UPDATE09072016/332 Bail-in bij in de problemen verkerende Italiaanse banken

Ik had al eerder aangekondigd dat de Italiaanse Staat €40 mrd wilde steken in de redding van een aantal Italiaanse banken. Daar heeft de ECB een stokje voor gestoken. Toen dat bekend werd werden aandelen van Italiaanse banken massaal aangeboden. Daarop werd de handel in Italiaanse beursgenoteerde banken op de eerste beursdag van deze week een aantal malen stilgelegd. De oudste bank Monte dei Paschi moet snel $14 mrd zien te vinden om aan de Europese eisen te voldoen. Dat meldde het Italiaanse persbureau ANSA. Onder de banken bevindt zich de in problemen verkerende oudste bank Monte di Paschei di Siena (sedert 1472), die tijdens de kredietcrisis was geraakt en enkele jaren terug nauwelijks door een stresstest voor banken kwam. De Italiaanse banken hebben samen voor €360 mrd aan slechte krediet uitstaan. Dat is een derde van wat er in de hele eurozone uitstaat. Beleggers konden vanwege dit vooruitzicht en ,,grote volatiliteit” op de beurzen ook al niet meer handelen in de aandelen Unicredit en BPER, de Banca Popolare dell’Emilia Romagna. Eind 2015 had Monte dei Paschi voor €46,9 mrd aan dit type schulden uitstaan. Dat moet eind 2018 zijn teruggebracht tot €32,6 mrd, aldus de ECB. Een afname van 30% in drie jaar, waarvoor de bank kopers zoekt die er volgens analisten van IG Markets maar moeilijk te vinden zijn. De bank heeft tot begin oktober de tijd gekregen om een plan op te stellen hoe dit moet gebeuren. Na bekendmaking verloor Monte dei Paschei op de beurs van Milaan 7,5%, na een val van 10%, voordat de beursautoriteiten ingrepen. De laatste notering is €0,28 per aandeel. Beleggers maken zich zorgen dat de Italiaanse banken niet in staat zouden zijn om voldoende kapitaal uit de markt te kunnen halen om aan de buffereisen te voldoen. Aanleiding voor de zorgen vormt de brief van de Europese Centrale Bank waarin president Mario Draghi eist dat de Italiaanse banken binnen drie jaar hun slecht inbare schulden verminderen naar de in de eurozone geaccepteerde standaard. Daarnaast moet er geld bij om meer buffers op te bouwen, zodat de banken in crisistijd schokken zonder steun van hun centrale bank aan kunnen. De Italiaanse overheid overwoog eerder al steunmaatregelen voor zijn banken. Maar directe steun is volgens de ECB niet toegestaan. Volgens Europese regels na de kredietcrisis moeten banken bij verliezen eerst hun aandeelhouders, dan de houders van achtergestelde obligaties en daarna spaarders met >€100.000 spaargeld aanspreken voor een zogeheten herkapitalisatie. Brussel ziet de nu voorgestelde Italiaanse injectie met €40 miljard zien als illegale staatssteun. Noordelijke Europese staten hebben zich eerder verzet tegen het Italiaanse scenario uit angst dat het een precedent wordt voor banken in andere zwakkere landen. De keerzijde is dat een herkapitalisatie van de banken een gunstig effect kan hebben op de hele Europese economie. Dat zou kunnen maar dan moet wel eerst de pijn worden genomen van de herkapitalisatie.

De Europese Commissie verwacht niet voor september 2017 een verzoek van Groot-Brittannië te krijgen om uit de Europese Unie te mogen treden. Dat meldt het Duitse weekblad Wirtschaftswoche op basis van bronnen binnen de commissie. De EC gaat ervan uit dat de Britse regering de tijd neemt om de Brexit voor te bereiden. Een beroep op artikel 50 van het Verdrag van Lissabon wordt niet voor de parlementsverkiezingen in Frankrijk en Duitsland verwacht, op zijn vroegst in september 2017. Dat de Britten de tijd nemen alvorens het verzoek tot uittreding in te dienen ligt volgens de bronnen van Wirtschaftswoche voor de hand: zodra Londen artikel 50 aanroept begint de klok te tikken. De onderhandelingen dienen volgens het EU-verdrag binnen twee jaar te worden afgerond, al kan deze periode in theorie verlengd worden. Ik sluit deze aanname niet geheel uit, ook al omdat de 27 EU-lidstaten, door de tijd gedwongen worden, besluiten te nemen over de staatsinrichting en het sociale/economisch/financiële (en monetaire) beleid.

De verzekeraars gingen deze week weer hard onderuit, in reactie op de voortgaande daling van de obligatierentes. Beleggers maken zich in toenemende mate zorgen over de houdbaarheid van het dividend en het bedrijfsmodel. Het 10 jaars geld Staat der Nederland sloot de week af op -0,08%. Tien jaar geld lenen door de Staat en tien jaar geen rente betalen, maar nog wat toebetaald krijgen. Analist Albert Ploegh van ING wijst erop dat bovenop de Brexit-overwinning de angst rond het Italiaanse bankensysteem is gekomen. ,,Hierdoor gingen de rentes hard omlaag. De verwachting is bovendien dat deze lange tijd zeer laag zullen blijven.” Laat iedereen die dit leest zich realiseren tot welke gevolgen dit kan leiden. Over de kapitaalspositie van verzekeraars maakt de analist zich niet al te veel zorgen. ,,Het effect op de solvabiliteit zal niet groot zijn, mede door dempende effecten bij de kapitaalberekeningen. Zo mogen verzekeraars naar de toekomst toe met hogere rentes rekenen dan de huidige lage niveaus.” De markt twijfelt er echter steeds meer aan dat deze hogere rendementen in de toekomst gerealiseerd worden, zo benadrukt Ploegh. ,,Het vertrouwen in het bedrijfsmodel staat hierdoor onder druk. Maar ook door het feit dat het voor verzekeraars bij de huidige zeer lage rentes moeilijker wordt producten te verkopen.” De analist stelt dat de twijfels over de toekomstige kapitaalgeneratie er ook toe leiden dat beleggers zich zorgen maken over de dividenduitkeringen in de komende jaren. En veel beleggers kiezen juist vanwege het aantrekkelijke dividend voor verzekeraars. Zo ligt het dividendrendement bij NN Group, afgaande op de dividenduitkering van €1,51, inmiddels op 6,8%. Delta Lloyd, Aegon en NN Group verloren op de beurs respectievelijk 8%, 4,6% en 3%. Vergeleken met een maand geleden staan de verzekeraars nu 39%, 28% en 24% lager. Dat Delta Lloyd extra hard geraakt wordt, komt doordat deze verzekeraar de minst sterke kapitaalpositie heeft. En Aegon heeft met 70% van de activiteiten in de VS veel last van de zeer sterke daling van de lange Amerikaanse rente. Voor het eerst in de geschiedenis is de rente op 10-jarige Nederlandse staatsobligaties onder het niveau van 0% gedoken. De rente op langlopend Nederlands schatkistpapier zakte weg naar een negatieve stand in reactie op de aanhoudende vlucht naar veilige havens vanwege de zorgen over de Britse uittreding en de problemen bij Italiaanse banken. Volgens Stefan Koopman, macro-econoom bij de Rabobank, zal de vlucht naar veiligheid naar verwachting voortzetten door de onzekere economische vooruitzichten na de Brexit. Ook zijn er zorgen voor gebrek aan visie bij de leiders van de EU.

Rutte is ontheven van de last van het voorzitterschap van de Europese Unie. De meningen verschillen over de wijze waarop Nederland de EU heeft bestuurd. Over Rutte heb ik eerder al geschreven dat hij het er slecht van heeft afgebracht. En bij die uitspraak blijf ik ook nu nog. Ik lees dat hij het zo geweldig heeft gedaan met betrekking tot de vluchtelingendeal van Merkel met Erdogan. Het aantal vluchtelingen is fors gedaald, dat ontken ik niet, maar door de barricades op de Balkan zit Griekenland wel met nog 50.000 vluchtelingen in kampen. Dat is een inhumane situatie. Daarbij komt dat Turkije, lid van de NAVO, een deal heeft gesloten met Poetin over een gezamenlijke strijd tegen IS. Erdogan heeft nu twee vriendjes, de VS en het Westen, die beiden hetzelfde doel nastreven, alleen de Russen vechten pro-Assad en de VS en Europa vechten anti-Assad. Daarbij komt dat De Russen en de Turken weer dikke vriendjes zijn geworden met betrekking tot het opengooien van de grenzen voor onderlinge handel. Als de inspanningen van Merkel, Rutte en Tusk met Erdogan hiertoe hebben bijgedragen, moeten wij ons afvragen welke meerwaarde die Europese contacten hebben opgeleverd. Als wij de situatie in Europa beschouwen bij het begin van dit jaar, dan begon het Nederlandse voorzitterschap in een tijd dat de EU aan alle kanten wankelde. Opvang, tegenhouden, verdelen en financieren van vluchtelingen en de onderhandelingen met de Turken, verdeelden en verdelen nog steeds de EU tot op het bot. De Britten stemden voor een Brexit en vragen vergaande concessies om uit te kunnen treden en de handel met de EU in stand te houden, maar vinden België als federalistische dinosaurus tegenover zich. De Italiaanse premier Renzi irriteert zijn Europese collega’s met pleidooien voor economische flexibiliteit en hij wil niet meebetalen aan vluchtelingenopvang omdat hij thuis een verslechterend Europees klimaat het hoofd moet bieden. Intussen blijft de Europese werkloosheid hoog en dreigt in Italië, Griekenland en Frankrijk nog steeds de eurocrisis. Dat Italië niet mee wil betalen, net zoals de Grieken, vind ik terecht, als we in ogenschouw nemen de humane en financiële inspanningen die beide landen aan de EU leveren voor de opvang van vluchtelingen. Italië zit daarbij met een groot probleem met betrekking tot de zwakke positie van een aantal banken. Rutte vertegenwoordigde Nederland, met een besmet Europees imago, onder andere, omdat wij met Pim Fortuyn voorop liepen met de euroscepsis, wij tegen de Europese grondwet en het Associatieverdrag van Oekraine stemden en omdat Rutte I gesteund werd door de extreem-rechtse politicus Geert Wilders. Ook nu staat de PVV bovenaan in de peilingen. Met deze staat van de Europese Unie is Europees leiderschap essentieel. En juist daar ontbreekt het aan. De Frans-Duitse motor hapert omdat Merkel met haar welkomspolitiek vleugellam is en Hollande zijn restje status hard nodig heeft om de Franse arbeidsmarkt te hervormen en Le Pen te beteugelen. Daarbij komt dat ook de president van de Europese Raad, Donald Tusk, zijn beperkingen heeft. Zijn imago wordt in Brussel eufemistisch omschreven als ‘hij is geen Van Rompuy’. Sowieso werd zijn tijd opgeslorpt door de Brexit-onderhandelingen en is zijn staf niet berekend op technische onderhandelingen over rechten van asielzoekers, maritieme kustbewaking en Turkse gevoeligheden. Niet Tusk, maar Rutte deed de voorbesprekingen met Turkije samen met Merkel. Dat is voor tweeërlei uitleg vatbaar. Rutte werd vertrouwd omdat het begrip kon tonen voor elke positie, variërend voor die van Merkel (inzet op Turkije, respect voor mensenrechten), Oostenrijk (grenzen dicht) tot Oost-Europese landen (liefst geen vluchtelingen). Op andere terreinen trekt de regering nauw op met Commissie-voorzitter Juncker en met de president van het EP, Schulz. De relatie met de Commissie is zo nauw dat Juncker concludeerde dat er zelfs geen nuanceverschillen bestaan. De positie van Juncker wordt ter discussie gesteld, hoorbaar in onder meer Duitsland. Hij zou te zwak zijn voor de positie van Voorzitter van de Europese Commissie. In feite is Europa in het eerste halfjaar van 2016 geen meter opgeschoten richting een heldere visie op de EU en enig perspectief op de toekomst. Ik noem dat verwijtbaar niet alleen voor Rutte, ook voor Merkel, de Europese Raad, de EC en de lidstaten. Het Nederlandse voorzitterschap in de eerste helft van 2016 zou je ook een totale mislukking kunnen noemen. De EU is immers in de grootste identiteitscrisis beland sinds het begin van het hele samenwerkingsproject, ruim een halve eeuw geleden. Maar, lees ik dan, dat zou geen billijk oordeel zijn. Het roulerende voorzitterschap van de unie heeft nu eenmaal zijn beperkingen sinds het Verdrag van Lissabon in 2009 van kracht werd. De kracht of de zwakte van een voorzittersland blijkt vooral tijdens de ministersvergaderingen, die vaak technisch van aard zijn en niet altijd de krant halen. Voor de grote lijnen zijn vaste voorzitters actief, zoals de Pool Donald Tusk van de Europese Raad voor Regeringsleiders en Federica Mogherini voor het buitenlandbeleid. Europese toppen vinden al lang niet meer plaats in het voorzittersland, met een hoofdrol voor de premier daarvan, maar in Brussel onder Tusk. In die zin had waarschijnlijk geen enkel voorzittersland iets aan het Britse vertrek kunnen doen. Premier Mark Rutte hield zich daarover in de campagne afzijdig. Op een geheel ander terrein had Rutte het nog veel lastiger. Naast het Britse referendum over het vertrek uit de Europese Unie was er ook in Nederland een volksraadpleging die zowel Brussel als Den Haag hoofdpijn bezorgde. De Raad voor Regeringsleiders, waar de belangrijkste beslissingen vallen, heeft een permanente voorzitter, nu Donald Tusk. Dat maakt het lastiger voor de voorzitter van de EU om zichtbaar te zijn. En hoewel Nederland bij alle grote dossiers betrokken was, viel het voorzitterschap niet bijzonder op. Juist die terughoudendheid en bescheidenheid wordt door de Duitsers erg geprezen. De vraag rijst dan of Europa behoefte heeft aan een terughoudend en bescheiden beleid van Europese leiders of heeft Europa een grote behoefte aan leiders, die een nieuwe generatie de weg wijzen naar de toekomst. Die laatste vraag is nu weer actueel nu de Italianen Europa nodig hebben om een bankencrash te voorkomen. Maar hierover kom ik later terug.

Spanje en Portugal hebben te weinig gedaan om hun buitensporige begrotingstekorten in 2014 en 2015 omlaag te brengen. Als straf hangen er nu miljoenenboetes boven hun hoofd en dreigen EU-subsidies te worden opgeschort. Dat bleek uit een mededeling van de Europese Commissie aan de EU-ministers van Financiën die zich komende week over de kwestie buigen. Als de ministers het eens zijn met de commissie, die onder voorzitterschap staat van Dijssel, moet Brussel binnen twintig dagen sancties voorstellen. Die kunnen oplopen tot €2 mrd voor Spanje en €346 mln voor Portugal. Het zou voor het eerst zijn dat een euroland wordt beboet voor het niet-naleven van de begrotingsregels. In de brief wijst de commissie erop dat kan worden besloten de boete te reduceren of zelfs te schrappen. Dat is mogelijk als er “bijzondere economische omstandigheden zijn of als de betrokken lidstaat zelf een beargumenteerd verzoek indient”. In Spanje is de werkloosheid 20% en in Portugal 11,6%. Bovendien is er momenteel geen regering in Spanje, waardoor er moeilijk te onderhandelen valt. Ondanks door Brussel verleend uitstel van een jaar, en beloftes van Madrid en Lissabon om hun huishoudboekjes tijdig op orde te brengen, blijven ze “significant’ in gebreke, stelt de commissie. De EU-regels schrijven een begrotingstekort voor van 3% van het bruto binnenlands product. Het Spaanse tekort bedroeg vorig jaar echter 5,1% en dreigt dit jaar op minimaal 3,9% te stranden. Het Portugese tekort was vorig jaar 4,4%. De twee landen krijgen binnenkort nieuwe deadlines om hun tekorten verder te verlagen. Daarbij neemt Brussel ze aan het handje. Volgens EU-commissaris Pierre Moscovici (Economie en Financiën) moeten alle partijen het eens zijn over de beleidsverplichtingen. De begrotingskwestie ligt gevoelig. Nederland en Duitsland willen een strikte handhaving van de regels voor begrotings- en financieringstekorten, Frankrijk en Italië willen een flexibeler beleid. De Brexit zet een rem de economische groei in de eurozone. Dat stelt het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een gepresenteerd rapport over de vooruitzichten voor de muntunie. ,,Het Verenigd Koninkrijk is een belangrijke handelspartner voor de eurozone”, stelt het IMF. ,,Het is de bestemming van 13% van de export uit de eurolanden en heeft nauwe financiële banden met de regio. Het vertrek uit de EU zal de economie van de eurozone raken via de handel, het vertrouwen en het financiële kanaal.” Het IMF verlaagt zijn prognose voor de economische groei in de eurozone voor volgend jaar naar 1,4%. In april werd voor 2017 een groei van 1,6% voorspeld. De uiteindelijke ontwikkeling zal echter sterk afhankelijk zijn van de nu nog volledig onduidelijke uitwerking van de Brexit.

De problemen in de Italiaanse bankensector kunnen uitzaaien naar de rest van Europa en een ernstige crisis in de financiële sector veroorzaken. Daarvoor waarschuwde de voorzitter van de Franse bank Société Générale in een interview met persbureau Bloomberg. Volgens Lorenzo Bini Smaghi staat het hele bankensysteem onder druk door de onrust in Italië. Italiaanse banken hebben te maken met >300 miljarden aan slechte leningen en de Italiaanse overheid zoekt naar manieren om banken te hulp te schieten, hoewel staatssteun is gebonden aan strenge Europese regels. Bini Smaghi vindt daarom dat de regels voor steun aan banken moeten worden versoepeld en dat snel belastinggeld moet worden aangewend om de bankensector te ondersteunen. Daarbij is volgens de Italiaanse topbankier en voormalig ECB-bestuurslid een Europese oplossing nodig, in plaats van nationale ingrepen. Dat is de Frans/Italiaanse invalshoek. Dijssel vertegenwoordigt de Duits/Nederlandse belangen: Italië moet zich gewoon aan de Europese spelregels houden bij het beteugelen van de dreigende bankencrisis daar. Het ontwijken of het tijdelijk aan de kant zetten van de nieuwe regels, dat zal niet gaan. Er zijn zorgen dat Rome bij de aanpak van de bankensector een uitzondering wil maken op de aangescherpte regels. Dijsselbloem vindt het onterecht dat de Italianen verongelijkt zijn: ,,Die nieuwe regels zijn niet uit de lucht komen vallen. Die zijn onderhandeld en van kracht geworden.” Volgens Dijsselbloem neemt de Italiaanse regering veel initiatieven om de situatie aan te pakken. Hij wijst verder op de taken van de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank. Het Griekse dossier kwam deze week weer in de belangstelling te staan. Op de eerste plaats door de verminderde toeristenstroom, die naar Griekenland afreizen, hetgeen lagere inkomsten van de Griekse overheid zal opleveren. Anderzijds een structurele ontwikkeling die zorgen baart: er is een faillissementsgolf van grote bedrijven gaande, waardoor duizenden werknemers op straat zijn komen te staan. De grootste supermarktketen van Griekenland, Marinopoulos, met 700 winkels, verkeert in surseance van betaling met een schuld van €1,3 mrd. Het 54-jarige bedrijf heeft tot half september de tijd gekregen een overnamepartner te zoeken, voor een herstart. Lukt dat niet dan verliezen 13.000 werknemers hun baan. Een bijkomend probleem is dat leveranciers niet meer willen leveren als bestaande vorderingen niet worden betaald.
Joost Niemöller schrijft: Italië is een van de zes kernlanden van de EU. In Rome werd in 1957 het verdrag getekend voor de toenmalige EEG, waaruit de huidige EU zou voortkomen. Zoveel tijd hadden de bewuste landen dus om met elkaar tot een economische eenheid te komen. Het is duidelijk dat een kleine zestig jaar niet genoeg was om van Italië net zo’n land te maken als Duitsland en Nederland. Duitsland stond er toen heel slecht voor. Het land is door hard werken en economische modernisering gegroeid tot de economische wereldmacht die het nu is. Zo niet Italië. Dat bewijst één ding: Centraal aangestuurde planeconomie vanuit een bovennationaal niveau werkt niet. Duitsland blijft Duitsland. Italië blijft Italië. Op dit moment lijken banken op het punt van ineenstorten te staan. Zeventien procent van de Italiaanse banken blijken ‘slechte leningen’ te hebben uitstaan. De beurzen reageerden sterk. We hadden kunnen weten dat dit eraan zat te komen. Frankrijk (een ander zwak EU land) en Italië kwamen onlangs in opstand tegen strengere EU wetgeving over de banken. We weten nu ook waarom die Italiaanse minister zo bezorgd was. De Italiaanse banken blijken er een puinhoop van gemaakt te hebben. Dijsselbloem, deed een poging voor de Nederlandse media tot kalmte te manen. Er zal geen cent van de Europese belastingbetalers gaan naar de Italiaanse banken, verzekerde hij. Dat hoorden we ook bij de Griekse crisis, van hem. Die overigens helemaal niet afgelopen is. Maar Griekenland is maar een klein landje. Italië is werkelijk de dominosteen die het hele EU bouwwerk in kan laten storten. Dat was ook precies het argument dat we tijdens de Griekse crisis van de autoriteiten hoorden: ‘Als de EU nu niet bijspringt, en Griekenland uit de EU stapt, dan zijn vervolgens Italië en Spanje aan de buurt.’ Welnu, Italië is nu aan de buurt. Dat komt omdat de EU een economische fictie is. En een gevaarlijke. Wanneer de Italiaanse banken vallen, dan vallen de Europese banken mee, al is het maar omdat zoveel EU landen (en met name Franse) in de Italiaanse banken hebben geïnvesteerd. Binnen de EU zijn de Italiaanse economische belangen en die van de rest van de EU volkomen verweven geraakt. Als Dijsselbloem zegt dat er geen geld van de EU belastingbetalers naar Italië zal gaan, hecht daar dan geen waarde aan. De hele EU zal, net als bij Griekenland, gedwongen zijn om bij te springen. Het is de taak van een minister van Financiën om geruststellende signalen af te geven bij een financieel/monetaire crisis. Het is alleen niet onze taak om hem te geloven.

Pensioenbeloftes zijn niets meer waard. Sinds de crisis zijn zowel gepensioneerden als deelnemers/werknemers gemiddeld 13% aan pensioen misgelopen. Wie maandelijks een modaal pensioen van €1100 bruto ontvangt is in veel gevallen een waardevast pensioen van €1243 beloofd. Voor Jan Modaal betekent dat een jaarlijks verlies van meer dan €1700. Dat blijkt uit berekeningen die de De Telegraaf heeft gemaakt over de periode 2008-2016. Pensioenfondsen staan door de aanhoudend lage rente onder grote druk. Volgend jaar dreigen de pensioenen van honderdduizenden mensen gekort te worden. De problemen bij de fondsen dreigen hierdoor hét thema van de verkiezingen te worden. Een nieuw pensioenstelsel zal sowieso een belangrijk onderwerp worden bij de formatie van een nieuw kabinet. De PVV wil dat het kabinet gepensioneerden te hulp schiet door de AOW te verhogen. Maar staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken) wil daar (nog) niet aan.

Ik verkeer in grote twijfel over de wijze waarop deze PvdA-staatssecretaris omgaat met de EU IORP II-richtlijn, die de belangrijkste toezichthouder wordt over onze pensioengelden. Roos Vermeij, woordvoerder over onder meer pensioenen in de fractie van de PvdA, schrijft daarover dat ‘de PvdA vindt dat iedereen moet kunnen rekenen op een fatsoenlijk inkomen na pensionering. Dit geldt voor de gepensioneerden van nu maar ook voor alle mensen die nog met pensioen zullen gaan. Wij zetten ons daar al jaren voor in. Juist daarom hebben wij afgelopen week ingestemd met de nieuwe EU-pensioenrichtlijn. Want ondanks alle spookverhalen hierover, regelt deze richtlijn dat pensioenfondsen en de belangen van hun deelnemers beter worden beschermd’. Toch zijn er veel vragen of wij de kip met de gouden eieren niet uit handen geven aan de technocraten in Brussel. Ze verdedigt haar stellingname bij de stemming over deze EU-richtlijn als volgt: “ook is er namens alle partijen in de Tweede Kamer een brief verstuurd aan de staatssecretaris met daarin de eis dat DNB als toezichthouder een veto zou krijgen bij een eventuele verhuizing van een pensioenfonds naar het buitenland. Dat is gelukt en in de richtlijn opgenomen. Onze toezichthouder kan een verhuizing, in tegenstelling tot de huidige situatie, dus tegenhouden. Kortom, een flinke stap vooruit, want het dient het belang van ons allen.” Dat is nog maar de vraag want het Europees Parlement moet deze richtlijn nog goedkeuren. Gaat deze toezegging van Klijnsma opgenomen worden in de Nederlandse implementatie, of is het slechts wisselgeld in Brussel en wordt de Tweede Kamer om de tuin geleid? De socialistische staatssecretaris heeft dit weekend een briefje aan de Kamer gestuurd. Die heeft als titel: ‘Openbaarmaking vertrouwelijke brief herziening IORP richtlijn’ (hier opvraagbaar). In die brief doet Klijnsma net of de Kamer altijd exact op de hoogte was van de onderhandelingen over de IORP-II pensioenrichtlijn, waarmee Nederlandse pensioenfondsen ruimer de Europese markt op kunnen. Maar wie goed leest, merkt dat ze maar halve waarheden vertelt over die informatievoorziening: de Kamer kreeg alleen “technische briefings”, meestal vertrouwelijk, en tot de avond voor stemming hadden Kamerleden alleen kennis van de “hoofdlijnen” van het akkoord. Het hele verdrag, waar op 15 juni al een akkoord over was, bleef geheim tot dinsdagavond 28 juni, maar woensdagmiddag de 29e stemde de Kamer ( PvdA, VVD, D66 en GroenLinks) er al mee in. Drie van die partijen steunden vervolgens , achteraf, een verzoek van Henk Krol om een nadere toelichting te krijgen over het akkoord waar ze zojuist, ongezien, mee ingestemd hadden.

De IORP II-richtlijn krijgt controle over Nederlandse pensioenfondsen en het Europese instituut EIOPA is de Europese toezichthouder. Brussel kan middels toezichtarbitrage, buiten ons parlement om, invloed uitoefenen op ons pensioenvermogen van €1400 mrd. Het totale Europese pensioenvermogen bedraagt €2300 mrd, waarvan de Nederlandse pensioenfondsen 60% vertegenwoordigen. Onze pensioenfondsen zijn groter dan het maximale budget van de Europese noodfondsen om landen te redden. De Duitsers hebben zich een vrijwaring verworven voor deze Europese Richtlijn. Hun pensioenreserves vallen niet onder de regeling. Pensioenfondsen zijn niet langer een fonds voor de sociale zekerheid (spaarpot voor pensioenuitkering) maar een financiële instelling. En dat kan, in de praktijk, een groot verschil maken, want Brussel kan de teugels overnemen. Verder kunnen Nederlandse pensioenfondsen zich in andere EU-lidstaten vestigen en daar onder een ander fiscaal regime afrekenen. Verder moeten we maar afwachten door wie het beleggingsbeleid wordt bepaald. En dan heeft niemand zich afgevraagd in welke mate, middels TTIP, de Amerikaanse financiële markten, zich gaan verrijken. Mijn vraag is waarom Klijnsma pas op het allerlaatste moment de 150 Kamerleden confronteerde met deze Europese Richtlijn van 100 A4tjes waarover ze binnen 24 uur toestemming van de Kamer wilde krijgen. Dit noemen ze een overval. En welke Kamerleden trokken daarover aan de bel. En waarom doen de Duitsers niet mee? Allemaal vragen, maar geen antwoorden. http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2016/07/alweer_een_pensioentopic.html De Dagelijkse Standaard dd 29 juni 2016 schrijft erover: Twee jaar geleden werd staatssecretaris Klijnsma al uitgebreid gewaarschuwd voor deze gevaarlijke EU-pensioenrichtlijn. Toch geeft ze de controle over Nederlandse pensioenfondsen zonder pardon aan Brussel. De volledige ernst van de EU-overname van Nederlandse pensioenfondsen wordt langzaam maar zeker duidelijk. Al twee jaar geleden waarschuwde de Tweede Kamer tegen deze kwalijke Brusselse richtlijn. Maar staatssecretaris Jetta Klijnsma hield zich Oost-Indisch doof, en deed niets met de terechte bezwaren. Het resultaat? Hoewel de Tweede Kamer meermaals bezwaar heeft aangetekend tegen de EU-pensioenwet, doet onze regering straks precies wat Brussel wil. De Europese Unie krijgt met de IORP II-richtlijn veel meer controle over Nederlandse pensioenfondsen, en het Europese instituut EIOPA wordt een belangrijke toezichthouder. Zelfs de lettergrootte op de verslagen van Nederlandse pensioenfondsen wordt straks bepaald door de EU. En dat terwijl de Nederlandse regering juist veel minder te zeggen krijgt over de pensioenfondsen: deze mogen zich straks, onder vastgelegde voorwaarden, vrij vestigen in elke EU-lidstaat, waardoor de Nederlandse toezichthouders buitenspel komen te staan. De gigantische Nederlandse pensioenpot van meer dan 1200 miljard dreigt ons door de vingers te glippen – Nederland kan hierdoor honderden miljarden euro’s aan belastinginkomsten mislopen. En dat is nog niet alles: de Nederlandse pensioenfondsen hebben een enorm vermogen vergeleken met andere Europese landen. Sterker nog, het kapitaal van de Nederlandse pensioenfondsen is 60% van het totaalbedrag van alle Europese fondsen. Zo’n EU-pensioenmaatregel heeft dus onevenredig veel impact op Nederland. Het gaat in meerderheid om Nederlands geld, maar straks hebben Italianen en Fransen er net zoveel over te zeggen als Nederland. Een onrechtvaardige situatie. Wat het nog schrijnender maakt, is dat Duitse pensioenfondsen zijn uitgezonderd van de richtlijn. Dat lees U goed: Duitsland blijft ontzien, terwijl onze pensioenfondsen straks worden uitgeleverd aan Brussel, zeg maar aan de financiële wereld. De Duitsers hebben het goed bekeken: via de EU oefenen ze macht uit op heel Europa, maar hun eigen pensioenen houden ze lekker zelf. “Laat de Nederlanders maar lekker dokken, die zijn dom genoeg” zullen ze in Duitsland gedacht hebben. Het erge is dat ze nog gelijk hebben ook: een motie van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt om de EU-pensioenrichtlijn te stoppen werd verworpen door een Kamermeerderheid van VVD, PvdA, GroenLinks en D66. Jetta Klijnsma kan dus gewoon doorgaan met haar onzalige plannen. En dat terwijl Omtzigt haar twee jaar geleden al informeerde over de nadelen. Maar Jetta sloeg de bezwaren in de wind, en staat nu op het punt om de controle over onze pensioenen aan Brussel over te dragen. Slijmen bij de EU, op kosten van de Nederlandse pensioenpot. Triester kan het niet. FaceBook staat vol met ongezouten kritiek op het handelen van de coalitie met steun van D66 en GL. Als de politiek het vertrouwen van de burger wil terugverdienen moeten ze nu het kabinet Rutte II wegsturen. Mijn vrees bestaat eruit dat onze pensioenreserves ingezet gaan worden om wankelende banken te redden en schulden van Zuid-Europese landen af te betalen.

Als het aan staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken) ligt, komt er een einde aan geheime schikkingen tussen pensioenfondsen en knoeiende vermogensbeheerders. Het bekendste voorbeeld daarvan is het Pensioenfonds Vervoer dat een rechtszaak over een beleggingsverlies van circa €250 miljoen in het geheim bijlegde met zijn voormalige vermogensbeheerder Goldman Sachs. Op straffe van hoge boetes mogen direct betrokkenen niets zeggen over de inhoud van de schikking. Dat deugt dus niet”, zegt Klijnsma deze maand in het televisieprogramma Zwarte Zwanen. In deze documentaireserie probeert interviewer Cees Grimbergen al bijna twee jaar te achterhalen wat het Pensioenfonds Vervoer heeft afgesproken met Goldman Sachs, maar hij stuit op een muur van geheimhouding. Het pensioenfonds beschuldigde de Amerikaanse zakenbank eerder wel van fraude en het verzaken van de zorgplicht. Ook directeur Frank Elderson van De Nederlandsche Bank zegt niet te weten hoeveel Goldman Sachs heeft betaald aan het Pensioenfonds Vervoer en wat er verder is afgesproken over bijvoorbeeld het niet doen van aangifte tegen de vermogensbeheerder. Voor zover Elderson weet, is ook niemand anders bij de pensioentoezichthouder ervan op de hoogte. Goldman Sachs heeft in 2013 een soortgelijke geheime schikkingsovereenkomst gesloten met het ABP voor schade die het ambtenarenpensioenfonds leed op beleggingen in zogenoemde rommelhypotheken. De Pensioenfederatie wil niet inhoudelijk ingaan op de oproep van Klijnsma om te stoppen met geheime schikkingen, omdat haar uitspraken pas op vrijdag 15 en 22 juli worden uitgezonden. „In zijn algemeenheid zijn wij voor verregaande transparantie”, zegt een woordvoerder van deze koepel van pensioenfondsen. „Maar het kan soms voorkomen dat het belang van de deelnemers van een pensioenfonds boven de openbaarheid van een schikking gaat. Pensioenfondsen moeten dat individueel kunnen afwegen.” Klijnsma zegt desgevraagd tegen DFT geen voorstander te zijn van geheime schikkingen. “Een pensioenfonds is zelf verantwoordelijk voor de keuzen die gemaakt worden als het gaat om contracten. Daar ga ik niet over. Fondsen staan daarbij onder algemeen intern en extern toezicht. Dat toezicht heb ik verbeterd door de wet governance en de wet pensioencommunicatie aan te scherpen”, benadrukt de staatssecretaris. “Voor mij staat het belang van de deelnemers voorop. Daar hoort transparantie bij”, aldus Klijnsma. Ik deel het standpunt van mevrouw Klijnsma niet. Wel als dat gaat over transparantie over beleggingen, beleggingsresultaten, de dekkingsgraad en een verantwoording over de opbouw van pensioenreserves. Maar wel met een kanttekening. Als het belang van deelnemers en gepensioneerden wordt geschaad en verliezen op beleggingen kunnen worden beperkt door het onderhands sluiten van contracten over schadeloosstelling van gehele dan wel gedeeltelijke verliezen op beleggingen door vermogensbeheerders, met het doel het rendement op beleggingen van pensioenreserves te verbeteren, dan moet er geen politieke wijsneus zijn die daar alles over naar buiten wil brengen. Beleggen is vertrouwen hebben in en dat kan vereisen dat er geheime deals worden gesloten waardoor schade bij beide partijen wordt beperkt. Dus ja, wel transparantie maar niet als daarmee financiële belangen van deelnemers en gepensioneerden worden getroffen.

Drie kleine pensioenfondsen moeten dit jaar al korten op hun pensioenen. Dit raakt ongeveer 9000 deelnemers en vijfhonderd gepensioneerden, meldt De Nederlandsche Bank (DNB). Er hangen al enige tijd nieuw pensioenverlagingen in de lucht. De toezichthouder heeft de afgelopen maanden van wel 183 fondsen herstelplannen moeten beoordelen. Welke drie fondsen nu precies moeten korten, bracht DNB niet naar buiten. Maar één daarvan kwam onlangs zelf al met het onheilspellende nieuws. Het Pensioenfonds Accountancy (PFA) gaat de opgebouwde pensioenen flink verlagen. Deelnemers leveren gemiddeld straks bijna €150 pensioen per jaar in. Bij het fonds zitten echter vrijwel geen mensen die nu al gepensioneerd zijn. Verreweg de meeste fondsen hadden voor dit jaar nog geen kortingsmaatregelen opgenomen. Maar mede door de extreem lage rente staat de pensioensector er financieel niet goed voor. DNB zei in mei al dat er volgend jaar voor 1,8 miljoen Nederlanders een beperkte korting op hun pensioen dreigt, als de situatie bij de pensioenfondsen de komende tijd niet verbetert. Voor het zomerreces van de Kamer heeft Klijnsma nog een schets, de Perspectiefnota, neergelegd over de herinrichting van het pensioen. Van Rutte II hebben we, gelukkig, niets meer te verwachten. De staatssecretaris biedt een aantal mogelijkheden aan waarmee politieke partijen, in hun verkiezingsprogramma’s, kunnen aangeven welke richting ze willen uitgaan. De schetsen: het huidige systeem blijft grotendeels overeind met enkele aanpassingen, zoals een streep door de ‘doorsneepremie voor jongeren’ en de suggestie dat deelnemers jaarlijks, aan de hand van de opgebouwde pensioenrechten en rendementsaannames voor de periode tot de pensionering, het bedrag ontvangen van de einduitkering. Dat is een heel zwak beeld, want je betaalt, stel 40 jaar, pensioenpremie voor je eigen pensioen en er is geen enkele zekerheid hoe groot de maandelijke pensioenuitkering wordt. Er zijn ook ideeën over iedere deelnemer zijn eigen pensioenpotje, waarmee hij zelf keuzes kan maken op welke wijze de opgebouwde reserves worden belegd: met veel, weinig of geen risico’s. In dit scenario worden beleggingstegenvallers in meer of mindere mate gedeeld. Dus deelnemers die gaan gokken en reserves verliezen worden door anderen gecompenseerd. Ik ben hier sterk op tegen. Hooguit 10 tot 15% van de deelnemers is in staat om veilig te beleggen, de rest zijn gokkers dan wel deelnemers die van beleggen geen verstand hebben en moeten worden beschermd door de overheid. En dan is er nog een derde plan van het afschaffen van het pensioenproject en aan iedereen een hogere AOW-uitkering geven. Er is dus niet veel nieuws in de Perspectiefnota, van wat al naar buiten is gekomen middels de SER. Dertigers, veertigers en vijftigers doen er goed aan om zich te verdiepen in hun pensioen. Door flexibele contracten, echtscheidingen en niet afgeloste hypotheken kan een kwart van de 65-minners straks niet rondkomen, waarschuwt het Nibud. Huidige generaties moeten niet alleen langer doorwerken maar het mogelijk ook doen met fors minder pensioen. Dit beeld schetst het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. Want rondkomen van alleen een AOWtje, nu grofweg tussen de 600 en 1000 euro netto per maand, wordt lastig. Het leven van ouderen wordt er niet goedkoper op, zegt het Nibud. Mensen geven niet per se minder uit als ze stoppen met werken. Zorgkosten stijgen, net als de uitgaven voor huishoudelijke hulp, stookkosten en abonnementen. Risicogroepen vormen huurders en koopwoningbezitters met een aflossingsvrije of nog niet afbetaalde hypotheek. “Zij blijven na hun pensioen met hoge woonlasten zitten en de vraag is of ze zich dat goed realiseren”, aldus het Nibud, dat mensen aanraadt om meer aan financiële langetermijnplanning te doen. Verstandig, zegt Eduard Ponds, pensioenexpert verbonden aan de Universiteit van Tilburg. De tijd van een vaste baan waarbij werknemers via pensioenfondsen geld sparen voor hun oude dag is voorbij, zegt hij. “Die generatie heeft een duidelijk overzicht maar voor veel werknemers wordt het steeds complexer.” Ponds doelt op zzp’ers, mensen die dan weer een vast contract hebben, dan weer als freelancer werken of deels over de grens werken. Volgens hem moeten pensioenprofessionals mensen stimuleren en verleiden om goed te kijken naar hun financiële toekomst. “Nu zijn er nog te veel mensen die het niet willen weten of er niets mee kunnen.” Zo hebben dertigers die net een huis gekocht hebben en kinderen op de opvang hebben, niet altijd evenveel financiële ruimte om te sparen.Het Nibud wil dat de overheid maatwerk in de pensioenuitkering mogelijk maakt. Werkgevers zouden daarnaast een actieve rol moeten hebben bij het aanjagen van interesse in financiële planning. Pensioenexpert Ponds ziet het liefst zo snel mogelijk een grote herziening mét een verplichtstelling voor zzp’ers. ‘We moeten individuele pensioenpotjes meer gelijk trekken.” De pensioenkloof is al langer onderwerp van gesprek. De Nederlandse Bank pleitte er eerder dit jaar ook voor om iedereen een eigen potje met geld te geven. Het geld moet dan gespreid belegd worden en de risico’s gedeeld. Door te beleggen in leeftijdsgroepen krijg je ook geen ruzie meer tussen de generaties.

Een volgend kabinet moet maatregelen nemen waardoor inkomen beter verspreid wordt over het hele leven. Dat blijkt uit een rapport van de Studiegroep Duurzame Groei, een club van topambtenaren, die in aanloop naar de volgende verkiezing een advies geeft hoe Nederland versterkt kan worden. Nederlandse ouderen behoren tot de rijksten van de wereld. Voor zowel mensen in vaste dienst als zelfstandigen geldt dat de helft na pensionering meer te besteden heeft dan gedurende het werkzame leven. De optelsom van pensioenopbouw en vermogensopbouw in de eigen woning spelen hierbij een hoofdrol. De ambtenaren stellen voor ouderen meer belasting te laten betalen door de tarieven van de AOW-premie voor AOW’ers gelijk te trekken met die van werkenden. Ook wordt een aanpassing in de schenk- en erfbelasting bepleit. Door een verhoging van de erfbelasting worden ouderen gestimuleerd om vermogen eerder over te dragen aan een jongere generatie. Daarnaast moet een nieuw kabinet overwegen de tarieven en vrijstelling voor partner en kinderen gelijk te trekken met die voor de kleinkinderen.

Vanuit het levensloopperspectief is het te verwachten dat het extra nut van een erfenis groter is voor kleinkinderen, met gemiddeld genomen kleinere vermogens en grotere schulden, dan voor kinderen”, aldus het rapport. Politieke partijen kunnen uit het stuk putten voor hun verkiezingsprogramma’s en ook op de formatietafel van een nieuw kabinet kan het rapport van pas komen. Pensioencrisis of niet, grote groepen Nederlanders sparen te veel voor hun oude dag. Dat moet zo niet, concludeert een groep topambtenaren. Beter kunnen mensen tijdens hun werkzame leven meer te besteden hebben in het ’spitsuur’ van hun leven als zij bijvoorbeeld kleine kinderen hebben. Het voorstel om ouderen veel meer belasting te laten betalen lijkt een vroege dood te sterven. Partijen van links tot rechts verwijzen het voorstel van een groep topambtenaren linea recta naar de prullenbak. Ouderenbonden zijn ook verbolgen over het voorstel. Ze zien dat Den Haag senioren als melkkoe wil gebruiken.

De prijzen van consumptiegoederen lagen in Nederland vorige maand gemiddeld, voor de derde maand op rij, op hetzelfde peil als een jaar eerder. Dat maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekend. In het eerste halfjaar is de inflatie gemiddeld uitgekomen op 0,3%. De prijsontwikkeling van kleding en schoenen had in juni een verlagend effect op de inflatie. Kleding en schoenen waren 1,5% goedkoper (een de4flatoire ontwikkeling dus) dan een jaar eerder. Daarentegen had de prijsontwikkeling van vakantiereizen naar het buitenland, autobrandstoffen en mobiele telefoondiensten een verhogend (een inflatoire ontwikkeling dus) effect. Per saldo bleef de inflatie gelijk. Omdat de prijsontwikkeling van energie en voeding sterk fluctueert en de prijzen van alcohol en tabak vaak stijgen door belastingmaatregelen, wordt ook gekeken naar de inflatie exclusief deze productgroepen. Net als in mei is de inflatie volgens deze maatstaf in juni uitgekomen op 0,5%.Volgens de geharmoniseerde Europese meetmethode kwam de inflatie in Nederland uit op min 0,2%, net als in mei. Daarmee blijft de inflatie in Nederland lager dan in de eurozone. De inflatie in de eurozone steeg van min 0,1% in mei naar 0,1% in juni. Binnen de eurozone steeg het prijspeil in juni tov mei met 0,2%, terwijl in ons land er sprake was van een deflatoire beweging van 0,2%.

Bij Boskalis verliezen 650 werknemers hun baan, waarvan er 150 in Nederland werkzaam zijn.

Duitse fabrieken hebben in mei evenveel orders ontvangen als een maand eerder. Een maand eerder gingen de Duitse fabrieksorders nog met 1,9% omlaag. Op jaarbasis was sprake van een krimp van de orders met 0,2%. De industriële productie in Duitsland is in mei met 1,3% gedaald in vergelijking met een maand eerder. De daling kwam onverwacht. In april nam de productie volgens een nieuwe schatting met 0,5% toe. De export van Duitsland is in mei met 1,8% gekrompen ten opzichte van de voorgaande maand. De daling kwam onverwacht. De uitvoer van Europa’s grootste economie in april stagneerde nagenoeg op het niveau van de voorgaande maand. De Duitse import steeg met 0,1% in mei. Het handelsoverschot van Duitsland slonk daardoor met €4,7 mrd, naar €21 mrd.

De keuze voor het vertrek uit de Europese Unie heeft het consumentenvertrouwen in Groot-Brittannië een stevige opdoffer gegeven. Dat blijkt uit een ingelast onderzoek van peilingsbureau GfK, dat het vertrouwen maandelijks meet. GfK hield van 30 juni tot 5 juli een speciaal onderzoek naar het sentiment onder Britse consumenten. De graadmeter voor het vertrouwen zakte daarbij naar min 9, waar eerder voor juni nog een stand van min 1 werd gemeld. Bij die stand is het aantal optimisten en pessimisten min of meer in evenwicht. De daling is de sterkste sinds december 1994. Het vertrouwen slonk het sterkst bij Britten die op 23 juni voor het Britse EU-lidmaatschap stemden. Onder stemmers die voor een Brexit gingen was de afname minder sterk. De Britse industrie produceerde, zoals verwacht als gevolg van de onrust over de Brexit, in mei 0,5% minder dan een maand eerder.

Aan het einde van dit blog kijk ik nog even terug naar de problematiek rond een aantal zwakke Italiaanse banken. Is dit een Italiaans probleem dat de Italiaanse banken en beleggers zelf moeten oplossen, is dit wellicht ook een probleem voor de eurozone of misschien wel voor alle 28 EU-lidstaten? Hoe liggen de belangen en wat staat er op het spel? Ja, Dijssel heeft gelijk als hij stelt ‘dat het hier gaat om een uitonderhandeld onderwerp, behelzende dat met ingang van 1 januari 2016 alle banken in de Europese Unie onder de nieuwe bail-in regels zijn komen te vallen. Die moeten voorkomen dat de belastingbetaler moet opdraaien voor de redding van een bank, zoals in 2008 en 2009 gebeurde. De bail-in bepaalt nu dat banken in problemen eerst moeten worden gestut door de aandeelhouders, die nieuw geld moeten bijstorten, houders van achtergestelde leningen worden aangesproken en daarna de spaarders van die bank, want alleen nog spaargeld <€100.000 is nog maar veilig onder de Europese deposito-garantie-regeling. Spaargeld boven dat bedrag mag worden gebruikt om verliezen van de getroffen bank mee te betalen. Renzi, de Italiaanse premier stelt nu dat de bail-in regels ertoe zullen leiden dat het vertrouwen in het financiële systeem zal worden aangetast, waardoor de schade veel groter wordt dan nog het geval is. Dijssel heeft gelijk, maar het is de vraag of de uitvoering van de Europese afspraken wel van wijsheid getuigd? Een ongecontroleerde instorting van enkele Italiaanse banken kan een onbeheersbare beweging ingang zetten binnen de eurozone, die zijn weerga niet kent. Op de achtergrond speelt ook de ECB mee en met name het monetaire beleid van Draghi. Terecht stelt hij dat balansen van banken met oninbare vorderingen, er wordt gesproken over €360 mrd, moeten worden opgeschoond. Die grote schoonmaak in Europa had al veel eerder plaats moeten vinden, maar is jaren onder de mantel gehouden door het monetaire ruimgeld beleid, waardoor de rente naar extreem lage waarden (hier en daar zelfs negatief) is gedaald. Nu Draghi eist dat er snel buffers moeten worden verhoogd, komt de puinhoop aan het licht. De Italiaanse president van de Centrale Bank, Ignazio Visco, dat de probleembanken met staatssteun overeind moeten worden gehouden om erger te voorkomen. Dijssel vertegenwoordigt de rijkere eurolanden als Duitsland en Nederland, Renzi, spreekt namens de zwakkere landen als Italië en Frankrijk en uiteraard ook de Grieken. Elk woord dat Dijssel nu spreekt kan het vertrouwen in de euro op de financiële markten aantasten, met alle gevolgen van dien. In het verleden heb ik meerdere keren gewezen op het ontbreken van monetaire modellen, die de gevolgen beschrijven die kunnen optreden in een situatie van overliquiditeiten met een volume waardoor de rente naar extreem lage niveaus daalt. Die situatie is in het verleden wel eerder opgetreden. Maar dat zijn nooit succesverhalen geweest. De situatie van dit moment: geringe economische groei, een stabiele prijsontwikkeling, ruime aanwezige liquiditeiten, gebrek aan leiderschap, een dramatisch monetair beleid, hoge staatsschulden, de Brexit, toenemende spanningen tussen de rijke Noord-Europese (euro)landen en de armere Zuid-Europese (euro)landen, de zwakke fundamenten van de Europese Unie, het Griekse dossier, de vluchtelingenstroom, ze zullen eindigen met een kapitaalvernietiging van een grote orde waardoor de rente, in een niet te beheersen beweging, een grote stijging zal geven. Dan zal Europa schoon schip moeten maken, dat zal een pijnlijke ontwikkeling zijn, die tot chaos zal leiden. Dan pas zul je je ware vrienden, leren kennen.

2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 08 juli 2016; week 26: AEX 433,77; BEL 20 3.319,64; CAC-40 4190,68; DAX 30 9.629,66; FTSE 100 6.590,64; SMI 8.037,94; RTS (Rusland) 934,35; DJIA 18146,74; NY-Nasdaq 100 4.528,364; Nikkei 225 15106,98; Hang Seng 20564,16; All Ords 5315,60; SSEC 2988,094; €/$ 1,10651; goud $1365,40; dat is €39.679,97 per kg, 3 maands Euribor -0,293% (1 weeks -0,379, 1 mnds -0,367), 10 jarig Nederlandse Staat -0,105%, 10 jaar VS 1,4051%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,119, elders €1,169.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.