UPDATE09092017/393 De ECB houdt zijn poot nog even stijf …………………………

De Britse onderhandelaar David Davis over de Brexit heeft uitgehaald naar de Europese Commissie. Hij vindt de kritiek uit Brussel dat de Britten niet opschieten met de onderhandelingen pure onzin. „Botweg gezegd vind ik het nogal dwaas, omdat er heel duidelijk al wel dingen zijn bereikt”, zo zei Davis tegen de BBC. „De Commissie plaatst zichzelf in een rare positie door te zeggen dat er nog niets is gebeurd.” Davis zei ook dat het waarschijnlijk is dat de Britten zullen blijven bijdragen aan de EU-begroting na de Brexit, maar dat het op de langere termijn om bescheiden bedragen zal gaan. Hoofdonderhandelaar Michel Barnier namens Europa haalde vorige week uit naar de Britten. Volgens hem is er nog niets bereikt tijdens de Brexit-onderhandelingen. Barnier verwijt dat de Britten. Hij stelt dat het Verenigd Koninkrijk onduidelijk is over zijn inzet bij veel te bespreken onderwerpen. Ik denk dat het veel meer om geld gaat, veel geld en dat Europa daarover wel een deal zal moeten sluiten, waarvoor de Commissie/regeringsleiders geen mandaat aan de onderhandelaars heeft gegeven. Het gaat over Merkel die €100 mrd van de Engelsen wil hebben en May die over maximaal €40 mrd spreekt. Het Europees Parlement van premier May horen hoe de strategie van de Britten eruit ziet voor de Brexit. May is terughoudend, begrijpelijk. Je geeft je kaarten niet uit handen voordat de deal rond is. Een groot probleem is dat de Europese delegatie het resultaat moet voorleggen aan 27 EU-lidstaten die allemaal eigen wensen en eisen hebben.

De naam Merkel is deze week gevallen in het TV-debat voor de Duitse TV van 97 minuten dat de Bondskanselier had met de politiek leider van de SPD, Martin Schulz. Om met de conclusie te beginnen: De CDU en de SPD streven op veel onderwerpen eenzelfde beleid na. Schulz was wat offensiever ingesteld en Merkel verdedigde haar beleid met succes. Niet op alle thema’s natuurlijk. Neem de deal die zij en Rutte hebben gesloten met Erdogan over de overname van vluchtelingen uit oorlogsgebieden in het Midden Oosten. Daarover hadden beide kandidaten geen verschil van mening. Ik wel, want het Turkije van Erdogan is geen ‘veilig’ land om vluchtelingen naar uit te leveren en Erdogan is een onbetrouwbare en onvoorspelbare partner, die de tegenpartij overvraagd. Ook het beleid dat Merkel gevoerd heeft over de opvang van vluchtelingen die in 2015, via Griekenland, naar Noord Europa reisden, en wat zij de hele Europese Unie opdrong, verdient geen schoonheidsprijs. Terecht wees Schulz haar op het mislukken van een gemeenschappelijk vluchtelingenbeleid van de 28 EU-lidstaten en de daaruit geresulteerde afstandelijke positie van Oost-Europese landen als Polen en Hongarije. De positie van Merkel als de keizerin van Europa is mislukt. Het realiseren van een vorm van solidariteit binnen de gemeenschap is niet van de grond gekomen. Als Merkel zich als de Europese leider heeft willen profileren is haar dat niet gelukt. Ik sluit niet uit dat Europa niet bereid is de macht in dit continent aan Duitsland te gunnen. De wijze waarop Adolf Hitler een eerdere poging daartoe heeft gedaan, met veel fysiek geweld (WO II 1939-1945) is geëindigd met een verwoest Europa. Merkel wilde een nieuwe poging daartoe doen, zonder geweld te gebruiken, maar dat is haar tot dusverre niet gelukt. Engeland hield het voor gezien (Brexit), een federalisatie van Europa wordt tegengewerkt door de lidstaten en haar poging nu met Macron de Frans-Duitse as nieuw leven in te blazen moet nog blijken. De 2/3 meerderheid van het Franse volk dat Macron aan de macht bracht in het Élysée is 3 maanden nadat Macron aan de macht kwam alweer geslonken met de helft. En dan wellicht het grootste probleem voor de Duitsers (en Nederlanders en andere rijkere eurolanden) is de wijze waar de Italiaan Mario Draghi bezig is de financiële reserves, waaronder ook de spaartegoeden van het volk en de opgebouwde pensioenreserves in eurolanden, te herverdelen onder de zwakke banken en Zuid-Europese eurolanden. Ze heeft er jaren naar gekeken, maar niets ondernomen om dat proces te stoppen. Nu verkeert ze kennelijk wakker is geworden komt ze tot de conclusie dat het te laat is om zonder grote verliezen in te grijpen. En dan de wijze waarop de arbeidsmarkt zich heeft kunnen ontwikkelen zonder dat de politieke leiders ingrepen. En dan tot slot nog het sjoemelsoftware dossier van de Duitse auto-industrie. Ze heeft er jarenlang van geweten en lijdzaam toegezien hoe VW c.s. zowel de politiek als de autokopers werden belazerd. Merkel is ook bezorgd over de ontwikkelingen in nieuwe milieuvriendelijkere technieken (alternatieve energiebronnen) op de kortere termijn. Volgens de Bondskanselier is daar in Azië, in het bijzonder China, nu al „een zeer grote discussie” over gaande. Merkel deed haar uitlatingen in in haar podcast. Volgens haar loopt het nog niet bepaald hard met de ontwikkeling van elektrische auto’s. Er zou geen breed aanbod zijn en ook de ontwikkeling van infrastructuur in de steden om accu’s op te laden blijft achter. De Duitse politica, zelf natuurkundige (quantum chemie), ziet naast de elektrische auto ook nog andere kansrijke technologieën die het dieselschandaal kunnen doen vergeten. „Wellicht kunnen ook brandstofcellen of synthetische brandstoffen een rol spelen.” Aanstaande donderdag verricht Merkel de opening van de internationale autobeurs in Frankfurt. Het schandaal over gesjoemel met de uitstoot van dieselauto’s en de discussie over mogelijke rijverboden in Duitse steden werpen een schaduw over het evenement.

Over twee weken zijn de verkiezingen bij onze oosterburen. Daarna weten we hoe het volk heeft gestemd. Gevestor schrijft deze week: Die nächste Regierung steht vor einem riesigen Milliardenloch – und wird es mit Ihrem Geld stopfen! Die volle Wahrheit über diesen Skandal wird die Öffentlichkeit natürlich erst nach der Wahl erfahren. Aber dann wird es zu spät sein! nach der Bundestagswahl am 24. September wird es eine böse Überraschung geben. Auch wenn Sie in den Nachrichten ständig hören, dass die Staatseinnahmen steigen. Auch wenn die Politiker großzügig von Steuererleichterungen sprechen. Bitte lassen Sie sich davon nicht einlullen. Kein Politiker keiner Partei sagt Ihnen die Wahrheit! Fakt ist, dass die nächste Regierung eine riesige Finanzierungslücke stopfen muss. Obwohl die Steuereinnahmen Rekordhöhen erreichen, wird das Geld für die explodierenden Staatsausgaben nicht reichen!

Het consultancy bureau Bain & Company, ook gevestigd in Amsterdam, heeft onderzoek gedaan bij 110 Europese banken naar de kosten, de financiële reserves, slechte leningen en winsten. Een van de conclusies is dat de groep banken die het goed doen is toegenomen en dat het aantal banken die het slecht doen ook is toegenomen. De scheidslijn loopt van de armere Zuid-Europese landen naar de rijkere Noord-Europese. Op basis van gemiddelde scores van 16 landen worden Zweden, Denemarken, Frankrijk, België, Slovenië, Ierland en ons land als “zeer gezond” beoordeeld. Dat betekent niet dat er in deze landen geen zwakke broeder zitten, maar het totaalbeeld is ++. De volgende groep zijn Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, die een plusje scoren. Daarover later meer. Landen met een zwakker bankwezen worden genoemd: Cyprus, Oostenrijk, Spanje en Polen en in de gevarenzone worden Griekenland, Portugal en Italië ingedeeld. Wat mij tegenvalt is dat in Duitsland vijf banken, die niet met name worden genoemd, er zo beroerd voorstaan dat ze bij de verliezers worden ingedeeld. Eerder heeft het IMF Deutsche Bank al het grootste gevaar voor het financiële systeem genoemd, onder meer omdat ze, evenals de Commerzbank, te kleine reserves aanhouden voor de lopende risico’s. Datzelfde is ook het geval bij drie grote Engelse banken, die niet tot de groep ‘meest stabiele financiële instellingen’ behoren. De verliezersgroep is gestegen van 23 banken naar 31. De toekomst voor een deel van deze banken wordt in het rapport ‘somber’ genoemd. De stijging van de groep ‘verliezers’ zou het gevolg kunnen zijn van een straffer regime dat de toezichthouders (ECB en 19 nationale centrale banken van de eurolanden) voeren met de waardering, op de bankbalans, van ‘assets’ die geen of nauwelijks nog waarde vertegenwoordigen. Het is een probleem dat in Italië veel voorkomt. Bij 25 banken is de situatie ‘zorgelijk, Bij 15 Duitse en Engelse banken wordt de balans als ‘zwak’ beoordeeld. 15 andere Europese banken, in landen die een + scoren, moeten efficiënter gaan werken, meer winst maken en de buffers verhogen om bij ‘slecht financieel weer’ te overleven. De groep winnaars, waaronder alle Nederlandse banken, steeg van 38 naar 42 banken. De optelsom komt niet uit op 110 banken in totaal. De vraag is in welke mate de ++ banken mede-risicodrager zijn voor de zwakke Europese banken, gezien de afspraken die hierover in de Bankenunie zijn gemaakt. De zwakke plekken in de Europese bankensector baren mij zorgen, want door de afspraken in de Europese Unie, is iedere EU-lidstaat verantwoordelijk voor het deposito garantie stelsel (DGS) en afgegeven garanties voor schulden van derden.

Nederlandse regeringen hebben altijd ontkend dat Nederland een ‘belastingparadijs’ zou zijn voor buitenlandse ondernemingen en rijke personen. Wij zouden zaken doen met buitenlandse partijen op basis van ‘rulings’, die zouden garanderen dat alle deals die de Nederlandse fiscus sluit legaal zouden zijn. De staatssecretarissen van Financiën waren de bewindslieden die de Tweede Kamer van repliek dienden over vragen uit de Kamer hierover. Iedereen wist wel zo’n beetje dat de Kamer regelmatig op het verkeerde been werd gezet maar het kabinet wilde niet meer kwijt dan dat wij het ‘braafste jongetje van de klas waren’. Ik hoor het Rutte en zijn VVD-partijgenoot Wiebes nog zeggen. Wij hoefden ons daarover geen zorgen te maken. Nu komen er berichten in omloop die vragen stellen of de Belastingdienst jarenlang, tegen beter weten in, niet weggekeken heeft of de rulings met buitenlandse partijen wel werden nageleefd. Twee deskundigen, hoogleraar Jan van de Streek (UvA) en Jan Vleggeert (universitair hoofddocent belastingrecht Universiteit Leiden) stellen nu dat uit onderzoek is gebleken dat Wiebes de Kamer verkeerd heeft voorgelicht over een voorwaarde in de rulings dat een partij melding moet doen bij de fiscus in het thuisland dat over een deel van de winst al in Nederland belasting is betaald. Het gaat dan over zogenaamd informeel kapitaal, waar het thuisland geen weet van heeft en wat zo moet blijven. Ik zou zeggen ‘zwart geld’. Op Financiën is al jaren bekend dat er buitenlandse partijen zijn die aan de voorwaarden van de deal niet voldeden. De informeel-afspraken die de Nederlandse fiscus afsluit zouden kunnen worden aangemerkt als ‘staatssteun’ en dat is volgens de Brusselse regels niet toegestaan. De werkelijkheid is dat Nederland een lage rente heft over de opbrengst van royalties en dat de belastingdienst in het thuisland geen belasting heft omdat de Nederlandse Belastingdienst daarover de fiscus in andere landen niet informeert. De Nederlandse Belastingdienst ontkent dat buitenlandse partijen waarmee gedeald wordt niet verplicht zijn daarvan aangifte te doen bij de fiscus in het thuisland. Dat moeten ze alleen als die buitenlandse fiscus daarom vraagt. Wiebes en Rutte blijven zeggen dat ons ‘belastingparadijs’ helemaal legaal is: wij doen niets fout. Maar daar is het laatste woord nog niet over gesproken.

Het volgende bericht spreekt mij aan. De Europese Commissie wil onze technische know-how beschermen en voorkomen dat multinationals worden gekocht door buitenlandse ondernemingen/investeerders met goedkoop geld dat volop op de markt te vinden is (tegen hele lage rentetarieven). Europese bedrijven met vitale technologieën moeten bescherming krijgen tegen buitenlandse overnames. Dat heeft Eurocommissaris Margrethe Vestager van Mededinging gezegd. ,,Ons zijn zorgen ter ore gekomen over buitenlandse investeerders – vaak in handen van de overheid – die Europese bedrijven overnemen die de controle hebben over sleuteltechnologieën”, zei Vestager op het Ambrosetti Forum in Cernobbio. Ze beloofde in het najaar met concrete voorstellen te komen. Duitsland nam in juli al maatregelen om te kunnen verhinderen dat buitenlandse partijen er met de allernieuwste technologieën vandoor gaan. Dat volgde op een Chinees bod op een robotfabrikant, vorig jaar. De Duitse minister van Economische Zaken riep Europese partijen op tot een tegenbod, maar kon de deal uiteindelijk niet tegenhouden. Vestager zei in juli dat ze zorgen over technologiedeals ,,volstrekt gerechtvaardigd” vond. EU-lidstaten kunnen nu al deals stoppen op het gebied van defensie, energie, financiële stabiliteit en/of veiligheid.

De schade die de storm Harvey in Texas heeft veroorzaakt,wordt op een steeds hoger bedrag ingeschat. Volgens gouverneur Abbott gaat het om $150 tot $180 mrd,oftewel €126 tot €152 mrd. Eerder, in mijn vorig blog, noemde Abbott nog een bedrag van $85 mrd. “Het gebied en de populatie die zijn getroffen door deze storm en watersnood zijn vele malen groter dan bij Katrina, toen meer dan $120 mrd nodig was”, zei Abbott. President Trump heeft het Congres om bijna $8 mrd gevraagd om te beginnen met de wederopbouw. Uit eigen zak heeft Trump $1 mln aan financiële hulp aangeboden. Als we toch over Trump hebben dan heb ik nog wel een vraag. Wat bedoelde Trump toen hij Kim Jong-un dreigde met ‘vuur en woede’? De VS zit in een moeilijk parket. Niemand in de wereld wil een militair ingrijpen van de VS in Noord-Korea. Trump zet de relatie met China en Zuid-Korea op het spel. Zijn dreigement dat de VS de handelsbetrekkingen met landen die met Noord-Korea zaken doen, het zijn er 80 waaronder Nederland, komt nooit van de grond omdat de VS zich dat niet kan permitteren. Ze zouden zichzelf met een mes in eigen vlees snijden. Beleggers zijn meer verontrust over het handelen van Trump dan van Kim Jong-un. Een waterstofbom op het eiland Guam, ik hoop dat beide kemphanen hun gezond verstand blijven volgen. Maar de VS dreigen met ‘gigantisch grote militaire aanval’ jegens Noord-Korea. Maandagavond werd bij Nieuwsuur de Azië-kenner van de Universiteit van Cambridge, John Nillson-Wright, bevraagd over de beide hoofdrolspelers van kernmachten. Hij zet Kim Jong-un neer als een rationele denker, die ernaar streeft van Noord-Korea een kernwapenland te maken. Trump zet Nillson-Wright neer als een grillige, impulsief handelende leider die een onvoorspelbare uitspraken doet en beleid uitvoert. Van Trump is bekend dat hij dreigende uitspraken doet, die nooit worden uitgevoerd. Dikwijls zijn de dreigementen uit wraakgevoelens. Hij zet het Amerikaanse buitenlandse beleid neer als ‘gebrekkig, strategisch denkwerk’. De Veiligheidsraad is in spoed bijeen geweest. De Amerikaanse ambassadeur bij de VN, mevrouw Nikky Haley, spreekt over ‘Kim Jong-un, die bedelt om een oorlog’. China en Rusland volgen de VS niet met het opleggen van nieuwe sancties. Zij opteren voor diplomatiek overleg. Later bevestigde Poetin dat, tijdens een handelsmissie in China.

Een tweet van de Amerikaanse president Trump over extra verkopen van Amerikaanse wapens richting Japan en Zuid-Korea in het conflict met Noord-Korea zorgde voor enige schrik op Wall Street. De effectieve rente voor Amerikaanse staatsobligaties werd door beleggers teruggezet naar 2,1099%. Beleggers zochten veilige havens, ook goud ging ( $1338,70) wederom omhoog. De tweet van de president komt als een reactie op de test afgelopen weekend met een zware waterstofbom door Noord-Korea. Toen ging de yield op Amerikaanse treasuries van 2,165% naar 2,13% terug.

De Federal Reserve ziet zijn tweede man vertrekken. Vicevoorzitter Stanley Fischer heeft aangegeven de koepel van centrale banken in de Verenigde Staten volgende maand te verlaten. Daarmee krijgt president Donald Trump sneller de mogelijkheid om de FED naar zijn hand te zetten. Fisher werd in 2014 benoemd door de toenmalige president Barack Obama. Zijn termijn als vicevoorzitter zou volgend jaar juni aflopen. In een ontslagbrief voert Fisher ,,persoonlijke redenen” aan voor zijn ontslag. Door het vertrek zijn nu vier van de zeven zetels in het bestuur van de FED vacant. De democratische president Obama kreeg eerder kandidaten niet door de Senaat, die een Republikeinse meerderheid telt. Daarmee staat nu de weg open voor Trump om zijn invloed uit te oefenen op het monetaire beleid van de VS.

Op DFT schrijft dit weekend Prof Dr Jaap van Duin, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar in de praktische aspecten van de beleggingstheorie aan de UvA een column over de vraag of ‘het economisch herstel van ons land doorzet’? Ik plaats citaten uit de column die op www.dft.nl staat. De bodem van de vorige recessie viel in het voorjaar van 2009, maar in economenrapporten lezen we anno 2017 nog steeds zinnen als ’het economisch herstel zet door’ of ’herstel Nederlandse economie wint aan kracht’. Wanneer zijn we nu eindelijk eens klaar met dat herstel? Om dat te kunnen beoordelen kijken we naar het bbp per hoofd van de bevolking. Het bbp groeit ook als het aantal (werkende) mensen toeneemt. Maar als dat krimpt, zoals in Japan het geval is, zou een land in recessie kunnen blijven ook al neemt het per capita inkomen toe. Passen we deze maatstaf toe op de belangrijkste economieën, dan blijkt dat het herstel in Duitsland al in 2011 voltooid was, in Japan in 2013, in de VS in 2014, in het VK in 2015, en in Nederland en Frankrijk in 2016. In al deze landen ligt het bbp per hoofd nu, in 2017, op nooit eerder vertoonde hoogte. Het Centraal Planbureau heeft het dan ook terecht niet meer over ’herstel’, maar over ’stevig aantrekkende groei’. De herstelfase heeft bij ons overigens wel uitzonderlijk lang geduurd, vooral ook als gevolg van het gevoerde bezuinigingsbeleid. Dat het kabinet bij monde van de premier nu ineens begint te pochen over de Nederlandse groeiprestaties, is dan ook volkomen misplaatst. Laat Rutte liever naar Duitsland kijken. Daar was het herstel zes jaar geleden al voltooid. Dat de herstelfase bij ons zo lang duurde, is treurig. Maar nog treuriger is dat er een groep van landen is waarvan de economie, acht jaar na het dieptepunt van de vorige crisis, nog steeds niet terug is op het oude niveau. Dat is het Zuid-Europese kwartet Spanje, Portugal, Italië en Griekenland. De grote verschillen binnen de EU maken duidelijk dat het voeren van één monetair beleid voor al die landen een totaal onmogelijke taak is. Voor een land als Duitsland, waar de werkloosheid met 3,8% tot de allerlaagste in de wereld behoort, is het ECB-beleid van opkopen van leningen en negatieve rentes zo fout als het maar zijn kan. Draghi gedraagt zich alsof de hele eurozone één groot Italië is, maar moet ook vaststellen dat de patiënt ondanks massieve stimulantia nog steeds niet hersteld is. Dat krijg je met een verkeerde diagnose. Met dank aan Jaap van Duin. 

Slecht nieuws uit het Polderoverleg. De vakbonden FNV, CNV en VCP zijn uit het overleg, met werkgeversorganisaties over hervormingen op de arbeidsmarkt, gestapt. De partijen konden het, na 14 maanden overleg, niet eens worden over flexibilisering (loondoorbetaling van zieke werknemers, zzp en flex) en het ontslagrecht. Dat schrijven de bonden in een gezamenlijk persbericht. Tegenovergestelde belangen blokkeerden een akkoord. Werkgevers verwachten van een nieuw kabinet van VVD/CDA/D66/CU meer steun voor hun doelstellingen dan zij met de vakbonden konden voor elkaar krijgen. De linkse appositie in de 2e Kamer vraagt zich af hoeveel steun de werkgevers hebben ontvangen van de minister-president voor wat betreft het bereiken van overeenstemming in de Polder. Volgens FNV-voorman Han Busker is het overleg geknapt omdat er met werkgevers uiteindelijk geen afspraken waren te maken over ‘het aantrekkelijker maken om mensen in vaste dienst te nemen en het afschaffen van oneerlijke payroll-constructies’. Volgens de bond zijn de werkgevers onderling verdeeld over hoe de ‘doorgeslagen flexibilisering’ te stoppen. CNV en VCP drukken hun onvrede uit in vergelijkbare bewoordingen. De vakbonden hebben als gezamenlijk uitgangspunt voor de arbeidsmarkt dat een vast contract de norm moet zijn. De werkgeversorganisaties VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO laten weten teleurgesteld te zijn dat 14 maanden overleg niets heeft opgeleverd. Volgens MKB-voorman Michaël van Straalen lagen er teveel thema’s die ‘onderwerp van uitruil’ werden. De werkgeversorganisaties zeggen te hopen dat er toch weer verder gepraat kan worden nadat het nog te formeren kabinet met nieuwe voorstellen komt. Premier Rutte noemt het klappen van het overleg ‘zeer teleurstellend’. Verder zei Rutte dat hij wil voorkomen dat de kabinetsformatie hierdoor vertraging oploopt. Een akkoord in de polder over de arbeidsmarkt is belangrijk voor een nieuw kabinet. De vier partijen verschillen van mening over het onderwerp. Als werkgevers en werknemers tot een akkoord waren gekomen, zou dit de onderhandelingen gemakkelijker hebben gemaakt. De breuk tussen werkgevers en vakbonden is zeer schadelijk voor het Nederlandse overlegmodel. Wellicht kiezen de vakbonden nu voor een scherpe koers van acties en protesten. Dat zeggen betrokkenen en deskundigen. „De sociale dialoog staat hiermee onder druk”, zegt oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra. „De vakbonden kunnen in de richting van het Franse model drijven waarbij ze alleen nog actie voeren”, aldus Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsverhoudingen. De formerende partijen hadden om een polderadvies gevraagd, maar daar zijn de sociale partners na 14 maanden onderhandelen niet uitgekomen. „Ik begrijp niet waarom dit is misgegaan”, zegt Ferdinand Grapperhaus, arbeidsjurist en voormalig kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER). „De vakbonden willen misbruik van flexconstructies in de wet afgrendelen. Werkgevers willen iets meer ruimte in het ontslagrecht. Die uitruil was best te maken.” Nu is de politiek aan zet. Het is aan VVD, CDA, D66 en ChristenUnie om in het regeerakkoord vast te leggen hoe het ontslagrecht eruit gaat zien, of de twee jaar loondoorbetaling bij ziekte voor kleine ondernemers wordt verkort en of de opmars van flexwerk en zzp’ers wordt beteugeld. „Sociale partners hebben de kans laten lopen om een alternatief neer te leggen”, zegt CNV-voorzitter Maurice Limmen over zichzelf en de andere betrokkenen. „Je kunt moeilijk zeggen dat er nog heel veel leven in het overlegmodel zit. Het nieuwe kabinet heeft niet de politieke samenstelling waarvan je kunt verwachten dat die dit gedrag gaat belonen met veel adviesaanvragen aan de SER.” Hij is vooral kritisch op de vakbonden. „De vakbeweging maakt zich heel kwetsbaar door niet meer mee te doen. Ze spelen een hoog spel.” Het lijkt erop dat werkgevers en vakbonden steeds moeilijker tot grote akkoorden komen. Vier jaar geleden sloot de SER het laatste grote akkoord. Dat was het Energie-akkoord, een belangrijk thema maar niet in het hart van de arbeidsverhoudingen. Ook vier jaar geleden werden werkgevers, bonden en kabinet het eens over het Sociaal Akkoord. Maar naderhand is bijna niemand gelukkig met die afspraken die tot de alom bekritiseerde Wet Werk en Zekerheid heeft geleid. Grapperhaus denkt echter dat er nog wel degelijk kansen zijn voor de polder. „Dit is weliswaar een gemiste kans”, zegt hij. „Maar wellicht komt er na de formatie alsnog een moment dat sociale partners weer om tafel gaan. Vier jaar geleden sloten zij ook een akkoord nadat het regeerakkoord al was vastgesteld.” CNV-voorman Limmen is minder optimistisch. „Natuurlijk, we gooien het poldermodel niet weg. maar er is hier wel iets aan de hand.” Volgens hem is de situatie ernstig. „Het laatste wat we nu moeten doen is bagatelliseren. We zitten geen toneelstukje op te voeren.” Oud-vakbondsman van het CNV, Terpstra, denkt niet dat het overlegmodel ten dode is opgeschreven, maar schadelijk is dit conflict wel. „Dit doet niemand goed. Dit is koren op de molen van al diegenen die niks meer moeten hebben van de polder. Zij zien hier een bevestiging in en denken nu: zie je wel, je hebt niets meer aan de polder.” Hij vreest voor ’vechtverhoudingen’ tussen werkgevers en vakbonden. Alexander Rinnooy Kan, D66-prominent en oud-voorzitter van de SER, wijst erop dat het overleggen diep in de Nederlandse cultuur zit ingebakken. „Dat doen we al sinds de Middeleeuwen. Het poldermodel is diep verankerd in Nederland. Het is geen rustig bezit maar wel een waardevolle traditie.” In de afgelopen decennia waren er vaker momenten dat de polder onder druk stond. Zo leek het eerste Paarse kabinet weinig op te hebben met het overlegmodel, maar uiteindelijk hebben politiek en sociale partners elkaar steeds weer nodig. „Het is een heel sterke formule waar we internationaal om worden benijd”, aldus Rinnooy Kan. Het komt wel weer goed tussen werkgevers en bonden, stelt hij. „Hoe eerder hoe liever, maar soms heeft het nu eenmaal tijd nodig.” Het grote probleem is dat de vakbonden aan de zijlijn hebben toegekeken hoe de werkgevers de arbeidsverhoudingen in de laatste jaren ingrijpend hebben veranderd door vast contracten om te zetten in nul-uren contracten voor een jaar, hoe werknemers werden ontslagen en als zzp’ers weer werden ingehuurd voor hetzelfde werk, alleen veel goedkoper. De prijs die hiervoor is betaald ligt nu op tafel. De werkgevers doen moeilijk over het terugdraaien van de gewijzigde arbeidsverhoudingen.

De druk op Mario Draghi neemt toe nu de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble het hoog tijd vindt dat de Europese Centrale Bank (ECB) het monetaire beleid gaat normaliseren. De ECB moet stoppen met zijn opkoopprogramma en de negatieve rente voor de tegoeden die banken bij de centrale bank onderbrengen, aldus de minister. Volgens Schäuble is de economie van de eurozone nu voldoende hersteld om een strikter monetair beleid aan te kunnen. “Iedereen wenst dat het waar mogelijk snel tot normalisering komt”, stelde hij tijdens een bankencongres in Frankfurt waar ook alle grote Nederlandse banken aanwezig waren. Dat is eerder dan de meeste pessimisten een jaar geleden nog voor mogelijk hielden. ”We hebben een uitgesproken goede economische ontwikkeling in de eurozone”, verduidelijkte Schäuble. Hij bracht zijn wens naar buiten voordat de ECB het rentebesluit van 7 september naar buiten bracht. De topman van Deutsche Bank, John Cryan, riep de ECB eveneens op te stoppen met het soepele monetaire beleid, ondanks de sterke euro. De tijd van het goedkope geld in Europa moet stoppen, aldus Cryan. Draghi verkeert in een moeilijke positie omdat hij een week geleden al naar buiten bracht dat een aankondiging over een aanpassing van het monetaire beleid niet voor eind van dit jaar mag worden verwacht. Draghi maakte na de bekendmaking dat de rente niet wordt gewijzigd (blijft 0%) dat de ECB voorlopig geen haast gaat maken met de afbouw van het obligatieopkoopprogramma, zoals Schäuble had gevraagd (misschien wel had geëist). In oktober, aldus ECB-president Draghi, zullen de meeste voorbereidende besluiten voor een mogelijke renteverhoging en afbouw van steun genomen worden. Op zich is dat een zwak beleid: de problemen worden naar de toekomst verschoven, in de hoop dat …….. Daarop steeg de euro tot net boven $1,20. Dat betekent dat de kracht van de euro de inflatie-verwachting van de ECB heeft verlaagd. Frankfurt wil inflatie naar maar net onder 2%. De inflatie zit nu nog op 1,5% in de eurozone en de kerninflatie op 1,2%. De ECB heeft de inflatie voor 2018 geprognosticeerd op 1,2%. Problematisch voor de ECB is de magere stijging van de lonen, waardoor de koopkracht en de inflatie maar mondjesmaat bewegen. Reacties uit de markt bevestigen dat Draghi zoveel mogelijk speelruimte in dit proces voor zichzelf probeert in te bouwen door geen concrete aanwijzingen te geven over de wijze waarop hij het monetaire beleid gaat normaliseren. Het is niet de verwachting dat hij het opkoopprogramma resoluut gaat stoppen, maar dat betekent wel hij zal trachten het proces zo flexibel mogelijk uit te voeren, door zelf de teugels in handen te houden. Afbouwen, in plaats van resoluut stoppen, betekent wel dat de ECB in 2018 nog eens circa €200 mrd aan obligaties opkoopt, bovenop de €2.300 mrd die het opkoopprogramma al omvat. Inmiddels is er overeenstemming bereikt binnen het bestuur van de ECB dat de eerstvolgende stap in het afbouwen van het steunprogramma zal moeten zijn het terugschroeven van de obligaties-aankopen. Daarover zijn zelfs al vier scenario’s besproken. Dat meldt persbureau Reuters op basis van betrokkenen rond de ECB-top. Tot het eind van dit jaar koopt de ECB maandelijks voor €60 mrd aan obligaties. Vanaf 2018 wordt dat naar verwachting teruggeschroefd. Tijdens de beleidsvergaderingen van deze week is gesproken over het terugbrengen, komend jaar, van dat bedrag naar €40 of €20 mrd. De duur van de afbouwfase zou zes of negen maanden kunnen zijn. Binnen het bestuur van de ECB wordt vooral gefocust op hoeveel de ECB in totaal gaat kopen tijdens de afbouwfase. De ECB loopt tegen de grenzen aan van het opkoopprogramma. Van sommige landen, zoals Duitsland en Nederland, zijn nauwelijks staatsobligaties meer beschikbaar die binnen het programma passen. In de bestuurskamer van de ECB is afgesproken dat er in ieder geval gemorreld wordt aan de uitgifte-limieten. De centrale bank mag niet meer dan 33% van een uitgifte kopen, om te voorkomen dat zij een controlerend belang krijgt als de schuld van een land geherstructureerd moet worden. Daarom ligt het loslaten van de uitgifte-limieten juridisch heel gevoelig. Draghi heeft deze week zijn uiterste best gedaan de waarde van de euro naar beneden te praten, maar dat mislukte. De euro versus de dollar sloot de week af op 1,2035, ondanks dat hij nogmaals bevestigde dat de rente van 0% de komende maanden (zelfs tot ergens in 2018) niet wordt veranderd. Over het opkoopprogramma was hij duidelijk: dat blijft dit jaar doorlopen en misschien in 2018 ook nog. Draghi sloot niet uit dat de maandelijkse inkoop zelfs nog wel wordt verhoogd, als daar ontwikkelingen voor zijn. Het door hem gewenste scenario is een goedkopere euro en een stijging van de inflatie. Een onzekere factor is in hoeverre de rente kan gaan stijgen in het geschetste monetaire beleid. En dan natuurlijk de uitspraak van het Europese Hof in Luxemburg of de ECB wel een mandaat heeft voor het opkoopprogramma. Overschrijdt Draghi daarmee zijn opdracht als President van de ECB niet? Als de uitspraak van het Hof ‘ja’ is, dan verwacht ik dat Draghi voortijdig zal aftreden. Die enorme hoeveelheid ingekochte obligaties zal op enig moment weer naar beleggers terug moeten. Dat wordt de grootste opgave, ervan uitgaande dat te doen zonder de markt te ontwrichten. Dat zal zeker gepaard gaan met een rentestijging en consequenties hebben voor de financiering van overheidsprojecten. De FED kent dat probleem ook al vier jaar en is er nog steeds niet mee gestart om $4700 ingekochte bonds op de markt te brengen. De FED wacht steeds op een moment dat er vraag ontstaat naar dit papier. Al dat papier staat op de balansen van de centrale banken en mijn vraag is wat de marktwaarde is bij executie. Verder is het zwakke punt dat zowel de ECB als de FED (ik sluit de BoE en de BoJ niet uit) geen marktinstrumenten meer hebben (money tools) om de economie te stimuleren op het moment dat dat noodzakelijk zou zijn. Ik vrees dat Draghi ‘met lege zakken staat’ voor de financiële wereld staat. We verkeren in zwaar weer, hopelijk niet zo vernietigend als de orkaan Irma tekeer is gegaan.

De economie van de eurozone is in het tweede kwartaal met 0,6% gegroeid op kwartaalbasis. Dat blijkt uit de nieuwste raming van het Europees statistiekbureau Eurostat. Daarmee lag de groei iets hoger dan in het eerste kwartaal toen de economie van het eurogebied met 0,5% in omvang toenam. Op jaarbasis groeide de economie van de eurolanden met 2,3%. Voor de gehele Europese Unie werd een vooruitgang met 0,7% op kwartaalbasis en 2,4% op jaarbasis opgetekend. Binnen de EU werd de sterkste groei gemeten in Tsjechië, Zweden en Nederland, terwijl in Portugal en Groot-Brittannië de zwakste groei werd gezien.

McGregor opnieuw failliet na doorstart. Doniger Fashion Group heeft haar faillissement aangevraagd en gekregen. Het moederbedrijf van Gaastra, McGregor en Adam menswear had eerder afgelopen week al surseance aangevraagd omdat niet meer aan de lopende financiële verplichtingen kon worden voldaan. De winkels van de drie merken blijven voorlopig wel open. Bij Doniger, dat vorig jaar ontstond als doorstart van McGregor, zijn in totaal 600 voltijdsbanen, waarvan ongeveer de helft in Nederland. Er zijn 53 winkels in Nederland en 22 in België, Frankrijk en Duitsland. McGregor ging vorig jaar failliet als gevolg van een schuldenlast van tientallen miljoenen euro’s. Het bedrijf maakte een doorstart in afgeslankte vorm onder de voormalige eigenaars.

De Nederlandse staat moet meer doen tegen luchtvervuiling. De rechter oordeelt dat er een luchtkwaliteitsplan moet worden opgesteld dat aan de Brusselse regelgeving voldoet. ‘Het plan moet maatregelen bevatten die ervoor zorgen dat alle overschrijdingen, met name van de hoeveelheden fijnstof in de lucht, op de kortst mogelijke termijn zullen zijn verdwenen’, aldus het oordeel van de rechtbank in Den Haag. Welke consequenties gaat dat opleveren voor auto’s met oudere dieselmotoren? Milieudefensie eiste twee weken geleden in een kort geding dat de overheid snel maatregelen moet nemen voor schonere en dus gezondere lucht. De milieuorganisatie wilde de overheid zo dwingen tot een actievere houding om de EU-normen tegen luchtvervuiling te halen. Anne Knol, campagneleider duurzame mobiliteit Milieudefensie reageert enthousiast: we zijn blij dat de rechter de Staat dwingt om de gezondheid van de burgers beter te beschermen. Voor de miljoen longpatiënten in Nederland is dit zeer hoopvol nieuws. De rechter bepaalde in het vonnis onder andere dat de Staat binnen twee weken een plan moet maken om ‘voorspelbaar en aantoonbaar’ overal aan de Europese grenswaarden te voldoen. Ook verbiedt de rechter dat er nog maatregelen genomen worden die leiden tot nieuwe overschrijdingen van de wet. ‘Dit is een prachtuitspraak’, reageert advocaat Phon van den Biesen. ‘Het gebeurt zelden dat je eisen zo volledig worden overgenomen door een rechter. Maar het werd ook wel hoog tijd.’ Het nieuwe kabinet weet wat er van ze geëist wordt.

Rutte heeft een eetafspraak gehad met de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, waar gesproken zal zijn over de visie van Rutte over de toekomst van de EU en specifiek de eurozone. Frankrijk en Duitsland gaan zich inzetten voor hechtere banden in het Europese staketsel. Zij willen meer Europa, terwijl Rutte daar helemaal niets voor voelt. Maar de vraag is of onze premier daar voldoende steun voor krijgt binnen de EU-lidstaten. Het kan niet zo zijn dat Nederland de boot mist en in Europa in rangorde daalt naar de onderste regionen. De vraag is ook hoe de coalitiepartijen van het nieuwe kabinet daarover denken. Maar nog interessanter is hoe het profiel van Europa door Juncker wordt geschetst?

Op Sint Maarten heeft de orkaan Irma grote schade aangericht. En wat nog erger is dat er een nieuwe orkaan José aankomt, die ook langs de Bovenwindse eilanden gaat trekken. De chaos op Sint Maarten is groot: de haven en de luchthaven zijn niet meer bruikbaar, veel schade is er aangericht door de zware storm van 300 km per uur en uitschieters naar 350 km per uur. Er is geen stromend water, geen elektriciteit, geen communicatie. Enig idee over de hulp die moet worden verleend is nog niet voorhanden. Het wordt steeds duidelijker dat de Nederlandse regering, in de persoon van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ronald Plasterk, bioloog en gespecialiseerd in moleculaire genetica, geen draaiboek voor hulp aan het zwaar getroffen Sint Maarten klaar had liggen. De afgelopen dagen werden winkels leeggeroofd en liepen er gewapende criminelen rond op het eiland.

Martijn van Dam, die afgelopen week vertrok als staatssecretaris van Economische Zaken, houdt de melkveehouders verantwoordelijk voor de pijnlijke en gedwongen inkrimping van hun veestapels, omdat er te veel mest werd geproduceerd. Dat zei hij in een interview met het radioprogramma Vroege Vogels op NPO Radio 1. Volgens Van Dam is de rode draad dat „boeren zelf verkeerde beslissingen hebben genomen.” Ze zijn volgens hem veel te hard gegroeid en vervolgens naar de overheid gaan kijken. Van Dam zegt dat de boeren zelf een verantwoordelijkheid hebben. „Je weet wat de regels zijn, hou je eraan.” De PvdA-bewindsman reageerde daarmee op kritiek van veehouders die hun koeien weg moesten doen. Van Dam zou een chaos hebben gecreëerd. De staatssecretaris zou te lang hebben gewacht met de invoering van fosfaatrechten en stelde regels voor die door de EU niet werden geaccepteerd. Het interview is opgenomen toen Van Dam nog staatssecretaris was, maar is na zijn vertrek pas uitgezonden. Van Dam gaat aan de slag als lid van de raad van bestuur van de NPO. Dit is een typisch voorbeeld van een politicus die wegloopt voor zijn verantwoordelijkheid, voor de blunders die hij heeft gemaakt. Wel zeker heeft van Dam boter op zijn hoofd. Het kan niet zo zijn dat het beleid van Brussel en den Haag los kan worden gezien van het schaden van de boeren en van de banken. De boer mag van mij het vertrouwen hebben dat de aankondiging vanuit Brussel, dat de melk-quota werden vrijgegeven, inhield, dat de belemmeringen voor uitbreiding van de veestapel, van tafel waren. Er was niemand in Brussel en in den Haag, die de boeren waarschuwde dat de milieueisen terzake van de hoeveelheden fosfaat, een uitbreiding van koeien in de weg zouden staan. Het is laf beleid van het kabinet Rutte II en in het bijzonder het ministerie van Economische Zaken, dat zij zich schone handen wensen, maar de realiteit is anders. Het is ondenkbaar dat bijvoorbeeld de Rabobank, die veel van de nieuwe megastallen heeft gefinancierd, net als de boeren, op het verkeerde been werden gezet, toen de milieu-lobby naar buiten trad met het bericht dat de boeren in de hele Europese Unie waren gefopt, omdat de milieueisen niet zouden worden aangepast aan het intrekken van de Europese melk-quota regeling. Het zou interessant zijn om na te gaan hoe de besluitvorming over de intrekking binnen de EC en de Raad van Ministers van Landbouw van de 28 lidstaten is verlopen. Om van Dam te belonen met het lidmaatschap in de Raad van Bestuur van de NPO is een politiek zwak besluit. Laat de oud-staatssecretaris de eer aan zichzelf houden en zich terugtrekken uit die eervolle benoeming. Hij heeft daar geen recht op.

Zowel de zorgpremie als het eigen risico gaat volgend jaar flink omhoog. Het kabinet verwacht dat de basispremie voor de zorgverzekering met zo’n €6 per maand de lucht in gaat. Dat is dus €144 per jaar voor 2 personen. Het eigen risico – dat nu nog 385 euro is – zal voor het eerst zelfs de magische 400 euro aantikken.

Het Canadese winkelconcern Hudson’s Bay heeft in de eerste helft van dit jaar een fors hoger verlies moeten incasseren dan een jaar eerder. Het bedrijf zag de kosten oplopen, mede doordat het bezig is zijn eerste warenhuizen in Nederland te openen.De totale winkelverkopen kwamen in de eerste jaarhelft uit op 6,5 miljard Canadese dollar (4,4 miljard euro). Dat is bijna 1 procent minder dan in dezelfde periode vorig jaar. Het nettoverlies liep sterk op, van 239 miljoen naar 422 miljoen Canadese dollar (CAD). Bestuursvoorzitter Richard Baker erkende in een toelichting dat Hudson’s Bay het de afgelopen tijd niet gemakkelijk heeft gehad. Hij zei wel dat de daling van de vergelijkbare verkopen in het tweede kwartaal minder sterk was dan in de eerste drie maanden van 2017. Dat geeft vertrouwen voor het restant van het jaar, aldus de topman. Hudson’s Bay opende deze week zijn eerste warenhuis in Nederland, aan het Rokin in Amsterdam. De komende weken volgen, in ons land, nog negen winkelopeningen en in 2018 nog vijf. Het bedrijf is in Europa verder eigenaar van de Duitse keten Galeria Kaufhof en het Belgische Galeria Inno. (Innovation) Niet alle aandeelhouders zijn enthousiast over de uitbreiding in Europa. Het bedrijf kreeg dit jaar te maken met een activistische investeerder, hedgefondsbaas Jonathan Litt, die ontevreden is over de huidige koers. Hij zou onder meer graag zien dat Hudson’s Bay afscheid neemt zijn Europese warenhuisketens.

De Amerikaanse chipfabrikant Intel hoeft de boete van ruim €1 mrd, die de Europese Commissie het bedrijf oplegde in 2009, voorlopig niet te betalen. De argumentatie dat het bedrijf misbruik heeft gemaakt van zijn machtspositie op de markt voor microprocessoren moet opnieuw worden onderzocht. Het Europees Hof van Justitie oordeelde deze week dat de zaak opnieuw moet worden bekeken door het Gerecht, een lagere instantie van het hof die de bezwaren van Intel in 2014 nog wegwuifde. Het Gerecht heeft destijds volgens het hof ten onrechte niet alle argumenten van Intel geanalyseerd. Intel gaf tussen 2002 en 2007 kortingen aan computerfabrikanten als Dell, Lenovo, HP en NEC, die moesten beloven geen zaken te doen met Intels grootste concurrent Advanced Micro Devices (AMD). De mededingingswaakhond in Brussel legde een boete op van €1,06 mrd, destijds een recordbedrag.

Ook kleinere bedrijven kunnen profiteren van fiscale voordelen die multinationals als Starbucks en Google via belastingparadijzen binnenhalen. De weg is complex, tijdrovend en alleen mogelijk in een constructie met twintig verschillende ondernemers. Maar het is haalbaar, aldus fiscalist Jan van Tilburg. Hij werkte pro bono mee aan een tv-programma van BNNVARA dat maandenlang onderzoek deed naar legale routes voor belastingontwijking voor kleine bedrijven. Ze zetten een Nederlandse constructie op met twintig ondernemers, de Dikke Vinger, die via de belastingzetel Guernsey legaal aanzienlijk minder belastingen afdraagt. Multinationals als Starbucks, Google en Apple gebruikten zulke fiscale routes om, binnen de wet- en regelgeving, winsten door te schuiven naar vestigingsplaatsen als de Bahama’s, Panama en Guernsey die geen of nauwelijks belasting heffen. De Kamercommissie fiscale constructies onderzocht voor de zomer, na de onthulling van de Panama Papers vol schimmige constructies, of Nederland met zijn fiscaalvriendelijke klimaat een belangrijke rol speelt in dergelijke routes voor multinationals. Talloze fiscalisten gingen de programmamakers voor in de zoektocht naar voordelen. Maar zonder een Europees netwerk met kantoren, fiscale zetels en enige massa was legale belastingontwijking voor kleine bedrijven niet haalbaar. Programmamaker Versteegh: ,,Het blijkt voor een zelfstandige uitermate complex om achter deze constructies te komen. De belastingadvieskantoren doen er bewust schimmig over, terwijl het wel om belastingheffing gaat waarvan onze scholen, wegen en voorzieningen worden betaald. En iedereen moet belasting betalen. In die heffing en kansen moet gelijkheid komen. Wij zijn voor gelijke monniken, gelijke kappen. De belastingvoordelen die multinationals genieten zouden ook voor kleine ondernemers mogelijk moeten zijn.” Versteegh leunt hierbij op het productieteam achter consumentenprogramma’s als ‘Keuringsdienst van Waarde’. Dat bracht onthullingen van kunstmatige productie en substanties in als ‘vers’ of ‘biologisch’ verkocht voedsel. Onder publieke druk gingen bedrijven over tot verbeteringen. Versteegh denkt als Jan de Belastingman met het tv-programma publiek en uiteindelijk politiek te mobiliseren om de kleinere bedrijven fiscaal gelijk te helpen stellen aan Apple. Deze aanpak kan andere ondernemers in ieder geval inspireren hetzelfde te gaan doen, zegt hij.

De fabrieksorders in Duitsland zijn in juli onverwacht gedaald. De bestellingen gingen met 0,7% omlaag op maandbasis, terwijl economen gemiddeld juist op een kleine stijging hadden gerekend. Het Duitse federale statistiekbureau maakte verder bekend dat de fabrieksorders in juni met een bijgestelde 0,9% stegen. Op jaarbasis was sprake van een ordergroei met 5%. Dat blijft achter bij eerdere prognoses.

©2017 hannesdewitte@gmail.comSlotstand indices dd 8 september 2017; week 35: AEX 518,82; BEL-20 3938,24; CAC-40 5113,49; DAX 30 12.303,98; FTSE 100 7377,60; SMI 8912,05; RTS (Rusland) 1119,61; DJIA 21797,79; NY-Nasdaq 100 5913,369; Nikkei 225 19274,82; Hang Seng 27.672,56; All Ords 5739,40; SSEC 3,365.243; €/$ 1,12035; goud $1346,00; dat is €35.926,82 per kilo; 3 maands Euribor -0,331% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,454%; 10 jaar VS 2,0663%. 10 jaar Duitse Staat 0,318%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,168%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,179. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.