UPDATE09052015/271 Verdwijnt ons chartale geld uit de roulatie?

In mijn vorige blog ben ik nogal te keer gegaan over het beleid zoals dat, binnen de eurozone, vorm wordt gegeven door de 19 regeringsleiders en de Raden van ministers van Financiën, Economie (EcoFin) en van Buitenlandse Zaken. De regeringsleiders ontbreekt het aan visie en de Raden van ministers ontbreekt het aan beleid op velerlei terrein, als financiën, economie, migratie, sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen. Het Griekse drama is daar een schrijnend voorbeeld van. De complexe materie is mede tot stand gekomen door falend beleid in Griekenland EN binnen de eurozone, zeg maar de rijke Noord-Europese landen versus de Zuid-Europese landen in de afgelopen 15 jaar. En dat duurt tot op de dag van vandaag voort. Neem de schuldenproblematiek van een aantal eurolanden. Ik volg dan niet de EMU-norm voor staatsleningen van 60%, maar hanteer 100% bbp. Neem het beleid van Draghi, die is gestart om 18 maanden lang de geldmarkt iedere maand met €60 mrd te verruimen. Geld waar geen vraag naar is. Geld dat gebruikt wordt door beleggers, dealers, investeerders om koerswinsten te maken. De geldmarkt is zo ruim dat beleggers hun liquiditeiten onderbrengen tegen een rente van rond de 0,5 en 0%. Voor de korte termijn zelf voor een kleine negatieve rente. Ik heb deze vraag al meerdere keren gesteld: wat is een valuta (euro) nog waard als het rendement voor spaarders al is gedaald tot onder de 1%? Wat moet er nog gebeuren voordat het vertrouwen in geld wegvloeit. De goed-nieuws-show van van ECB-president Mario Draghi, over de effecten van de kwantitatieve verruiming op het economische klimaat, leidt tot verblinding bij beleggers. Ik heb al meerdere keren aandacht gevraagd voor de bijwerkingen van het monetaire beleid van de ECB. Gevaarlijk zijn de almaar stijgende aandelen- en obligatiekoersen, de dalende rente en de kapitaalvernietiging die optreedt bij pensioenfondsen en verzekeraars en de extreem geringe opbrengst van spaargeld. Ook de deflatie dan wel de (negatieve) kleine inflatie kan daarvan het gevolg zijn. Ian Stewart, leider van het Real Return Team bij Newton, een boutique van BNY Mellon, waarschuwt voor de beweringen van Draghi en andere centrale bankiers dat het monetaire stimuleringsbeleid goed werkt: het wordt als zoete koek geslikt door beleggers. Hij wijst er op dat de markten in de ban zijn van de beleidsmakers, waardoor al het nieuws goed wordt ontvangen. Door het overdreven geloof in het monetaire beleid van de centrale banken zijn de aandelenmarkten omhoog geschoten en obligatiebeleggers zelfs bereid zijn om geld toe te betalen om in schuldpapier van bedrijven en overheden te mogen beleggen. Beleggers staan volgens hem een grote teleurstelling te wachten doordat veel markten overdreven duur lijken en de verdeeldheid binnen centrale bankiers over het beleid toeneemt. Het overdreven vertrouwen in de beleidsmakers, stoelt niet op degelijke fundamenten. Het economische en financiële beleid binnen de EU moet worden aangestuurd door de Brusselse instituties. Daar moet een visie zijn, waaraan beleid wordt gekoppeld. De realiteit is echter dat de problemen te complex zijn voor onze politieke elite en dat problemen worden vooruitgeschoven dan wel elders worden gedeponeerd (waar ze ook niet worden opgelost). Omdat er vanuit Brussel geen actie wordt ondernomen om de economie te ondersteunen, waren de regeringsleiders van de 19 eurolanden maar wat blij dat Draghi dit dossier naar zich toetrok. Daardoor verbetert de situatie nauwelijks, anders dan dat de export toeneemt door een (wisselende) lagere eurokoers. Structurele veranderen op het gebied van onderwijs, permanente educatie, arbeidsmarkt, herinrichting van de samenleving, duurzaamheid en energie, natuur en milieu, die hard nodig zijn voor een gezond financieel/economisch fundament voor volgende generaties, worden op volstrekt onvoldoende wijze ter hand genomen. Het neerleggen van een uitgewerkte visie op de toekomst en daaraan gekoppeld beleid dat hoog nodig is om die doelstellingen te verwezenlijken, moet de hoogste prioriteit krijgen in Brussel. Ja, ik weet dat we momenteel te maken hebben met complexe problemen, die politici, die slechts één-dimentionaal kunnen denken, niet op kunnen lossen. Er moet een nieuwe lichting politici komen die beta-georiënteerd zijn. Ik zeg het nogmaals: we moeten vrezen voor de gevolgen van het monetaire beleid van Draghi/ECB en de onmacht van de Brusselse politieke garde. Dit beeld wordt vrijwel dagelijks ondersteund door waarschuwende berichten. Ik neem maar een willekeurige dag: 6 mei 2015. DFT meldt dat er aan te hoge waarderingen op de aandelenmarkten risico's verbonden zijn, vindt Federal Reserve-voorzitter Janet Yellen. "Daar kleven mogelijk gevaren aan." De voorzitter van de FED deed deze uitspraak bij de Amerikaanse denktank Institute for New Economic Thinking. In een discussie met IMF-president Christine Lagarde waarschuwde Yellen voor de "vrij hoge" waarderingen op de aandelenmarkten. Ook is de FED zich ervan bewust dat de obligatierentes een sprong kunnen maken als de centrale bank de rente verhoogt. De FED ziet momenteel geen aanwijzingen voor een 'bubbel' op de markten. Tegelijkertijd vindt Yellen dat de risico's voor de financiële stabiliteit in de VS 'gematigd' zijn. De centrale bank houdt de ontwikkelingen wel scherp in de gaten, aldus Yellen. De toezichthouders letten wel op of er nog hervormingen nodig zijn op andere terreinen. Zo moet er een oplossing worden gevonden voor de perceptie onder investeerders dat sommige financiële concerns 'too big to fail' zijn. Met andere woorden dat de overheid ze toch wel zal redden als de nood aan de man komt. Volgens de Fed-voorzitter zijn de centrale bank en andere toezichthouders bezig om ervoor te zorgen dat ook de financiële reuzen failliet kunnen gaan, zonder dat de financiële stabiliteit van de VS in gevaar komt. Die aanname is twijfelachtig, want de geschiedenis leert ons 'hoe groter, hoe veiliger, hoe bereidwilliger overheden zijn de helpende hand toe te steken'. Verder lees ik op die dag dat de helft van de respondenten bij een poll van DFT dat hoewel de economie in ons land steeds meer uit het dal kruipt, mede als gevolg van de kwantitatieve verruiming van de ECB. De economische groei wordt door die monetaire financiering, overeind getrokken. De Nederlandse economie zal volgens prognoses van de Europese Unie dit jaar en volgend jaar met 1,6% en 1,7% aantrekken, waarmee de krimp in eerdere jaren een halt wordt toegeroepen. Met die prognoses scoort ons land in de middenmoot van de 19 Euro-lidstaten en onder die van de 28 EU-lidstaten. Bijna 50% meent dat de verbetering van de economie in ons land kunstmatig in stand wordt gehouden met dank aan het optreden van de ECB die massaal staatsleningen inkoopt om de groei aan te zwengelen. Ruim een kwart wijst er op dat de stagnatie van de werkloosheid die nog steeds op een hoog niveau staat en blijft, een teken aan de wand is. Bijna een kwart verwacht dat de Nederlandse economie op eigen kracht verder zal groeien dankzij de aantrekkende consumentenbestedingen en de aantrekkende export. Maar U kent mijn bedenkingen over de waarde van prognoses, die zijn gestoeld op onzekere aannames. Een ander tegenvallend bericht komt uit de VS. De werkgelegenheid daar in de private sector is in april met slechts 169.000 toegenomen. Dat was veel minder dan economen hadden verwacht. In maart kwamen er in het Amerikaanse bedrijfsleven nog 175.000 banen bij, dit getal is een neerwaartse bijstelling met 14.000. Het officiële werkgelegenheidcijfer in de VS viel in maart nog flink tegen met een toename van 126.000 banen. Daarmee kwam een einde aan een lange reeks van stijgingen met 200.000 nieuwe banen of meer. In april wordt een plus van 230.000 nieuwe banen verwacht. Beleggers reageerden teleurgesteld op het banenrapport: de dollar kwam tegenover de euro verder onder druk te staan naar een stand boven de $1,13.

Ik heb nog altijd mijn twijfels over een citaat uit de Nieuwsbrief van de Duitse vermogensadviseur Günther Hannich over het uit de roulatie nemen van chartaal geld. In eerste instantie schreef hij over bankbiljetten maar in zijn update van deze week gaat het over biljetten en munten. De vraag is of het om een complot theorie gaat dan wel serieus moet worden genomen. Ik heb daar deze week met 'anderen' over gesproken en die reageren in de zin van 'niet voor de hand liggend maar zeker ook niet uit te sluiten'. De laatste geldzuivering dateert van direct na het einde van de Tweede Wereldoorlog, op 26 september 1945, toen Piet Lieftinck een hervorming doorvoerde die bekend werd als het 'tientje van Lieftinck'. In één week tijd moesten alle oude bankbiljetten en munten worden ingeleverd. Toch wil ik enkele kanttekeningen plaatsen. Zo is het volstrekt onduidelijk over welke landen en valuta het gaat. Zou het gaan over een initiatief van Frankfurt (ECB/€), Brussel (EU/meerdere valuta, waaronder het Engelse pond), Washington (FED/$) ……. ?Hannlich spreekt over 'steeds meer politici' maar dat is een vage omschrijving. Anderzijds is de realiteit dat wij, laat ik maar zeggen de Westerse wereld, steeds meer giraal betalen door transfers en pinnen. Het afschaffen van contant geld heeft wel consequenties voor de aantasting van de privacy van de burgers. Mensen die gebruik maken van sexwerkers, zullen niet blij zijn als hun naam wordt vastgesteld bij de afrekening van deze dienstverlening. Ook het witwassen van crimineel geld wordt moeilijker, maar ook het geld in de ouwe sok en ander zwart geld wordt zo goed als waardeloos. En hoe gaan drugs verhandeld worden op straat of op feesten? De opsporing van (cyber)criminelen zal erdoor vergemakkelijkt worden. De overheid krijgt de mogelijkheid alle geldstromen te controleren en te toetsen aan fiscale en criminele normen. Een andere aspect zou kunnen komen van de toezichthouders op de banken, neem de ECB en de 19 nationale centrale banken in de eurozone. Als de financiële gezondheid van banken te wensen overlaat en die informatie komt naar buiten zodanig dat ook spaarders worden geïnformeerd, dan kunnen die hun spaargeld niet meer met een bankrun contant opnemen. Maar de mogelijkheid om het spaargeld over te boeken naar een andere bank blijft wel bestaan. Dat proces verloopt minder visueel, er staan geen rijen meer voor de deuren van een bank, maar de uittocht van spaargeld en deposito's heeft toch consequenties voor de solvabiliteit en liquiditeit van een bank in de gevarenzone. Hannlich schrijft dat er in Griekenland nu al een regeling is dat betalingen >€70 niet meer contant mogen plaatsvinden. Ik heb daar wel vragen bij want hoe gaan toeristen daarmee om? Tot slot legt hij op tafel de optie dat op het moment dat, als gevolg van de kwantitatieve verruiming van de geldmarkt met €60 mrd per maand, banken spaarders een negatieve rente in rekening gaan brengen, er in feite geen uitweg meer is voor spaarders als de banken een uniform rentebeleid voeren. Daardoor worden spaarders gedwongen om de bank bewaarloon te betalen voor spaargeld. Ik heb, als er al sprake is van een plan, grote twijfels over de uitvoerbaarheid van het uitbannen van chartaal geld. Voor de wereldvaluta, de dollar, is dat zo-wie-zo onmogelijk en voor de euro onwenselijk, ondanks dat er voor de politiek interessante kanten aan zitten. Maar ja, na de oorlog hield ook niemand rekening met een geldsanering waarmee al het geld, dat zwarthandelaren en ander fout volk tijdens de Duitse bezetting hadden verdiend, werd vernietigd.

Een andere zaak is het Griekse drama. Beleggers schrokken van de economische lenteprognoses van de EC. De groeiramingen zijn in negatieve zin bijgesteld. Niet een beetje maar heel fors. Drie maanden geleden ging de EC nog uit van een economische groei voor de Grieken, dit jaar, van 2½%, die nu is gedaald naar ½%. Voor 2016 zijn de verwachtingen veel positiever n.l. van 2,9% (was 3 maanden geleden nog 3,6%). Hoe serieus daarmee moet worden omgegaan, is voor mij een vraag. In welke mate zijn en worden deze cijfers gemanipuleerd. De werkeloosheid spreekt boekdelen. Was het werkeloosheidscijfer vorig jaar nog 26½%, volgend jaar zal dat maar gedaald zijn naar 23,2% (bij een eerdere prognose van 22%). De 'zwarte Piet' ligt nu weer op tafel bij de Brusselse Groep, eerder geheten de 'trojka'. Er wordt in Athene nog altijd onderhandeld over een hervormingsprogramma, op basis waarvan nog een restant van €7,2 mrd uit het Europese steunprogramma kan worden uitgekeerd, dat de Grieken tijdelijk uit hun liquiditeitsproblemen moet helpen. Het is maar zeer de vraag of alle, aan de Grieken, afgedwongen bezuinigingen en hervormingen niet veel meer schade dan opbrengst hebben gegenereerd. Ook in het vorige blog heb ik aangegeven dat de oplossing van het Griekse drama hoofdzakelijk moet komen uit Brussel. De Grieken hebben subsidies uit Europese structuurfondsen nodig om hun economie weer op de rails te krijgen. Verder moeten hun schulden worden gesaneerd. Een land kan niet meer terugbetalen dan het verdient. Voor mij moet de Eurogroep uitgaan van een staatsschuld van twee keer de EMU-norm van 60% (€120 mrd dus), de rente fors verminderen, en de rest van de staatsschuld kwijtschelden. Ik realiseer mij dat ik daarmee geen fanclub ga oprichten, maar het doorzetten van de lijn Schäuble/Dijsselbloem is een illusie zonder waarde. Je kunt geen kip plukken die geen veren meer heeft. Een Grexit van Griekenland zal de financiële en monetaire status van de eurolanden sterk aantasten. Wat wij nodig hebben is vertrouwen en dat zijn wij nu net aan het verkwanselen. Wat wij krijgen, als gevolg van het gevoerde beleid, is een chronische onzekerheid over de toekomst van Griekenland. Dat de economische groei is ingestort, wordt veroorzaakt door een gebrek aan vertrouwen bij ondernemers en beleggers over de huidige situatie waarin het land zich bevindt. De problematiek is zo complex dat een goede afloop, zowel voor de eurolanden als voor Griekenland, niet voor de hand ligt. Een default dreigt op te gaan treden. En God moge weten wat dat voor gevolgen gaat opleveren.

In vorige blog heb ik al gewaarschuwd dat het extreem lage rentebeleid van de ECB leidt tot koersstijgingen voor staatsobligaties, die tot gevolg kunnen hebben dat beleggers aantrekkelijke staatsobligaties massaal in de verkoop kunnen worden gedaan hetgeen tot ongewilde reacties kan gaan leiden. Noteerde 10 jaar Nederlandse Staat op 17 april jongstleden nog slechts 0,155%, de weken daarna liep de rente op naar 0,228%, 0,496% en halverwege deze week naar 0,829%, maar sloot de week af op 0,716%. Dat is niet schokkend maar het betekent wel dat ondanks het opkoopprogramma van de ECB de rente stijgt: als gevolg van de forse koersdalingen van Duitse en Nederlandse staatsobligaties in de afgelopen weken. Aan die tendens is nog geen einde gekomen. Het rendement op Duitse leningen voor tien jaar steeg naar 0,75%. Dat is historisch gezien nog altijd bijzonder laag, maar is tegelijkertijd de hoogste stand sinds december vorig jaar. Een tegengestelde beweging zien we voor de euro notering t/o de dollar. Die steeg op enig moment naar 1,135, maar sloot deze week af op 1,1212.

Slotstand indices 8 mei 2015; week 19: AEX 490,79; BEL 20 3.652.87; CAC 40 5.090,39; DAX 30 11.709,73; FTSE 100 7.046,82; SMI 9.093,33; RTS (Rusland) 1059,52; DJIA 18.191,11; NY-Nasdaq 100 4.458,65; Nikkei 19379,19; Hang Sen 27589,06; All Ords 5635,40; €/$ 1,1212; goud $1.187,50; dat is €34.051,86 per kg, 3 maands Euribor -0,009% (1 weeks -0,107%, 1 mnds -0,044%), 10 jarig Staat 0,716%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,299 (elders €1,409). 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.