UPDATE08102016/345 Straks kijken we op de euro terug als op een huwelijk dat niet kón standhouden.

Afgelopen zondag gaf de 74-jarige Dr Herman Wijffels, hoogleraar duurzaamheid aan de Universiteit van Utrecht, zijn laatste college. Een visie op de toekomst, waar moet dit land naartoe en onder wiens leiding, vroeg ik me na het college af. Ik heb genoten van de wijze waarop hij aangaf met welke opdrachten het volgende kabinet wordt geconfronteerd. In ieder geval missen Rutte en zijn kompanen de capaciteiten daarvoor. Daar zijn zwaargewichten voor nodig. Uitzending gemist, dan even tijd vrijmaken. In hetzelfde programma sprak de Amerikaans econoom Joseph Stiglitz over de toekomst van ons continent. Europa is ongelijker, instabieler en ontevredener dan ooit. En dat is voornamelijk de schuld van één en dezelfde dader: de euro. In zijn boek ‘De euro: hoe de gemeenschappelijke munt Europa bedreigt’ fileert de Nobelprijswinnaar de introductie van de munt en het catastrofale beleid van de Trojka. Is er een toekomst voor de euro zonder een politieke Unie? Stiglitz zegt: nee. In feite heeft de euro geen toekomst in zijn huidige vorm en onder de huidige omstandigheden. Er moet meer Europa komen ondersteund door instituties. Doorgaan met het huidige structuur is geen optie. Misschien, is de vraag, kan de euro worden opgedeeld in een dure euro voor Noord Europa en een goedkopere voor de Zuidelijke eurolanden. Mogelijk moeten de financieel/economisch zwakkere eurolanden de mogelijkheid krijgen de euro te devalueren, stelt de Amerikaanse topeconoom. Ik zie dat nog niet scherp voor ogen. Ergens zegt Joseph Stiglitz, econoom en Nobelprijswinnaar: red Europa, vernietig de euro. De Muntunie:is een vechthuwelijk van negentien partners. Te verschillend zijn ze, de geliefden. Hij geeft aan hoe de gemeenschappelijke munt de toekomst van Europa bedreigt. Vanaf het prille begin, in de jaren negentig, was er het enorme onderscheid in temperament en overtuigingen. In economische kracht eveneens, hetgeen leidde tot afhankelijkheid, wat vaak fataal kan eindigen in relaties. In plaats van naar elkaar toe te groeien laten de geliefden de tegenstellingen door de jaren heen alleen maar toenemen. Net als het gekibbel, de irritaties, de ruzies. De euro is een test voor wat er gebeurt als je één munt invoert voor negentien landen met ieder een eigen status, een eigen cultuur en met eigen sociaal/maatschappelijke en financieel/economische fundamenten. Wat economen hier en in de VS zien is dat de euro een mislukt experiment is geworden. De munt heeft economische groei geschaad, tegenstellingen tussen landen vergroot en betekende de doodsteek voor solidariteit in de eurozone. Stiglitz schetst een sombere toekomst voor de euro in zijn huidige vorm. De tijd dringt om maatregelen te nemen om de eurozone bij elkaar te houden. “Dit soort processen kosten veel tijd, maar het is de vraag of die er nog wel is. Kijk maar naar de onderhandelingen over een Brexit. Politici willen aansturen op een ordelijk verloop hiervan, maar het is de vraag of hen dat wordt gegund.” De Britse premier May liet deze week weten dat ze voornemens is volgend voorjaar de artikel 50 procedure op te starten. Stiglitz verwijst naar een onderzoek van de econoom Robert Mundell, die ver voor de introductie van de euro, al publiceerde over de beperkingen van een Muntunie (euro). Zijn conclusie was toen al dat een eenheidsmunt zonder politieke unie nooit gaat werken. Welnu, Mundell’s gedachtenexperiment is werkelijkheid geworden. En mijn conclusie, die van Stiglitz, is dat de muntunie nog veel problematischer is dan voorspeld.’ Alhoewel er kritiek te horen is over enkele aannames die de Nobelprijswinnaar in zijn boek pleegt, is ook te horen dat wat hij schrijft en zegt wordt herkend en ondersteund, maar niet luid en duidelijk naar buiten wordt gebracht. Stiglitz heeft afgelopen weekend met Dijssel van gedachten gewisseld: er ontstond geen consensus over het te voeren beleid. Dat is ook wel verklaarbaar want Stiglitz en de Griekse oud-minister van Financiën Yanis Varoufakis (de aartsvijand van Dijssel) liggen op een lijn. Stiglitz stelt: stop met de rigide begrotingsregels (EMU-saldo 3% en EMU-schuld 60%), realiseer een nauwere samenleving, een bankenunie en een schuldverdeling tussen noord en zuid; alleen zo is de euro te redden. En dat vul ik dan aan met breng Oost en West-Europese landen weer on speaking terms, voer het vluchtelingenbeleid uit en stop met het krankzinnige monetaire beleid van Draghi. En dan over de rol van Duitsland binnen de EU. Aan de ene kant zijn ze nodig om de kar te trekken, aan de andere kant traineren ze ‘meer Europa’. We kunnen ook niet ontkennen dat we daar een prijs voor moet betalen. Kijk naar de hoogmoed bij ondernemingen als Volkswagen en Deutsche Bank, kijk kritisch naar de wijze waarop Duitse politici de Grieken hebben vernederd. Uiteindelijk betaalt de EU daarvoor een prijs, mogelijk zelfs een hoge prijs. Ik sluit helemaal niet uit dat de Britten zich niet langer door de Duitsers wilden laten kapittelen.

Het IMF kwam deze week met een onverwachte waarschuwing voor Dijssel en het kabinet Rutte II: de groei van de Nederlandse economie gaat wat vertragen. Een open economie als die van Nederland is gevoelig voor een vertraging van de wereldhandel. Het IMF verwacht een lagere groei voor ons land. Groeide de economie vorig jaar nog 2%, dit jaar blijven we steken op 1,7%, volgend jaar is dat naar verwachting 1,6%. Ook wereldwijd ziet het IMF dat de economie afkoelt. Het fonds waarschuwt voor groeiend protectionisme en populisme, dat de groei hindert. Het IMF verwacht dat de wereldeconomie dit jaar 3,1% groeit, volgend jaar stijgt dat naar 3,4%. Die groeiversnelling is vooral te danken aan een verbetering van de groei in opkomende landen, waaronder Rusland en Brazilië. Beide ramingen liggen echter fractioneel lager dan bij de vooruitzichten van april. De risico’s van de politieke onenigheid en protectionistisch beleid nemen volgens het fonds toe. Als voorbeeld wordt het Brexit-referendum genoemd. Hoe groot de gevolgen daarvan zijn, blijft onduidelijk zolang de handelsverdragen tussen de Britten en de EU nog niet bekend zijn. Ook de harde verkiezingsstrijd in de VS laat zien dat het vraagvlak voor globalisering en vrije handel afbrokkelt. Maar je verschuilen achter de eigen grenzen is volgens het IMF niet het juiste antwoord op de groeiende inkomensongelijkheid en de lagere economische groei. Het IMF maakt zich zorgen om de trage groei van de wereldhandel. Sinds 2012 nam de wereldhandel gemiddeld per jaar slechts 3% toe. Dat was de helft lager dan de gemiddelde groei in de drie decennia daarvoor. Een sluitende verklaring daarvoor heeft het IMF niet. Een belangrijke factor is het trage tempo waarin de wereldeconomie groeit. Maar het fonds wijst ook naar een toename van protectionistische maatregelen en een lager tempo waarin landen akkoorden voor vrije handel sluiten.

Dit weekend is Maurice de Hond 40 jaar bezig met politieke peilingen. Hoe kijkt hij naar de politiek en naar de ontwikkeling van democratische staatsstructuren in de Westerse wereld. Kijk niet alleen naar de verkiezingsstrijd in de VS tussen Trump en Clinton. Kijk naar Kijk ook naar de Europese Unie en de lidstaten van de EU. De waardering van de politiek door het kiezersvolk. In hoeverre vertolkt Rutte nog de stem van het volk. Wordt hij gezien als de leider van het Nederlandse volk. Behartigt hij de belangen van alle inwoners, of zet hij bepaalde groepen buitenspel. Hij zegt dat Nederland blijft zoals Nederland nu is. Is een chotspe, Nederland is nu niet meer het land dat het vijf jaar geleden was en over vijf jaar (2021) zal Nederland er ook anders uitzien. Al was het maar dat de relatie met de EU inhoudelijk zal zijn gewijzigd. Staat de democratie in de Westelijke wereld op instorten? Moet ons staatsstelsel worden vernieuwd, hervormd en hoe zou dat dan moeten? De politici van vandaag en morgen zullen daar geen voorzet voor doen. Althans dat mag je niet van ze verwachten, ook niet als het om Donald Trump gaat. Als de afstand tussen het volk en de politiek te groot wordt, en er geen draagvlak meer is onder het volk, zal het volk een greep naar de macht doen: een revolutie dus. Als dat in een land plaatsvindt, stel Griekenland, zal dat een zo grote uitstraling geven dat ‘op veel meer plekken’ het volk wakker geschud zal worden.

Ik ben deze week overstroomd in de media met Marc Rutte, die zich nu al profileert als de premie van het derde kabinet Rutte, ondanks, misschien wel dankzij, zijn uitspraak over ‘pleur_op’. De VVD krijgt zeker mijn stem niet bij de komende verkiezingen. Een paar punten uit het VVD-verkiezingsprogramma: het kinderpardon afschaffen; de huurtoeslag gaat omlaag (op een moment dat de huurprijzen in de sociale woningbouw omhoog mogen gaan); AOW uitkering op nog latere leeftijd; geen milieuzones; agenten worden niet als verdachte aangemerkt; illegaal verblijf van asielzoekers/vluchtelingen (ook als ze niet terug kunnen keren naar het thuisland), ook mensen die hulp verlenen aan illegalen zijn strafbaar.

Technologiebedrijf Ericsson schrapt 3000 banen in Zweden en gaat de productie in het thuisland verder inperken. Bij het bedrijf werkten eind juni wereldwijd 116.000 mensen, waarvan 16.000 in Zweden. Naast het banenverlies bij de productielijnen worden ook de afdelingen voor verkoop en onderzoek en ontwikkeling getroffen. Ericsson kondigde twee jaar geleden een flink bezuinigingsprogramma aan. Afgelopen zomer werd het besparingsdoel verder opgeschroefd, omdat de financiële resultaten ondermaats bleven. Dat kostte uiteindelijk ook topman Hans Vestberg de kop. Het bedrijf, dat apparatuur voor telecomnetwerken maakt, heeft veel last van concurrentie van onder meer Nokia en Huawei en lagere investeringen door klanten.

ING schrapt wereldwijd zo’n 7000 banen. In Nederland moeten tot 2021 in totaal 2300 medewerkers op zoek naar ander werk. Dat heeft de leiding van ING bekendgemaakt. De bank voert een nieuwe reorganisatie door, die tot meer efficiency moet leiden. Dit moet volgens de leiding weer betere en snellere (online) dienstverlening voor klanten opleveren. Onder meer alle verschillende technische systemen worden wereldwijd geharmoniseerd. Voor dit laatste investeert ING €800 mln in verbetering van alle systemen. De reorganisatie moet in 2021 zo’n €900 miljoen aan kostenbesparing opleveren. De zwaarste klappen qua personeelsbezetting vinden plaats in Nederland en België. Het Belgische onderdeel van ING wordt met een fte-verlies van 3500 het meest ingrijpend getroffen. Van de 7000 banen die in totaal moeten verdwijnen zijn 950 posities die ’door externe partijen’ worden ingevuld. Steeds meer klanten gaan digitaal en bankieren bij ons via mobiele apparaten. Zij verwachten dat wij nieuwe technologie net zo snel doorvoeren als in andere sectoren gebeurt. Om een leider in digitaal bankieren te blijven, moeten wij een betere klantenervaring bieden die direct, persoonlijk, eenvoudig en relevant is”, licht ceo Ralph Hamers de noodzaak van de nieuwe ingrijpende plannen toe. ,,Tegelijkertijd worden banken geconfronteerd met aanhoudende toezichtsregels en een lange periode van ultralage rentes. Deze factoren zetten de winsten onder druk, en die winsten zijn nodig om groei en investeringen te financieren.” Klaas Knot, de president van DNB, kijkt dieper naar deze problematiek. Nederlandse banken zien hun winstgevendheid verder teruglopen door steeds zwaardere eisen aan hun kapitaalbuffers. Toch beloven zij hun aandeelhouders nog rendementen van 10% of meer. Onhaalbaar, concludeert toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) in een studie die zij recentelijk naar buiten bracht. Oneerlijk, zeg ik daarbij. Nu al beloven banken hun beleggers meer dan zij waarmaken. Terwijl de spaarders worden afgeschept met extreem lage rentes over hun spaargeld, worden beleggers verwent met dubbele rendementscijfers. De winstgevendheid van banken wordt veelal uitgedrukt in het rendement op het eigen vermogen. Dat kwam in de eerste helft van dit jaar uit op 7,3% gemiddeld voor de drie Nederlandse grootbanken (ABN Amro, ING en Rabobank). Dat is voor alle drie lager dan wat zij voorspiegelen. Rabobank wil minimaal 8% halen, ABN Amro en ING mikken op minimaal 10%. De onderzoekers van DNB voorzien eerder een verdere daling dan een stijging van de winstgevendheid. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan aanvullende kapitaaleisen voor banken. Voor de drie grote banken betekent dat een extra kapitaalbehoefte van €10 tot €30 mrd. Daarmee stijgt het eigen vermogen en wordt het rendement als vanzelf lager, tenzij banken via stevige kostenbesparingen de winst ook weten op te krikken, zoals ING probeert met een grote sanerinsgoperatie. Die kans is niet erg groot, verwacht DNB. In een gemiddeld scenario daalt de winstgevendheid van banken verder, van 7,3% naar 5,6% rendement. Daarmee zijn de streefcijfers van de banken ver uit beeld geraakt. Via kostenbesparingen kunnen banken mogelijk wat terugwinnen, maar het is onwaarschijnlijk dat ze daarmee ver boven het huidige niveau zullen uitkomen, zo rekent DNB voor. Wereldwijde toezichthouders onderhandelen momenteel ook over de nieuwe eisen voor banken. Dat gaat vooral over de manier waarop banken hun bezittingen mogen ‘wegen’ voor de berekening van hun buffers. Zo hoeven banken bijvoorbeeld minder buffers aan te houden bij het verstrekken van hypotheken dan bij het lenen van eenzelfde bedrag aan het mkb. De manier waarop banken die risico’s invullen, mogen zij nu in grote mate nog zelf bepalen. DNB verzet zich internationaal sterk tegen kritiek op die aanpak. Vooral de Amerikanen willen dat banken minder ruimte krijgen om zelf hun risico’s en daarmee hun buffers te bepalen. Zij pleiten voor een standaardmodel, waarin alle banken hun leningen op dezelfde manier waarderen. Dat moet voorkomen dat banken aan hun interne modellen sleutelen met als doel hun buffers te verkleinen en daarmee hun winstgevendheid te vergroten. Dat kan voor de Nederlandse banken grote gevolgen hebben. Vooral de enorme hypotheekportefeuilles van de drie grootbanken kunnen een molensteen om hun nek worden. Volgens het IMF ‘wegen’ Nederlandse banken hun hypotheken maar voor 11,5% mee. In een publicatie van Rabobank van dit voorjaar rekent de bank voor dat op die manier banken minder dan één procent aan buffers achter de hand hebben voor hun hypothekenportefeuille. En dat krijgt toezichthouder DNB maar moeilijk uitgelegd in het buitenland. Het is niet alleen moeilijk uit te leggen, het is ook uiterst onwenselijk. Onlangs dreigde de toezichthouder regels die uit het internationaal overleg voortvloeien niet in te voeren. De onderhandelaars van DNB maakten zich in een interview met het FD hard voor het recht van banken om zelf hun risico’s te blijven bepalen. Maar dat is nog maar de vraag of dat ‘wenselijk’ is. Hoe moet ik de stellingname van DNB uitleggen. Wie is er verantwoordelijk voor de grote van het bufferkapitaal in relatie tot de risico’s die zij lopen met hun leningenportefeuille? De bank zelf of de toezichthouder?

De extreme stimuleringsmaatregelen van de Europese Centrale Bank hebben per saldo een positieve bijdrage geleverd aan het Europese bankensysteem, zo stelt ECB-bestuurder Yves Mersch. Mersch reageerde daarmee op de kritiek dat na het beleid van de ECB om negatieve rentes door te gaan voeren banken er mee worstelen om winstgevend te blijven, zo meldt The Financial Times. Volgens de ECB-bestuurder hebben globaal de recente steunacties een positieve impact gehad op de winstgevendheid van banken in vergelijking met een scenario dat de ECB niets zou hebben gedaan. De ECB heeft in de afgelopen jaren onder meer de beleidsrente naar vrijwel nul gebracht en daarnaast de rente waartegen banken hun overtollige tegoeden stallen bij de ECB negatief te maken om de inflatie richting de doelstelling van 2% aan te jagen. Mersch en Knot kijken niet op dezelfde wijze naar de gevolgen van de (negatieve) rentetarieven voor de winstgevendheid van de banken als gevolg van het door Draghi gevoerde beleid.

Nog even en het is net zo rendabel om je spaargeld in een oude sok te bewaren als op een spaarrekening. Triodos Bank heeft de rente op internetspaarrekeningen gehalveerd naar 0,1%. De rente is daarmee lager dan de toch al ultralage inflatie – tot nu toe in 2016 gemiddeld 0,3% – waardoor sparen bij de ‘duurzame’ bank in feite geld kost. Triodos bood al langer de laagste rente van alle Nederlandse banken, maar in de hele bancaire sector gaat de vergoeding die klanten krijgen voor het stallen van hun geld langzaam maar zeker richting het nulpunt. Bij de drie grote banken ABN Amro, ING en Rabobank komt de rente op een gewone internetspaarrekening niet boven de 0,3%. De maximale rente op een spaarrekening met vrij opneembare tegoeden is 0,8%, geboden door Nationale Nederlanden. Een jaar of drie geleden boden de drie grote banken nog het dubbele. Als belangrijkste reden voor de renteverlaging noemt Triodos de historisch lage rentetarieven van de Europese Centrale Bank. Zoals spaarders geld onderbrengen bij een bank, zo parkeren banken spaargeld dat ze niet direct kunnen gebruiken – bijvoorbeeld omdat er niet genoeg bedrijven zijn om leningen aan te verstrekken – tijdelijk bij de ECB. Maar de ECB rekent daarvoor een negatieve rente van min 0,4%, waardoor banken voor elke duizend euro spaargeld die ze in Frankfurt parkeren in feite een boete van vier euro per jaar moeten betalen. De ECB hoopt zo te stimuleren dat banken leningen verstrekken aan bedrijven en de economie helpen aan te jagen. Banken reageren hierop door de rente op spaarrekeningen te verlagen. ‘Wij financieren onszelf met spaargeld, we trekken in tegenstelling tot andere banken geen geld aan op de kapitaalmarkt’, zegt Triodos-woordvoerder Maarten Thijs. ‘Met dat spaargeld verstrekken we leningen aan duurzame ondernemers. Maar het ophalen van spaargeld en het verstrekken van leningen houdt nu eenmaal geen gelijke tred: al was het maar omdat het beoordelen van kredietaanvragen op risico’s, rendement en duurzaamheid een arbeidsintensief proces is. Het overtollige spaargeld stallen we deels bij de ECB, maar tegen een negatieve rente. De nadelige gevolgen daarvan moeten we helaas voor een deel doorberekenen aan onze spaarders.’ Her en der in Europa bieden banken zelfs al negatieve rentes op spaarrekeningen. Een bank uit het Beierse Gmund am Tegernsee rekent klanten met meer dan een ton aan spaargeld een rente van min 0,4%, oftewel een jaarlijkse spaarboete van €400 over €100.000. Ook de Royal Bank of Scotland en de Bank of Ireland rekenen vermogende klanten inmiddels een negatieve rente. ABN Amro heeft onlangs de voorwaarden voor zakelijke klanten veranderd, waardoor de bank sinds 1 oktober in geval van ‘uitzonderlijke marktomstandigheden’ de rente mag verlagen tot onder nul.

Levende hel’ in Aleppo maar het Westen grijpt niet in. Het is alweer even geleden dat John Kerry de telefoon pakte en Moskou opbelde met een dreigement: nog meer bombardementen op Aleppo en het is afgelopen met onze gesprekken over Syrië. Maar nieuwe luchtaanvallen bleven Oost-Aleppo teisteren. Maar Kerry handelt niet consequent want een paar dagen later hing hij weer aan de lijn bij de Russische minister van Buitenlandse Zaken om over Syrië te praten? Precies, Kerry. Door wie wordt het standpunt van de Amerikanen verwoord. Kerry spreekt niet namens het Witte Huis en het ministerie van Defensie. Kerry zit zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken uit en komt niet meer terug in het kabinet na de verkiezingen. De positie van de VS is niet ‘wenselijk’. Wiens beleid is verantwoordelijk voor de enorme chaos in het Midden Oosten. Wie wilde zo nodig Saddam Hoesein van zijn zetel wippen en wat waren daarvan de gevolgen? Wie ging er wapens leveren aan Syrische rebellengroepen die zich momenteel in Oost-Aleppo bevinden. Wie zijn eigenlijk die rebellen, die meer dan 100 groepjes die het vertrek van Assad nastreven. Stel, Assad verdwijnt van het slagveld, wat gaat er dan gebeuren. Grijpt dan IS de macht of de Koerden of de Russen? En verdelen die 100 rebellengroepjes dan 100 lapjes grond? De Russische en Syrische luchtaanvallen op rebellengebied in Oost-Aleppo zijn niet gestopt sinds het dreigement van de Amerikaanse minister. Ze worden heviger. Moskous enige vliegdekschip is onderweg naar de regio en dit weekend arriveerden nieuwe Su-24 en Su-34 gevechtsjagers op de Russische basis in Syrië. De Amerikanen willen en de Syrische rebellen wapens blijven leveren om daarmee het aftreden van Assad te realiseren, maar tegelijkertijd willen ze een staakt het vuren om humane missies (voeding, drank en medicijnen) mogelijk te maken. Als de Amerikanen hun verlies accepteren en stoppen met het leveren van wapens is er geen reden meer voor de Russen en Assad om te blijven bombarderen. Het enige wat dan blijft is IS, dat veel van hun kracht heeft verloren.

Deutsche Bank blijft slecht nieuws aantrekken. De bank is deze week officieel in staat van beschuldiging gesteld voor het derivatenschandaal bij de Italiaanse Banco Monte dei Paschi di Siena. Een rechter in Milaan heeft het verzoek van de Italiaanse justitie om een strafzaak in gang te zetten tegen Deutsche Bank, een medewerker van het concern en vijf oud-bestuurders, toegewezen. Ook enkele oud-bestuurders van de Japanse zakenbank Nomura en Monte dei Paschi zelf moeten voor de rechter verschijnen. Bij Monte dei Paschi, de oudste bank ter wereld, zouden tussen 2008 en 2012 via ingewikkelde financiële constructies met derivaten forse verliezen tot €2 mrd zijn gemaskeerd. Volgens de aanklagers hebben de andere twee banken de Italianen daarbij geholpen. De Japanse bank ontkent de beschuldiging. Deutsche Bank zegt dat het zich in de rechtszaal zal verdedigen. Deutsche Bank is een van de belangrijkste financiële concerns ter wereld, maar staat zwaar onder druk door dreigende miljardenboetes en een reeks onopgeloste problemen uit het verleden. Deutsche Bank was ooit de degelijkste bank van het Duitse Wirtschaftswunder. Na talrijke schandalen is van dat imago weinig meer over. Duitsland is het land dat de EU sinds 2008 de les leest inzake de verhouding tussen politiek en de financiële wereld. En Duitsland is het land dat het hardste streed voor de nieuwe Europese bankenregels die het verlenen van staatssteun een stuk ingewikkelder hebben gemaakt. Toen de Italiaanse regering begin dit jaar toch overwoog de op omvallen staande bank Monte dei Paschi te steunen, achtte Angela Merkel het nodig nog eens persoonlijk duidelijk te maken dat dat niet de bedoeling was. En dat terwijl de aandelenkoers van Deutsche Bank ook toen al daalde als gevolg van onfrisse zaken in onder andere de VS en Rusland. In het ad.nl las ik een interessant artikel, met uitspraken als: een knock-out van Deutsche Bank kan zomaar het einde inluiden van Angela Merkel; van financieel bastion tot zorgenkind. Juist in het land dat de eurocrisis met vlag en wimpel overleefde en sindsdien zo veel macht naar zich toetrok, zit nu opgescheept met de grootste probleembank van Europa. Deutsche Bank A.G. heeft momenteel veel weg van een bokser die staat te tollen op zijn benen. Een bokser die nog net niet smeekt om de verlossende knock-out (handdoek in de ring werpen), omdat die ellendige reeks van klappen hem te veel is geworden. De boete van ruim 2 miljard dollar in 2015, vanwege het manipuleren van het tarief van de Libor-rente, was al een ongekend schandaal. Het bleek de opmaat tot veel meer ellende: fraude-affaires in Rusland, gesjoemel met rentederivaten in Italië en als kers op de taart de monsterboete die de Amerikaanse autoriteiten willen uitdelen voor het aansmeren van rommelhypotheken aan klanten in de VS. Beleggers reageerden teleurgesteld op het bericht dat topman John Cryan bij een ontmoeting met het Amerikaanse ministerie van Justitie geen akkoord kunnen sluiten over een schikking. Cryan had volgens Bild afgelopen vrijdag in Washington een ontmoeting met justitie. De Amerikaanse autoriteiten hebben Deutsche Bank een schikkingsvoorstel gedaan van $14 mrd, maar dat werd afgewezen door de grootste bank van Duitsland. Deutsche Bank en de Amerikaanse justitie wilden geen commentaar geven. Naar verluidt overlegt Deutsche Bank met banken op Wall Street over manieren om met de hoge juridische kosten om te gaan, inclusief een aandelenverkoop van €5 mrd. Ook diverse Duitse bedrijven en de Duitse overheid zouden praten over een reddingsplan voor Deutsche Bank. Het financiële concern overweegt volgens bronnen verder om zijn vermogensbeheerdivisie naar de beurs te brengen. Deze week werd door ingewijden ook nog gemeld dat de koninklijke familie van Qatar overweegt om haar belang in Deutsche Bank te vergroten, van circa 10% tot mogelijk 15%. De stap zou bedoeld zijn om meer controle uit te kunnen oefenen op het beleid bij de bank. Zodra het belang van een aandeelhouder de 10% overschrijdt moet de deelname transparanter worden gemaakt. Deutsche Bank houdt vast aan een extra banenreductie in Duitsland na een akkoord met vertegenwoordigers van werknemers. Daarmee vervallen zoals eerder aangekondigd 1000 arbeidsplaatsen extra. In totaal schrapt Deutsche Bank 4000 banen, voornamelijk op de afdelingen personeelszaken, vermogensbeheer, wereldwijde markten, onderzoek en bedrijfsfinanciering. De banenreductie werd vorig jaar al aangekondigd en is onderdeel van een breder reorganisatieplan. Daarmee wil de bank de winstgevendheid opvijzelen. Zorgen over de kapitaalpositie zette het aandeel Deutsche Bank de afgelopen weken stevig onder druk. Dit jaar is de beurswaarde van de bank bijna gehalveerd. Heeft Deutsche voldoende kapitaalbuffers om de tegenslagen van boetes te kunnen opvangen? Bij de laatste Europese stresstest voor banken vorig jaar bleken naast de Italiaanse banken plots Deutsche Bank en landgenoot Commerzbank de ogen op zich gericht. Ze scoorden slechter dan de meeste Franse en Spaanse banken. Mocht staatssteun voor Deutsche aan de orde zijn of komen, dan voorkomt Angela Merkel misschien de ineenstorting van een voor Duitsland onmisbare bank, maar tekent ze ook haar eigen politieke doodvonnis. In Europa zien ze Merkel al aankomen. Eerst extreem moeilijk doen over noodpakketten voor Griekenland en Italië, maar in eigen huis andere regels toepassen? De Brusselse regeltjes bieden daarvoor wel een escape, maar hoe gaan de Grieken en Italianen daarop reageren?

De rust is weergekeerd, zegt ook eurocommissaris Frans Timmermans, die aan de wieg stond van de deal om de vluchtelingenstroom tot bedaren te brengen. Ook met de aanslagen in het achterhoofd benadrukt hij dat Europa zijn burgers moet laten zien dat het zijn buitengrenzen kan bewaken. Met die stroom kwamen terroristen mee. Terwijl we barmhartigheid kunnen tonen door mensen veilig onderdak te bieden, blazen we plannen voor azc’s af en staan er bedden leeg. Maar toch. De vluchtelingenopvang verdeelt Europa nog steeds. De herplaatsing van 160.000 asielzoekers vanuit Griekenland en Italië loopt ietsje vlotter, toch stond de teller deze week pas op 5651 (726 in Nederland). Sommige landen weigeren nog steeds mee te werken. Intussen leven vluchtelingen, ook kinderen, in barre omstandigheden. De situatie is hier en daar onhoudbaar, voor bewoners én vluchtelingen in overbevolkte kampen. “We hebben hulp nodig van andere Europese landen”, zei een huilende Griekse gezondheidsinspecteur over een kamp op Chios. Italië behaalde deze week een record door in 24 uur 6500 vluchtelingen uit de zee te redden. En twee dagen later werden er 11.000 bootvluchtelingen uit rubberbootjes gered. Er werden zo’n 40 reddingsoperaties uitgevoerd, 20 kilometer van de Libische kust. De vluchtroute over zee heeft al 3165 levens geëist in 2016 (cijfers tot augustus). Griekenland kondigde deze week aan mensen over te plaatsen naar ‘bewaakte gebouwen’ op het vasteland. Het beklaagt zich over het gebrek aan steun bij EU-partners. Ook in Nederland zelf is er kritiek dat we de ogen sluiten voor inhumane situaties. Waar staat Rutte en waar staat hij voor? De VVD is daarover duidelijk: ‘het huidige migratiesysteem is onhoudbaar’. De partij van Rutte wil alleen nog vluchtelingen opvangen in gecontroleerde aantallen. En hoe verhoudt dit partij-standpunt zich tot de >100.000 vluchtelingen in Italië en de 50.000 op de Griekse eilanden. Wie het weet mag het zeggen. In het volgende blog meer informatie over dit dossier.

Het Britse pond is deze week opnieuw verder weggezakt. De munt ging tegenover de dollar onder het dertigjaars dieptepunt kort na de uitslag van het Brexit-referendum. Het pond stond 0,6% lager op $1,248. Tegen de euro zakte de munt naar GBP1,1094. De nieuwste teruggang zette in nadat premier May in Birmingham voor de Conservatieve achterban meldde een Brexit te willen uitonderhandelen met de Europese Unie zoals werd gevreesd: een à la carte-variant. Daarbij meldde May dat de Britten geen volledig vrij verkeer van personen willen toestaan en geen toezicht van Europese instituten, zoals het Europees Hof van Justitie. Daarnaast maakte May bekend uiterlijk vanaf maart volgend jaar gesprekken voor de uittreding te beginnen. Ondanks betere industriecijfers zakte het pond ook nog naar het laagste peil sinds 1985.

De inflatie in Nederland is lager dan in de eurozone, meldt het CBS. Naast de consumentenprijsindex (CPI) berekent het CBS ook de Europees geharmoniseerde prijsindex (HICP).De inflatie in Nederland volgens de HICP daalde, van 0,1% in augustus naar -0,1% in september. De inflatie in de eurozone steeg naar 0,4%. Daarmee blijft de inflatie in Nederland onder het niveau van de eurozone. Vooral de stijging van de energieprijzen veroorzaakte de toename van de inflatie in de eurozone. De HICP wordt volgens de Europees geharmoniseerde methode berekend zodat deze kan worden vergeleken met andere lidstaten van de Europese Unie. De prijsindexcijfers voor de eurozone en de Europese Unie als geheel worden berekend uit de HICP’s van de afzonderlijke lidstaten. De Europese Centrale Bank gebruikt deze cijfers voor het monetaire beleid. De HICP houdt in tegenstelling tot de CPI geen rekening met de kosten van het wonen in de eigen woning. In de CPI worden deze kosten berekend aan de hand van de prijsontwikkeling van huurwoningen. Omdat de huurstijging hoger is dan de gemiddelde prijsstijging van andere goederen en diensten, komt de Nederlandse inflatie volgens de CPI op dit moment iets hoger uit dan volgens de HICP. De inflatie volgens de consumentenprijsindex (CPI) daalde in september naar 0,1%. De prijsontwikkeling van kleding en schoenen had in september een verlagend effect op de inflatie. Kleding en schoenen waren 1,1% goedkoper dan een jaar eerder. Ook de prijsontwikkeling van bungalowparken had een neerwaarts effect op de inflatie. Daarentegen had de prijsontwikkeling van autobrandstoffen een verhogend effect op de inflatie. Inflatie zonder energie, voeding, alcohol en tabak gaat ook omlaag. Omdat de prijsontwikkeling van energie en voeding sterk fluctueert en de prijzen van alcohol en tabak vaak stijgen door belastingmaatregelen, wordt ook gekeken naar de inflatie exclusief deze productgroepen. De inflatie in september volgens deze maatstaf daalde naar 0,4%. In augustus was dit nog 0,8%. In augustus waren goederen en diensten voor consumenten nog 0,2% duurder dan een jaar eerder.

Het groeiende verzet tegen globalisering en vrijhandel kan een belangrijke pilaar van de Nederlandse welvaart ondermijnen. De voordelen van internationale handel moeten daarom goed worden uitgelegd en verdedigd. Dat zei de president van De Nederlandsche bank (DNB), Klaas Knot, op de jaarvergaderingen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in Washington. “We hebben onze welvaart grotendeels te danken aan globalisering en internationale handel”, stelt Knot. “Maar dat vereist onderhoud en een aanhoudende uitleg over de win-winsituatie die het biedt. We moeten ervoor zorgen dat iedereen kan meeprofiteren. Maar het belang van vrijhandel op zich staat buiten kijf.” Knot sloot zich aan bij waarschuwingen van het IMF tegen het toenemende protectionisme, waarbij politici zich afwenden van internationale handel en samenwerking. “,Het sentiment tegen globalisering is krachtig, maar het is niet altijd gebaseerd op feiten. We hebben enorm veel te danken aan vrijhandel en hebben dat wellicht wat te makkelijk voor lief genomen.” Het IMF koppelt de toenemende politieke onrust aan het uitblijven van een sterkere economische groei. Om populisten de wind uit de zeilen te nemen, moeten overheden volgens het fonds daarom trachten de groei te stimuleren. Financieel sterke landen zouden de lage rente daarbij moeten gebruiken voor extra investeringen. Knot reageerde terughoudendheid op die oproep. “Investeringsbeslissingen moeten niet worden gebaseerd op het feit dat het goedkoop is om te lenen. Er moet een goede casus liggen.” De centralebankpresident ziet wel ruimte voor investeringen, bijvoorbeeld op het gebied van duurzame energie, de digitale infrastructuur en onderwijs. Maar hij denkt niet dat er in Nederland sprake is van achterstallig onderhoud. Ik wil hier stellen dat ik de beperking die hij aanbrengt met betrekking tot hoognodige investeringen in de infrastructuur voor komende generaties, wel deel maar wel met de aantekening dat een extreem lage rente het aantrekkelijk kan maken juist nu te gaan investeren. De vraag is dan wat ‘achterstallig onderhoud’ inhoudt afgemeten aan het ontbrekende toekomstperspectief voor Nederland en Europa in relatie tot de globalisering.

De politieke onrust in de VS en Europa en de vrees voor protectionisme drukten afgelopen dagen hun stempel op de jaarvergaderingen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Daar werd bij elke mogelijkheid het belang van handel en samenwerking benadrukt, samen met de risico’s als iedereen alleen nog naar zichzelf kijkt.In hun slotverklaring beloofden de 189 lidstaten van het IMF meer te zullen doen om de handel te stimuleren, om zo de hele economie een oppepper te geven. Bij een betere verdeling van de voordelen onder alle lagen van de bevolking kan de roep om grenzen te sluiten dan in de kiem worden gesmoord, hoopt het IMF. De naam van de beide presidentskandidaten werd in officiële bijeenkomsten niet genoemd, maar het IMF schaarde de onzekerheid rond de Amerikaanse verkiezingen samen met de brexit wel expliciet bij de meest acute risico’s voor de wereldeconomie. De groei daarvan is in de ogen van het fonds toch al ,,te lang te laag” en dreigt nog verder in de verdrukking te komen, als wordt toegegeven aan de protectionistische neigingen waarmee politici campagne voeren. De overtuiging dat handel en overleg tussen landen de wereldeconomie vooruit helpt, is decennialang niet zó op de proef gesteld als nu, hield IMF-topvrouw Christine Lagarde de ministers van Financiën en centrale bankiers in Washington voor. ,,Onze oprichters zouden bezorgd zijn als ze hier nu waren.” Om de schade van protectionisme te schetsen, berekende het fonds de gevolgen als handelsbarrières de importprijzen wereldwijd binnen drie jaar met 10% laten stijgen. De productie en consumptie zouden daardoor wereldwijd met 2% dalen, terwijl de investeringen nog harder zouden afnemen. De Chinese minister van Financiën Lou Jiwei wees als voorzitter van de G20 op een onderliggende trend van ,,de-globalisering”. Ondanks alle retoriek tegen vrije handel zei hij op korte termijn echter alleen ,,oppervlakkige veranderingen” te verwachten in de internationale economie. Lagarde riep nogmaals op tot een allesomvattende aanpak van de economie, zodat centrale banken er niet langer alleen voor staan. ,,Laten we daarmee aan de slag gaan en wat actie tonen. Als we de krachten bundelen, kunnen we meer groei leveren.” Ik lees dit als een kritische opmerking richting het falende politieke beleid.

Banken, notarissen, autohandelaren, boekhouders en trustkantoren zijn van groot belang bij de opsporing van ‘fout geld’ afkomstig van misdaad of bestemd voor terroristen. Het Openbaar ministerie heeft voor de opsporing van verdachte transacties deze partijen aangesteld als ‘poortwachters’. Eerder heb ik al eens gemeld dat er twijfels zijn bij het OM of trustkantoren aan hun zorgplicht met betrekking tot dit dossier wel in voldoende mate voldoen. De vraag is of je ‘slagers hun eigen vlees moet laten keuren’? 259 trustkantoren zijn vergunninghoudend en staan onder toezicht van DNB. Bekend is dat bij trustkantoren, veelal gevestigd op de Zuidas, financiële zaken worden geregeld voor (veelal buitenlandse) vennootschappen, geen onderzoek dan wel geen melding wordt gedaan van verdachte transacties. Slechts 30 van de 259 trustkantoren voldoen aan de plichten van poortwachters. Waarvan acte.

Ondanks ernstige protesten van het kabinet, wordt KLM toch verder uitgehold door een opgelaaide machtsstrijd binnen de Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij Air France/KLM. De uitholling kost banen in Nederland. KLM’er Pieter Bootsma, inmiddels de hoogste Nederlander in Air France KLM, hevelt achter de schermen toch vluchten over van Schiphol naar Parijs. In juni zorgde een soortgelijk plan voor grote onrust bij KLM-personeel. Minister Dijsselbloem (Financiën) zei toen dat er van overheveling van KLM-vluchten geen sprake kan zijn, als er niet bezuinigd wordt bij Air France. Air France KLM ontkent het overhevelen van vluchten. De vakbonden zijn alert. „Wij houden de KLM-directie aan de afspraken die we hebben gemaakt over banengroei in ruil voor bezuinigingen”, zegt Bob van de Wal van de Vereniging Hoger KLM Personeel.

De economische activiteit in China groeide in september in het laagste tempo van de afgelopen drie maanden. Dat meldden onderzoeksbureau Caixin en Markit op basis van hun inkoopmanagersindexen. De uit de ontwikkelingen in de industrie en dienstensectoren samengestelde graadmeter voor de Chinese economie zakte in september van 51,8 naar 51,4. De index bleef daarmee voor de zevende maand hoger dan 50, de stand die de grens tussen toe- en afnemende economische activiteit weergeeft. De daling kwam vooral door een beperkte groei van de productie in de Chinese industrie. De marginale toename daar was de kleinste van de afgelopen drie maanden. De graadmeter voor de Chinese dienstensector bleef nagenoeg stabiel, op 52.

©2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 7 oktober 2016; week 40: AEX 450,06; BEL 20 3.526,21; CAC-40 4449,91; DAX 30 10.490,86; FTSE 100 7044,39; SMI 8.124,59; RTS (Rusland) 1002,07; DJIA 18240,49; NY-Nasdaq 100 4.864,523; Nikkei 225 16860,09; Hang Seng 23.818,99; All Ords 5548,50; SSEC 3004,703 (unchanged); €/$ 1,1199; goud $1257,60; dat is €36098,38 per kg, 3 maands Euribor -0,304% (1 weeks -0,38%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,117%, 10 jaar VS 1,7226%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,139, elders €1,289.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.