UPDATE09082011

De vraag is: was er maandag sprake van een bloedbad op de aandelenbeurzen? In de media is de afgelopen 2 weken die term meermalen gebruikt bij een daling van 2,5% van de index. En hoe bij een daling van 10% op 5 achtereenvolgende beursdagen? Ik denk van niet. Van een bloedbad is pas sprake als op één beursdag de koersen dalen met dubbele cijfers. De situatie waarin wij ons thans bevinden is weliswaar een bear-market met geleidelijk dalende koersen. Een negatieve spiraal die op zoek is naar een bodem in de markt. Een bloedbad treedt eerder op met een crash. Een andere ingang is of er zo langzamerhand niet gesproken kan worden van een Zwarte Maandag. Daar speelt voor mij wel mee het negatieve sentiment wat zich meester heeft gemaakt op de beurzen. De verliezen op de beurzen van de afgelopen periode zijn opvallend hoog: €5.000 mrd, maar komen nog niet in de buurt van de grootste crashes van de moderne tijd. Een scherpe koersval binnen een beperkte tijd kan worden aangemerkt als een 'beurskrach', maar een crash wordt vaak pas achteraf zo aangeduid, als een langere tijd van koersdalingen volgt op een scherpe val. We will see …………. met andere woorden we wachten nog even af. Een overzicht van de 7 grootste crashes uit de periode 1929-2011 (bron RTLZ):

1. De moeder van alle crashes is de val van de graadmeters op Wall Street op 24 oktober 1929. In één dag verloor de Dow-Jonesindex 13 procent en de dag daarop bijna evenveel. De koersval markeerde het begin van de Grote Depressie. In de jaren die volgden, zette de daling door. Dat resulteerde uiteindelijk in 89 procent lagere koersen in 1932.

2. Na een relatief rustige periode gingen de koersen in 1937 en 1938 ook fors omlaag, met uiteindelijk verliezen van bijna 50 procent. De recessie en onvoldoende vertrouwen in de politiek waren de oorzaak.

3. In 1973-1974 had vooral de beurs in Londen het zwaar te verduren met diepe dalen en grote verliezen. Stijgende olieprijzen en binnenlandse politieke problemen leidden tot een (langetermijn) verlies van meer dan 70 procent.

4. 19 oktober 1987 ging de geschiedenis in als 'Zwarte Maandag'. De beurs in New York verloor binnen een dag meer dan 20 procent. De AEX ging toen ruim 10 procent achteruit. De hevige daling kwam vrij onverwacht en achteraf liepen de verklaringen sterk uiteen, van overschakeling op obligaties tot (uit de hand gelopen) computerhandel.

5. De beurs van Japan kende tussen 1990 en 2003 een zeer lange periode van dalingen als gevolg van de slechte economische situatie in het land. De koersen stonden op het laagste punt bijna 80 procent lager.

6. Tussen 2000 en 2003 waren op de beurzen de gevolgen van het barsten van de internetbubbel goed merkbaar. De periode van daling werd ingeluid met een openingsverlies van de Amerikaanse technologiebeurs Nasdaq van 4 procent op maandag 13 maart 2000. De Nasdaq verloor die week 'slechts' 9 procent, maar daalde binnen twee jaar circa 82 procent in waarde.

7. De financiële crisis en de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers leidden vooral in 2008 en 2009 tot verliezen op de beurzen. Op 15 september 2008 verloor de Dow-Jonesindex 500 punten (ter vergelijking: gisteren verloor de DJIA 634,76 punten). Na enkele kleinere dieptepunten ging de index in oktober met ruim 20 procent verder omlaag. In de hele periode 2008-2009 verloor de Dow-Jonesindex ruim de helft in waarde. Daarna volgde een periode van herstel, waaraan met de schulden- en budgetcrisis van deze zomer mogelijk een einde is gekomen.

Zondag sloot de beurs van Tel Aviv met -7%. Ook andere kleine beurzen in het Midden Oosten sloten in de min. De schade maandag in het Verre Oosten viel eigenlijk best mee. De Nikkei in Tokyo sloot -2,18% op 9097,56 en de HangSeng in Hong Kong eindigde -1,89% op 20.490,57. De XAO=All Ords=All Ordinaries Index sloot in Australië -2,71% op 4056,70.

Daarna opende de AEX om 9 uur in de min maar sloeg al vrij snel om in een plus, maar niet voor lang. Een uur later stonden we weer in het rood. Aan het einde van de middag noteerde de AEX 283,36, dat is -4,38%. Daarmee is het koersverlies in de afgelopen 11 beursdagen opgelopen naar 20%. De BEL-20 sloot op 3,76%, de CAC-40 -4,86%, de DAX -5,02%, de FTSE 100 -3,39% en de Swiss Market Index (SMI) -3,95%. De dollar noteerde 1,419 en goud $1715,30. Beleggers waren bezorgd over de Europese schuldencrisis, de verlaging van de Amerikaanse kredietstatus en gebrek aan politiek leiderschap in Europa en in de VS. De DJIA sloot met een verlies van 634,76 punten op 10.809,85, een verlies van 5,55%. De Nasdaq 100 sloot met een nog groter verlies: 6,11% op 2060,29. Wall Street beleefde het op 5 na grootste dagverlies uit de geschiedenis. Een, als bemoedigend bedoelde persconferentie van Obama, veroorzaakte een verdubbeling van de verliezen. Het vertrouwen in politieke uitspraken is beperkt: eerst zien dan pas geloven. In Tokyo sloot de Nikkei vannacht met een verliesje van 1,68% op 8944,48, de Hang Seng -1,89% op 20490,57, Goud doet op dinsdagmorgen $1762 en de dollar 1,4279. De crisissfeer vandaag wordt bovendien aangewakkerd door het nieuwste Chinese inflatiecijfer. Dat valt, met 6,5 procent over de maand juli, hoger uit dan verwacht. Dat vergroot de vrees dat China, de tweede economie van de wereld, de broekriem moet aantrekken.

De VS en andere landen zullen in een tweede, strenge, recessie belanden. Dat zegt de befaamde econoom, en doemdenker, Nouriel Roubini. ''De recente economische cijfers uit de VS zijn zeer zwak'', zegt Roubini. ''Er is heel weinig creatie van banen, een zwakke groei en geen stijging van de consumptie of van de productie. De huizenverkoop blijft in een dip zitten, het vertrouwen van consumenten, producenten en beleggers daalt en zal verder afnemen.'' ''In de eurozone krimpen de economieën van de perifere landen, terwijl de rest nauwelijks groeit.'' ''Erger nog, leading indicators van de productie wereldwijd vertragen scherp, zowel in opkomende landen als China, India en Brazilië, en export-georiënteerde landen of landen met veel grondstoffen zoals Duitsland en Australië''. ''De verkeerd ingegeven beslissing van Standard Poor's om de rating van de VS te verlagen op een moment van zulke heftige onrust op de markten en economische zwakte versterkt alleen maar de kansen op een dubbele dip en zelfs grotere begrotingstekorten.'' QE3, maar te weinig en te laat'. ''Hoop op monetaire verruiming wordt beperkt door inflatie die boven niveaus ligt die in het Westen worden nagestreefd'', aldus Roubini. De Fed begint misschien met een derde ronde van monetaire verruiming, maar het zal te weinig zijn en te laat.'' Volgens Roubini kunnen landen die het zich nog kunnen veroorloven het best mikken op geld lenen voor stimulering op de korte termijn én strenge begrotingsregels op de middellange termijn.

Uit het dagnieuws heb ik enkele items geselecteerd. AIG heeft een aanklacht ingediend tegen de Bank of America en eist 10 mrd dollar schadevergoeding voor geleden verliezen op gebundelde mandjes met slechte hypotheken. Wat de Europese Regeringsleiders niet is gelukt heeft de ECB uitgevoerd. Berlusconi heeft te horen gekregen wat er op zeer korte termijn moet gebeuren aan hervormingen en bezuinigingen als tegenprestatie voor de steunaankopen van Italiaanse staatsobligaties. De ECB eist van Berlusconi dat er een sluitende begroting wordt gepresenteerd. Italië mag, in deze fase, dus geen gebruik maken van de in het Stabiliteitspact genoemde tekort van 3% van het bbp. De Franse economie heeft het moeilijk. Voor het 3e kwartaal wordt een economische groei verwacht van slechts 0,2%. In de eurozone wordt gerekend met 0,4%. De Franse overheid voorziet nog altijd dat de economie in heel 2011 met 2 procent groeit, maar veel analisten zijn hier sceptisch over. Veel Europese economieën kunnen de groei maar moeizaam volhouden wegens de torenhoge overheidsschulden en de omvangrijke bezuinigingsoperaties om deze terug te dringen. Het CPB overweegt naast de rijksbegroting 2012 voor Prinsjesdag ook een somberder crisisscenario te presenteren vanwege de huidige onzekere economische vooruitzichten.

De groei van 's werelds grootste economieën neemt de komende maanden verder af. Dat meldt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) op basis van leidende economische indicatoren. Net als in de voorgaande maanden wijzen de indicatoren volgens de OESO op een afname van de groei in onder meer China, Duitsland, Frankrijk, Italië, Brazilië, India en Groot-Brittannië. Volgens de organisatie is de groei nu echter mogelijk ook in de Verenigde Staten, Japan en Rusland over het hoogtepunt heen. Voor Nederland verwacht de Parijse denktank eveneens een afname van de economische groei.

RTLZ meldt dat Overheden en centrale banken klem zitten. Durk Veenstra zegt dat mocht er een dubbele dip komen, dan de toekomst er dan somberder uitziet, omdat de overheid en centrale banken niet meer de helpende hand kunnen toesteken. ''Hoe de ECB of de G7 ook optreden, het maakt geen verschil voor de economische vooruitzichten''. ''Mocht er een dubbele dip komen, aan de vooruitzichten is niets gebeurd. Het ziet er dan somberder uit, omdat de centrale banken en de overheden het bedrijfsleven niet meer te hulp kunnen schieten. Na de Amerikaanse rommelhypotheken, waren overheden er als de kippen bij om de financiële wereld te helpen, maar nu kan dat niet meer. Overheden hebben te veel schulden op zich genomen, er wordt alom bezuinigd en dat helpt niet om de groei te doen groeien. Verder zijn de rente's al fors verlaagd, in de VS staat de rente nog rond de 0%. Als de overheden al zouden besluiten om geld in de economie te stoppen, dan creëer je alleen maar inflatie, ook dat is slecht voor de economie. Overheden en centrale banken zitten klem. Dit keer kunnen ze ons niet helpen als we in een dubbele dip terechtkomen. Nederland en Luxemburg hebben zich vorige week in de vergadering van Europese centrale bankiers tezamen met Duitsland verzet tegen het opnieuw opstarten van de inkoop van staatsobligaties van zwakke eurolanden. Desondanks maakte Jean-Claude Trichet zondag bekend dat het bestuurscollege van de ECB met 'een overweldigende meerderheid van stemmen' tot het besluit was gekomen Spaanse en Italiaanse staatsobligaties in te gaan kopen.

Obama ontkent de afwaardering van de kredietstatus met één trede. In een toespraak voor het Amerikaanse volk zei hij dat hij blijft geloven in de kracht van de Amerikaanse economie. Het maakt mij niets uit wat derden over de toestand van onze economie zeggen, wij zijn en blijven altijd een triple-A-land, dan wel woorden van gelijke strekking. S&P heeft ook de AAA-status van de 2 grootste Amerikaanse hypotheekbanken Fannie Mae en Freddie Mac teruggebracht naar AA+. De Amerikaanse staat heeft zich garant gesteld voor de nakoming van de verplichtingen van deze banken die bij de helft van alle hypotheken in de VS betrokken zijn. De gezamenlijke hypotheekwaarde bedraagt $5.000 mrd.

De Britse industriële productie is in juni in vergelijking tot een jaar eerder met 0,3% afgenomen. De Duitse export is in juni met 1,2% afgenomen terwijl er 0,3% meer werd geïmporteerd. Het handelsoverschot in Duitsland nam af van €14,8 mrd in mei naar 12,7 mrd in juni. Uit Spanje komt een bericht van de minister van Financiën, mevrouw Elena Salgado, dat haar land 'heel ver verwijderd is' van de noodzaak van het vragen om financiële hulp uit het Europese noodfonds. Dit, ondanks de beroering op de obligatiemarkten. Ook vandaag daalde de rente op 10-jarig Staat, door de inkoop van de ECB. Als de ECB het inkoopprogramma stopt keren de problemen terug.

Binnen twaalf uur nadat de Europese Centrale Bank (ECB) schoorvoetend nieuw leven in het europroject blies, lieten Duitse politici de hoop bij beleggers vervliegen dat Europa snel een sterkere verdedigingswal zal opwerpen tegen de om zich heen grijpende schuldencrisis. Zondag nam de ECB het ingrijpende besluit om zijn inkoopprogramma uit te breiden naar Italiaanse en Spaanse staatsobligaties, als tegenwicht tegen de recente verkoopgolf die de financieringskosten van de twee Zuid-Europese landen naar onhoudbare niveaus dreigt op te jagen. De ECB aarzelde vorige week nog om die stap te zetten, omdat zo'n rechtstreekse ondersteuning van de financiën van afzonderlijke lidstaten een vergaande uitbreiding van de taken van de centrale bank betekent (hetgeen statutair niet is toegestaan). De centrale bank oordeelde de stap echter van cruciaal belang om tijd te kopen totdat het versterkte financiële steunfonds voor eurozonelanden, het EFSF, zal worden ingevoerd in oktober. In het nieuwe mandaat, dat de ECB zichzelf heeft gegeven, krijgt het fonds de bevoegdheid om staatsobligaties op de secundaire markt in te kopen.

De Europese Commissie heeft gevraagd om een sterke uitbreiding van de leencapaciteit van het EFSF, die momenteel EUR440 miljard bedraagt. Marktvolgers zeggen dat een omvang van EUR1.500 mrd of meer nodig zou kunnen zijn om beleggers gerust te stellen dat het fonds de risico's dekt van de financiering van de Europese staatsschulden. Een woordvoerder van de Duitse bondskanselier Angela Merkel sloeg de hoop op een omvangrijker EFSF gelijk de bodem in, door te zeggen dat het fonds de omvang houdt die is afgesproken bij de recente EU-top van 21 juli. Een eventuele verhoging van het tijdelijke noodfonds voor de euro kan ,,gevolgen hebben voor de kredietwaardigheid van garanderende lidstaten’’. Dat komt doordat de eurolanden, waaronder Nederland, dan hogere garanties moeten afgeven. Daarvoor waarschuwt minister Jan Kees de Jager van Financiën in een brief aan de Kamer. Hij stelt dat een verhoging van het fonds, bepleit door onder meer de Europese Commissie, geen wondermiddel is en ,,geen alternatief’’ voor hervormingen en bezuinigingen. De eurolanden en het IMF richtten het fonds van in totaal 750 miljard euro vorig jaar op. Portugal en Ierland hebben er al uit geput en ook Griekenland kan voor de tweede ronde hulp steun verwachten uit het fonds.

De financiële markten hebben gereageerd op de interventies van de EU/EC, de G7 en de ECB. De inkoop van Italiaanse en Spaanse staatsobligaties heeft geleid tot fors lagere rentes. Wat blijft is dat de politiek, zowel in de VS als in Europa, het leiderschap mist om de complexe problemen van de schuldencrisis op te lossen. De financiële markten laten zich niet langer beïnvloeden door voornemens, zij willen daden zien. Er moet een visie op tafel komen op de toekomst, er moet perspectief geboden gaan worden. Dat vraagt om politieke moed en veel wijsheid. En waar haal je die vandaan als die er niet is. Waar zijn de bouwheren (m/v) die hoog nodig aan het werk moeten worden gezet met de bouw van fundamenten waarop in de komende 60 jaar generaties kunnen leven en werken. Daarvoor moeten heel ingrijpende beslissingen worden genomen, maar de politiek blijft om de hete brei ronddansen.

Er worden geen beslissingen genomen om Griekenland een deel van zijn schulden kwijt te schelden om een herstart mogelijk te maken, maar dat in de afgelopen 11 beursdagen wereldwijd €5.000 mrd aan koersverliezen op aandelen is verdwenen, daar hoor ik geen politicus iets over zeggen.

Dinsdagmorgen heeft de AEX even op 265,85 gestaan maar ook op 287,38. Het verlies van >6% in de ochtend is grotendeels na het middaguur van de rode borden verdwenen. Het verlies om 2 uur is nog slechts 0,7% op 281,37.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.