UPDATE10122016/354 De elite liegt over vandaag en de populist over gisteren. Gevolg: status quo van een algehele verlamming in de politiek

De ceo van Exxon Mobil, Rex Tillerson, lijkt de belangrijkste kandidaat om minister van Buitenlandse Zaken van de VS te worden. Amerikaanse media melden dat hij hoge ogen gooit. Trump had deze week twee gesprekken met Tillerson en liet zich lovend over hem uit. Tillerson werkt al tientallen jaren voor de oliegigant. Hij heeft geen politieke ervaring, maar staat bekend om zijn goede relatie met de Russische president Poetin. Als hij wordt voorgedragen zal hij daar vragen over krijgen in de gebruikelijke hoorzitting in het Congres. Trump wil de contacten met Moskou verbeteren.

De ECB gaat door met het op grote schaal opkopen van obligaties, dat heeft Mario Draghi donderdagmiddag bekend gemaakt. Het opkoopprogramma van de centrale bank is met negen maanden verlengd tot eind december 2017, maar wordt vanaf april verlaagd van €80 mrd naar €60 mrd per maand. In een ultieme poging de economische groei in de eurozone aan te jagen, is de ECB afgelopen april begonnen met de maandelijkse opkopen van staats- en bedrijfsobligaties met €20 mrd te verhogen naar €80 mrd. Dit opkoopprogramma zou tot eind maart 2017 lopen. De ECB liet eerder weten het programma te verlengen als dat nodig zou zijn. En zegt Draghi ‘het is nodig: het opkopen zal in ieder geval doorgaan tot eind december 2017. Dan is er €2350 mrd in de economie gepompt. Als het nodig is,wordt dat programma daarna opnieuw verlengd, zegt de ECB. De gedachte achter het opkopen van obligaties is dat banken daardoor – nog – meer geld in kas krijgen en meer leningen kunnen verstrekken. Dat moet leiden tot meer economische groei. ‘.De ECB verandert ook de voorschriften voor het opkopen van obligaties. In de toekomst kan de bank ook obligaties in haar winkelmandje leggen met een looptijd van een jaar, terwijl eerder deze grens bij twee jaar lag. Ook mogen staatsleningen met een effectief rendement lager dan de depositorente (-0,4%) opgekocht gaan worden. Maar dit laatste is volgens Draghi slechts een optie en geen noodzakelijkheid. De ECB-president zei verder dat er een ‘brede consensus’ was in de bestuursraad over de beleidswijzigingen. Vertaling: een aantal bestuursleden was flink tegen. De hardliners binnen de ECB, die aandrongen op het einde van het opkoopprogramma, moesten tevreden worden gesteld. De geldkraan van de ECB blijft wijd openstaan. De rentes blijven ongewijzigd. Dus: depositorente blijft -0,4%, en de beleidsrente (refirente) 0%. Ten slotte: tapering zou niet besproken zijn in de raad. Want onder tapering verstaat Draghi een opkoopprogramma dat geleidelijk naar de 0 gaat, en dat zou nog niet de bedoeling zijn. De ECB blijft dus nog wel even aanwezig op de markten. ING-econoom Carsten Brzeski noemt de aanstaande beperking van de aankopen een volledige verrassing. De gigantische geldverruiming wordt langzamerhand een groot dilemma. Of het een wijs besluit is, moet volgens Brzeski nog blijken. Ik heb grote twijfels of dit monetaire beleid wel hanteerbaar blijft. De korte rente blijft extreem laag en de kapitaalmarkt rente stijgt. De stijgende olieprijs zal de inflatie doen stijgen, weliswaar vooralsnog niet naar 2%, maar toch ……….

In mijn vorige blog heb ik een reactie gegeven op twee voorstellen voor pensioenopbouw van de Pensioenfederatie, een lobbyisten club van 220 pensioenfondsen. Bestemd als bijdrage voor de de Sociaal Economische Raad, die onderzoek doet naar hoe het pensioenstelsel het beste hervormd zou kunnen worden. Ik heb beide voorstellen naar de prullenmand verwezen. Deze week waarschuwt de Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling (OESO) dat de pensioensystematiek zo ingewikkeld is geworden door pensioenanalfabetisme waardoor het een serieuze bedreiging is geworden voor de inwoners van de rijke landen. Het is van groot belang dat deelnemers over de kennis beschikken hoe pensioenen werken en tot welke gevolgen gemaakte keuzes leiden. De OESO benoemt ‘doorsneepremies’, ‘langlevenrisico’s’, een ‘degressieve opbouw van de pensioenpremies’ en ‘collectieve risicodeling’. 80% van de pensioenspaarders (deelnemers die pensioenpremie betalen, heeft niet voldoende inzicht in de materie dan wel heeft vragen of er sprake is van een pensioengat (dat de deelnemer zelf moet bijlappen). Het is mijn opinie dat de pensioenopbouw te complex is voor ‘Henk en Ineke’. Daar komt bij dat pensioenfondsen niet kunnen garanderen hoe groot de pensioenuitkering na afloop van een werkzaam leven (momenteel 67 jaar). De OESO stelt dat pensioenfondsen, wereldwijd, steeds meer de risico’s bij de werknemer deponeren in plaats van bij de werkgever. Het is van belang dat pensioenfondsen verantwoorde risico’s nemen bij het beleggen van de pensioenreserves in aandelen, obligaties, grondstoffen en vastgoed en ik zou daaraan willen toevoegen: derivaten, rent swaps en andere financiële producten. Ik herhaal nog maar weer eens dat er een ontwikkeling gaande is waar pensioenfondsen af willen van de gegarandeerde pensioenuitkeringen (meestal per maand) en die willen omzetten naar een veel minder strenge ‘ambitie’. Het laatste nieuws over de stand van zaken bij pensioenfondsen. Het wordt steeds waarschijnlijker dat grote pensioenfondsen volgend jaar de uitkeringen niet hoeven te verlagen. Hun financiële positie wordt steeds gezonder, vooral doordat de beurskoersen stijgen en de langetermijnrente iets oploopt. Op basis van de situatie van dit moment is verlagen niet nodig, zegt Pensioenfonds Zorg en Welzijn, waarbij meer dan 2,5 miljoen Nederlanders zijn aangesloten. Maar ……………. de situatie op 31 december aanstaande is alles bepalend. Ook de andere pensioenfondsen zijn een stuk positiever geworden over hun dekkingsgraad, die aangeeft of een fonds aan zijn verplichtingen kan voldoen. De fondsen zitten nu ruim boven de grens. De Nederlandse pensioenfondsen hebben gezamenlijk een record gebroken: nog nooit was er zo veel geld in kas. Eind derde kwartaal 2016 hadden de fondsen beleggingen ter waarde van €1.281.426.000.000, zo blijkt uit nieuwe cijfers van toezichthouder De Nederlandsche Bank. Het vorige record stamt uit eerste kwartaal 2015 toen de gezamenlijke beleggingen ’nog maar’ een waarde hadden van €1,249 biljoen. Daarna daalde de waarde van de beleggingen door ontwikkelingen op de financiële markten. Wat betreft de bezittingen hebben de pensioenfondsen fors geprofiteerd van de dalende rente in de afgelopen jaren omdat de obligaties die de fondsen bezitten in waarde stijgen als de rente daalt. Dat de dekkingsgraad van de fondsen ondanks de groei van de bezittingen toch daalt, is gevolg van het feit dat toekomstige verplichtingen (de pensioenen) moeten worden berekend aan de hand van de verrekenrente; hoe lager de rente, hoe meer er in kas moet zijn. Overigens hebben de pensioenfondsen het grootste deel van hun vermogen in vastrentende waarden gestoken zoals staatsobligaties en leningen aan bedrijven. Eind derde kwartaal 2016 hadden de fondsen voor €726 mrd aan vastrentende waarden in bezit. De gezamenlijke aandelen hadden een waarde van €380 mrd en de investeringen in vastgoed hadden een waarde van €111 mrd. De rest van het bezit bestaat uit andere zaken zoals opties en investeringen in hedgefunds. Niet alle pensioenfondsen hebben het lastig. Uit de cijfers van De Nederlandsche Bank blijkt dat er nog steeds fondsen zijn die uiterst goed draaien. Het meest spectaculair blijft het kleine pensioenfonds HAL dat een dekkingsgraad heeft van 173% (het gemiddelde van de Nederlandse fondsen ligt iets onder 100%). HAL is bijzonder omdat slechts zo’n 40 werknemers hun pensioen daar opbouwen terwijl er honderden gepensioneerden en nabestaanden van oud-werknemers zijn die jaarlijks hun pensioen zien stijgen. Andere fondsen die er uitstekend voor staan, zijn het piepkleine Calpam (dekkingsgraad 156%), het kleine fonds voor personeel bisdommen (125%) en de grote pensioenfondsen van de banken ABN Amro (120%) en ING (136%).

In dit blog van 9 april jongstleden schreef ik al dat ‘de sleutels die medebepalend zijn voor een Grexit in Berlijn liggen, waar Merkel besluiten moet nemen of Duitsland haar bezwaren laat varen tegen een verlichting van de Griekse schulden, waar het IMF al lang op aandringt, dan wel moet accepteren dat het IMF afhaakt van deelname van het derde Griekse steunpakket van in totaal €86 mrd. We zijn nu 8 maanden verder en Merkel weigert aan de eisen van het IMF over kwijtschelding van een deel van de Griekse schuld te voldoen. Deze week is besloten door de Eurogroep dat de 19 eurolanden akkoord zijn gegaan met de financieel-technische foefjes die het Europese noodfonds ESM heeft bedacht om de pijn voor Athene de komende jaren iets te verzachten. ESM-directeur Klaus Regling sprak van een ‘belangrijke stap om de houdbaarheid van de Griekse schulden te verbeteren’. Het gaat om kortetermijnmaatregelen die echter vele decennia lang effect moeten hebben. Zo worden afbetalingsregelingen versoepeld en bepaalde rentestanden voor langere tijd vastgezet. De kosten voor de eurolanden van deze operatie zijn ‘zeer beperkt’, aldus Regling: volgens hem zien de lidstaten door de jaren heen feitelijk af van €200 mln aan rente-inkomsten die ze volgens de oude afspraken wel zouden hebben gekregen. In totaal staat Griekenland inmiddels voor ruim €216 mrd in het krijt bij de geldschieters. Griekenland krijgt niet meer dan een pijnstiller van de 19 eurolanden. Met het voorliggende aanbod komt Griekenland nooit in aanmerking voor kwijtschelding van een deel van zijn schuld aan andere Europese landen? Wat het IMF betreft had dat taboe een jaar geleden al moeten zijn doorbroken. De nieuwe schuldverlichting voor Griekenland gaat volgend jaar in en omvat het verlagen van de rente op reeds verstrekte leningen, het verlengen van hun looptijd en het afschaffen van een speciale renteopslag. Er wordt overgeschakeld van een variabele naar vaste rente op de leningen. Op korte termijn lopen de kosten hierdoor op, maar op de lange termijn moet Griekenland baat hebben bij vaste rentepercentages. De Griekse staatsschuld (180% bbp) blijft anders onhoudbaar hoog, vindt het IMF. IMF-directeur Lagarde heeft eerder al aan de Eurogroep laten weten dat het IMF zonder schuldverlichting niet meer mee zal doen aan Europese steunprogramma’s. Anders dan dat Regling en Dijsselbloem ons willen doen geloven is het maar zeer de vraag of de aannames een ‘belangrijke stap’ voor verbetering van de Griekse schuldpositie betekenen. Dit jaar zou het IMF laten weten welk standpunt zij gaan innemen wat betreft deelname aan het derde hulpprogramma aan de Grieken. Griekenland krijgt volgend jaar pas de hoognodige schuldverlichting, al zijn de eerste maatregelen vooralsnog cosmetisch (= stellen niets tot weinig voor). De 19 eurolanden, onder aanvoering van Stäuble en Dijsselbloem willen vooralsnog niets weten van gedeeltelijke kwijtschelding van die schulden: zij eisen nog steeds elke uitgeleende euro terug van Athene. Pas in de tweede helft van 2018, als het huidige hulpprogramma is afgelopen, zal gekeken worden naar mogelijke schuldverlichting, zegt Dijssel. Voor het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is/was een forse schuldverlichting voor Griekenland een harde voorwaarde om deel te nemen aan het derde Europese hulpprogramma, maximaal €86 mrd groot. Tot die nieuwe reddingsoperatie is vorig jaar zomer besloten. Het IMF deed vanaf 2010 mee aan de eerste twee programma’s, maar heeft nog geen knoop doorgehakt over deelname aan het derde. Het was steeds de bedoeling dat die beslissing nog dit jaar zou vallen, maar eurogroepvoorzitter Dijsselbloem zegt dat dit niet meer gaat lukken. Een nieuwe, positieve evaluatie van de Griekse hervormingen, benodigd voor IMF-deelname, komt voor de jaarwisseling niet rond. In mei sloten de EU-instituties en het IMF een schetsmatig akkoord over de schuldverlichting op zowel korte, middellange als lange termijn. Alleen de eerste portie heeft nu concrete vormen aangenomen: die maatregelen worden al binnen enkele weken van kracht. Maar van het tweede en derde gedeelte van de versoepeling kan pas sprake zijn als Griekenland het gehele derde steunprogramma met de bijbehorende hervormingen succesvol heeft afgesloten, en dat is op z’n vroegst halverwege 2018. We moeten ons wel realiseren dat de eisen die de geldschieters aan de Grieken stellen moeten komen uit bezuinigingen die het Griekse volk het komende halfjaar voor hun kiezen krijgen. Iedere dag weer vinden nog steeds demonstraties plaats in Athene van burgers die eisen dat het bezuinigen stopt. De sociale schade die door Dijssel en zijn kompanen wordt aangericht is verre van humaan beleid. De laatste tijd was onduidelijk in hoeverre het IMF al Europese toezeggingen wilde over de toekomstige vormen van schuldverlichting, maar Dijsselbloem maakt aan alle twijfel een einde. “Er is nu duidelijkheid over de korte termijn. Tot half 2018 zal er niet meer duidelijkheid komen.”

De 52-jarige Poolse Eurocommissaris Bienkowska draait de duimschroeven aan door te stellen dat EU-lidstaten die EU-regels aan hun laars lappen daarvoor zullen worden aangesproken. De Europese Commissie start tegen zeven EU-landen juridische procedures omdat ze te weinig actie ondernomen hebben vanwege het VW-dieselschandaal. Duitsland, Groot-Brittannië, Luxemburg, Spanje, Litouwen, Tsjechië en Griekenland hebben Volkswagen ten onrechte geen boetes opgelegd voor het gebruik van sjoemelsoftware. De toezichthouders van Duitsland en Groot-Brittannië hebben daarnaast informatie achtergehouden. De juridische strijd kan jaren gaan duren. De landen hebben nu twee maanden de tijd om te reageren.

De financiële steun van de Europese Unie aan Oekraïne in de afgelopen jaren heeft weinig uitgehaald. De miljardensteun aan Oekraïne heeft weinig veranderd in het land, ondanks de roep om hervormingen. Dat blijkt uit een rapport van de Europese Rekenkamer. Wat wel resultaat opleverde, dreigt teniet te worden gedaan door de corruptie, het conflict in Oost-Oekraïne en de instabiele politieke situatie. Oekraïne wordt nog altijd gezien als het corruptste land van Europa. Of de corruptiebestrijding resultaat oplevert “valt nog te bezien”, schrijft de in Luxemburg gevestigde instelling. Een kleine elite bepaalt wat er in de economie, politiek en media van Oekraïne gebeurt, aldus de controleurs. Sinds in 2014 een nieuwe regering aantrad, is wel enige vooruitgang geboekt. Het conflict in Oost-Oekraïne heeft de economische en financiële problemen echter “zeer verergerd”. De instabiele situatie in Oekraïne heeft een negatieve invloed gehad op de effectiviteit van de Europese steun, concludeert de Europese Rekenkamer na gedaan onderzoek. De publieke financiën, de strijd tegen corruptie en de gassector zijn doorgelicht over de periode van 2007 tot 2015. In 2014, na de Maidan-revolutie, zegde Europa €11,2 mrd toe over een periode van zeven jaar. Dat geld werd volgens de Europese controleurs vanwege de ontstane crisis te snel toegezegd ‘zonder eerst overeenstemming te bereiken over een strategie.’ Tussen 2007 en 2015 bestond de Europese steun voor €1,6 mrd uit giften. Er werd voor €3,4 mrd aan leningen verstrekt. De bijstand was onder meer bedoeld voor verbetering van de overheidsfinanciën, corruptiebestrijding en de gassector. De politiek instabiele situatie heeft nog steeds sterke impact op het hervormingsproces. ,,De Europese steun aan Oekraïne is een werk in uitvoering, ondanks alle goede inspanningen door de Commissie”, zegt Szabolcs Fazakas, lid van de Europese Rekenkamer. ,,Wij troffen een sterke politieke wil aan om het openbaar bestuur te hervormen. Maar veranderingen in het beleid hinderden de hervormingen en lage salarissen hielden corruptie in de hand.” Des te meer reden voor Nederland om voet bij stuk te houden en het handelsverdrag met Oekraïne niet te ondertekenen. In Nederland stemde de bevolking in een referendum op 6 april 2016 tegen het verdrag, maar het kabinet twijfelt nog over de vraag of het het Associatieverdrag zal ondertekenen. Sinds 2014 er is in Oekraïne wel enige vooruitgang geboekt op het gebied van overheidsfinanciën. Ook werd een ‘verbeterd corruptiebestrijdingskader’ aangetroffen. De Europese Rekenkamer doet een aantal aanbevelingen die ervoor moeten zorgen dat het geld beter wordt besteed: de Europese Commissie en de buitenlanddienst van de EU moeten meer aandacht besteden aan de voorwaarden voor uitbetaling en meer nadruk leggen op het beheer van de Oekraïense overheidsfinanciën. Bovendien moeten de uitgaven beter in de gaten worden gehouden. Ondanks deze forse kritiek vindt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), die de regering adviseert over buitenlands beleid dat onze regering de nee-uitslag van het referendum moet negeren en ja moet zeggen tegen het verdrag met Oekraïne. AIV-voorzitter en oud-NAVO-topman Jaap de Hoop Scheffer, zegt in de VK dat “Als Nederland het verdrag verwerpt, dan ziet de Russische president Poetin dit als zwakte van Europa en dat kan hem aanmoedigen om de destabilisatie van Oekraïne te intensiveren”. Komende week gaat Rutte in Brussel proberen consensus te bereiken met de andere EU-lidstaten. Op de achtergrond speelt mee de vraag in welke vorm Trump en Poetin een relatie gaan aanknopen.

Donald Trump heeft op twitter China aangevallen op zijn economische politiek en de manier waarop het land in de Zuid-Chinese Zee opereert. Het is de tweede keer in korte tijd dat Trump China tegen de haren in strijkt. Ook sprak Trump telefonisch met de president van Taiwan. Het was voor het eerst sinds 1979 dat er op zo’n hoog niveau contact was tussen de Verenigde Staten en Taiwan. Peking ziet Taiwan als een afvallige provincie. Het Witte Huis reageerde door te stellen dat de VS het ‘één-China-beleid’ blijft steunen, en Taiwan dus niet als zelfstandige natie erkent. Reactie van Trump: “Vroeg China ons om toestemming toen ze hun munt devalueerden, concurrentie moeilijker maakten en onze producten zwaar belastten? Of toen ze een militaire macht opbouwden in de Zuid-Chinese Zee? Ik dacht het niet!” Over het telefoongesprek met de Taiwanese president Tsai Ing-wen zegt Trump dat ze hem wilde feliciteren met zijn verkiezingsoverwinning. ” ‘Het is typisch dat de VS voor miljoenen dollars militair materiaal verkoopt aan Taiwan, maar dat ik geen telefoontje zou mogen accepteren om mij te feliciteren.”. China reageerde terughoudend op het telefoontje. In commentaren in staatsmedia wordt het gegooid op de onervarenheid van Trump en zijn team. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken gaf Taiwan de schuld van het telefoontje en noemde het een kleinzielige actie. Het is voor het eerst sinds 1979 dat er op dit niveau contact is tussen de Verenigde Staten en Taiwan. In dat jaar verbrak het land de diplomatieke betrekkingen met Taiwan en knoopte die juist aan met China. De VS en Taiwan hebben stabiele, maar slechts onofficiële betrekkingen. Een woordvoerder van de Taiwanese president liet weten dat beide kanten vooraf hadden afgesproken om contact te hebben. De Democratische senator, Chris Murphy, stelde in een reactie dat het de aankomend Amerikaanse president vrij staat om beleidswijzigingen door te voeren, maar dat dit ‘draaipunten zonder plan zijn in het buitenlandbeleid. Zo beginnen oorlogen.’

Disruptie (=ontwrichting), maar dan in de politiek. Dat is wat we in 2017 mogen verwachten. De wereld maakt zich op voor de blijde intrede van de Trump-clan in het Witte Huis. De man die bekend staat als Bob de Bouwer: is het niet met een muur op de grens van Mexico, dan wel met de vele infrastructuurwerken die hij al heeft aangekondigd. Make America Great Again legt een claim op de verschillende handelsbetrekkingen met het buitenland. De stabiele factor die de Verenigde Staten als grootmacht in de wereld betekende, ebt daarmee weg en Azië en Europa moeten zichzelf heruitvinden. Zeker voor Europa komt dat heel ongelegen. Het oude continent maakt zich op voor verkiezingen in Frankrijk, Duitsland en Nederland. De roep van de proteststemmers klinkt almaar luider in die contreien die de hete adem van populistisch rechts in de nek voelen blazen. En dan is er nog die felbesproken vechtscheiding tussen Europa en het Verenigd Koninkrijk. De brexit was – samen met de verkiezing van Donald Trump in de VS – de fameuze blinde vlek die NYT niet had zien aankomen. Noch Trump, noch Theresa May werden opgemerkt en toch zijn ze er nu. Elk jaar heeft zijn verrassingen. Welke het dit jaar worden? Misschien wel Vladimir Poetin, die zich in zijn nieuwe rol van tsaar schikt, of wordt het toch Xi Jinping, die het vijfjaarlijkse congres van het Centraal Comité van de Communistische Partij zal gebruiken om zijn imperialistische ambities kracht bij te zetten. Of we het nu leuk vinden of niet, de vluchtelingenstroom zal in 2017 niet plots opdrogen. Terwijl de oorlog in Syrië in 2015 volop woedde, staken zo’n 1,3 miljoen migranten de grenzen over om asiel aan te vragen in Europa. Dat recordcijfer wordt sindsdien niet meer gehaald, als gevolg van de lastminutedeal tussen Europa en Turkije van maart 2016. Momenteel zitten zowat 50.000 migranten vast in kampen in Griekenland. Zij moeten deze winter zien te overleven in barre omstandigheden. Intussen dreigt de Turkse president Recep Tayyip Erdogan ermee de deal met Europa op te blazen, wat voor nieuwe chaos kan zorgen. Het valt te verwachten dat de vluchtelingen, moegetergd, overgaan tot verzet. De Turkse president Erdogan beschuldigt dit weekend zijn politieke vijanden van ‘economische sabotage’ door tegen de Turkse lira te speculeren. De Turkse munt zakte afgelopen week naar een historisch dieptepunt, ondanks Erdogans smeekbede aan de Turken om hun buitenlandse geld ‘onder hun matras’ vandaan te halen en in te wisselen voor lira’s. Een Turkse lira is nu nog maar 26 eurocent waard, een verlies van 12% in iets minder dan een maand tijd. Met verkiezingen in verschillende Europese landen in het verschiet vormt de aanhoudende onrust over migratiegolven voor een explosieve cocktail. Er is evenwel ook een schijntje hoop. Ook al zijn voorspellingen over terrorisme vaak fout gebleken, toch zijn er redenen dat in 2017 het zelfverklaarde ‘kalifaat’ van Islamitische Staat (IS) zal worden vernietigd door de lokale krachten en een internationale coalitie. In Syrië is IS al verdreven uit een groot deel van het grondgebied dat het ooit bezat. Niets van dit alles betekent echter dat de terroristische vloek uit Irak en Syrië zal worden opgeheven. De uitdaging zal zijn om de schade die ze kunnen berokkenen, te beperken. Als IS terrein blijft verliezen, zal dat de prikkel vergroten om zich te manifesteren via een spectaculair destructieve daad van verzet. De wereldeconomie zal ook in 2017 geen sprintje trekken. Een globale groei van 2,5% zal dichter bij het ‘nieuwe normaal’ aansluiten. En ook de daaropvolgende jaren zit beterschap er niet in. Voor de eurozone zal een cijfer van 2% groei al volstaan, de Verenigde Staten presteren ietsje beter. Al valt de impact van Trump en zijn beleid vooralsnog moeilijk in te schatten. De Japanse economie worstelt om door het plafond van 1% te kunnen breken, terwijl China, gebukt onder zijn schulden, genoegen moet nemen met een schamele 4%. Enkel voor India ziet 2017 er rooskleuriger uit, met een klim tot 7,5%. Het zal de rol van de centrale banken nog pregnanter maken. De Amerikaanse Federal Reserve, de Europese Centrale Bank, de Bank of Japan en een post-brexit-Bank of England zullen elk op hun manier op zoek gaan naar een manier om hun lusteloze economie aan te porren. Een explosie van fiscale stimuleringsmaatregelen zit er aan te komen, al zal dat vuurwerk beperkt blijven. En wat dan met de vrees dat onze jobs massaal weggekaapt gaan worden door robots? Na 2017 wellicht, we verblijven nog in een fase waarin automatisering mensen eerder bevrijdt van routinematige banen. De technologische vooruitgang zal wél een verdere verschuiving veroorzaken in de aard van de beschikbare banen en de vaardigheden die we daarbij nodig hebben. (Bron: the Economist).

Het huidige systeem biedt weinig garanties op stabiliteit of politieke daadkracht – Italië heeft na WO II meer dan 60 regeringen versleten – maar heeft als voordeel dat een machtsgreep door één persoon onmogelijk is. Met Mussolini in gedachten is dat niet slecht; ook Grillo’s schreeuwerige, erg eurosceptische Vijfsterrenbeweging (M5S) zou op die manier nooit helemaal de plak kunnen zwaaien. Evenmin als de extreemrechtse Lega Nord of de nog altijd op weerwraak azende Silvio Berlusconi. Minister Gentiloni van Buitenlandse Zaken wordt premier van Italië. Paolo Gentiloni volgt Matteo Renzi op, die een week geleden aftrad nadat diens hervormingsplannen in een referendum waren afgewezen. De centrum-linkse Gentiloni was een vertrouweling van Renzi. Naar verwachting laat hij de kabinetsploeg grotendeels ongewijzigd. De snelle aanwijzing van de premier zou in verband staan met de belangrijke Europese top van komende donderdag, waarbij Italië volwaardig aanwezig wil zijn. In rustige tijden zou de Europese Unie zich amper bemoeien met wat Rome in zijn mars heeft, maar het probleem is dat, anno 2016, de tijden anders zijn. Dat zijn de implicaties voor Italië. Eerst diende de brexit Europa een knauw toe, vervolgens gooide Donald Trump het kegelspel overhoop. Bovenal wordt het voor Europa een tergend verkiezingsjaar waarin rechts-populisten geen kans onverlet zullen laten om terreinwinst te boeken. Het is anders niet anders maar de Italiaanse staatsschuld beloopt al een slordige 132% van het bruto binnenlands product en banken als Monte dei Paschi of UniCredit hebben dringend krediet nodig om het hoofd boven water te houden – geld dat uit een lege schatkist (of van Europa) zou moeten komen. Alleen: de op drie na grootste economie van de Europese Unie kan onmogelijk gered worden zoals dat min of meer met Griekenland gebeurd is, en Italië bankroet laten gaan is al helemaal geen optie. Met of zonder referendum, Italië is een zieke man en zal dat voorlopig ook blijven.

Een reddingsplan van de Italiaanse bank Monte dei Paschi di Siena stuit op grenzen bij particuliere investeerders bij het aantrekken van vers kapitaal. Zonder private steun valt de oudste Italiaanse bank om. De instelling heeft ruim €5 mrd aan steun nodig. Maar geldschieters stappen niet in. Onzekerheden in de Italiaanse markten zijn groter geworden, met, als gevolg, hogere risicopremies, nadat premier Renzi zijn ontslag had aangeboden. Bankiers houden nu rekening met een reddingsplan richting dit weekend, maar staatssteun is volgens Brussel uit den boze. Dat zou betekenen dat de bank sluit. Er zou voor €2 mrd aan spaargeld verdwijnen. De overheid stelt dan een reddingsplan in werking voor in ieder geval garantie van het spaargeld tot €100.000.Ik neem aan dat het hier gaat om de garanties van het Deposito-Garantie-Stelsel, zoals dat is geregeld in de Bankenunie. Een investering van €1 mrd uit Qatar zou in problemen zijn gekomen, door gebrek aan duidelijkheid. De €1 mrd zou de basis moeten zijn voor het verdere reddingsprogramma tot €5 mrd van de oudste instelling van het Italiaanse schiereiland. Monte dei Paschi kwam van alle Italiaanse instellingen het slechtst uit de bankentest. De hele bankensector heeft voor €360 mrd aan zwakke leningen op de balans staan. De banken zelf kennen bovendien nauwelijks winst en moeten tegen hoge rentes bijlenen om aan Europese normen voor kapitaalbuffers te voldoen. JPMorgan Chase en Mediobanca adviseren Monte dei Paschi en zijn in overleg met het Italiaanse kabinet. De hoop verdwijnt momenteel dat er voor het verstrijken van de deadline een breed goedgekeurde oplossing komt. Een uitweg zou een ‘herkapitalisatie uit voorzorg’ moeten worden. Daarin zou de staat een rol krijgen. Die optie zou nog wel de zegen van Brussel en toezichthouder de Europese Centrale Bank moeten krijgen. Voor de verzwakte Monte dei Paschi moet een oplossing komen, waarschuwen economen, anders worden andere Italiaanse banken besmet en dreigt een domino-effect. Het doemscenario is dat vervolgens heel Europa besmet kan raken. Voor het sluiten van dit blog lijkt het erop dat de Italiaanse overheid toch de oudste bank van het land moet redden. De Europese Centrale Bank in Frankfurt heeft gisteren volgens persbureau Reuters besloten de noodlijdende Monte dei Paschi di Siena geen extra tijd te geven om de financiën op orde te krijgen. Nadat Reuters het nieuws naar buiten bracht, daalde de koers van de bank met ruim 14%. De handel werd daarop even stilgelegd. Diverse partijen hadden afgesproken de bank een kapitaalinjectie te geven van €5 mrd. Maar nu het land in een regeringscrisis is beland, willen de aandeelhouders wachten op een nieuwe regering. Daardoor lukt het de bank niet om met behulp van marktpartijen de problemen op te lossen en is een alternatief nodig: hulp van de staat. Dat gaat in tegen de afspraken die zijn gemaakt na eerdere bankencrises in de afgelopen jaren. Die bepalen dat staatssteun alleen is toegestaan op voorwaarde dat ook houders van aandelen en obligaties en de spaarders met meer dan 100.000 euro op de rekening meebetalen aan de redding. De Italiaanse overheid ziet dat niet zitten omdat veel van de obligatiehouders kleine spaarders en gepensioneerden zijn. Daarom wil Italië zich beroepen op een uitzonderingsregel die stelt dat een land in buitengewone omstandigheden wel mag ingrijpen. De dreigende val van Monte dei Paschi is zo’n buitengewone omstandigheid, vinden de Italianen. Als het echt verkeerd gaat, kan er namelijk een financiële crisis uitbreken in de derde economie van de eurozone. De Italiaanse overheid zou voor ongeveer €2 mrd een belang in de bank willen nemen. Maar het is niet alleen de overheid die betaalt. Ook anderen die geld in de bank hebben zitten, zoals achtergestelde obligatiehouders, moeten bloeden, zo is de verwachting. Dat de ECB Monte dei Paschi di Siena geen extra tijd wil geven, kan erop wijzen dat de Europese centrale bank geen vertrouwen meer heeft in de Italiaanse bankiers. De vraag is nu of de ECB accepteert dat de Italiaanse overheid tegen de geest van de regels handelt en zelf in de bank stapt, of dat Rome en Frankfurt de komende dagen een compromis weten te sluiten.

Het Europese investeringsfonds, beter bekend als het Junckerplan, mag van de EU-ministers van Financiën worden uitgebreid. Het fonds mag worden verhoogd naar €630 mrd en met drie jaar worden verlengd tot 2022. Minister Jeroen Dijsselbloem stelde dat hij over anderhalf jaar wel een onafhankelijke evaluatie wil zien. Volgens accountantsbureau EY genereert het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI), zoals het initiatief van Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker officieel heet, extra investeringen en banen. Maar volgens Dijsselbloem is dat rapport “niet zo serieus”. Juncker bedacht het plan in 2014 om particuliere investeerders te bewegen geld in grote Europese infrastructuur- en innovatieprojecten te steken. Nu worden daar andere subsectoren aan toegevoegd, zoals landbouw, visserij, bosbouw, bio-economie en e-infrastructuur. De financiering van het fonds komt voor een relatief klein deel uit de Europese begroting en van de Europese Investerings Bank (EIB). Doordat de risico’s van de projecten worden gegarandeerd, trekken privé-investeerders de portemonnee en ontstaat er een (soort) hefboomeffect. Sinds de start in maart 2015 is er met €21 mrd EU-geld ongeveer €150 mrd aan investeringen vrijgemaakt, bijna de helft van de 315 mrd die Juncker op het oog had. Dijsselbloem wil onder andere weten of de EIB als publieke bank private partijen uit de markt duwt. Volgens de minister zullen de regeringsleiders het nieuwe pakket tijdens de EU-top op 15 december nog wel moeten bezegelen. Geen commentaar, mijnerzijds.

Klimaatverandering veroorzaakt grote problemen voor de wereldvrede, zegt de Commandant der Strijdkrachten generaal Tom Middendorp. Oorlogen, migratiestromen en versterkt extremisme zouden het gevolg zijn. Volgens de legerleider kan er geen wereldwijde stabiliteit zijn, als er geen aandacht wordt gegeven aan klimaatverandering. ‘Miljoenen mensen zijn of zullen er de dupe van worden.’ ‘Directe consequenties zijn dat er nog meer stromen komen en overstromingen. Mensen, economieën en zelfs hele landen kunnen geraakt worden.’ De topgeneraal trekt het zelfs breder en beweert dat klimaatverandering zorgt voor conflicten en oorlogen. Zo zouden studies erop wijzen dat droogte en armoede in het Midden-Oosten in 2010 een rol speelde bij het uitbreken van de Arabische Lente en de daaropvolgende conflicten. Ook bij de oorlog in Syrië speelt droogte als gevolg van klimaatverandering een serieuze rol, zegt Middendorp. Miljoenen mensen vluchtten eerst naar Syrische steden, en werden door armoede naar Europa geduwd. In andere gevallen sloten ze zich aan bij groeperingen als Islamitische Staat. Toen generaal Tom Middendorp in 2007 in Afghanistan was, werd er hard gevochten om Chora. ,,We hebben die strijd gewonnen”, klinkt het niet zonder trots, ,,maar daarmee was het probleem niet opgelost.” Dat probleem bleek het schaarse water te zijn. Pas toen de Nederlandse militairen afspraken maakten met de bevolking over de verdeling van water over de regio, keerde de rust terug. De voedingsbodem voor de onvrede, waar de taliban handig op inspeelde, was weg. Het zette Middendorp aan het denken. ,,Als je van tevoren weet dat water een grote rol speelt in de dynamiek tussen dorpen, dan kun je daar gericht aandacht aan besteden. De conflicten waar we bij betrokken zijn geweest, dwingen ons om te kijken naar de oorzaken.” En een belangrijke oorzaak blijkt klimaatverandering te zijn, stelt deze hoge militair. Het pleidooi van de generaal wordt ondersteund door de Nederlandse instituten Clingendael en Hague Center for Strategic Studies (HCSS). ,,Middendorp is één van de militairen die het nu hardop durft te zeggen. Er is niet te negeren bewijs dat klimaatverandering een risico vormt voor de veiligheid”, zegt adjunct-directeur Michel Rademaker van HCSS. Op een conferentie over klimaatverandering in het Haagse Vredespaleis schudt Middendorp de voorbeelden zo uit de mouw van zijn legergroene uniform. De Arabische lente begon nadat mensen in Caïro en Tunis de straat opgingen, omdat de prijs van brood te hoog was. Graanoogsten waren in andere landen mislukt door bosbranden en overstromingen die op hun beurt weer werden veroorzaakt door klimaatverandering. En bij de oorlog in Syrië denken we aan president Assad, vatbommen, rebellengroepen en terreurgroep IS, maar niet aan de opwarming van de aarde. Maar dat is wél de bron van de desastreuze burgeroorlog die nu al vijf jaar duurt. Na jaren van extreme droogte mislukten oogsten. ,,Veel boeren verhuisden met hun familie naar steden en kwamen terecht in de arme buitenwijken. Daar is het conflict begonnen”, weet Middendorp. ,,Ik zeg niet dat het één op één de oorzaak is, maar uit veel studies blijkt dat klimaatverandering er wel aan heeft bijgedragen.” Hij doelt op rapporten van onder meer de Scientific American, de Universiteit van Cambridge, het Center for Climate and Security en het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift van de National Academy of Sciences; één van de meest geciteerde wetenschappelijke publicaties ter wereld. Middendorp hield twee weken geleden in Canada voor het eerst een betoog over klimaatverandering. Middendorp werd er ook gevraagd naar zijn mening over de uitspraken van toekomstig president Donald Trump, die tijdens zijn campagne verkondigde dat hij niet geloofde dat klimaatverandering echt is. Als militair wilde hij geen uitspraken doen over de toekomstige Amerikaanse president. ,,Maar zonder klimaatveiligheid kan er geen veiligheid zijn. Trump moet dat ook horen. Dit is geen onderwerp dat je kunt negeren.” Deze uitspraken komen niet van een linkse lobby, ze zijn wel een risicoverdubbelaar. Het begint ermee dat je het probleem in de ogen kijkt.” Want nieuwe conflictgebieden zijn al zichtbaar. ,,We zien al dertig jaar de gemiddelde temperatuur omhoog gaan. We zien de instabiliteit aan de randen van Europa toenemen”, waarschuwt Middendorp. ,,De woestijn rukt op in Noord-Afrika. Water wordt schaarser en dus wordt voedsel schaarser, maar er komen tegelijkertijd miljoenen mensen bij die moeten worden gevoed. Je ziet dat terroristen zich daar gaan vestigen; die maken gebruik van de onvrede bij de bevolking. Landen vallen uiteen. Kijk naar Mali, waar Nederlandse militairen zitten, en Libië, waar we de kustwacht trainen.” Voor die landen komt het besef te laat, maar Middendorp hoopt met zijn pleidooi ervoor te zorgen dat met de kennis over deze aspecten beter kan worden voorspeld waar oorlogen in de toekomst uitbreken. En dan is het zaak om ze te voorkomen. Dat kan door in landenanalyses niet alleen te kijken naar de politieke situatie, economie en demografie, maar ook naar droogte of overstromingen, temperatuur en oogsten. ,,Voorkomen is beter dan genezen”, vindt de generaal. ,,Ik heb de donkere kanten van ons werk ook gezien. Aan genezen hangt een prijskaartje.” De realiteit is dat de dreigingen alleen maar toenemen, constateert Middendorp. ,,Als er een migratieprobleem is, kijken we toch naar Defensie om te helpen. Als het gaat om het beschermen van de buitengrenzen van Europa, kijken we naar Defensie. Als het gaat om terrorisme, kijken we naar defensie. Daar zijn we ook voor, maar het is nog altijd nodig.”

Er wordt aan de noodrem getrokken over te weinig opvangcentra in grote steden. De toeloop van dakloze jongeren neemt toe. Het zou gaan om 9.000 probleemgevallen. Door een tekort aan (nood)opvangplekken kunnen ze niet altijd een geschikte slaapplek krijgen. Daarmee komen verschillende hulporganisaties voor zwerfjongeren naar buiten. “In een half jaar tijd is het aantal jongeren dat zich bij ons meldt verdubbeld”, zegt Robin de Bood, voorzitter van de keten Dak- en Thuisloze Jongeren Amsterdam. “Onze noodopvangbedden zijn iedere dag vol. We moeten dagelijks jonge mensen teleurstellen.” Ook buiten Amsterdam speelt dit probleem. Zoals in Den Haag, zegt Joy Falkena van het Straat Consulaat in Den Haag. “De slaapplekken voor jongeren zijn niet toereikend en nu het buiten koud is, wordt de druk nog hoger. Op een avond kunnen we soms meerdere jongeren geen bed toezeggen.” Ook in Rotterdam, Zwolle, Leeuwarden en Groningen melden meer dakloze jongeren zich. Volgens Hassan Slassi, teamleider bij de Utrechtse hulporganisatie Back UP, speelt het probleem al veel langer. “Een tekort aan jongerenbedden is er al jaren, maar in de wintermaanden melden meer dakloze jongeren zich en valt het meer op.” De meeste steden hebben opvanglocaties speciaal voor jongeren, met op veel plekken een leeftijdsgrens tot 23 jaar. Die zitten vaak vol, waarna jongeren naar een reguliere nachtopvang worden doorverwezen. Opvang voor volwassenen dus. In Zwolle meldden zich tot september dit jaar al 50 jongeren bij zo’n nacht- of crisisopvang voor volwassenen. “We zien dat aantal groeien”, zegt Glenda Huisjes van hulporganisatie Limor. “In 2014 waren dat er bijvoorbeeld nog 38, vorig jaar waren het er 53 over het hele jaar.”

Het Verdrag van Maastricht bestond deze week 25 jaar (1991-2016). Dat is gevierd en herdacht. Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) heeft op 9 december 2016 daarover gezegd: Bij de ontwikkeling van de EU en haar instellingen zijn maar al te vaak te riskante besluiten genomen. Er zijn risico’s genomen bij het uitbreiden en verdiepen van de unie, zonder de Europese Unie tegelijk te versterken.” In het verdrag tussen twaalf lidstaten waaronder Nederland, werd onder meer een monetaire unie met een gemeenschappelijke munt en begrotingsdiscipline (de ‘Maastrichtnorm’) overeengekomen. Dijssel pleitte voor de voltooiing van de Europese bankenunie en de kapitaalmarktenunie. Verder werd er toen in Maastricht een kader ontworpen voor de toekomstige politieke en economische eenmaking. Door dit verdrag behoorden ook andere terreinen dan economische aangelegenheden en kernenergie tot het gemeenschappelijke Europese beleid. De bestaande EG-Verdragen werden uitgebreid met bepalingen over buitenlands en veiligheidsbeleid, sociaal beleid en onderdelen van de beleidsterreinen van justitie en binnenlandse zaken. In het Verdrag was sprake van het subsidiariteitsbeginsel (=beginsel dat overheidstaken op het laagste niveau worden uitgevoerd waarop dit goed en efficiënt mogelijk is. Het ~ beoogt de besluitvorming zo dicht mogelijk bij de burger te laten plaatsvinden. Bijv. binnen de EU de overweging of een taak kan worden uitgevoerd op nationaal, regionaal of lokaal niveau voordat deze aan de organen van de Unie wordt toebedeeld) zoals dat in de Europese Akte voor het milieubeleid gold, als algemeen principe verankerd. In het verdrag werden de bestaande communautaire samenwerkingsvormen gecombineerd met puur intergouvernementele vormen van samenwerking. Het Unieverdrag was daardoor een compromis tussen de aanhangers van een ‘federaal’ Europa en de lidstaten die niet verder wilden gaan dan een ‘Europa der Vaderlanden’. Er kwamen drie pijlers: de Europese Gemeenschappen. De communautaire (eerste) pijler van het Unie- verdrag werd gevormd door de oude en ten dele aangepaste EG-Verdragen en de nieuwe bepalingen over de vorming van een Economische en Monetaire Unie (EMU). Het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB): politiële en juridische samenwerking (JBZ). De EMU-paragraaf voorzag in: een gemeenschappelijke financiële markt, waarin alle binnengrenzen verdwenen zijn; een convergentiebeleid waarin de lidstaten hun economisch en monetair beleid steeds meer op elkaar afstemmen om hun economieën geleidelijk op één lijn te krijgen; de oprichting van een Europees Monetair Instituut (EMI) op 1 januari 1994 dat dit proces controleert en begeleidt. Het EMI vormde bovendien de basis voor de medio 1998 opgerichte Europese Centrale Bank (ECB); de vorming van een Monetaire Unie met één Europese munt in 1999. Het sociaal beleid werd ten dele ondergebracht in een Sociaal Protocol dat bij het Unieverdrag was gevoegd. In het protocol spraken de lidstaten af het sociaal beleid verder vorm te geven, gebruikmakend van de instellingen en procedures van de Europese Gemeenschap. Doelstellingen van het Verdrag waren verder: versterking van de democratische legitimiteit van de instellingen; verbetering van de doelmatigheid van de instellingen. Het Verdrag van Maastricht is op 7 februari 1992 getekend door de toen nog twaalf lidstaten van de Europese Gemeenschap. Het is op 1 november 1993 in werking getreden. Met ingang van 1 december 2009 is het in Maastricht tot stand gekomen Verdrag ingrijpend gewijzigd door het Verdrag van Lissabon. Over het Verdrag is op 9 december 1991 in Maastricht onderhandeld tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Gemeenschap. Waar Dijssel geen aandacht aan besteed zijn de in Maastricht gemaakte afspraken dat de Muntunie pas van start zou mogen gaan als tegelijkertijd een politieke unie aan de fundamenten van de Europese Unie zou zijn toegevoegd. Verder zou ook het sociale/maatschappelijke beleid worden ingevuld en nagestreefd. Dijssel vervolgt “Wie de kranten vandaag leest zou denken dat Europa en zeker de euro aan hun einde zijn. Terwijl het economische herstel doorzet en elk jaar sterker wordt. Zo is het gemiddelde begrotingstekort in de eurozone van 6% naar 1,8% gedaald.” Dijssel vraagt zich niet af hoe groot de prijs is die daarvoor betaald moet worden. Volgens Dijssel moet de EU “veel kritischer” zijn over elke uitbreiding, verdieping en verbreding, geografisch of politiek, van de Unie. Ook gaf hij drie hoofdpunten aan waarop de EU zich op economisch en financieel gebied moet richten: volledige werkgelegenheid, het onderwijs en belastingontwijking. Vreemd om dat laatste uit de mond te horen van de minister van Financiën van een van de grootste Europese belastingparadijzen. “Onze nationale belastingstelsels, ook het Nederlandse, creëren achterdeurtjes die internationale bedrijven vrolijk gebruiken om zo weinig mogelijk belasting te betalen. Op de Zuidas weten ze daar van alles van af. Dat moeten we fixen.” De minister zei dat hij een kwart eeuw geleden nooit had gedacht “dat ik als minister van Financiën en voorzitter van de eurogroep iedere dag te maken zou krijgen met de gevolgen van het Verdrag van Maastricht.” In een interview zegt Dijssel dat de bankencrisis de primaire oorzaak is van het in Europa opkomende populisme. Dijssel rechtvaardigt interventionisme (= een term voor een politieke of niet-defensieve actie, ondernomen door een natie of staat, of andere geopolitieke jurisdictie, om een economie of maatschappij te manipuleren. De meest gewone toepassing vindt men in he economisch interventionisme (een staat intervenieert in zijn eigen economie) en buitenlands interventionisme (een staat intervenieert in de economie van een ander land), bij banken vanwege hun ontwrichtende werking. Dit is mooi gesproken maar hoe ziet de werkelijkheid eruit? De Europese Commissie laat deze week weten dat naar hun mening het asielsysteem in Griekenland zodanig is verbeterd dat EU-landen asielzoekers die vanaf 15 maart 2017 doorreizen weer geleidelijk kunnen terugsturen. Ze moeten dan wel fors meer migranten uit Griekenland laten overkomen. Die aanbeveling deed de Europese Commissie donderdag. Asielzoekers mogen sinds 2011 niet worden teruggezonden naar Griekenland. Het Europese mensenrechtenhof en het Europese Hof van Justitie verboden dat omdat het Griekse asielstelsel systematische gebreken vertoonde. De Grieken zouden inmiddels forse verbeteringen hebben doorgevoerd, stelt de commissie, die wel vindt dat kwetsbare groepen als alleenstaande minderjarigen nog niet kunnen worden teruggestuurd. Athene moet echter nog wel vooruitgang boeken voordat het weer wordt toegelaten tot het zogeheten Dublinsysteem. Dat schrijft voor dat asielverzoeken in het land van aankomst worden behandeld. Vorig jaar reisden migranten massaal door van Griekenland naar andere Europese landen. Daarop werden in tal van landen grenscontroles ingevoerd. Landen als Duitsland, Oostenrijk en Denemarken willen die pas weer opheffen als ze mensen weer naar Griekenland kunnen terugsturen. Hoewel er sinds de vluchtelingendeal tussen de EU en Turkije veel minder migranten naar Griekenland komen, staat het land nog altijd onder grote druk. Omdat de route over de Balkan naar rijkere delen van Europa vrijwel is afgesloten, zitten 62.000 migranten min of meer vast in Griekenland. Om Griekenland te ontlasten hebben andere EU-landen tot nu ruim 6200 mensen laten overkomen volgens herverdelingsafspraken uit 2015. Brussel wil dat dat er 2000 per maand worden, het dubbele van het huidige aantal. In april moeten het er 3000 zijn, aldus de commissie, anders wordt de aanbeveling dat asielzoekers kunnen worden teruggestuurd mogelijk ingetrokken. Hoe lang gaat het nog duren voordat de 62000 vluchtelingen op de Griekse eilanden hun plek hebben gevonden elders in Europa? Nog jaren? VluchtelingenWerk Nederland stelt in een reactie dat Griekenland er „allesbehalve klaar” voor is en noemt het voorstel „onbegrijpelijk.” „In Griekenland slapen asielzoekers op straat. Ook is het detineren (=opgesloten houden) van gezinnen met kleine kinderen standaardprocedure op de Griekse eilanden, aldus de organisatie.

Het was geen feestelijk jubileum, maar ook geen treurige herdenking. Geen jubel- en geen grafstemming. De 25ste verjaardag van het Verdrag van Maastricht, zoals die werd ‘gevierd’ op de plek waar het toen allemaal gebeurde, was een lastig te etiketteren evenement. In het congrescentrum MECC kwamen de Europese kopstukken Jean-Claude Juncker, Herman Van Rompuy (voorganger van ‘EU-president’ Donald Tusk), Martin Schulz en Jeroen Dijsselbloem toespraken houden die het midden hielden tussen klaagzangen, strijdliederen, schuldbekentenissen en nuchtere ‘reality checks’ over de huidige staat van de Europese Unie. Hoe anders was de sfeer op 9 december 1991, toen twaalf regeringsleiders het in de Limburgse hoofdstad eens werden over een nieuw Europees verdrag. ‘Maastricht’ leidde tot de omvorming van de aloude Europese Economische Gemeenschap (EEG) tot de Europese Unie (EU) en legde de basis onder de euro, al heette die eenheidsmunt toen nog niet zo. De drie hoofdrolspelers waren er Helmut Kohl, François Mitterrand en John Major, die met succes vocht voor een ‘opt-out’. De Britten mochten buiten de muntunie blijven. Commissievoorzitter Jacques Delors had met een naar hem genoemd rapport het pad naar de Economische en Monetaire Unie (EMU) geëffend. Nederland werd vertegenwoordigd door Lubbers, Hans van den Broek en Wim Kok. Ook eurocommissaris Frans Andriessen was erbij, net als de toen 37-jarige Jean-Claude Juncker, toen Luxemburgs minister van Financiën. Je zou de EU-wanhoop van nu kunnen afzetten tegen de hoop van toen, twee jaar na de val van de Berlijnse Muur. Dat is een deel van het verhaal. Want zo rooskleurig waren die tijden ook weer niet. De politieke strijd die in 1991 voorafging aan het akkoord in Maastricht was bikkelhard. Niettemin overheerste toen het gevoel dat Europa nog een lange en mooie toekomst voor zich had. Een kwart eeuw later is de Unie murw gebeukt door een reeks verwoestende crises en het aangezegde vertrek van een van de dragende leden, het Verenigd Koninkrijk. Bij verkiezingen in drie lidstaten van het eerste uur – Nederland, Frankrijk en Duitsland – zullen pro-EU-krachten volgend jaar naar verwachting een aantal pittige nederlagen moeten slikken. Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, koos ervoor Europa neer te zetten als een krimpend continent. Ooit vormden Europeanen 20% van de wereldbevolking, zei Juncker. Aan het eind van deze eeuw zal dat misschien 4% zijn.”Degenen die denken dat de tijd van het uit elkaar halen van Europa is gekomen, dat we ons moeten onderverdelen in nationale divisies, die hebben het mis”, aldus Juncker. “We zullen niet kunnen voortbestaan als enkele landen, zonder de Europese Unie.” Aan prangende vragen geen gebrek op de conferentie. Antwoorden waren dunner gezaaid. “Het ontbreekt ons aan sterke leiders”, zei voorzitter Martin Schulz van het Europees Parlement, die geen vrolijk beeld schetste van de tijd waarin we leven. “Het politieke klimaat is vergiftigd op een manier zoals ik niet eerder heb meegemaakt.” Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem onderstreepte, niet voor het eerst, dat de Europese Unie sterk is in het lanceren van projecten maar slecht in het afmaken ervan. “De ontwikkeling van de EU en haar instituties is historisch en heroïsch geweest, maar té vaak té riskant.” Hij doet een aantal discutabele uitspraken. Zo zou de schade aan de economie als gevolg van de bankencrisis de belangrijkste reden voor de opkomst van het populisme in Europa zijn, weliswaar naast immigratie. De financiële crisis (2008-heden) is volgens Dijssel toe te schrijven aan de ‘totale ontwrichting van vertrouwen van mensen, pensioenen van mensen en werkgelegenheidsperspectief’. Dat bleek een vruchtbare voedingsbodem voor het populisme in Europa (Nederland, Frankrijk, Duitsland, Engeland en Italië). Dijssel maakt zich er wel erg gemakkelijk af van het gebrek aan regeerkracht in Europa. Het gebrek aan vertrouwen in de politiek is veel dieper geworteld dan Dijssel aangeeft. Door gebrek aan sterke leiders wordt Europa geregeerd door onbekwame politici, die het ontbreekt aan visie voor de komende decennia. Dijssel regeert als een technocraat op grond van regeltjes, waarin de sociale paragraaf ontbreekt. Het Griekse dossier is daar een dieptepunt van. Kijk daarbij naast de financiële hoofdstukken ook naar hoe Europa met vluchtelingen omgaat. Dat is een grote schande, Europa onwaardig.

De Belgische vicepremier Alexander De Croo ziet Nederlandse arrogantie achter de blokkade van de overname van PostNL door het Belgische Bpost. Volgens De Croo kon Den Haag niet aanvaarden dat een Belgisch bedrijf een Nederlandse onderneming overneemt.”Wie had zo’n inmenging nog voor mogelijk gehouden in het moderne Europa?”, zegt De Croo in een interview met de Belgische zakenkrant De Tijd. “Blijkbaar hebben de Nederlanders het er moeilijk mee dat een Belgisch bedrijf het beter doet. De Nederlandse regering kon maar niet geloven dat Bpost dubbel zo groot kon zijn als PostNL. Ik heb hen proberen uit te leggen dat Bpost een efficiënt, goed geleid en onafhankelijk bedrijf is. Mijn Nederlandse collega’s hadden veel moeite om dat tot zich te laten komen.” Volgens De Croo was in april al duidelijk dat de deal tussen het Belgische staatspostbedrijf en PostNL zou mislukken. Toen zou minister Henk Kamp hem gevraagd hebben een stokje te steken voor de overname. Aan de twee postbedrijven lag het niet, zegt De Croo. “Voordien was het big love tussen de twee. Ze waren al vijf maanden met elkaar in gesprek. Maar na de paniekerige en opdringerige telefoon van Kamp is alles veranderd.” Het verzet uit Den Haag verbaasde de Belgische vicepremier. “We hadden nooit gedacht dat de Nederlandse regering zo ver zou gaan om de overname  tegen te houden”. De Croo sprak tegen dat bij PostNL geen enkele ‘stakeholder’ positief tegen de overname stond, zoals PostNL-topvrouw Herna Verhagen stelde. “Dat is niet waar. De werknemers van PostNL hebben laten optekenen dat ze liever door Bpost werden overgenomen dan door een of ander hedgefonds dat hen zou uitwringen.” Bpost liet deze week weten dat het afziet van een nieuw bod op PostNL. PostNL verwierp eerder het finale overnamebod dat Bpost onlangs op tafel legde. Volgens PostNL zou een overname door Bpost te veel risico’s met zich meebrengen en niet leiden tot een succesvolle combinatie. Schimmige argumentatie van Henk Kamp.

Samsom stapt op; Asscher lijsttrekker PvdA. Zijn boodschap aan zijn achterban is ‘trots op Nederland’ is een progressief verhaal! De Rechtbank heeft Geert Wilders schuldig bevonden aan Groepsbelediging (van de Marokkaanse gemeenschap) en aanzetten tot discriminatie. Hij werd vrijgesproken van het aanzetten tot haat. Hij kreeg geen straf opgelegd. Hij kondigde aan in beroep te zullen gaan. Het is een kadootje van Justitie voor Geert Wilders, de PVV en de achterban in de aanloop naar de verkiezingen op 15 maart volgend jaar. Twee ontwikkelingen bepaalden de politieke peiling van de Hond, De verkiezing van Asscher tot politiek leider van de sociaal-democraten en het verdwijnen van Samsom uit de politieke arena. Dat leverde de PvdA 1 zetel winst en staat nu op 10 zetels. De uitspraak van de Rechtbank in de zaak Wilders versus de Marokkanen: maakte Wilders zich wel schuldig aan groepsbelediging en discriminatie, maar haatzaaien werd niet bewezen geacht: een straf werd niet opgelegd. Bij de Hond werd de PVV beloont met twee zetels en staat nu op 36 en staat aan de leiding met 13 zetels voorsprong op de VVD die 1 zetel moet inleveren op 23. Het CDA verliest 1 zetel op 14, en de CU ook min 1 zetel op 5. Overigens ongewijzigd. Ik verwacht in de komende weken wel een verdere stijging voor Asscher.

©2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 9 december 2016; week 49: AEX 469,77; BEL 20 3.557,53; CAC-40 4764,07; DAX 30 11.203,63; FTSE 100 6954,21; SMI 8.099,63; RTS (Rusland) 1110,14; DJIA 19756,85; NY-Nasdaq 100 4.895,904; Nikkei 225 18996,37; Hang Seng 22.734,90; All Ords 5615,80; SSEC 3232,884; €/$ 1,0562; goud $1159,60; dat is €35.268,77 per kg, 3 maands Euribor -0,316% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,484%, 10 jaar VS 2,4019%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,189, elders €1,169.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.