voor 2011 houdt de ECB vast aan de verwachting dat de inflatie zal uitkomen tussen 2,5% en 2,7%. De centrale bank streeft naar een niveau van nabij, maar onder de 2%. Volgend jaar zal de geldontwaarding naar verwachting teruglopen tot onder de 2%, zei Trichet. De economen van de ECB verwachten in 2012 een stijging van het gemiddelde prijspeil met 1,2% tot 2,2%. Ten slotte waarschuwde Trichet voor aangescherpte financieringsvoorwaarden, maar onderstreepte dat liquiditeit geen issue is voor de bankensector als geheel.

Het opstappen van een Duitse ECB-bestuurder zorgde tegen het einde van de handelsweek voor forse verkoopdruk. En dat terwijl de opgelaaide zorgen over de eurocrisis en de teleurstellende toespraak van Fed-president Bernanke de stemming eerder al verpest hadden. De euro is vandaag sterk verzwakt tegenover de $. Financiële waarden als ING (-6,93% op €4,914) en Aegon (-5,78% op €2,87) liepen stevige klappen op. Op Wall Street toonden investeerders zich sceptisch over het banenplan dat de Amerikaanse president Barack Obama heeft gepresenteerd in het Congres. De kans lijkt gering dat de voorstellen van Obama genoeg steun krijgen. De verliezen verhevigden op Wall Street nadat persbureau Bloomberg berichtte dat de Duitse overheid een plan voorbereid om Duitse banken te ondersteunen die mogelijk in de problemen komen bij een bankroet van Griekenland. Enkele data: AEX 276,10 –2,578%, BEL-20 2117,82 –3,24%, FTSE 100 5214,65 –2,35%, CAC-40 2974,59 –3,60%, DAX 5189,93 –4,04%, Nikkei 8737,66 –0,63%, Hang Seng 19866,63 –0,23%, DJIA 10992,28 -2,69%, Nasdaq 100 2163,66 -2,29%, goud $1858,50, $ 1,3667

De Griekse economie is in het tweede kwartaal met 7,3 procent gekrompen vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder. De daling is groter dan verwacht. Het bureau voor de statistiek van Griekenland ging eerder uit van een krimp met 6,9 procent. Mede door deze tegenvaller heeft de overheid de verwachting voor heel 2011 naar beneden bijgesteld. De verwachting is nu dat de economische krimp dit jaar uitkomt op 5 procent. Eerder gingen de Grieken uit van een afname met 3,5 procent. De werkloosheid in Griekenland is iets afgenomen. In de maand juni zat 16 procent van de beroepsbevolking zonder baan, vergeleken met een record van 16,6 procent in de voorgaande maand. Vergeleken met juni vorig jaar nam de werkloosheid wel fors toe. Toen zat 11,6 procent van de beroepsbevolking thuis zonder werk.

Nederland moet de steun aan Griekenland staken als blijkt dat het land niet voldoet aan de opgelegde criteria, maar zal niet direct aandringen op verwijdering van het land uit de eurozone, stelt minister Jan Kees de Jager van Financiën. Woensdag presenteerde het kabinet, in een brief van Jan Kees de Jager en premier Mark Rutte, een plan om zondaars tegen de Europese begrotingsregels uit het Europees stabiliteitspact geleidelijk onder curatele van een speciaal aangewezen eurocommissaris te plaatsen en uiteindelijk te verzoeken uit de euro te stappen. Als de trojka van Europese Commissie (EC), Europese Centrale Bank (ECB) en Internationaal Monetair Fonds (IMF) geen positief advies geeft over verdere steun aan Griekenland, "doen we niet meer mee", aldus de minister over Nederlandse deelname aan het steunpakket voor Griekenland. De trojka beoordeelt momenteel of de Grieken op koers liggen ten opzichte van het aan de Europese steun verbonden pad. Later deze maand moet ze de landen van de eurozone adviseren over het uitkeren van een volgende tranche van het eerder overeengekomen pakket. Maar als de trojka negatief adviseert betekent dat volgens De Jager niet automatisch dat Griekenland beter uit de euro kan treden. "Dat is niet aan de orde". Het is de vraag welk standpunt het IMF gaat innemen. Lagarde is op dit moment voorstander van economische groei ook als dat gepaard gaat met een hogere staatsschuld. Maar of die policy ook voor Griekenland wordt gehanteerd? De Europese schuldenpositie wordt, naar de stand van heden, omschreven als manoeuvreren op de rand van de afgrond. Laat daar geen onduidelijkheid over ontstaan. Als de geruchten waar zijn dat de Duitsers aan een scenario werken hoe te handelen als de Grieken in default geraken, spreekt dat boekdelen. In ieder geval is het belangrijkste land in de eurozone niet volledig overtuigd dat zo een situatie niet kan ontstaan. Het is geen volledige ontkenning. Wat verder opvalt is de verzwakking van de euro op de valutamarkten de laatste anderhalve beursdag. Evident is ook dat er in de eurozone van eenheid in denken geen sprake is, getuige de uitspraak van mevrouw Merkel vandaag ´dat Keulen en Aken ook niet op één dag gebouwd zijn´, als zij spreekt over de Griekse problematiek. Maar om te zeggen dat het pais en vree is in Europa, nee, het is verre van dat. Ik denk dat Griekenland op dit moment een optimale prestatie levert en dat de trojka dat moet accepteren. Maar moeten we dan wel doorgaan met opnieuw geld aan de Grieken te lenen als we de aanname plegen dat het grootste deel van dat geld nooit meer terugzien. Vanmorgen was er een artikel van een onderzoek dat als de Ieren uit de euro zouden stappen dat ieder Iers gezin €45.000 zou gaan kosten. Het is maar dat we weten waarover we praten. Hoe reageren de markten morgenochtend op het nieuws van dit weekend? Ik vrees voor een scherpe val van de aandelenkoersen en een verdere verzwakking van de euro.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.