UPDATE10032011

Vorige week heb kritiek geuit op het interview van mevrouw Tweebeeke met de premier in Nieuwsuur. Ik doe dat nu weer. Maandag was er in Nieuwsuur een item over 'banken strooien weer met bonussen'. Er werden 2 economen opgevoerd die beiden verdedigden dat het strooien met bonussen bij banken gewoon doorgaat. Waar zowel Nieuwsuur als de beide wetenschappers lieten liggen is dat de politiek zelf de keuzes heeft gemaakt waardoor banken in die situatie zijn gekomen. Van mij had dat wel genuanceerder gemogen. Ik heb dat in het verleden, gefaseerd, al eens helder gemaakt maar in eerste instantie zijn de minister van Financiën, Wouter Bos, als DNB en de AFM mede schuldig aan de bankencrisis. Die 3 instellingen hebben midden 90er jaren het toezicht op de banken zwaar verwaarloosd. Nout Wellink zal die mening niet met mij delen, maar ik zal mijn mening onderbouwen met uitspraken die door de president van DNB daarover zijn gedaan. Alle partijen in dit dossier zijn naïef geweest. Wellink heeft achteraf, toen de bankencrisis al was ingezet, gezegd dat DNB wel naar de banken gekeken heeft maar, in die periode, er niet achter kon komen waardoor de winst bij de banken zo onevenredig snel kon toenemen. Ze konden datgene wat ze waarnamen niet verklaren. En dat stemt toch tot nadenken. De allerknapste accountants op financieel terrein, dat mogen we toch aannemen dat die bij DNB werken, rapporteerden wel dat er 'iets' in het bankwezen gebeurde, waarvoor ze geen onderbouwing konden vinden. Later verklaarden bankiers tijdens een hoorzitting in de 2e Kamer dat zij wel waarnamen dat de winst de bank binnenrolde maar dat ze nooit het vermoeden hadden gehad dat het om een ingenieuze fraude in Amerikaanse hypotheken handelde. En omdat de handel in sub-primes zoveel geld opleverde was het ook niet moeilijk om met bonussen te strooien: aan zichzelf en aan de dealers. Dat de handel in deze beleggingsproducten plaatsvond op basis van voorwaarden, die op 2000 A4tjes stonden, die vervolgens door niemand gelezen werden (kennelijk ook niet door DNB) maakte niet transparant waarin de handel plaatsvond. Op het moment dat de politiek betrokken werd bij de gevolgen van de bankencrisis liep het gigantisch uit de klauw. Bos had medelijden met spaarders, die ook wel eens een gokje wilde wagen met hun spaargeld. Fout, natuurlijk …………. want iedereen weet dat als de rente 2% is en er verschijnt iemand op de markt die 5% biedt, je op je tellen moet passen. In no-time was 1,3 mrd euro bij de IceSafe bank foetsie. Bos verscheen op het podium en beloofde iedere getroffen spaarder, gokker is een beter woord, een maximale vergoeding tot 100.000 euro en maakte met de IJslandse regering een afspraak dat wij dat geld aan IJsland zouden voorschieten en dat de IJslandse burgers, die zelf ook de dupe waren van IceSafe, dat geld terug zouden betalen. Dat was nieuw: politici besloten dat de belastingbetaler de schade moet betalen die een commerciële bank, door risicovol te handelen, veroorzaakt. Gelukkig hebben ze in IJsland nog een president van de oude stempel, die nog 'gezond' kan denken. Er komt in IJsland nog een referendum waarin de IJslandse burger zelf mag beslissen of zij willen wat hun regering heeft afgesproken met de Engelse en Nederlandse regering: dat zij het kind worden van de rekening worden. Dat was nog maar een pril begin van wat ons nog te wachten stond. Het dossier DSB-bank laat ik maar even voor wat het is. Wel kijk ik terug naar 3 oktober 2008, de dag waarop Wellink, Balkenende en Bos, staande achter een katheter in het ministerie van Algemene Zaken, kond deden aan het Nederlandse volk van het heugelijke feit dat ze voor een speldenprik, 16,8 mrd euro, ABN/Amro, Fortis Nederland en de ASR hadden overgenomen. We hadden er toen een staatsbank bij en iedereen was gelukkig: de werkgelegenheid van 35.000 werknemers was veilig gesteld. Toch zat er een vreemd luchtje aan de transactie, die in 36 uur was geregeld. Een bank overnemen in anderhalve dag is heel onverstandig, ook als Bos beweert dat hij zich had laten adviseren door de knapste koppen. Iedereen in de bankwereld weet dat 'de knapste koppen' minimaal 3 maanden nodig hebben om te kunnen beoordelen dat 'geen lijken in de kast' worden overgenomen. Bos geloofde er heilig in dat dat alleen maar kon betekenen dat de Nederlandse belastingbetaler hier goed geld aan zou kunnen verdienen. Die uitspraak zegt iets over Bos en niets over zijn kennis van het bankwezen en de financiele wereld. We weten nu wel beter: de Staat heeft volgens opgave van de Jager 36 mrd in ABN/Amro/Fortis gestopt en als je daar de verliezen van de laatste 2 jaar bijtelt zelfs > 40 mrd. De Jager hoopt binnen enkele jaren te kunnen beginnen met de verkoop van deze staatsbank (in segmenten). Of daar dan nog een plusje uit komt is de vraag, waar de Jager nog geen antwoord op heeft. Voor hetzelfde geld resulteert er een verlies van 20 mrd. Ik beperk me nu tot Griekenland en Ierland en hou achter de hand wat er nog kan gaan gebeuren in Portugal, Spanje, Italië, Frankrijk en België. De start van de aanpak van het Griekse probleem door de Europese Raad van regeringsleiders en later door de ministers van Financiën was catastrofaal. Er waren 2 opties om het Griekse geldprobleem op te lossen. Optie 1, afstempelen, werd onmiddellijk van tafel geveegd. Afstempelen zou tot gevolg hebben dat Europese banken zouden omvallen. Dat afstempelen ook zou betekenen dat de bankiers zelf, die de oorzaak waren van de problematiek van overfinanciering, waarover ik in de laatste UPDATE heb geschreven, de problemen zelf zouden moeten oplossen, sprak niemand. Merkel, Sarkozy en Balkenende meenden zich niet te kunnen permitteren financiële onrust in de eurozone toe te staan. Ze kozen ervoor, bewust dan wel onbewust, de burgers in de eurozone op te laten draaien voor de financiële tekorten bij 'zwakke broeders'. Misschien niet voor 1 generatie, misschien wel voor twee of drie. Dat het hele misbaksel van de muntunie na tien jaar is verworden tot een slangenkuil, ze keken ernaar en gingen over tot de orde van de dag. Na Griekenland klopte Ierland op de deur van het Europese noodfonds, alleen de problemen in Ierland zijn groter. Hoe deskundig onze minister van Financiën is op financieel terrein moge blijken uit uitspraken van hem. Terugkomend uit Brussel staat hij de media te woord. Hij zegt iets van 'we zijn eruit gekomen'. Er was een list bedacht waarmee 'zwakke broeders' konden worden geholpen, zonder dat iemand (de belastingbetaler) er slechter van werd. Het zou niemand geld kosten, nee ………. het zou geld opleveren. Dat Nederland daarvoor in eerste instantie voor 26 mrd euro garanties af zou moeten afgeven, daar maakte mijnheer de minister zich toen en nog steeds geen zorgen over. Die borgstellingen leverde namelijk provisie op, was zijn redenering. Mooier kon het toch niet: de Raad van ministers van Financiën in de eurolanden hadden een geniaal plan uitgewerkt. Hij stond er breeduit bij te glunderen. Hij had niet door dat als landen de rente en aflossing niet kunnen opbrengen de garanties aangesproken gaan worden door de financiële markten en dat de belastingbetalers de rekening krijgen gepresenteerd. Niet een beetje naïef: heel naïef. Dat in Nieuwsuur de suggestie werd gewekt dat er geen andere oplossing zou zijn dan dat de belastingbetalers het kind van de rekening worden is te gemakkelijk. Er was wel degelijk de optie van afstempelen, maar dan hadden de Europese politici lef moeten tonen. En dat hadden ze niet. Ze schoven de problemen vooruit en hoopten daarmee op een gunstige wending. Zoals in de natuur: de wind kan draaien of er moet een wonder gebeuren. Merkel hield, door haar handelen, de bankiers uit de wind en scheepte de burgers uit de eurozone op met een enorme schuldenlast. Het exacte bedrag is niet bekend maar ik hou het op honderden miljarden euros. Ik heb al eerder benadrukt dat ook afstempelen grote financiële gevolgen kan hebben: voor banken, voor centrale banken, voor bedrijven, voor burgers, voor spaargeld, voor opgebouwde pensioenreserves. Dat traject is ook een doemscenario, maar zodra de verliezen zijn genomen kan iedereen met een schone lei een herstart maken. En voor dat laatste kies ik. Het wordt allemaal nog veel erger. Het is voor mij een vreemde gang van zaken. Jan Kees heeft in de Kamer gemeld dat er nogmaals 24 mrd aan garanties bij moet, zodat de Nederlandse Staat en dus indirect de burgers voor 50 mrd euro garant staan. Het traject dat de Jager volgt roept vragen op: hij meldt aan de Kamer dat hij voornemens is dat voorstel aan het kabinet voor te leggen. Dus er is nog geen kabinetsstandpunt en dat is heel ongebruikelijk. En vervolgens zegt hij tegen de Kamer dat de kredietwaardigheid van Nederland door de extra garanties niet wordt aangetast. Ze tellen niet mee in het begrotingstekort en ook niet in de staatsschuld, die inmiddels 406 miljard euro bedraagt. Dat betekent dat de staatsschuld vorig jaar met 15% is toegenomen! De tekst die nu volgt zal voor velen onleesbaar zijn, in ieder geval voor mij wel.

De extra garanties die Nederland moet geven op de eerdere garantie van 26 miljard euro aan het EU-fonds voor noodlijdende landen als Ierland bedragen ,,grofweg 75 procent''. Daarnaast is nog een garantie nodig van enkele miljarden euro's op de rente over de looptijd van de leningen die het noodfonds uitgeeft. De totale garantie die Nederland daarmee afgeeft – als het kabinet en Tweede Kamer ermee instemmen – komt dan op rond de 50 miljard euro, praktisch een verdubbeling van de garantie van 26 miljard die het kabinet vorig jaar mei gaf.

In het noodfonds staan de eurolanden garant voor 440 miljard euro, het IMF voor 250 miljard en de Europese Commissie voor 60 miljard. Maar omdat niet alle eurolanden een zogeheten 'triple A-rating' hebben, zijn overgaranties nodig om mogelijk te maken dat de 440 miljard ook daadwerkelijk goedkoop kan worden geleend op de internationale geldmarkt. De kans dat het geld ooit betaald moet worden is echter uiterst gering, aldus de minister. De risico’s op de overgaranties zijn vrij theoretisch en wezenlijk kleiner dan de risico’s op het eerste bedrag van 26 miljard, maar toch nodig om een lage rente te krijgen op de geldmarkt. ,,Niemand verwacht dat solvabele landen zullen omvallen maar om een gemeenschappelijke triple A-rating te krijgen moet je overgaranderen’’. Als het kabinet met de extra garanties instemt, moet ook de Kamer er nog goedkeuring aan verlenen. Die stemde vorig jaar zomer alleen in met de garantstelling van 26 miljard euro. Vóór Nederland instemt met de overgaranties wil het kabinet duidelijkheid over aanscherping van de Europese afspraken over maximale begrotingstekorten en staatsschulden. Tot nog toe heeft alleen Ierland gebruikgemaakt van het noodfonds en zit er nog altijd zo’n 700 miljard euro in. Nederland en Duitsland voelden de afgelopen maanden dan ook in het geheel niet voor een ophoging. Maar goedkoop lenen op de geldmarkt kan alleen met de overgaranties als vangnet. Abacadabra……… De EU kan geen geld tegen de laagste rente van de geldmarkt krijgen omdat er garanties worden gegeven door landen die geen AAA-rating hebben en daarom moeten wij aanvullende garanties geven. En daar zit geen extra risico aan, zegt de Jager. Daar heeft hij gelijk in als …….. de landen waarvoor wij ons garant stellen, dus b.v. Italië, Spanje, België of Frankrijk hun verplichtingen niet verzaken. En dat zegt de minister er even niet bij. Hij gaat er te gemakkelijk van uit dat onze 'vrienden' uit de eurozone ons niet in de steek zullen laten. Maar die aanname is te gemakkelijk, want waarom vragen de financiële markten aanvullende waarborgen als er geen grotere risico's zouden zijn? Duidelijk wordt nu dat de financiële markten anders naar de risico's in de eurozone kijken dan onze politici. Kredietbeoordelaar Moody's heeft zijn beoordeling van de kredietwaardigheid van Spanje verlaagd. De kredietbeoordelaar stelt dat de sanering van de Spaanse bankensector duurder zal uitvallen dan de overheid verwacht. Verder wees Moody's erop dat Spanje te maken heeft met zwakke economische groei op de korte tot middellange termijn. Moody's hanteert nu een AA2-advies voor Spaans schuldpapier. Dat is twee stappen lager dan een AAA-rating. We stoppen onze kop in de strik en de overheid spreekt sussende woorden. Maar dat is slechts een kwestie van tijd voordat duidelijk wordt wat we aan het doen zijn.

 

Professor Dr R.J. Tissen schrijft deze week een column over dit onderwerp. Lezenswaardig: vrijdag, dus morgen, komen de Europese regeringsleiders weer bij elkaar om de alsmaar voortwoekerende crisis een halt toe te roepen. Ook nu zullen de regeringsleiders “elke noodzakelijke stap zetten om het vertrouwen in Europa en in de euro te kunnen handhaven”. Wat is de positie van de ECB in dit 'spel'. Een renteverhoging wordt pas effectief zodra de rentevoet 100 basispunten boven het rendement ligt dat banken met geleend geld kunnen maken.

Europese vastgoedbeleggers leggen een duidelijke voorkeur aan de dag voor Duitsland en zien nu meer in winkels dan in kantoren. Door de felle concurrentie in het topsegment kijken ze bovendien nadrukkelijker ook naar het secundaire segment. De geringe financieringsbereidheid bij banken en de stijgende rente zien ze als de grootste bedreigingen.

Portugal moest woensdag een forse rente bieden bij de verkoop van 1 miljard euro aan staatsobligaties. De rente van bijna 6 procent, tegen iets meer dan 4 procent bij een vorige lening in september, is nu nog op te brengen maar op de lange termijn is de stijging onhoudbaar. Dat zei de Portugese staatssecretaris van Financiën Carlos Pina. Beleggers en andere Europese landen hebben er de laatste tijd bij Portugal op aangedrongen dat het land noodhulp vraagt bij de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds zoals Ierland vorig jaar deed. Portugal wil daar echter -nog- niets van weten en stelt dat ze het op eigen houtje wel kunnen rooien. Wel zegt Pina dat de fors oplopende rente op Portugese staatsobligaties erop wijst dat de regels van het stabiliteitspact, voluit de European Financial Stability Facility, flexibeler moeten worden gemaakt.

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.