UPDATE08072017/384 De financiële sector in Nederland negeert de moraal

Voorafgaand aan de G20-bijeenkomst in Hamburg hebben de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Russische tegenhanger Vladimir Poetin een ontmoeting gehad. In de planning waren daarvoor 20 minuten ingeruimd, het werden er 136. Na afloop werd gemeld dat in een goede sfeer de beide wereldleiders over Oekraïne, Syrië en cybercriminaliteit gesproken. Het onderonsje was de eerste ontmoeting tussen de beide regeringsleiders sinds Trump in januari aan de macht kwam in het Witte Huis. Tijdens de economische top van de landen van de G20 in Hamburg trekken mogelijk 8000 gewelddadige extremisten en relschoppers naar de stad. Er waren >19.000 agenten van de oproerpolitie aanwezig om de orde te handhaven. Er waren veel rellen en veel onrust. Er werden barricaden en auto’s in de fik gestoken en winkels geplunderd. Er waren veel politieagenten op de been om de staatshoofden en regeringsleiders te beveiligen. De autoriteiten vreesden dat vooral extreemlinkse groepen op de top afkomen. In de stad zelf wonen naar schatting al 1100 extreemlinkse Hamburgers van wie er circa 650 tot geweldpleging geneigd zijn. Het gaat bijvoorbeeld om de Autonomen, gewelddadige extremisten die zich tegen de gevestigde orde en het kapitalisme keren en de Roter Aufbau Hamburg, een groep van marxistisch-leninistische signatuur die zich keert tegen internationale bedrijven en instellingen. Dus de anti-globalisten en de anti-kapitalisten. Maar volgens de Hamburgse politiechef Ralf Martin waren er ook uit het buitenland links-extremisten aanwezig. Hij sprak vooral van figuren uit Scandinavië, Italië en Zwitserland. Martin beklemtoonde dat die niet komen om te protesteren, maar ,,om massaal aanvallen te plegen”. De wereldleiders op de G20 zijn er niet in geslaagd om de VS alsnog te laten meedoen met het Klimaatakkoord van Parijs. Er was enige hoop dat het zou lukken om president Trump op andere gedachten te brengen. Gastvrouw Angela Merkel noemde het “betreurenswaardig” dat Trump bij zijn standpunt blijft. De andere landen zijn het erover eens dat het akkoord onomkeerbaar is. Ze hebben afgesproken om de doelstellingen zo snel mogelijk te realiseren. Verder zijn er afspraken gemaakt over onder meer de internationale handel. De landen zullen protectionisme bestrijden en streven naar eerlijk handelsverkeer. Bondskanselier Merkel sloot zaterdagmiddag de tweedaagse top af. De gastvrouw liet vooraf weten niet te willen dat ‘haar’ top mislukte en deed er alles aan om alle landen op één lijn te krijgen. Vrijdag noemde zij de gesprekken nog “erg lastig”. Merkel liet weten het besluit van Trump te betreuren, maar was tevreden over het feit dat de andere landen nog altijd stevig achter het akkoord staan. “Het is duidelijk dat we geen consensus konden bereiken”, zei Merkel. De Franse president Emmanuel Macron noemde de bijeenkomst “een top van moeilijke discussies”. “Dat wisten we vooraf. Maar we hebben een terugslag voorkomen.” Macron maakte tevens bekend dat zijn land op 12 december aanstaande gastheer zal zijn voor een nieuwe topconferentie over de voortgang van het klimaatverdrag. “Op die dag, twee jaar na de overeenkomst van Parijs, zal ik een top bijeenroepen over verdere te nemen maatregelen voor het klimaat. En met name de financiële kant daarvan.” Ook werd er in Hamburg uitgebreid gesproken over internationale handel. De landen hebben afgesproken om protectionisme tegen te gaan, maar erkennen tevens dat er ‘legitieme instrumenten’ zijn om handelsverstoringen te bestrijden. Met die uitzondering kunnen alle 20 deelnemers nog hun handel beschermen. Het overleg zaterdag tussen Merkel, president Emmanuel Macron van Frankrijk en de Russische president Vladimir Poetin over het militaire conflict in Oekraïne heeft tijdens de G20-top in Hamburg geen doorbraak opgeleverd. Volgens Merkel verliepen de gesprekken “zeer, zeer moeizaam”. De landen zullen met elkaar contact houden over de situatie. Dat zal eerst vooral telefonisch gebeuren, zegt Merkel. Hoewel er in 2015 in Minsk een akkoord werd bereikt over een staakt-het-vuren, is het geweld in de oostelijke regio’s Donetsk en Loehansk sindsdien niet helemaal geluwd. Rusland en Oekraïne beschuldigen elkaar ervan het bestand te schenden. Rex Tillerson, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, vliegt morgen naar Kiev. Hij is in het gezelschap van Kurt Volker, de voormalige Amerikaanse NAVO-ambassadeur, die onlangs is benoemd door de VS als Oekraïnegezant. Samen gaan zij proberen het vredesproces op gang te krijgen. De Amerikaanse inmenging is tegen de zin van Frankrijk. Macron zei eind vorige maand dat de Minsk-akkoorden de basis moeten blijven voor een oplossing van het conflict. Het zou een fout zijn om weer van voren af aan te beginnen en de VS bij de besprekingen te betrekken, aldus de Franse president. Eigenlijk was het handelsakkoord dat werd bereikt niet meer dan een bekrachtiging van een tot voor kort (lees: voor Trump) vanzelfsprekende status quo, die werd gevierd als een overwinning. Waarbij de rest van de wereld de VS ook nog tegemoet kwam met de afspraak op korte termijn verder te praten over een oplossing voor de wereldwijde overproductie van staal. Ook is er een akkoord bereikt over het project Compact with Africa, dat investeringen in het continent moet stimuleren. Dat is een succes voor Merkel, die de Afrika-politiek tot een van haar prioriteiten heeft verklaard, ook met het oog op het voorkomen van een nieuwe vluchtelingenstroom. Maar het Europese plan voor VN-sancties tegen het smokkelen van vluchtelingen liep stuk op een nee van Rusland en China. Over terrorismebestrijding werd men het zoals verwacht wel eens: afgesproken werd door te gaan op de ingeslagen weg. Allemaal zijn het akkoorden om tevreden mee kunnen zijn, maar wel tevreden bij gebrek aan beter.

De G20-top in Hamburg werd de afgelopen dagen en nachten ontsierd door hevige rellen. Merkel beloofde de slachtoffers van de ongeregeldheden een schadevergoeding, ze noemde daarbij geen concrete bedragen. De laatste grote demonstratie zaterdag verliep redelijk rustig. Volgens de politie waren er tussen de 50.000 en 100.000 man op de been, organisatoren spreken over 76.000. Wel werden in de buurt van de Millerntorplatz, waar de demonstratie eindigde, enkele bekende relschoppers uit de menigte gehaald. Daarop bekogelden zij de politie met flessen. De politie maakte gebruik van wapenstokken en een waterkanon om de rust te doen terugkeren. In totaal zijn 111 agenten gewond geraakt, waarvan 11 zwaar gewonden.

Het demissionaire kabinet duikt voor lastenverlichting, ondanks eigen afspraken daarover in het regeerakkoord. „We zitten in een uitzonderlijke situatie”, verweert minister Dijsselbloem (Financiën) zich. De PvdA-bewindsman werd tijdens een debat over de begroting van dit jaar er door de PVV fijntjes aan herinnerd dat VVD en PvdA in hun regeerakkoord hebben vastgelegd dat er in het geval van een overschot een kwart naar lastenverlichting moet. „Niemand hoor ik over lagere belastingen, zelfs de VVD niet”, foeterde PVV-Kamerlid Van Dijck. „Waarom niet?!” Dijsselbloem erkende de afspraak uit het akkoord, maar zei dat die vlieger voor 2017 niet opgaat omdat dit overschot vorig jaar nog niet voorzien was en de belastingen niet tijdens het jaar aangepast kunnen worden. Maar ook voor de begroting van 2018, die nu nog door de VVD en PvdA in elkaar gezet wordt, wil de bewindsman desgevraagd niet bij voorbaat de knip trekken. Terwijl de PvdA wel volop beloftes doet over ’evenwichtige koopkrachtverdeling’ en extra geld voor lerarensalarissen, wordt er een zuinig mondje getrokken wanneer Dijsselbloem aan de afspraak uit het eigen regeerakkoord, om bij een begrotingsoverschot belasting te verlagen, wordt herinnerd. „We zitten in een uitzonderlijke situatie”, wijst de PvdA-bewindsman op de demissionaire status van het kabinet. „Niemand had dit in 2012 verwacht dus nu is het aan de coalitie om te beslissen hoe we hiermee omgaan.” Dat is de grootst mogelijke nonsens. In 2012 is die afspraak door Rutte en Samsom gemaakt en die waren toen nog bij hun volle bewustzijn. Deal = deal, alleen niet voor Dijssel. Zijn onderbouwing slaat nergens op. Ook de VVD toont zich niet toeschietelijk. „Het is een ingewikkelde periode”, zegt Kamerlid Harbers. „Lastenverlichting is natuurlijk een ontzettend goed doel, maar we zijn ook aan het formeren.” Toezeggingen wil de liberaal daarom niet doen. „We gaan het rustig bekijken als we de begroting opstellen.” Enkele reacties van lezers op DFT: na een aantal jaren van graaien en stelen en leugens de waarheid verdoezelen en eigenbelang beschermen heeft u weer de VVD herkozen en ondanks de afstraffing van zetel verlies zit men nu weer aan de tafel. Laat dit een les voor u zijn ,en de economie draait over al redelijk dit is niet de verdienste van dit kabinet. Trap er niet in, het woord liberaal staat voor eerst ik en dan de rest pas. Ik had niet anders verwacht, en daarom stem ik niet op VVD of PvdA, CDA, en CU. Lege beloftes van wolven in schaapskleren. Dijsselbloem had een begrotingsoverschot van 200 miljoen. Nu geen lastenverlichting maar wel miljarden naar Griekenland? Is die €200 miljoen nodig voor opvangen asielzoekers uit Italie? 50.000 dit jaar? Je wordt genaaid waar je bij staat ….geen van alle partijen had de burger iets terug gegeven van de overschot in de begrotingen, de luchtmacht wil meer JSF, de marine betere onderzeeërs (Defensie heeft €586 mln meer nodig voor het op orde brengen van het defensie-apparaat) en de zorg en leraren meer geld, ambtenaren 3,25% erbij de hard werkende jan modaal heeft een nog hogere OZB gekregen haha…..

De economische groei in de 35 landen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) is in het eerste kwartaal van dit jaar afgezwakt in vergelijking met de voorgaande periode. Dat maakte de OESO bekend op basis van een nieuwe raming. De groei in het OESO-gebied kwam uit op 0,5% op kwartaalbasis, tegen 0,7% in de voorgaande periode. Binnen de zeven grootste economieën van de OESO was met name in Groot-Brittannië sprake van een tragere groei. Ook in de Verenigde Staten zwakte de groei af. In Canada, Duitsland en Italië trok die juist aan. Japan bleef gelijk.

Europees Ombudsman Emily O’Reilly heeft nog altijd veel vragen over het lidmaatschap van president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank (ECB) van een internationaal praatclubje van bankiers en economen dat de Groep van 30 wordt genoemd. Zij heeft Draghi opgeroepen daar snel meer duidelijkheid over te verschaffen. O’Reilly begon in januari een onderzoek na een klacht van Corporate Europe Observatory (CEO), een organisatie die kritisch is over de invloed die het bedrijfsleven via lobbyisten uitoefent bij Europese instanties. CEO betwijfelt of de aanwezigheid van Draghi bij besloten vergaderingen met bankiers wel te verenigen valt met de rol van de ECB als onafhankelijk toezichthouder op de banken waar zij leiding aan geven. Tot dusver heeft de ECB volgens de ombudsman goed meegewerkt aan het onderzoek. Maar dat neemt niet weg dat nog een waslijst van vragen onbeantwoord is gebleven. Zo wil O’Reilly graag weten wat het lidmaatschap van de Groep van 30 precies inhoudt, wie bepaalt wie er toe mogen treden of uitgenodigd worden voor de besloten bijeenkomsten. De ECB heeft volgens de ombudsvrouw tijdens het onderzoek laten weten dat Draghi de bijeenkomsten op persoonlijke titel bijwoont. Zij merkt daarbij evenwel op dat de Italiaan zich bij minstens één gelegenheid heeft laten vervangen door zijn plaatsvervanger bij de centrale bank toen hij verhinderd was. Ook daarvan wil zij graag de visie van de ECB horen. Verder wil O’Reilly weten hoe de ECB denkt te kunnen garanderen dat Draghi tijdens de besloten ontmoetingen geen vertrouwelijke informatie met zijn gesprekspartners deelt. Ook wil zij van de centralebankpresident horen op welke manier zijn lidmaatschap van de bankiersclub het publieke belang dient.

In Europa en Amerika blijven centrale bankiers tobben met de inflatie. Deze thermometer van de economie had al lang op de 2% moeten staan. Het bruto binnenlands product groeit, de orderportefeuilles van bedrijven zijn goed gevuld, de werkloosheid is laag. Wat is er mis? De Amerikaanse centrale bank, de FED, publiceerde midweeks de notulen van haar vergadering in juni. Diverse bestuurders bleken zich zorgen te maken over de lage inflatie. Normaal gesproken stijgt deze als de rente laag is. Bij een lage rente kunnen consumenten en bedrijven goedkoper lenen waardoor geld gaat rollen. Gevolg: meer vraag naar producten en diensten. Bedrijven krijgen zo meer werk en hebben meer personeel nodig. Dat lukt alleen als zij voldoende betalen. De hogere lonen werken door in de kostprijs van het product. Die stijgt en daarmee ook de inflatie. Maar de FED of de ECB kunnen nog zo hard draaien aan de renteknop, er gebeurt nagenoeg niets met de inflatie, die blijft – te – laag. Is de knop kapot, werkt de thermometer voor de inflatie niet meer, of hapert er iets in de economie? Het lijkt vooral dat laatste. Vorige maand kwam De Nederlandsche Bank (DNB) met een waarschuwing dat de officiële werkloosheidscijfers niet alles vertellen over de arbeidsmarkt. In Nederland, Europa en de VS zijn de percentages laag, of in elk geval dalende. In Nederland bijvoorbeeld ligt het werkloosheidspercentage rond de 6%. Dat zijn ongeveer 500.000 werklozen. Dit zijn de zichtbare werklozen. Daarnaast is er ook verborgen werkloosheid. Dat zijn de Nederlanders die bijvoorbeeld niet langer naar werk zoeken omdat zij het na talloze sollicitaties hebben opgegeven. Deze groep bestaat ook uit ongeveer een half miljoen mensen. Tel daarbij de één miljoen deeltijdwerkers en zzp’ers op die graag meer uren willen werken en het aantal werkzoekenden ligt ineens 3,5 keer zo hoog als het cijfer dat beleidsmakers (de politiek, de regering, de EU, de ECB en de OESO) gebruiken. Hetzelfde verschijnsel is te zien in Europa en de VS. Ook in Europa stijgt het aantal banen, maar zijn er tegelijkertijd veel vragen over de kwaliteit van dat werk. Veel bedrijven kiezen voor tijdelijke krachten om de lege plekken in de roosters op te vullen, ook als het om structureel werk gaat. Daarnaast groeit het aantal banen in de zogeheten middencategorie waar het loon laag is, iets dat bijvoorbeeld speelt in de verzorgende beroepen. In Nederland wees de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid daar ook op. Vorige maand was het ECB-president Mario Draghi die zijn zorg uitte over de ‘kwaliteitsarme banen’, zoals hij het werk op tijdelijke en kleine parttime contracten noemt. Ook de ECB heeft een cijfer geplakt op de verborgen werkloosheid. In plaats van het officiële Europese werkloosheidspercentage van 7,8% komt de ECB dan uit op 18%. De Verenigde Staten doen het met een verborgen werkloosheid van 14% beter, maar ook dat percentage is aanzienlijk hoger dan de officiële werkloosheid van 4,3%. Dat is de reden dat de loonstijging uitblijft, constateerde DNB vorige maand. Want ook bij salarissen geldt het mechanisme van vraag en aanbod. Ook wel bekend onder de variant: voor jou tien anderen. Het gevolg daarvan is een lage inflatie. Het lijkt erop dat autoriteiten hun eigen straatje aan het schoonvegen zijn en de zwarte piet naar de politieke leiders verschuiven. Het zij zo, ik waarschuw al geruime tijd voor de gevolgen van de onbekwaamheid van onze leiders. Voor mij resteert alleen nog maar de vraag ‘hoe hoog de prijs is die de burgers daarvoor moeten gaan betalen’. Op de oproep van Draghi om iets te doen aan de ‘kwaliteitsarme banen’ komt een reactie van de hoofdeconoom bij ING Nederland, Marieke Blom. De ruimte voor loonstijging in Nederland is beperkt. Er is onder meer veel verborgen werkloosheid in de vorm van werknemers die meer uren willen werken. „Een inhaalslag van de lonen om de gevolgen van de crisis te compenseren is niet het juiste medicijn.” Dat zegt Blom in een onderzoek naar de loonontwikkeling. ING gaat daarmee in tegen oproepen van onder meer De Nederlandsche Bank (DNB) en het Centraal Planbureau (CPB). Die stellen dat er ruimte is voor een loongolf, omdat werknemers er sinds de crisis nauwelijks op vooruit zijn gegaan, terwijl de economie weer aan het groeien is. Maar volgens ING komen werknemers er helemaal niet zo bekaaid vanaf. Blom: „Weliswaar stijgen de contractlonen sinds 1972 steeds minder snel. Maar vanwege de lage inflatie zijn de cao-lonen reëel gezien de afgelopen jaren snel gestegen.” Als de uitspraak juist zou zijn dan is dat zeker niet het geval voor veel gepensioneerden: al meer dan vijf jaar worden pensioenuitkeringen niet meer geïndexeerd. In haar pleidooi voor hogere lonen verwees DNB onder meer naar de arbeidsinkomensquote, het deel van de inkomsten dat een bedrijf uitbetaalt aan de werknemers. Die daalde in de marktsector sinds 1996 van 80% naar 73% in 2015. Maar dat cijfer vertelt niet het hele verhaal, zegt Blom. „De arbeidsinkomensquote van de totale economie, dus ook met de publieke sector erbij, is al ruim twintig jaar stabiel. Het is dus niet zo dat werknemers een steeds kleiner deel van de koek krijgen.” In de analyse van het CPB blijven volgens ING de loonkosten buiten beschouwing, terwijl een werkgever meer kwijt is aan een werknemer dan alleen het loon. Juist die loonkosten zijn de afgelopen jaren sneller gestegen dan de cao-lonen. Blom: „Werkgevers krijgen niet alleen te maken met een stijging van het loon volgens de cao, maar ook met periodieke loonstijgingen en bonussen.” Daar komen de stijgende sociale lasten nog eens bovenop. Blom: „De eerste jaren na de crisis stegen de pensioenpremies. Dus werkgevers waren duurder uit, terwijl werknemers dat niet direct in de portemonnee merkten.” Dat sluit aan bij de oproep die VNO NCW-voorzitter Hans de Boer vorige maand deed in De Telegraaf, dat niet de lonen omhoog moeten maar de lasten omlaag. Werkgevers hebben die stijgende kosten deels opgevangen door het inschakelen van zzp-ers. Daar zijn tijdens de crisis ook de hardste klappen gevallen wat inkomen betreft, ziet Blom. „Dat herstelt nu snel, maar ook in normale tijden zijn zzp-ers tot 40% goedkoper dan werknemers. Dat drukt dus wel op de arbeidsinkomensquote.” Het verschil in kosten is in veel gevallen omdat zelfstandigen premies en pensioenkosten niet in rekening brengen. De afgelopen jaren is de productiviteit harder gestegen dan de lonen, maar ook dat is volgens ING geen reden voor een inhaalslag van de beloning voor werknemers. Blom: „Dat past bij een economie die nog vroeg in de herstelfase zit. Eerst stijgt de productiviteit, dan pas de lonen.” ING verwacht dus wel dat lonen de komende jaren omhoog gaan. „Maar een extra loonstijging, als een inhaalslag na de crisis, daarvoor ziet de bank geen reden. Er wordt wel gezegd dat vakbonden niet scherp genoeg zijn. Maar de loonontwikkeling past juist bij de conjunctuur.” Dat de lonen tot nu toe niet harder zijn opgelopen, komt ook doordat er nauwelijks sprake is van krapte op de arbeidsmarkt. Blom: „Maar een op de tien bedrijven zegt moeite te hebben met het vinden van personeel. In 2008 was dat meer dan twee keer zoveel. In alle sectoren is het aantal openstaande vacatures bovendien lager dan voor de crisis.” Bovendien willen veel mensen die wel een baan hebben meer uren werken. De traditioneel gemeten werkloosheid daalde in 2016 naar 6%. Maar daarin worden mensen die meer uren willen werken of die niet meer actief zoeken naar een baan niet meegerekend, zegt Blom. „De verborgen werkloosheid is dus veel hoger. Wanneer je twaalf uur per week werkt, telt dat al mee in de werkgelegenheid. Terwijl dat nog lang geen volledige baan is.” Dat de verborgen werkloosheid zo hoog is, is volgens ING een gevolg van de ongewoon heftige crisis die in 2008 losbarstte. Daardoor duurt het ook lang voordat we daar weer van hersteld zijn, zegt Blom. „We zitten in een fase van herstel, maar nog geen uitbundige bloei.” Volledige werkgelegenheid, waar onze economie volgens VNO NCW op afstevent, is volgens de hoofdeconoom dan ook vooral een definitiekwestie. „De werkloosheid is al laag. Maar dat percentage geeft dus geen goed beeld.”

Jaap van Duijn schrijft in zijn column in DFT deze week over de economie, die volgens sommigen een exacte wetenschap is. De uitkomsten van het economisch proces laten zich in ieder geval vatten in getallen met cijfers achter de komma, die een grote precisie suggereren en die ook bepalend zijn voor het economisch beleid dat gevoerd wordt. Een belangrijke variabele is de inflatie, dat wil zeggen de mate waarin prijzen stijgen. Lonen, uitkeringen en pensioenen worden er aan gekoppeld. De inflatie in een bepaalde maand wordt gemeten door het prijspeil te vergelijken met het niveau van twaalf maanden geleden. Als de inflatie in mei 1,1% was, wil dat dus niet zeggen dat de prijzen die maand met 1,1% stegen, zoals nog wel eens gesuggereerd wordt, maar dat het prijspeil 1,1% hoger was dan in mei van het vorig jaar. Maar over welke prijzen hebben we het, vraagt van Duijn zich af. In het gewone taalgebruik gaat inflatie over de prijzen die consumenten betalen, maar omdat niet iedereen dezelfde spullen koopt, moeten er representatieve bestedingspakketjes worden samengesteld. Maar ouderen hebben een ander bestedingspatroon dan jongeren en gezinnen met kinderen geven hun geld deels aan andere dingen uit dan gezinnen zonder kinderen. In de stad (dure huizen, hoge huren) is het bestedingspatroon anders dan op het platteland. Enzovoorts. Er is dus niet één inflatiecijfer. Ook tussen landen verschilt de manier van meten. Dat is belangrijk, omdat het beleid van de ECB erop gericht is de inflatie in de eurozone op te voeren tot net onder 2%. Los van het volstrekt arbitraire karakter van dit getal, is het ook nog eens zo dat het moeilijk is een concrete voorstelling te maken van ‘de’ inflatie in de eurozone. In Ierland is die net boven nul, in Litouwen meer dan 3%. Vanwege de verschillen in meetmethoden berekent het CBS naast de Nederlandse inflatie ook nog eens de ‘Europees geharmoniseerde’ Nederlandse inflatie, met behoorlijk verschillende uitkomsten. Een aparte complicatie is dat de aard van producten, waarvan de prijs gemeten wordt, door technologische ontwikkelingen sterk kan veranderen. Een laptop van nu kan vele malen meer dan de PC van IBM in 1984 en is ook nog eens goedkoper. Idem voor televisies, camera’s, wasmachines enzovoorts. Waarschijnlijk wordt de deflatie van elektronica, die er al is, ook nog eens onderschat. Om het allemaal nog ingewikkelder te maken, heeft het CBS onlangs het inflatiebegrip verruimd door behalve naar goederen en diensten, ook naar vermogenstitels zoals aandelen en huizen te kijken. Dat is relevant omdat de honderden miljarden die, via de aankoop van obligaties door de ECB in de Europese economie zijn gepompt, vooral tot inflatie op de financiële markten en de huizenmarkt hebben geleid. Zo is de gewone inflatie weliswaar rond de 1%, maar de Nederlandse aandeleninflatie is 16% en de huizeninflatie 8%. Veel economische beslissingen hangen er van af, maar ‘de’ inflatie bestaat dus niet.

FD: Uit economische cijfers blijkt dat de wereldwijde groei dit jaar op een gemiddelde van 2,9% uitkomt. Sinds de wereldwijde financiële crisis is dit cijfer voortdurend gedaald. De wereldwijde inflatie zal dit jaar naar verwachting verder afnemen en slechts op 2,8% uitkomen. Hoewel er geen maatstaf is voor de wereldwijde productiviteit, lag deze in de VS op een laag niveau. Die lage groei, lage inflatie en lage productiviteit, ook zero economy genoemd, vormen een bron van bezorgdheid voor wetenschappers, beleidsmakers en beleggers. Waarom is er zo weinig groei, inflatie en productiviteit? De antwoorden van drie economen zijn complex en hebben tegenstrijdige gevolgen. Volgens de econoom Larry Summers wacht ons een seculiere stagnatie, oftewel een periode van lage productiviteit, lage groei en lage inflatie, en als gevolg daarvan ook een lage rente. Al die lage waarden hebben diverse oorzaken. Ten eerste wordt er te veel gespaard, omdat de vergrijzende bevolking meer geld opzij moet zetten voor de oude dag. Ten tweede wordt er te weinig geïnvesteerd, omdat we de belangrijkste uitvindingen achter de rug hebben en omdat de volgende innovaties naar verwachting een laag rendement hebben. Dit verklaart waarom de kredietverlening geen hoge vlucht heeft genomen en de investeringen laag zijn gebleven, met als direct gevolg dat de productiviteit, die het uiteindelijk van innovatie moet hebben, laag is. Volgens de theorie van seculiere stagnatie is de reële evenwichtsrente (de reële rente die aansluit op de doelinflatie en een economie met volledige werkgelegenheid) laag. Wat kunnen we doen om deze impasse te doorbreken? Ten eerste moeten de monetaire voorwaarden soepel blijven en de rente zo laag mogelijk worden gehouden. Ten tweede moeten de overheidsuitgaven voor infrastructuur (wegen, bruggen, onderwijs enz.) omhoog om op korte termijn meer vraag en op langere termijn meer productiviteit te creëren. Volgens deze stelling moeten noch de FED noch de andere centrale banken hun rente verhogen, omdat hierdoor de groei, de inflatie en de productiviteit nog verder gaan dalen. Overheden moeten de lage rente juist gebruiken om grootschalige infrastructuurprojecten met schuldpapier te financieren. De econoom Kevin Warsh heeft een totaal andere mening. In de nasleep van de wereldwijde financiële crisis, toen de economie aan de rand stond van een mogelijk net zo diepe crisis als die van de jaren 30, was het verlagen van de rente de beste maatregel. Die tijd is nu voorbij. De groei, inflatie en productiviteit zijn inderdaad laag, maar ze zijn stabiel gebleven en er dreigt geen deflatie of recessie meer. In deze omgeving doet een lage rente meer kwaad dan goed. Lage rente zet mensen immers aan tot meer sparen en minder consumeren omdat er meer geld opzij moet worden gezet om aan het einde van de beleggingshorizon, meestal het pensioen, over hetzelfde bedrag te beschikken. Een hogere rente zou daarentegen een neerwaarts effect kunnen hebben op de door het aanhoudende lage rentebeleid opgestuwde prijzen van financiële activa. Als financiële activa minder aantrekkelijk worden, worden reële investeringen juist aantrekkelijker. CEO’s zouden hun aandeleninkoopprogramma’s stop moeten zetten en meer geld uittrekken voor investeringen in kapitaalgoederen. Volgens Paul Volcker hebben de centrale banken wereldwijd een asymmetrisch beleid gevoerd: de rente snel verlaagd, maar slechts in geleidelijk tempo weer verhoogd – voor zover ze dat überhaupt hebben gedaan. Het is belangrijk om de symmetrie te herstellen. Dat wil zeggen dat er een evenwicht is tussen versoepelende en verkrappende monetaire maatregelen. Door hun asymmetrische beleid geven ze meer prioriteit aan de financiële markten dan aan de economie. Een renteverhoging zou een negatief effect op financiële activa hebben, maar zou wel het vertrouwen in het systeem herstellen. Daarmee zou worden aangetoond dat de FED zich niet laat leiden door de grillen van de S&P 500, maar door de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en de inflatie, beide doelstellingen van haar mandaat. Daarmee zou de FED zich ook kunnen voorbereiden op de volgende recessie, want als de bank in de toekomst de rente wil verlagen, moet deze toch eerst worden verhoogd. Bovendien hebben monetaire stimuleringsmaatregelen steeds minder effect. De laatste ronde van renteverlagingen en inkoopprogramma’s heeft nauwelijks een stimulerende werking op de economie gehad. We moeten niet vergeten dat Paul Volcker van mening is dat de Amerikaanse economie “het goed doet”. De werkloosheid ligt op haar evenwichtsniveau en de kerninflatie is niet ver verwijderd van de doelstelling van 2%, dus waarom zouden centrale banken hun beleid nog verder moeten versoepelen? Tot slot leidt een klimaat van aanhoudend lage rente tot buitensporige kredietverlening en uiteindelijk tot een zeer instabiel financieel systeem. Om dit soort dingen te voorkomen dient de FED de rente geleidelijk te verhogen. Het is niet erg geruststellend dat enkele van de meest briljante wetenschappers van onze tijd het niet met elkaar eens kunnen worden over de manier waarop we groei, inflatie en productiviteit kunnen herstellen. Deze aanname deel ik niet. Wat deze drie vooraanstaande economische wetenschappers, voor mij, stellen is dat het monetaire beleid van opkoopprogramma’s, overvloedige liquiditeiten en veel te lage rentetarieven heeft geschapen, waardoor niet de economie wordt gestimuleerd, maar de aandelenmarkten. Als de rentetarieven zouden worden verhoogd, hetgeen noodzakelijk is, zullen financiële markten worden getroffen. Dat is nodig om nieuwe economische groei te genereren. Wat de economische ontwikkelingen betreft, verwachten we voor de komende maanden nog meer van hetzelfde. De omgeving van zero economy, waarin we ons momenteel bevinden, is niet veranderd. Zelfs als de FED de rente verhoogt, zullen de andere grote centrale banken hun versoepelingsbeleid waarschijnlijk handhaven. De laatste groei- en inflatiecijfers zijn laag en vertonen geen enkele opwaartse neiging. In dit lage en stabiele klimaat blijft ook de lange rente naar verwachting laag en bieden aandelen waarschijnlijk nog enig groeipotentieel. Het slechtste scenario ontstaat als er geen beweging tot stand komt en alles bij het oude blijft.

De redding van de Italiaanse probleembank Monte dei Paschi di Siena (MPS) met €5,4 mrd belastinggeld krijgt steun van Brussel. Deze bank zal meer dan €26 mrd aan slechte leningen van de balans halen. Ze worden overgenomen door privé-investeerders. De vraag rijst met welke intentie en verwachting doen investeerders dat? De Europese Centrale bank (ECB) is akkoord gegaan met het plan. Volgens EU-commissaris Vestager (Mededinging) krijgt deze kapitaalinjectie alleen steun omdat aandeelhouders en obligatiehouders bijdragen in de kosten van de herstructurering. ,,Op deze manier wordt zo min mogelijk belastinggeld gebruikt”, stelt Vestager. Brussel mag onder de richtlijn voor het herstel en de afwikkeling van kredietinstellingen onder voorwaarden staatssteun toestaan, als die leidt tot winstgevendheid bij de bank op de langere termijn. Begin juni had de Italiaanse regering een deal gesloten met de Europese Commissie over de redding van Monte dei Paschi di Siena. Het ging om een principeakkoord. Dat een bank weer door belastingbetalers een reddingsboei krijgt toegeworpen, zien critici als de bijl aan de wortel van het pas anderhalf jaar actieve zogeheten Europese resolutiemechanisme. Nadat banken tijdens de krediet-/bankencrisis met staatssteun gered moesten worden, gingen de EU-lidstaten over tot een bankenunie. Banken zouden minder risico’s nemen omdat zij een kapitaalstekort zelf moeten oplossen. De redding van Monte dei Paschi wordt vooral buiten Italië gezien als het bewijs dat de harde afspraak om alleen solvabele banken nog ’preventief te herkapitaliseren’ met belastinggeld boterzacht is. De noodlijdende Italiaanse bank Monte dei Paschi di Siena, die miljardensteun krijgt van de overheid, gaat het mes zetten in het personeelsbestand en het aantal filialen. In de periode tot 2021 komen volgens de bank 5500 arbeidsplaatsen te vervallen en wordt het aantal vestigingen afgebouwd van 2000 naar 1400. De maatregelen moeten helpen om de bank weer winstgevend en efficiënter te maken. Monte dei Paschi denkt in 2021 een nettowinst te kunnen behalen van meer dan €1,2 mrd. Monte dei Paschi zet ook onderdelen in de etalage, waaronder de activiteiten in België.

Nieuwsuur besteedde deze week aandacht aan de gezondheid van de banken, tien jaar nadat de bankencrisis uitbrak. Slechts een handjevol mensen zag in 2007 aankomen dat het financiële systeem in de VS op instorten stond. Eén daarvan was Steve Eisman, een investeerder die speculeerde op de implosie van het systeem en daarmee miljoenen verdiende. Hoe wordt op dit moment de veiligheid beoordeeld van de baken in de VS: als veilig. Maar hoe lang nog, is de vraag. Onder president Obama zijn de teugels strak aangetrokken met de dodd-frank wet, die banken strakke regels oplegt voor wat betreft de risico-inschatting van de handel in financiële producten. Onder de oud-FED voorzitter Alan Greenspan (1987-2006) liet de toezichthouder de verantwoording van de risicoinschatting van transacties over aan de banken. Toen duidelijk werd dat de banken de morele verantwoording niet droegen, was het voor Greenspan te laat om in te grijpen. Wij kennen de maatschappelijke gevolgen die slechte leningen, derivaten en mandjes hypotheken wereldwijd hebben aangericht. Toen Lehman Brothers omviel was dat voor Obama het signaal hard in te grijpen in het bankwezen. De laatste jaren roept de bankenlobby moord en brand voor de strenge regels van de dodd-frank wet waaraan de banken zich moeten houden. Bij Trump vonden ze gehoor. Trump neemt het standpunt in dat de overheid zich niet moet inlaten met beperking van de vrije markt voor banken. De aanname is nu dat het Amerikaanse bankwezen veilig is, maar hoelang nog? Voor wat Europa betreft, ik waarschuw hier al jaren voor, is het bankwezen verre van veilig. De ECB stelt dat Europese banken in de 19 eurolanden nog €1000 mrd aan probleemleningen in portefeuille hebben. Daar is tien jaar niets aan gedaan. En de Europese regeringsleiders en de ministers van Financiën hebben geen passende oplossingen. Daarbij komt, ook een oud item van mij, dat de crisis van 2008 geprobeerd is op te lossen door zware bezuinigingen door te voeren. Het wordt genoemd ‘het fetisjisme van de schulden’. Een nog slechtere aanpak is niet denkbaar. Al die ontwikkelingen worden overdekt met een sausje van monetair beleid van de grote centrale banken, wereldwijd, die veel en echt veel te veel geld in de markt hebben gepompt (beeldspraak: de geldpersen hebben 24/24 en 7/7 op volle toeren gedraaid) waardoor de rentetarieven veel en veel te laag zijn geworden. Het ergste is nog dat de verantwoordelijke monetaire leiders geen notie hebben hoe die problemen moeten worden opgelost: er geen geen modellen voor deze volledig uit de hand gelopen ontwikkelingen beschikbaar. De vraag is dan ook hoe groot de schade gaat worden als de panelen gaan schuiven. We bevinden ons op een schip op de oceaan en kapitein en zijn adjudanten hebben geen enkel idee waar het schip aan de wal zal aanmeren. Staat ons een complete ineenstorting van het neo-liberale systeem te wachten? Het thema over de gezondheid van het bankwezen waaraan Nieuwsuur deze week aandacht besteedde, gaf geen zuiver beeld van de situatie, door gebrek aan kennis van de interviewers. Zo werd in de derde aflevering aandacht besteed aan het vertrouwen dat banken genieten, nu tien jaar na de bankencrisis. Hoe gaat het met de slachtoffers van de bankencrisis? En is het vertrouwen in de financiële sector weer hersteld? In opdracht van Nieuwsuur hield onderzoeksbureau CentERdata een enquête over het vertrouwen in banken, bankproducten, toezichthouders en de overheid. Te gast is Chris Buijink, bestuursvoorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Banken, die sprak namens alle banken. Uit de enquete van CentERdata blijkt dat 30% van de bevraagden geen vertrouwen in de banken heeft. Buijink reageerde daarop dat dus 70% dat wel heeft. Dat is geen correcte voorstelling van zaken. De vraagstelling had moeten luiden: hoe groot is Uw vertrouwen in de banken/financiële instellingen kijkend naar de afhandeling van de woekerpolissen? Of naar de wijze waarop banken zijn omgegaan met de afhandeling van verliezen bij kleinere ondernemers die ze rentederivaten hebben verkocht zonder de kopers op de risico’s te wijzen? Of naar de spaarders die nog slechts >0,5% rente op hun spaargeld krijgen? Of naar de wijze waarop renteopslagen zijn doorgevoerd bij kredietnemers, zonder daar transparant over te zijn geweest? Bruijink stelt dat de banken dat in de kleine letters hebben ‘verstopt’. Maar dat is helemaal niet relevant: de zorgplicht van de banken jegens de kredietnemers vereist transparantie en die ontbreekt totaal. Elke logica is zoek, want de inkoopprijs van geld is het laatste jaar alleen maar gedaald. De spaartarieven staan nu op bijna nul procent en gratis kunnen de banken geld lenen bij de ECB. Dus waarom moeten banken de opslag voor de rente op zakelijke kredieten verhogen? Als die benadering door de Nieuwsuur redactie zou zijn gekozen zou 30% nog vertrouwen hebben in banken en 70% zal ofwel twijfelen dan wel geen vertrouwen hebben. In de vierde aflevering kwamen Klaas Knot en Jeroen Dijsselbloem aan het woord. De financiële crisis van 2007/2008 was de ergste crisis sinds de jaren 30 van de vorige eeuw. De ingrijpende gevolgen zijn nu, tien jaar later, voor veel mensen wereldwijd nog altijd voelbaar. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank (DNB), vergelijkt de Nederlandse economie als een klein bootje op de woelige wereldzeeën. “Dit soort financiële crises die spoelen over ons land heen. Dat zijn vaak internationale ontwikkelingen, waar we weinig aan kunnen doen”, zegt hij. Na de bankencrisis werden de bankiersbonussen aangemerkt als de belangrijkste oorzaak van de crisis, omdat ze leidden tot risicovol gedrag. Maar sinds het Verenigd Koninkrijk vorig jaar besloot uit de EU te stappen, strijdt Nederland om de zakenbankiers die de Londense City mogelijk willen verlaten. Nederland zou die strijd verliezen omdat de bonuswet in Nederland zo streng is.  “Het klopt dat op dit moment banken in het VK zich breed aan het oriënteren waar ze zich gaan vestigen in Europa”, zegt Knot. “Het is ontegenzeggelijk waar dat in al die gesprekken de Nederlandse bonusplafond een belangrijke rol speelt.” “Maar willen wij echt de cultuur van de Britse en Amerikaanse zakenbanken naar Amsterdam halen?”, vraagt demissionair minister van Financiën en voorzitter van de Europgroep Jeroen Dijsselbloem zich af. Na de bankencrisis werden de bankiersbonussen aangemerkt als een belangrijke oorzaak van de crisis, omdat ze leidden tot risicovol gedrag. Maar sinds het Verenigd Koninkrijk vorig jaar besloot uit de EU te stappen, strijdt Nederland om de zakenbankiers die de Londense City mogelijk willen verlaten. “Banken en financiële instellingen mogen hier best zaken doen, maar we gaan niet de grote risico’s – en die bonusstelsels zijn daar een onderdeel van – vanuit Engeland – importeren.” Knot denkt dat de discussie erover iets emotielozer gevoerd moet worden. “Niets staat banken in de weg, onder Europese regelgeving, om voor hun juridische zetel buiten Nederland te kiezen. Maar vanuit daar kunnen ze wel een bijkantoor in Nederland openen waardoor bankiers alsnog hier terechtkomen. Maar ze vallen dan wel onder de buitenlandse bonuswetgeving.” Die bijkantoren vallen dan niet onder het Nederlandse toezicht. En willen wij dat wel? Ze vallen dan wel onder de buitenlandse bonuswetgeving.” Een ander aspect is dat we hoogwaardige werkgelegenheid scheppen. Met die constructie heeft het parlement zichzelf, en DNB als toezichthouder, buitenspel gezet, vindt Knot. Waar wel wat aan gedaan kan worden is het verminderen van de impact die crises hebben op de Nederlandse economie, denkt Knot. “Dan heb ik het over hogere bankenbuffers, over hogere pensioenbuffers, en buffers in de overheidsfinanciën. Maar ook in de financiën van Nederlandse gezinnen. Bijvoorbeeld het meebrengen van een beetje eigen geld bij de aanschaf van een woning.” Knol herhaalde zijn eerdere uitspraak dat op heel korte termijn het monetaire beleid van de ECB moet worden beëindigd. Dat zei Knot maanden geleden ook al, maar Draghi gaat gewoon door. Objectief bezien heeft dit ruim geld beleid niet tot de gewenste resultaten geleid, een hogere inflatie die economische groei en meer kwaliteitsbanen moet opleveren. Ook veroorzaken de extreem lage rentes ongewenste bijwerkingen. Over de steun aan banken had Europa na de crisis afgesproken dat ze niet meer gered zouden worden met belastinggeld. En toch zijn er onlangs twee Italiaanse banken gered met €17 mrd aan belastinggeld: de Banca Popolare di Vicenza en Veneto Banca. Dat gebeurde terwijl Brussel eigenlijk moet voorkomen dat belastingbetalers nog opdraaien voor banken die omvallen. Maar volgens Dijsselbloem viel dit volledig binnen de regels van de bankenunie. “De twee kleinere banken zijn gered onder het Italiaanse faillissementsrecht omdat ze klein en niet systeemrelevant waren. Daar gelden weer andere regels voor.” De kerntaak van De Nederlandsche Bank (DNB) is zorgen voor financiële stabiliteit. Hiervoor werkt DNB samen met andere nationale centrale banken binnen het Eurosysteem. Ook houdt DNB toezicht op banken, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen en geeft (on)gevraagd economisch advies voor (inter)nationale besluiten. De Eurogroep bestaat uit de ministers van financiën van de eurolanden. Het heeft als doel de coördinatie van economisch beleid binnen de muntunie te versterken. Maar, strikt gezien, is het een informeel orgaan. Op de vraag of het bankwezen veilig is kwam geen helder beeld naar voren. Ja, het bankwezen is veiliger dan voor de crisis van 2008, maar dat impliceert niet dat er niet opnieuw onrust kan ontstaan op de financiële markten. De enige remedie daartegen is de buffers nog verder versterken en de risico’s van activa en de handel in financiële producten kritisch te blijven volgen. Ik vrees dat als er een crash ontstaat op de financiële markten banken als bij een domino-spel omvallen en dan wordt het twijfelachtig of banken hun verplichtingen van het deposito-garantie-stelsel nog kunnen realiseren.

Op de EU-top van deze week in Talinn kwam het verzoek van Italië aan andere EU-landen aan de orde om meer havens te openen voor migrantenschepen. Dat verzoek werd afgewezen. Italië ontving dit jaar al meer dan 80.000 asielzoekers. Het grootste deel daarvan komt uit Afrika en reist via Libië. Italië kan de stroom vluchtelingen nauwelijks nog verwerken. Daarom legde de Italiaanse minister van Justitie in Estland een verzoek neer bij zijn EU-collega’s. Gevraagd werd Italië te ontlasten door ook andere havens van EU-landen open te stellen voor boten met migranten. “Ik denk niet dat we Belgische havens gaan openen voor migrantenschepen”, zei de Belgische staatssecretaris Francken al vooraf. De Nederlandse minister van Justitie Blok zei dat hij niet denkt dat het openen van havens een oplossing is voor de problemen van Italië. Italië heeft eerder gedreigd de schepen gewoon door te sturen als er geen Europese oplossing komt voor de grote asielstroom waar het land mee kampt. Of dat dreigement nu waar wordt gemaakt, is de vraag. Wel zei de Italiaanse minister dat er vooraf al onenigheid was en dat die onenigheid er nu nog steeds is. Er werden wel andere migratie-afspraken gemaakt. Zo willen de ministers een gedragscode voor hulporganisaties. Die krijgen het verwijt dat ze een soort taxidienst zijn voor migranten die naar Europa willen komen. Ze pikken de vluchtelingen al vlak voor de Libische kust op en brengen ze vervolgens naar Italië. Daarover is veel ergernis bij de EU-ministers. Ook wil de EU geld overmaken aan de Italianen, zodat ze werk kunnen maken van het terugsturen van migranten die geen recht hebben op een verblijfsvergunning. Dat wordt gezien als de belangrijkste maatregel om op lange termijn minder asielzoekers te krijgen.

De Europese Commissie weet ook niet hoe ze de problemen in het bankwezen kunnen oplossen. De afspraken die staan bevatten een garantie dat de verliezen van de banken niet worden betaald door de belastingbetalers (burgers, consumenten, spaargeld tot €100.000). DFT: Onderstaand voorstel van Vítor Constâncio, vice-president van de Europese Centrale Bank (ECB), roept de vraag op wie het vermogen gaat opbrengen dat nodig is voor de op te richten ‘bad banks’. Constâncio legt voor: Europese lidstaten zouden nationale instellingen moeten oprichten om de bijna €1000 mrd aan probleemleningen van Europese banken over te nemen. Die oproep doet hij: „Het afwikkelen van niet-renderende leningen (‘non-performing loans’) is weliswaar geen middel tegen alle bancaire kwalen, maar het zou aanzienlijke voordelen kunnen opleveren”, staat in een, in diverse Europese zakenkranten, gepubliceerd opiniestuk. De afgelopen maand gingen de Italiaanse banken Banca Popolare di Vicenza en Veneto Banca plus het Spaanse Banco Popular ten onder aan het te grote aantal slechte leningen op hun balans. Het afschrijven of doorverkopen aan durfbeleggers van zulke leningen blijkt voor zowel grote als kleine banken bijzonder moeilijk. Het gevolg is dat de economische groei wordt belemmerd omdat banken ‘een rem op de kredietverlening zetten’ en ‘in nood verkerende bedrijven hun investeringen terugschroeven’, stelt Constâncio. Hij pleit daarom voor ‘nationale activabeheermaatschappijen’ (‘asset management companies’) om probleemleningen van de schouders van banken over te nemen: „Mits goed opgezet, zijn deze succesvol geweest bij het verlichten van de leningenlast van banken en bij het realiseren van de waarde van activa”, verwijst Constâncio naar ‘bad banks’ die in Duitsland en Spanje zijn opgezet tijdens de crisis. „Een blauwdruk voor nationale AMC’s in het eurogebied -in feite een handboek voor het opzetten van een AMC- zou autoriteiten tijd en geld besparen.” Volgens Constâncio kan de waarde slechte leningen in bad banks uiteindelijk verhogen: „Beleggers zullen het belang van de beleidsverschuiving inzien en uiteindelijk bereid zijn hogere prijzen te betalen.” Hoe de nationale bad banks gefinancierd moeten worden, laat Constâncio in het midden. Italië kreeg bij de faillissementen van de Veneto-banken toestemming om de slechte leningen in een met belastinggeld gefinancierde bad bank te plaatsen. En dat had juist voorkomen moeten worden.

Hoe groot is de macht nog van Europese instituties? Jean-Claude Juncker haalde deze week briesend uit naar het Europese Parlement in Straatsburg bijeen. Malta was het eerste halfjaar voorzitter geweest van de Europese Unie en wilde voorover verslag doen. Van de 751 Europarlementariërs waren er slechts een dertigtal op komen dagen. Het komt nooit voor dat voorzitters van de EC en het EP openlijk ruzie maken, maar dat gebeurde wel. Maar Juncker maakte wel een punt. En dat op een moment dat het migratiedossier weer actueel is. Dit jaar hebben volgens de Internationale Organisatie voor Migratie >100.000 vluchtelingen over zee Europa bereikt. 85.183 in Italië, 9.290 in Griekenland, 273 in Cyprus en 6.464 in Spanje. De oproep aan de regeringsleiders is luid en duidelijk: herverdeel de vluchtelingen die in Griekenland en Italië verblijven over de andere 25 EU-lidstaten. De EC wil €46 mln uitgeven aan Libië voor het beter controleren van haar grenzen en het bestrijden van mensensmokkelbendes. Voor Italië is €35 mln beschikbaar om de asielprocedures te versnellen zodat de migranten teruggestuurd kunnen worden naar hun thuisland in Afrika. De EU wil wel geld geven aan Afrikaanse landen die voorkomen dat migranten op een boot stappen richting Europa.

Voor premier Mark Rutte is het een diplomatiek succes dat hij in Hamburg mag aanschuiven bij de bijeenkomst van de G20, de vergadering van grote economieën in de wereld. Nederland hoort wat de omvang van de economie betreft bij de twintig grootste landen, maar voor een evenwichtige geografische verdeling zijn bijvoorbeeld Argentinië en Zuid-Afrika vast lid, ten koste van Europese landen. Het organiserende land mag gasten uitnodigen. De Duitse kanselier Angela Merkel koos voor Nederland, Noorwegen en Singapore. Rutte zal die uitnodiging voor een gastland hebben gekregen als dank voor de diensten als slippendrager, dat is iemand die op een slaafse manier luistert naar of doet wat iemand anders zegt, dan wel zich als een volgeling opstelt. Daarmee is Nederland voor het eerst sinds 2010 weer vertegenwoordigd. Jan Peter Balkenende mocht een aantal keren aanschuiven op voorspraak van de Verenigde Staten. Uit, via WikiLeaks gelekte diplomatieke memo’s, bleek dat de Amerikanen de uitnodigingen regelden in ruil voor de Nederlandse militaire missie in Afghanistan. In 2009 probeerden Nederlandse en Amerikaanse diplomaten met dit argument de PvdA onder druk te zetten om met een verlengde missie akkoord te gaan. Het leveren van militairen zou Nederland invloed op het wereldtoneel opleveren. Maar omdat de missie na tegenstand van de PvdA niet verlengd werd, stopten ook de uitnodigingen voor de G20. Op agenda staan mondiale kwesties die gemeenschappelijke aanpak vragen, zoals handel, migratie & klimaatverandering. Rutte heeft inmiddels krediet opgebouwd bij Merkel. De Nederlandse en Duitse regeringen werkten bijvoorbeeld nauw samen om de migratiedeal tussen de Europese Unie en Turkije tot stand te brengen. Nederland en Duitsland hebben ook dezelfde wensen voor de G20, zo valt op te maken uit informatie die het kabinet naar de Tweede Kamer stuurde. Beide landen willen de nadruk leggen op het belang van gezonde overheidsfinanciën, en de economische groei en werkgelegenheid die vrijhandel kan opleveren. Bij recente internationale ontmoetingen was er onenigheid over protectionisme. Vooral de Amerikaanse president Trump vindt dat Amerika banen verliest aan vrijhandel. Een ander onderwerp dat Duitsland en Nederland willen bespreken is migratie. Extra investeringen in Afrika zouden op termijn de drijfveer om weg te trekken moeten verminderen. Het kabinet tempert de verwachtingen over wat Nederland op de G20 kan bereiken. “Als genodigde is het niet aan Nederland om de G20-agenda te sturen.” Het is volgens het kabinet ook belangrijk weer eens aan tafel te zitten als grote ‘jongens’ over de mondiale economie spreken. De uitnodiging voor de G20 behelst meer bijeenkomsten dan die van vandaag. Minister Ploumen was dit jaar ook al te gast bij een bijeenkomst over duurzame internationale handel, en minister Henk Kamp bij een vergadering over digitale economie.

Over de G20: 19 landen en de Europese Unie komen bij elkaar voor de jaarlijkse Groep van 20 (G20) bijeenkomst. De G20 is geselecteerd op de meest toonaangevende economieën en de politieke zwaargewichten wereldwijd. Op de agenda staat de bespreking van mondiale thema’s. De wereldeconomie vormt het zwaartepunt van deze jaarlijkse bijeenkomsten. Handel, globalisering en werkgelegenheid staan steevast op de agenda. Het economische karakter heeft alles te maken met de eerste G20-bijeenkomst in 2008 in Washington D.C., ten tijde van de wereldwijde financiële crisis. Om de problemen het hoofd te bieden, moest er internationaal worden overlegd, was de gedachte. Bondskanselier Merkel wil de wereldhandel een impuls geven. Dat lijkt niet gemakkelijk te worden. Zo schrapte Donald Trump kort na zijn aantreden als president van Amerika handelsverdragen en zette hij onderhandelingen met de EU over het Atlantische vrijhandelsakkoord TTIP stop.

De EU kan moed putten uit het principeakkoord dat eerder deze week werd gesloten met Japan over een vrijhandelsdeal. Volgens de Europees Commissievoorzitter Jean Claude Juncker is het de belangrijkste bilaterale handelsovereenkomst ooit voor de EU. Beide partijen spraken uit dat protectionisme geen bescherming biedt. Dat is een signaal naar de VS, die onder Trump een protectionistische koers vaart. Andere belangrijke thema’s zijn klimaat en terrorismebestrijding. Merkel vindt dat Europa, nu de Britten binnenkort uit de Europese Unie stappen en de Verenigde Staten uit het klimaatakkoord van Parijs zijn gestapt, een grotere verantwoordelijkheid moet nemen bij wat Merkel “existentiële” uitdagingen noemt. Trump staat met het opzeggen van het klimaatakkoord tot dusver vrijwel alleen. Nagenoeg alle landen lijken achter het in 2015 gesloten akkoord te blijven staan. Onder leiding van Merkel zullen deze landen het akkoord op de top verdedigen. Maar naast de VS is ook Saudi-Arabië sceptisch. Merkel hamert op samenwerking bij de grote vraagstukken van deze tijd. “Deze uitdagingen worden niet opgelost wanneer landen een eigen koers varen of door isolationisme en protectionisme. Er is geen weg terug naar een wereld van voor de globalisering”, aldus de gastvrouw. Andere gespreksonderwerpen zijn migratie en de aanhoudende conflicten in Syrië en Oekraïne. Veel ogen waren gericht op de ontmoeting tussen Trump en Poetin. De Amerikaanse en Russische president ontmoetten elkaar voor de eerste keer sinds Trump het Witte Huis heeft betrokken. Beide presidenten hebben gezegd dat ze de banden willen aanhalen. De vermeende Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen kan de top overschaduwen, hoewel Trump hier zelf niet zomaar over zal beginnen. De relatie tussen de VS en Rusland is de laatste jaren verder bekoeld door onder meer de oorlogen in Syrië en Oekraïne. Donderdag zei Trump in Polen nog dat Rusland moet stoppen met het destabiliseren van Oekraïne. Ook gaf hij Polen de garantie dat de VS steun biedt in het geval van Russische dreiging. Ook de ontmoetingen tussen Merkel en Trump zullen onder een vergrootglas liggen. De twee spraken elkaar voor de G20 al. Bij hun twee eerdere ontmoetingen ontstond er spanning. Zo stelde Merkel in mei dat de VS niet langer als een betrouwbare kan worden gezien. De G20-ontmoeting staat vaak ook in het teken van wat er buiten de vergaderzalen gebeurt.

Tal van extreemlinkse en anarchistische groepen willen de G20 verstoren. Donderdag raakten bij uit de hand gelopen protesten al 76 agenten gewond. Vrijdagochtend staken relschoppers auto’s in brand. Ook wordt gevreesd voor aanvaringen tussen Koerdische PKK-aanhangers en Turken die achter president Erdogan staan. De Duitsers hebben om escalatie te voorkomen de Turkse president verboden in het openbaar een toespraak te houden. Nederland is uitgenodigd als gast. De G20 is goed voor 80% van de wereldeconomie en representeert bijna twee derde van de wereldbevolking. De groep bestaat uit Argentinië, Australië, Brazilië, Canada, China, Frankrijk, Duitsland, de Europese Unie, India, Indonesië, Italië, Japan, Mexico, Rusland, Saoedi-Arabië, Zuid-Afrika, Zuid-Korea, Turkije, Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten. Spanje wordt standaard als gast uitgenodigd. Nederland is dit jaar uitgenodigd door Duitsland en wordt vertegenwoordigd door premier Mark Rutte, minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem en Bert Koenders (Buitenlandse Zaken). Naast de regeringsleiders, worden ook de hoofden van financiële, internationale organisaties uitgenodigd zoals die van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Wereldbank, nationale centrale banken en de Wereldhandelsorganisatie. De internationale arbeidsorganisatie ILO, Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de Verenigde Naties zijn ook vertegenwoordigd.

Trustkantoren en belastingadviseurs creëren een papieren werkelijkheid die toezicht door De Nederlandsche Bank en de fiscus moeilijk en soms onmogelijk maakt. Dat concludeert de parlementaire commissie die onderzoek deed naar belastingontwijking en -ontduiking. Commissievoorzitter Nijboer (PvdA) vindt dat veel kantoren zich onvoldoende aan de wet houden en te weinig moreel besef en maatschappelijke verantwoordelijkheid vertonen. Fiscale adviseurs, notarissen, banken en trustkantoren respecteren wel hun eigen regels, maar nemen geen verantwoordelijkheid voor de hele constructie. Afgewezen, malafide klanten die financieel/fiscale producten najagen vinden bij concurrenten, die de sanctielijst niet hanteren, onderdak. Het toezicht op deze sector door de Belastingdienst en De Nederlandsche Bank is, door gebrek aan deskundig personeel, onvoldoende. Trustkantoren houden zich lang niet altijd aan hetgeen de wetgever heeft bedoeld. Er is geen eenduidige definitie over wat in de financiële sector wordt verstaan over het begrip ‘wat wenselijk’ is. De normen zijn onvoldoende duidelijk. Het is nu aan de Tweede Kamer om maatregelen te nemen. De VVD bleef “uit principe” buiten deze enquête. De partij vindt dat er op dit gebied al genoeg regels zijn. Dit item is voor Nederland en voor Europa een gigantisch probleem en de VVD wil de teugels niet aantrekken. Staatssecretaris Wiebes zegt daarover in de Kamer dat de fiscus wel wat beters te doen heeft dan te controleren of klanten op een internationale ‘zwarte’ lijst voorkomen waarmee geen zaken zouden mogen worden gedaan. Belastingverdragen met deze ongewenste klanten hoeven van hem niet te worden ontbonden. De Tweede Kamer had eerder al aan Wiebes gevraagd om gesanctioneerde klanten uit te sluiten van ‘ruling-deals’. Hij wil daar in de toekomst wel rekening mee houden maar met terugwerkende kracht dat doorvoeren is niet mogelijk. De Belastingdienst weet namelijk lang niet altijd met welke bestuurders zaken worden gedaan bij dit type belastingdeals. De afgesloten rulings hebben een contractduur van tien jaar en die periode moet worden uitgediend. Ook kwam in de Kamer aan de orde de afspraken die de Nederlandse fiscus heeft gemaakt met het Israëlische chemiebedrijf ICL. Daarbij heeft het overheidsorgaan NFIA, dat ijvert buitenlandse bedrijven naar Nederland te krijgen, met lokkertjes als lage belastingtarieven, een rol gespeeld. De positie van de demissionaire premier Rutte, die zich persoonlijk heeft ingezet door te participeren in dit proces met een ontbijtafspraak met de topman van ICL in Tel Aviv, maakt de zaak gevoelig. Voor de parlementaire ondervragingscommissie onder voorzitterschap van Henk Nijboer heeft de directeur van het Amsterdamse trust- en advieskantoor Infintax, Guus Poelen, mogelijk meineed gepleegd. Hij ontkende dat zijn trustbedrijf nauwelijks met Mosack Fonseca uit Panama contacten heeft gehad. Uit de Panama-papers blijkt echter dat Infintax vanaf 28 augustus 2014 officieel partner in Nederland voor Mossack Fonseca en dat er levendige contacten werden onderhouden. MF was betrokken bij 55-65 structuren waar Infintax bij betrokken was, zegt van Beest, oud-mededirecteur van het Amsterdamse trustkantoor.

Het demissionaire kabinet Rutte II bestuurt het land niet meer actief: ze handelen controversieel. Toch komt het voor de tweede keer met extra geld voor verpleeghuizen. Eerst was al €100 mln beloofd en daar komt nu €335 mln bij. Dat geld wordt beschikbaar gesteld aan de verpleeghuizen zodat ze actief aan de slag kunnen om 7.000 extra verpleegkundigen en verzorgenden voor een full time baan te werven. Uiteindelijk komen er 40.000 extra banen in de zorg.

De fabrieksorders in de Verenigde Staten zijn in mei met 0,8% gedaald ten opzichte van een maand eerder. Economen voorspelden in doorsnee een daling van 0,5%. In april namen de orders met een herziene 0,3% af op maandbasis. Verder werd op basis van een definitief cijfer gemeld dat de orders voor duurzame goederen in mei met 0,8% daalden.

Griekenland krijgt maandag een lening van €7,7 mrd bijgeschreven van het Europese noodfonds ESM. Bijna €7 mrd is bedoeld om eerdere leningen af te lossen en de rest om achterstallige rekeningen te voldoen. In september volgt onder voorwaarden nog eens €800 mln, laat het ESM weten. Het in Luxemburg gevestigde fonds geeft hiermee uitvoering aan het besluit dat de ministers van Financiën van de eurolanden drie weken geleden namen. ,,Goed nieuws”, aldus de woordvoerder van eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem. De storting maakt deel uit van het derde steunprogramma voor de Grieken, dat in de zomer van 2015 begon en in de tweede helft van 2018 afloopt. Van de maximaal €86 mrd die beschikbaar is, is een kleine €40 mrd uitgekeerd. Als voorwaarde moet Athene zware hervormingen doorvoeren. In totaal heeft het fonds in Luxemburg nu ruim €181 mrd aan Griekenland geleend, tegen een gunstig tarief. De eurogroep hoopt dat Griekenland volgend jaar weer op eigen benen kan staan.

De olieprijs krijgt vrijdagmiddag een nieuwe tik nadat binnen OPEC onmin is over de mate waarin de productie wordt beperkt. Brentolie verloor bijna 4%, in de ochtend was dat nog ruim 2%. OPEC-lidstaten Libië en Nigeria zouden volgens een document dat de Wall Street Journal in handen heeft, waaruit blijkt dat Rusland en OPEC-landen er bij de twee olieproducenten op hebben aangedrongen in te grijpen. Kennelijk zijn ze niet van plan hun productie terug te brengen. De slotprijs voor Brent 1 y was $46,88.

Jonathan Holslag is een Vlaamse politicoloog, die docent internationale politiek is aan de Vrije Universiteit Brussel en schrijver van het boek “De kracht van het paradijs” over de toekomst van Europa. Trouw/de Verdieping publiceert dit weekend een interview over de vraag of er onrust is in de achtertuinen van Europa. Enkele citaten: <citaat> we zijn rijk, maar we hebben geen tijd voor ons gezin, we eten niet gezond, veel mensen zijn niet gelukkig in hun werk. Veel mensen hebben het gevoel hun tijd te voldoen, dat is verschrikkelijk. Zelfs in een gelukkig land als Nederland is dat nog 20% tot 30%. </citaat> <citaat> Onze welvaart en welbevinden staan verder onder druk. Er zijn nog altijd minder mensen aan het werk in de particuliere sector dan voor de crisis van 2009. Het lukt nog niet om genoeg banen te scheppen. De koopkracht groeit nauwelijks. </citaat> <citaat> Maar wat ik zag was de ontmanteling van de welvaart en het welbevinden in ons werelddeel. En dat is onaanvaardbaar. </citaat> Ik denk dat Holslag hier duidt op de enorme veranderingen die op de arbeidsmarkt zijn opgetreden. Ik kijk dan naar het grote aantal die onvrijwillig zzp’er zijn geworden en waarvan een deel te weinig verdienen om te sparen voor de oude dag (pensioen) en zich niet kunnen verzekeren tegen werkeloosheid en arbeidsongeschiktheid. Dan het ontstaan van zogenaamde nul-uren contracten en tijdelijke arbeidscontracten met lage lonen. En dan de kaalslag die de bezuinigingen in de zorg heeft teweeggebracht voor ouderen, fysiek en geestelijk gehandicapten en kwetsbaren in onze samenleving. Ik denk zelfs ook dat de extreem lage rentevergoedingen die mensen op hun spaargeld krijgen, een negatieve impuls is voor onze welvaart. Dat zie ik als een teken van armoede.

Slotstand indices dd 7 juli 2017; week 28: AEX 509,92; BEL 20 3835,83; CAC-40 5145,16; DAX 30 12.388,68; FTSE 100 7350,92; SMI 8883,27; RTS (Rusland) 995,24; DJIA 21414,34; NY-Nasdaq 100 5656,47; Nikkei 225 19929,09; Hang Seng 25.361,77; All Ords 5743,90; SSEC 3,217.957; €/$ 1,1401; goud $1212,20; dat is €34.187,23 per kilo; 3 maands Euribor -0,331% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,752%; 10 jaar VS 2,3768%. 10 jaar Duitse Staat 0,556%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,129.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.