UPDATE07102011/66

Ik begin dit blog met data, waar ik wel even van geschrokken ben. Dexia is zo groot dat het 1,5 keer zo groot is als België. Het balanstotaal wordt ingeschat op €527 mrd. Daarvan is €114 mrd spaargeld van voornamelijk Belgische spaarders. Spaargeld dat door de Belgische Staat wordt gegarandeerd, zegt de premier. Ik heb hem er geen enkele keer bij horen zeggen 'tot een maximum van €100.000 per persoon, per bank'. Dus voor mensen die >1 ton bij Dexia hebben staan, die moeten oppassen. Dexia heeft twee problemen: een liquiditeitstekort van €104 mrd en uitstaande kredieten aan Griekenland (€4,8 mrd), Portugal (€5,72 mrd), Italië (€49,3 mrd) en Spanje (€32,9 mrd). Voor de goede orde: dat tekort is meer dam 1/4 van de totale Nederlandse staatsschuld. Er moet een reddingsplan komen van de Belgische en Franse overheid voor Dexia. De Belgen hebben oud-premier Balkenende uitgenodigd als adviseur, maar hij heeft bedankt. De bank zou gesplitst gaan worden in een good bank en een bad bank. Er wordt momenteel weer gesproken over de nationalisatie van de Belgische tak van Dexia, die dit weekend moet worden afgerond. Er zijn nog veel haken en ogen op te lossen. België heeft vandaag erop gewezen dat Dexia eigenlijk een Europees probleem is, omdat de problemen bij Dexia zijn ontstaan omdat de Europese politiek er het afgelopen jaar niet in is geslaagd orde op zaken te stellen in het Griekse drama. Met andere woorden: er moet geld uit het euro-noodfonds beschikbaar komen voor Dexia. De complexiteit van het probleem (Dexia is groter dan de Belgische Staat) overstijgt de daadkracht van de Belgische politiek en het kan ook een financieel probleem opleveren voor de Belgische Staat. Dexia is een Belgisch/Franse bank met een hoofdkantoor in Brussel. Er moet dus in eerste instantie een Belgisch/Franse oplossing komen. Maar de Fransen stellen zich afhoudend op. Daarom waarschuwde België Frankrijk dat Frankrijk in zijn eentje zal opdraaien voor de reddingskosten van Dexia. ,,Het is duidelijk dat een eerlijke kostenverdeling een zeer gevoelig en cruciaal onderdeel is van de onderhandelingen'', aldus de Belgische premier Yves Leterme. Er komt een reddingsplan, laten we dat tenminste hopen, waarover het bestuur van Dexia morgen vergadert. Volgens een bron rond de onderhandelingen moet Dexia kiezen tussen de Belgische of de Franse optie als de twee landen er samen niet uitkomen. België staat garant voor de grotendeels uit consumentenactiviteiten bestaande Dexia Bank Belgium. Frankrijk wil de Franse tak van de bank, die voornamelijk geld leent aan lagere overheden, samenvoegen met staatsbank Caisse des Depots en Banque Postale, de banktak van het postbedrijf van de staat. België zal flink bloeden voor de redding van Dexia. Niet alleen moet het land wederom miljarden storten om de noodlijdende Frans/Belgische bank in de lucht te houden, ook zal de Belgische rente op obligaties de lucht in schieten omdat de risico’s om de bankensector te redden steeds groter worden. Door het Dexia-debâcle wordt de financiële markt steeds minder happig om de Staat België geld te lenen. Daardoor moet er meer betaald worden om nog geld te lenen op de markt en is de Belgische belastingbetaler het slachtoffer. De Belgen hebben sinds de bankencrash in 2008 in totaal al bijna voor € 80 miljard aan waarborgen afgegeven om de financiële sector te stutten. Nu komt daar voor de tweede redding van Dexia nog eens ruwweg € 50 miljard bij, dat moet worden verdeeld tussen de Franse en Belgische overheid. De financiële markt wordt intussen steeds minder happig om België nog geld te lenen. Het verschil tussen de rente op obligaties voor een land als Duitsland of België loopt dagelijks op.

Het Franse ministerie van Economische Zaken sprak tegen dat er plannen zouden zijn voor een herkapitalisatie. De Duitse bondskanselier Angela Merkel merkte een dag eerder juist wel op dat een herkapitalisatie van noodlijdende banken op zijn plaats zou zijn. We gaan er 17 en 18 oktober op de EU-top over spreken. Eurocommissaris Olli Rehn (Economische en monetaire zaken) riep de Europese lidstaten ook op hun verantwoordelijkheid te nemen voor eventuele steunmaatregelen voor banken. Volgens Rehn is een ,,gecoördineerde aanpak'' nodig. De voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso wil dat EU-landen gecoördineerde actie ondernemen om noodlijdende banken te herkapitaliseren. Barroso wil dat banken op deze manier sneller van hun 'slechte' leningen afkomen. de Portugees wil dat wel maar vertelt er niet bij wie dat moet gaan betalen: de Duitse, Nederlandse, Finse en Oostenrijkse burgers. De discussie over de herkapitalisatie van financiële instellingen kwam deze week weer op gang nadat Frankrijk en België overeenkwamen om de bank Dexia te hulp te schieten. Die was, als een van de eerste slachtoffers van de schuldencrisis, in de problemen gekomen door leningen aan Griekenland. Gisteren werd bekend dat Europese banken ook steeds vaker en meer geld voor korte tijd bij de Europese Centrale Bank deponeren. Dat duidt er op dat banken steeds banger worden om aan elkaar geld uit te lenen en dat de interbancaire leningmarkt droog dreigt te vallen. Banken in de eurozone blijven forse bedragen stallen bij de Europese Centrale Bank (ECB). Woensdag ging het om €221 mrd, dat is het grootste bedrag tot nu toe.

Het IMF heeft zich deze week gepresenteerd als de redder in de nood. Of het IMF daarbij op de lange tenen is gaan staan van de falende Europese politieke leiders, zal nog moeten blijken. Een eerste voorzet van Lagarde werd enige weken geleden met hoongelach ontvangen. Het ging toen en nu over een IMF-voorstel om de eurolanden, die op dit moment nog goedkoop geld kunnen lenen (zoals Nederland), hun bezuinigingsplannen uit te laten stellen, als de vooruitzichten voor de economische groei verder achteruitgaan. Zij moeten zich niet blindstaren op het terugdringen van hun overheidstekort. De politieke besluitvorming rond de aanpak van de eurocrisis verloopt traag. Dat is wel te verklaren, democratische besluitvorming vraagt veel tijd, maar zeker niet goed te praten. Het gevolg is dat de voorgenomen besluitvorming wordt achterhaalt door de financiële markten. In feite is het accent van de crisis verlegd van een schuldenprobleem van Griekenland naar een Europese bankencrisis. Het IMF neemt de regie in dit dossier omdat de crisis in de eurozone een last voor de wereld is geworden en de wereld heeft er weinig vertrouwen in dat Europa zelf zijn eigen problemen kan oplossen. De probleembank Dexia, die nu bij de Belgische en Franse overheid aan het infuus moet, is het symbool van een falend Europees beleid. De vraag is of er besmettingsgevaar is voor andere Europese banken en of de politiek daar nu op gaat ingrijpen. In ons achterhoofd blijft de vraag overeind tot hoever overheden kunnen gaan om zwakke banken te herkapitaliseren zonder dat ze worden gestraft met een afwaardering van de rating door de kredietbeoordelaars. We moeten daarbij wel in beeld houden dat alles wat de politici gaan besluiten, gedaan wordt voor rekening van de burgers. Wat er overblijft van het spaargeld en de pensioenreserves van de burgers wordt bepaald door de besluitvorming van onze politici. En let op, de graaiers (de financiële wereld, die risico's niet schuwen) liggen op de loer om zich de bezittingen van de Noord-Europese burgers toe te eigenen. Als ik zie hoe de politieke elite aan het schutteren is geweest met de eurocrisis dan heb ik weinig, eigenlijk geen, vertrouwen in de goede afloop. In de VS heet dat: de Europese leiders missen de urgentie die nodig is om de crisis op te lossen. De muntunie heeft een slagvaardiger bestuur nodig, dat is zeker. Zowel op het gebied van de snelheid van handelen als van de kwaliteit van de besluitvorming wordt het vertrouwen van de financiële markten en van de burgers niet verdiend. Europa moet accepteren dat landen grote delen van hun soevereiniteit moeten afgeven aan Brussel en dat het proces van crisisbestrijding pijnlijk zal zijn voor landen en burgers. De vraag, die ik al jaren stel, is hoe de visie voor Europa eruit komt te zien en welk perspectief er aan de burgers wordt geboden.

Beleggers moeten zich instellen op een economische winter, die de aandelenkoersen de komende tijd verder onder druk gaat zetten. Dat stelt technisch analist Royce Tostrams op het DFT-seminar 'Instappen of Wegwezen’ . Medepresentator Jim Tehupuring (RBS) is wat minder negatief gestemd. Na weken van zware dalingen mede door de aanhoudende onrust over de Europese schuldencrisis en de vrees voor een nieuwe recessie vond de Amsterdamse beurs de voorgaande dagen de weg flink omhoog. De vreugde zal echter van korte duur zijn, zegt Tostrams. Hij voorspelt voor de lange termijn een voortzetting van de neergaande trend, waarbij de AEX zelfs onder de 200 punten kan duiken. “Het is tijd om te schuilen voor een gure economische wind, die dezelfde karakteristieken heeft als in 2008, waarbij het risico voor aandelen en vastgoed erg hoog is." Voor de korte termijn zit er volgens hem wat meer in het vat en houdt hij rekening met een stand van boven de 300 punten.

Een dag om niet te vergeten: donderdag 6 oktober 2011. In de 2e Kamer geven 96 onbekwame volksvertegenwoordigers toestemming voor uitbreiding van het euro-noodfonds maar weten in de verste verten niet waarvoor de €98 mrd, waarvoor Nederland geld en garanties gaat afgeven, wordt aangewend: een blanco cheque in handen van 2 politici (Rutte en de Jager) die de weg volledig kwijt zijn. De speciale werkgroep die aan het werk is om de afspraken van de eurotop van 21 juli uit te werken, is niet geslaagd in haar opdracht. Er zijn dus geen details bekend wat er met het geld uit het EFSF, €440 mrd van de 17 eurolanden, gaat gebeuren. Ja, proberen het besmettingsgevaar te voorkomen, de herkapitalisatie van de Europese banken te versterken, de overname van door de ECB ingekochte staatsobligaties van zwakke Zuid-Europese eurolanden ter waarde van ca €140 mrd, nieuwe inkoop van staatsleningen van zwakke eurolanden. Of het IMF hierin meedoet moeten we afwachten. Na afloop van de stemming in de 2e Kamer bleken parlementariërs van zowel de coalitie als de oppositie geen gedegen reden te kunnen geven waarom ze voor het voorstel hadden gestemd. De meeste kwamen niet veel verder dan 'de euro moet worden gered' en een ander 'de zwakke landen moeten op de been te worden gehouden'. Niemand, ook Jan Kees niet, stelde dat de mogelijkheid zeker niet moet worden uitgesloten dat ons geld wordt gebruikt voor de herkapitalisatie van Belgische, Franse, Duitse, Italiaanse, Spaanse, Ierse, Portugese, Cypriotische en Griekse banken. Straks moeten wij Dexia nog mee gaan redden. De EU verlangt van ons een bijdrage voor het fonds van 440 mrd dat wij €98 mrd voor onze rekening nemen. We zijn met 17 landen en onze bijdrage aan het fonds is 22% van het totale bedrag. Wellicht is het garantiebedrag bestemd voor twee noodfondsen (het huidige en de EFSF). En geen enkele volksvertegenwoordiger stelt daar een vraag over. Het enige wat ik heb gehoord is dat wij Europa moeten helpen: wij moeten solidair zijn met de arme landen en de zwakke banken. Ik schrijf nogmaals dat 6 oktober 2011 een cruciale dag kan worden in de geschiedenis van ons land. De dag dat onze politici de kluts volledig kwijt raakten. De dag dat wij 25% van onze staatsschuld in gingen zetten in een casinospel, waarvan niemand de afloop kent. Let wel: het gaat niet om geld van anderen, de inzet is het spaar- en pensioengeld van de Nederlandse burger. Voor de 2e Kamer is het onderwerp te complex om zich daarover een mening te kunnen vormen en onze regering loopt achter meute aan. Het casinospel kan aflopen met alleen maar losers, laten we ons dat goed realiseren. Ik ben in ieder geval blij dat ik bij de laatste 2e Kamerverkiezingen op de ChristenUnie heb gestemd. Die hebben in ieder tegengestemd en een kritisch woord laten horen (evenals de PVV, de SP en de PvdD). Al direct in 2008 heb ik ervoor gewaarschuwd dat het beleid van de politieke en monetaire autoriteiten om alle banken te willen redden tot een catastrofe kan leiden. En nog altijd willen de Europese regeringsleiders, de ECB en het IMF alle mogelijke middelen inzetten om alle banken overeind te houden. Zelfs als dat zou betekenen dat voor die reddingsactie het spaar- en pensioengeld van de Europese burgers daarvoor moet worden ingezet. Het is te belachelijk voor woorden. De kracht van de crisis zou moeten opleveren dat we sterker eruit komen met uitsluitend de gezonde banken. Misschien betekent dat wel dat 25% van de banken, grote en kleine, moeten omvallen en dat dat heel veel au zal gaan doen. Maar de oplossing van deze crisis kan niet zonder pijnlijke ingrepen worden opgelost. Het is noodzakelijk om de volgende generaties een herstart te kunnen laten maken. Zij zullen niet kiezen voor voortzetting van onze modellen.

De inflatie is in september verder gestegen tot 2,7 procent. In augustus stegen de prijzen nog met 2,6 procent. Vooral kleding is vorige maand flink duurder geworden. De prijzen lagen 3,2 procent hoger dan een jaar eerder. Ook de brandstofprijzen dreven de inflatie op. Aan de pomp moest de automobilist vorige maand 12,1 procent meer betalen dan vorig jaar. Voedingsmiddelen en alcoholvrije dranken stegen gemiddeld 2,3 procent in prijs, maar er waren flinke uitschieters bij. Zo gingen koffie, thee en cacao ruim 20 procent in prijs omhoog. Groenten en aardappelen waren daarentegen 5,8 procent goedkoper. Wie elektronica als video- en audioapparatuur en computers aanschafte, was nu goedkoper uit dan vorig jaar september. De prijzen lagen gemiddeld 7,4 procent lager. Volgens de Europees geharmoniseerde methode (HICP) steeg de inflatie in Nederland naar 3 procent. Dat is 0,2 procentpunt hoger dan in augustus. In de eurozone was de inflatie ook 3 procent.

Wat hebben de monetaire autoriteiten in Frankfurt voor ons in petto als een heilzame aanpak van de eurocrisis. Ik heb het al enige tijd gewezen op 'inflatie' als een buitengewoon onsympathieke oplossing voor de schuldencrisis. Onlangs nog heb ik geschreven over de superinflatie die begin 20er jaren plaatsvond in de Weimar Republiek. Op enig moment moesten de Duitsers geen 50 Pfenning betalen voor een brood maar 1.000.000 Reichsmarken. Op zo een moment is je spaargeld dus geen stuiver meer waard. Kenners zeggen nu dat inflatie een handig middel is om de Europese schuldenberg te verkleinen. De ECB neemt maatregelen en geeft aanwijzingen die naar inflatie kunnen leiden. Stel, we betalen nu een euro voor een brood. Stel, we hebben een schuld van 1 mln euro. De waarde van die schuld is dus 1 mln broden. Stel, de inflatie loopt op. De rente is gedaald, de geldkranen van de ECB staan wagenwijd open voor de banken voor ongelimiteerde bedragen. De prijzen gaan stijgen. Op enig moment moeten we voor een brood 2 euro betalen. Dan daalt de waarde van de 1 mln euro schuld naar een 0,5 mln broden. Voor politici en monetaire autoriteiten lijkt de aanpak van de crisis door het scheppen van een inflatoir beleid aantrekkelijk. Bezuinigen behoeft niet meer, dat gebeurt vanzelf door de geldontwaarding. Alleen, er is een klein probleempje: de opdracht voor de ECB is te voorkomen dat de inflatie >2% bedraagt. Binnen de ECB zijn heftige discussies geweest over het voeren van een inflatoir beleid, naast de inkoop van staatsleningen van de zwakke eurolanden. Enkele centrale bankiers hebben de ECB recentelijk verlaten, waaronder Alex Weber en hoofdeconoom Jurgen Stark. Het schrikbeeld is dat de inflatie gaat stijgen en tegelijkertijd de economische groei niet aantrekt. Dat heet: stagflatie. De ECB heeft donderdag 2 besluiten wereldkundig gemaakt die kunnen gaan wijzen dat de opvolger van Trichet, de Italiaan Draghi een losser monetair beleid gaat voeren. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft nieuwe maatregelen aangekondigd die moeten voorkomen dat de schuldencrisis omslaat in een nieuwe financiële crisis. De rente in de eurozone bleef weliswaar ongewijzigd op 1,5%, maar uit de toelichting van vertrekkend ECB-president Jean-Claude Trichet leidden ECB-watchers af dat een renteverlaging op korte termijn mogelijk is. Verder besloot de centrale bank Europese banken via twee herfinancieringsoperaties tot eind volgend jaar ongelimiteerde kredieten met een looptijd van een jaar te verstrekken en gaf aan dat de bestaande faciliteit voor kortlopende kredieten in ieder geval tot juli 2012 wordt doorgezet. Daarnaast besloot de bank in het komende jaar voor 40 miljard euro aan gedekte obligaties op te kopen. ,,Daarmee verlaat Trichet de ECB met de kranen open'', concludeerde ECB-kenner Carsten Brzeski van ING. Volgens de econoom is het overduidelijk dat de ECB zich zorgen maakt over de Europese banken. De altijd voorzichtig formulerende Trichet gaf zelf dan ook aan dat de situatie in de bankensector ,,speciale aandacht'' nodig heeft. Hij riep de banken dringend op hun balansen te versterken. Als het nodig is, moet daarvoor overheidssteun worden geaccepteerd. Overheden moeten op hun beurt klaarstaan om die steun te verlenen.

Trichet waarschuwde dat de risico's voor de Europese economie zijn toegenomen. De inflatie blijft volgens hem nog enkele maanden hoger dan het door de ECB nagestreefde niveau van 2 procent, maar zal daarna zakken. Analisten interpreteerden die voorspellingen als een aanwijzing dat de ECB op korte termijn zal besluiten de rente te verlagen. De ECB handhaafde het belangrijkste rentetarief in de eurozone op 1,5 procent. Het beleidscomité van de bank besprak volgens Trichet wel de mogelijkheid van een renteverlaging. ,,We hebben de voor- en nadelen van een verlaging besproken, evenals de voor- en nadelen van het handhaven van de rente.'' De 68-jarige Franse econoom, die per 1 november wordt opgevolgd door de Italiaan Mario Draghi, liet verder weten dat de ECB er geen heil in ziet een rol te spelen bij de vergroting van het noodfonds voor eurolanden (EFSF). Trichet noemde dat ,,ongepast'' en riep de eurolanden op zelf alle mogelijkheden te gebruiken om de stootkracht van het fonds te vergroten.

Ik heb al eens eerder, enkele maanden geleden uitspraken van de macro-econoom Steen Jakobsen van de Deense Saxo Bank geciteerd. Hij actualiseert zijn visie op de euro-crisis. Door het getreuzel van politici is een adequate oplossing voor de Europese schuldencrisis inmiddels niet meer voorhanden. Voorts stevent de wereld, of in ieder geval Europa, op een nieuwe recessie af die zeker drie jaar kan duren. Ondanks dit sombere perspectief ziet hij voor de komende paar jaar meer in aandelen dan in staatsobligaties. De hoofdeconoom stelt dat maximale hulp aan de zwakke eurolanden en de Europese banken kost de burgers zeker een paar biljoen euro. En het zal de economie volgens Jakobsen slechts tijdelijk helpen. Veel verstandiger vindt hij een geleidelijke afbouw van de schulden. Weliswaar heeft dat op korte termijn negatieve gevolgen voor de economie, maar na enkele jaren kan de draad weer opgepikt worden. Voor de wereldeconomie ziet het er volgens de macro-econoom voor de komende drie tot vijf jaar slecht uit, wat politici en centrale bankiers ook zullen beslissen. „Dat de schuldencrisis in de afgelopen maanden niet daadkrachtig is aangepakt, heeft het vertrouwen op de financiële markten en van burgers en bedrijven geschaad. Dit zal zijn weerslag hebben op de reële economie. Voor Europa is een recessie vrijwel onvermijdelijk geworden en de VS zal de komende jaren op de rand van een recessie balanceren." Zijn sombere visie is mede ingegeven door de verwachting dat de economische groei in China van de huidige 8-9% zal terugvallen naar slechts 5%. „In China zijn de salarissen de afgelopen jaren sterk gestegen en vanwege de sterk opgelopen inflatie zal de opwaartse druk aanhouden. Het voordeel van lage lonen wordt dus allengs minder, terwijl de productiviteit van het land duidelijk te wensen overlaat. Na het reeds omvangrijke eerdere steunpakket en de fors toegenomen kredietverlening heeft de Chinese overheid voorts weinig middelen om de economie aan te zwengelen."

De Sociaal-Economische Raad vraagt het kabinet ,,ondubbelzinnig'' voor Europa te kiezen. In een brief aan premier Mark Rutte schrijft de raad dat duurzame groei en werkgelegenheid alleen door Europese samenwerking is veilig te stellen. De raad steunt het beleid om de zwakke Europese landen onder strenge voorwaarden te helpen er weer bovenop te komen. ,,De eurozone staat er als één economisch blok in financieel opzicht beter voor dan de VS'', aldus de brief die is ondertekend door SER-voorzitter Alexander Rinnooy-Kan, de voorzitters van de vakcentrales en de werkgeversorganisaties. Zij maken zich grote zorgen over ,,het gebrek aan eensgezindheid en alert optreden in de Europese politiek'', terwijl het juist nu nodig is de rijen te sluiten. ,,Doortastende Europese politieke besluitvorming kan niet langer op zich laten wachten''. Medio deze maand moeten in Brussel besluiten worden genomen om uit de crisis te komen, schrijven zij . ,,Dat zal voor veel opluchting zorgen.''

Dolf van den Brink, oud-bestuurslid van ABN Amro en hoogleraar Financial Institutions aan de Universiteit van Amsterdam, zegt dat de huizenprijzen nog 20 tot 25% zullen dalen en het waarschijnlijk nog een jaar of 12 gaat duren voordat de huizenprijzen weer terug zijn op het niveau van 2008. Prof van den Brink haalt fors uit naar zowel makelaars als de overheid met betrekking tot de woningmarkt. Makelaars klagen steen en been omdat banken tegenwoordig te streng zouden zijn met het verstrekken van hypotheken. Van den Brink is het daar totaal niet mee eens: "Dat is zeker het probleem niet. Het is een curieuze discussie, we hebben het er al jaren over dat de banken niet streng genoeg waren; dat heeft dan die subprime-crisis opgeleverd en nu zijn ze opeens te streng. De banken zijn wel van het beleid veranderd, ze waren absoluut niet streng genoeg in de opgaande tijden, dat heeft, denk ik, onder andere de huizenbubbelprijs veroorzaakt." De financiering is volgens de hoogleraar niet het probleem; Van den Brink noemt de huizenprijzen simpelweg te hoog: "De prijzen zijn zeker nog 20 tot 25 procent te hoog. Het probleem ga je niet oplossen door maar meer hypotheek te geven, want dan hang je die kopers volledig op aan het te dure huis." Vooral het voortbestaan van de hypotheekrenteaftrek noemt de oud-bankier een doorn in het oog van een gezonde huizenmarkt. "Door de hypotheekrenteaftrek, die al 20 jaar geleden had moeten worden afgeschaft, worden die huizenprijzen op een nodeloos hoog niveau gehouden. Je geeft allerlei mensen dan nog de mogelijkheid met een maximale belening door die hypotheekrenteaftrek dan de huidige prijzen te betalen, wat overigens voor de overheid een geweldige kostenpost is van €12 mrd." Zet dat bedrag eens af tegen de €18 mrd bezuinigingen dan heb je 60% al binnen. Volgens de oud-bankier gaat de hypotheekrenteaftrek, die het huidige neo-liberale kabinet-Rutte I in stand wil houden, er op termijn aan: "Eén van de problemen waarom de huizenhandel zo is vertraagd is dat een hele hoop mensen doodsbenauwd zijn dat vroeg of laat toch die hypotheekrenteaftrek eraf gaat. En volgens mij gaat dat ook gebeuren." Volgens de hoogleraar kan de hypotheekrenteaftrek het best in 25 jaar afgeschaft worden, zodat daarna jongeren weer tegen normale prijzen een huis kunnen kopen. Dat heeft wel tot gevolg dat de woningmarkt 'nog vele jaren in de malaise' blijft zitten. "Het is heel gebruikelijk bij dit soort ontwikkelingen dat de prijs tot zo'n 30 procent kan dalen en soms nog meer. En dat het dus zes of zeven jaar duurt voordat het dieptepunt is gevonden. Het is in 2008 begonnen, dus reken maar uit. En dan duurt het meestal 15 jaar voordat je weer het op het oorspronkelijke hoogste punt van 2008 zit. Het gaat nog een jaar of 12 duren."

In de Kamer leven zorgen dat de Duitse Bondsdag zoveel invloed kan uitoefenen op de inzet van het fonds dat het zijn slagkracht kan verliezen. Het Duitse ministerie van Financiën heeft De Jager verzekerd dat de afspraken daar ,,de kracht en de snelheid'' van het fonds niet in de weg zullen staan. De Tweede Kamer heeft bij de controle van de inzet van het noodfonds voor de euro vergelijkbare rechten als het Duitse parlement. Die verzekering gaf minister Jan Kees de Jager (Financiën) tijdens de tweede dag van de financiële beschouwingen in de Kamer. Alsof er geen crisis aankomt, behandelden de regeringspartijen de begroting. Alleen de oppositie is nog bij de les. Hoe wereldvreemd wilt u het hebben? Meer bezuinigingen, dat is zo ongeveer wat regeringspartijen CDA en VVD hebben bedacht als oplossing, mocht het grondig misgaan door de eurocrisis. Dat bleek gisteren tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen in de Tweede Kamer waarbij de Rijksbegroting voor 2012 wordt behandeld. CDA en VVD lijken op geen enkele manier voorbereid op een nieuwe financiële crisis en de gevolgen daarvan voor Nederland. Die crisis staat voor de deur: de Belgische bank Dexia staat op instorten en moet van de ondergang worden gered. Verder is er grote onzekerheid ontstaan over het lot van een aantal andere grote Europese banken die bergen geld aan de zwakke eurolanden hebben uitgeleend: het domino-effect. Valt er één om, dan is de ravage niet te overzien. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) schakelde om naar de crisismodus en zegt dat het wil helpen om die banken van vers kapitaal te voorzien, 100 tot 200 miljard is er nodig. Bovendien wil het IMF staatsleningen gaan opkopen. Met andere woorden: of de rest van de wereld (lees: de VS) even een bail-out van de eurozone wil betalen. Zo erg is het al. Aan het CDA was deze actualiteit niet besteed. Financieel woordvoerder Elly Blanksma had het over het ‘aanwakkeren van spaarzin’ en ‘de toekomst van onze kinderen’ maar repte met geen woord over Dexia, de euro en de grote gevaren van een nieuwe bankencrisis. ‘Daar loop ik niet op vooruit’, zei Blanksma. ‘Vandaag is de zorg dat we die 18 miljard kunnen realiseren en het niet zo ver hoeven laten komen om opnieuw te bezuinigen.’ Ze stond achter het spreekgestoelte, maar het klonk alsof haar kop diep in het zand stak. ‘We moeten het oplopen van schulden te allen tijde voorkomen, want dat gaat ten koste van eigen economische groei.’ Veel economen denken daar anders over. Oppositiepartijen PvdA, D66 en GroenLinks gaven gisteren wel blijk van enig realisme over de donkere wolken die op ons afkomen. Waar het kabinet op bewonderenswaardige wijze iedere discussie over structurele hervormingen uit de weg gaat, hamerden de oppositiepartijen (net zoals eerder al de Raad van State en het CPB) op het belang van zulke hervormingen zoals het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek. En in tegenstelling tot CDA en VVD pleitten PvdA, D66 en GroenLinks voor een groter eurosteunfonds om te voorkomen dat de Griekse schuldencrisis overslaat naar andere landen. Het klonk zacht gezegd relevant in het licht van de recente afwaardering van de kredietwaardigheid van Italië. Het kabinet wurmt zich met de dag dieper in een impasse. CDA en VVD bevestigden nogmaals dat 18 miljard bezuinigen voor alles gaat. ‘Nederland weer crisisbestendig maken’, noemt VVD’er Mark Harbers dat. Jammer alleen dat de volgende crisis alweer voor de deur staat. De oplossing van het kabinet is bekend: extra bezuinigen. Maar dat lijkt politiek onmogelijk. Gedoogpartner Wilders (PVV) zei twee weken geleden dat het ‘dan een bikkelhard gevecht wordt’. Ongetwijfeld, want de ruimte die CDA en VVD hebben is beperkt, omdat de kaasschaaf zo ongeveer wel overal is langs gehaald. Van de oppositie hoeft het kabinet weinig te verwachten. PvdA’er Plasterk zette de toon door voor het eerst echt de bal hard te spelen en te stellen dat het kabinet ‘niet bij ons moet komen aanzetten’ als het vasthoudt aan alle bezuinigingen. Bij nieuwe maatregelen moet er ook hervormingen komen. Exit ‘Grote Gedoger’.

Merkel en Rutte hebben vandaag overleg gevoerd over oplossingen voor de euro-crisis. Merkel meldt opnieuw dat banken zich waarschijnlijk verder moeten herkapitaliseren. Als dat niet lukt, moeten overheden bijspringen. Als een land op eigen kracht een bank niet kan redden, pas dan is er een rol voor het EFSF, maar alleen op voorwaarde dat het land dan wel structurele hervormingen doorvoert, betoogde de bondskanselier. Rutte stelde dat er geen wondermiddelen zijn die Europa uit de schuldencrisis kunnen halen. ,,Het is een zaak van de lange adem.'' Belangrijk daarbij is dat regeringen zorgen voor gezonde overheidsfinanciën. Ook moeten ze ,,de groeimachine'' weer aan zetten. Rutte maakt zich er gemakkelijk vanaf. Zijn stelling is juist, maar met een contradictie: als hij kiest voor economische groei moet hij een hogere staatsschuld accepteren. Rutte noemde het in dat kader heel belangrijk dat de 17 eurolanden nauw blijven optrekken met de tien landen die wel in de EU zitten, maar niet de euro als munt hebben, zoals Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

Is er sprake van een bankencrisis? Ik ben geneigd daar 'ja, bijna' op te zeggen. De Italiaanse banken leunen voor financiering steeds zwaarder op de Europese Centrale Bank. Italiaanse banken leenden eind september 104,7 miljard euro van de ECB. Eind augustus was dat nog 85 miljard euro. De scherpe toename van het leengedrag van Italiaanse banken is volgens marktvorsers een signaal dat het onderling vertrouwen tussen financiële instellingen ver te zoeken is. Banken durven elkaar onderling nauwelijks nog geld te lenen. ,,De interbancaire geldmarkt staat onder druk. Maar dat is niet alleen in Italië het geval'', aldus een econoom van de Italiaanse bank Intesa Sanpaolo.

De Amerikaanse kredietbeoordelaar Moody's heeft twaalf financiële instellingen in Groot-Brittannië afgewaardeerd. Het gaat onder meer om twee grote staatsbanken: Lloyds TSB die met een stapje is verlaagd en Royal Bank of Scotland, die twee treden lager is komen te staan. Ook Santander UK, Co-operatieve Bank en Nationwilde Building Society zijn afgewaardeerd. Verder kregen zeven kleinere Britse instellingen een verlaging. De afwaardering is een gevolg van de toegenomen risico's als gevolg van de schuldencrisis. Het kredietbureau maakt zich geen grote zorgen over de twee grote banken, omdat de Britse overheid wel in staat is die te steunen. "Maar Moody's vreest dat dit ten koste gaat van hulp aan de kleinere banken". Gisteren maakte de Bank of England bekend de komende maanden voor 75 miljard pond staatsobligaties op te kopen van banken, om de financiële nood bij deze instellingen te verlichten. Moody's heeft 9 Portugese banken ook een lagere beoordeling gegeven. Over de Portugese banken zegt Moody's dat ze gevaar lopen door het vele risicovolle staatspapier dat ze in portefeuille hebben. Bij de betrokken banken zit ook Caixa Geral de Depositos, de grootste bank van het land en in handen van de staat. Ook de grootste private bank, Banco Comercial Portugues, ziet zijn rating naar beneden bijgesteld. Ook de Frans/Belgische Dexia werd door Moody's een trede lager gezet. De outlook voor de sector blijft negatief.

In Groot-Brittannië groeit de nervositeit dat de Britse regering weer in de bres moet springen voor Royal Bank of Scotland (RBS). Bij de crisis van 2008 ontving de bank al bakken met geld van de overheid. Kortgeleden werd al bekendgemaakt dat de Europese Bank Autoriteit (EBA) de data van de stresstest in juli nader gaat bekijken, en daarbij ook een afstempeling op risicovol staatspapier meeneemt met een omvang zoals dat in de markt wordt verwacht. Wanneer deze worden toegepast en men bijvoorbeeld uitgaat van een afschrijving van 20% bij Spanje tot 65% van Griekenland, kunnen banken die in de stresstest in het grijze gebied waren ingedeeld, toch in het nauw komen. Het kernkapitaal van de banken kan na het incalculeren van de afschrijvingen die de markt inprijst immers een flinke tik krijgen en zodoende beneden vereiste waarden komen. RBS, Commerzbank, Deutsche Bank, Société Generale en UniCredit zaten in dit 'grijze gebied' bij de stresstest in juli.

Zachte heelmeesters laten stinkende wonden achter. Door het uitblijven van een structurele oplossing voor de eurocrisis nam het vertrouwen onder beleggers vorige maand bedenkelijke vormen aan. Voorlopig blijven de politieke oplossingen voor de eurocrisis tijdelijk” Ondanks de recente forse koersdalingen houden veel beleggers de hand gedecideerd op de knip. Bijna de helft vermijdt risicovolle beleggingen en een kwart stelt grote uitgaven uit.

De beursweek sloot af met onderstaande slotstanden: AEX 288,31 +0,87%, BEL-20 2146,42 -0,42%, FTSE 100 5303,4 +0,23%, CAC-40 3095,56 +0,66%, DAX 5675,70 +0,54%, Nikkei 8605,62 +0,98%, Hang Seng 17707,01 +3,11%, All Ords 4225,00 +2,25%, DJIA 11103,12 -0,18%, Nasdaq 100 2202,76 -0,69%, $ 1,3376, goud $1638,70.

Griekenland gaat zijn leger moderniseren. Ze gaan 400 Amerikaanse Abram tanks aankopen voor ca $1,3 mrd dan wel de huidige tanks worden ge-update.

Na sluiting van de Europese aandelenbeurzen meldde kredietbeoordelaar Fitch dat Spanje en Italië zijn afgewaardeerd. De kredietwaardigheidsstatus voor de Spanjaarden werd verlaagd naar AA-, terwijl Italië nu een A+ status krijgt.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.