UPDATE07062014/224 De onorthodoxe aanpak van de financieel/economische problemen van de ECB geeft geen garanties dat de doelstelling wordt gehaald

Dit Pinksterblog begin ik met een positief bericht over ontwikkelingen die momenteel in het bedrijfsleven zichtbaar zijn en gaan scoren in de Nieuwe Wereld. Wat de ECB, de EC, dit kabinet, onze overheid en een breed scala van maatschappelijke organisaties in dit land niet kunnen realiseren zien we mondjesmaat gebeuren in bepaalde sectoren van ons bedrijfsleven. Daar ligt de toekomst van dit land en die aanpak moeten we koesteren. Dat is wat mij betreft mijn Pinksterboodschap van dit jaar.

Maar daarmee is en worden de problemen niet opgelost. Het ééndimentionale beleid van dit kabinet: hier bezuinigen en de opbrengst in de staatskas stoppen, verergert de situatie meer dan het positieve impulsen genereert. Er moeten grondige hervormingen doorgezet worden, waardoor de samenleving gereed wordt gemaakt voor de Nieuwe Wereld. Als we doorgaan in het huidige tempo duurt dat nog decennia voordat de nieuwe generatie aan de slag kan gaan. En het staat voor mij onomstotelijk vast dat het hele monetaire statuut grondig moet worden gereinigd en opnieuw in de steigers moet worden gezet, met grote consequenties voor de financiële sector. Het grootste monetaire probleem is momenteel de multiplier, het kengetal dat aangeeft hoe snel het geld circuleert. In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat bij een grote economische groei geld snel wordt uitgegeven, maar dat betekent ook dat bij een lage economische groei dan wel een krimp de snelheid van de omloop van het geld afneemt. Daarbij speelt een rol dat grote geldoverschotten (bij een extreem lage rente) het aantrekken van economische groei afremmen. Bij zo een ontwikkeling ontstaat het gevaar voor een deflatoire ontwikkeling, die momenteel nadrukkelijk aanwezig is. Alvorens in te gaan op de door Mario Draghi deze week afgekondigde monetaire maatregelen wil ik eerst aandacht vragen voor een uitspraak van onze Minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem. Hij stelt dat 'de verwachtingen rond maatregelen van de Europese Centrale Bank (ECB) om de economie te stimuleren en de lage inflatie aan te pakken, te ,,hooggespannen'' zijn en er ligt ,,te veel druk'' op de centrale bank om de problemen op te lossen.' 'Het is te veel gevraagd om zoveel van centrale bankiers te verwachten, ook al omdat veel problemen structureel van aard zijn.' ,,ECB-president Mario Draghi doet fantastisch werk, maar dit kan niet de verantwoordelijkheid wegnemen dat wij, de politici en ministers van Financiën van Europa, zelf onze economieën weer op weg moeten helpen.'' Dijssel zei dat politici op nationaal en Europees niveau moeten doen wat ze horen te doen: de juiste maatregelen nemen en hervormingen doorvoeren die nodig zijn. ,,Ik word altijd een beetje nerveus wanneer politici naar centrale bankiers kijken en denken: jij kan mijn problemen oplossen'', aldus de minister. Deze uitspraken, gedaan voordat Draghi zijn beleidsmaatregelen had bekendgemaakt, van de voorzitter van de Eurogroep zijn buitengewoon interessant. Dijssel zet Draghi hier neer als een medicijnman die met toverspreuken tracht de financieel/economische problemen op te lossen. In deze context moet worden gesteld dat de stamhoofden, die tien jaar lang weggekeken hebben voor de dramatische ontwikkelingen in Zuid-Europa, en mede daardoor de crisis hebben veroorzaakt, nu door hun woordvoerder, Dijssel, waarschuwen voor de medicijnman. Toen vijf jaar geleden boven water kwam hoe groot de schade was voor overheden en banken waren de stamhoofden wel genoodzaakt de medicijnman te hulp te roepen omdat de problemen te ingewikkeld waren om die zelf op te kunnen lossen. En een deel van die problemen bestaan nog altijd, als we kijken naar de onbalans in de handelstekorten in de Zuidelijke landen en de enorme overschotten in West-Europa en naar de almaar toenemende overheidsschulden. Ik zet grote vraagtekens bij de aanpak van de medicijnman en verwacht daarvan ongewenste bijwerkingen, maar aan de andere kant twijfel ik sterk aan de capaciteiten van de stamhoofden om de complexe problematiek op te lossen anders dan met een enorme geldvernietiging dan wel een (burger)oorlog. Wat ik mis bij de stamhoofden is inzicht, capaciteit, visie, kennis van zaken en wijsheid.

De maatregelen van de ECB bestaan uit een aantal voornemens. Er moet rekening mee worden gehouden dat Draghi opnieuw erop vertrouwd dat een aankondiging van nieuw beleid voldoende moet zijn voor de financiële markten om zich koest te houden. De beleidsrente is verlaagd met 0,1% naar 1,5%. Voor het stallen van geld bij de ECB krijgen de banken geen rente (was 0%) maar moeten wel een bewaarloon betalen van 0,1%. Een soort van negatieve rente. Draghi gaf in een toelichting op de besluitvorming aan dat hiermede de onderkant van het renteniveau wel is bereikt. Ik citeer: “de rente blijft gedurende een langere periode op het huidige niveau”. De overwegingen van de ECB hiervoor is het feit dat de kredietverlening in de eurozone nog altijd daalt, ook al is er sprake van een enige economische groei. De banken moeten meer krediet gaan verstrekken vooral aan het MKB. [Ik plaats verderop in dit blog daar nog een kanttekening bij]. De opzet van dit beleid is ook dat de kracht van de euro moet worden afgezwakt door de lagere rente. Of de markten ook zo zullen reageren moet na de Pinksteren blijken. In de ogen van de centrale bank is de sterke euro ervoor verantwoordelijk dat de de prijzen van importgoederen goedkoper worden en dus een deflatoire ontwikkeling gaande houden. Er zijn grote twijfels of dit beleid het resultaat zal opleveren dat in Frankfurt ervan wordt verwacht. Ik verwacht er weinig tot niets van. Wat maakt het, behalve dan dat de spaarrente nog verder kan dalen, uit of een verlaging van de rente met 0,1% een omwenteling tot stand brengt die de economische groei nieuwe impulsen zal brengen. Ook een nieuwe verruiming van de liquiditeiten van de banken bestemd voor financieringsimpulsen in het Midden- en Kleinbedrijf, roept vragen op.

De Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Paul Krugman zegt erover dat de maatregelen van de Europese Centrale Bank (ECB) alleen maar signaalwaarde hebben. Krugman maakt zich zorgen om de zeer lage inflatie in de eurozone. Daardoor is de euro duur ten opzichte van andere valuta's, wat de export hindert. Verder is het daardoor duur om te lenen, waardoor investeringen achterblijven. Hij is over het geheel van het aangekondigde beleid niet enthousiast. Over de verlaging van de refirente met 10bp zegt hij: 'Dat maakt weinig uit.' De renteverlaging noemt hij 'licht wanhopig'. Dat de ECB 400 miljard euro extra aan banken zal uitlenen, heeft volgens hem 'nul effect'. Dit is zeker niet de bazooka die investeerders verwachten, 'eerder een waterpistool'. Krugman is weinig positief over de Nederlandse economie. Nederland staat vooraan wat betreft structurele economische problemen. 'Ik ben erg pessimistisch,' zegt de Nobelprijswinnaar. Voor Europa voorziet de wereldberoemde econoom een Japans scenario van stagnatie. Hoogleraar Carmen Reinhart aan de Harvard Kennedy School is ook niet optimistisch over de Nederlandse economie. Ze benadrukte dat het aanpakken van schulden in Europa het belangrijkst blijft. 'Ik hoop dat de ECB het aflossen van schulden veel beter gaat faciliteren.' Krugman gaf in Rotterdam toe dat hij van Reinhart heeft geleerd dat het aflossen van schulden wel degelijk belangrijk is. Volgens Reinhart is er geen schuldencrisis die kan worden opgelost zonder herstructurering.

ABNAmro geeft onderstaande (feitelijke) reactie: De ECB maakt een aantal onconventionele maatregelen bekend om het functioneren van het transmissiemechanisme van het monetaire beleid te verbeteren en de kredietverlening door banken te stimuleren. Via een aantal gerichte langer lopende herfinancieringstransacties (TLTRO’s) kunnen banken een bedrag gelijk aan 7% van hun per 30 april 2014 uitstaande kredietportefeuille in de niet-financiële private sector (exclusief hypotheken dus) lenen bij de ECB. Dit komt in eerste instantie neer op circa EUR 400 mld. De looptijd van de TLTRO’s is vier jaar en de rente blijft gedurende de hele looptijd gelijk aan het refitarief op het moment van opname plus een opslag van 10bp. De eerste twee TLTRO’s zijn gepland voor september en december 2014. Gehoopt wordt dat de TLTRO’s een positief effect hebben op de bancaire kredietverlening, met name in de perifere eurolanden waar de bankensector het nog moeilijk heeft. Het rendementsverschil tussen perifere en Duitse staatsobligaties daalde sterk na de bekendmaking. Om de bancaire kredietverlening te steunen besloot de ECB ook de voorbereidingen voor een ABS-programma te versnellen. De ECB overweegt in dit kader de aankoop van “eenvoudige en transparante” Asset Backed Securities (ABS), waarbij leningen aan de niet-financiële private sector als onderpand dienen. Dit kan de nu sluimerende ABS-markt nieuw leven inblazen en banken ertoe aanzetten om nieuwe leningen te verstrekken terwijl zij gelijktijdig hun balans kunnen verkorten. De ECB heeft besloten om de volledige toewijzing (onbeperkte liquiditeit tegen geschikt onderpand) van basisherfinancierings-transacties te verlengen van medio 2015 naar eind 2016. Verder wordt de wekelijkse sterilisatie van het SMP-programma voor de effectenmarkten opgeschort. Hierdoor komt circa EUR 120 mld aan extra liquiditeit beschikbaar en dit zou de interbancaire rentetarieven moeten drukken. De EONIA kan zich dan richting nul bewegen en de driemaands Euribor zal rond 0,1% komen te liggen. Dit is nog niet volledig ingeprijsd op de markt voor interbancaire futures. De ECB verwacht nu dat de inflatie dit jaar uitkomt op 0,7% (was nog 1,0% bij de prognose in maart), in 2015 op 1,1% en in 2016 op 1,4%. In het vierde kwartaal van 2016 is de inflatie opgelopen tot 1,5% maar dit ligt nog altijd onder het doel van onder maar dicht bij 2%. Ondanks de verlaagde prognose lijkt de ECB nu niet bereid meer te doen. Grootschalige kwantitatieve verruiming (quantitative easing – QE) zit er voorlopig niet in. Draghi sluit QE echter niet volledig uit, want de ECB zou “meer doen indien nodig” en QE behoort zeker tot de onconventionele instrumenten die de ECB zou kunnen inzetten. Draghi benadrukte echter dat het huidige pakket al “zeer omvangrijk” is en de inflatie weer zal aanwakkeren richting 2%. Einde citaat.

DFT: De dalende inflatie in de eurozone zet extra druk op de Europese Centrale Bank. De centrale bankiers in Frankfurt moeten een 'Japan-scenario' van deflatie en stagnatie voorkomen. De inflatie in de eurozone is in mei onverwacht gedaald. Het cijfer is uitgekomen op 0,5% op jaarbasis. Dat blijkt uit een voorlopige raming van het Europese statistiekbureau Eurostat. In april nam de inflatie nog met 0,7% toe. De geldontwaarding is daarmee nog flink verwijderd van het doel van de Europese Centrale Bank, van 'iets onder de 2%'. Daarom werd het nieuwe inflatiecijfer een prikkel voor de ECB om maatregelen te nemen. De consumentenprijzen in Duitsland zijn in mei met 0,1% gedaald ten opzichte van april. In vergelijking met mei 2013 steeg het gemiddelde prijspeil met 0,9%. Volgens de geharmoniseerde rekenmethode van de EU was er sprake van deflatie (min 0,3%) maandbasis. Diverse marktvorsers hadden al gewaarschuwd dat het inflatiecijfer voor de eurozone wel eens lager zou kunnen uitvallen, nadat Duitsland eerder al 0,6% geldontwaarding meldde over mei. De Duitse inflatie, berekend op basis van de geharmoniseerde methode van de EU, bedroeg in mei 0,6% op jaarbasis. In april was de geldontwaarding op jaarbasis nog 1,1%. De ECB legt een verwachting neer dat de inflatie dit jaar in de eurozone 0,7% wordt, volgend jaar 1,1% en in 2016v 1,4%. De economische groei binnen de Muntunie stijgt dit jaar naar 1% (eerdere prognose 1,2%).

RTLZ: De ogen van de financiële markten waren deze week opnieuw gericht op de Europese Centrale Bank. Terwijl politici de afgelopen maanden meerdere keren het einde van de crisis aankondigden, maakt de bank zich op voor nieuwe stappen om de kwakkelende economie te ondersteunen. De nieuwe maatregelen van de ECB moeten helpen om de zeer lage inflatie in de eurolanden te stimuleren, om de vrees voor deflatie weg te nemen. Een periode van aanhoudende prijsdalingen maakt het moeilijker om schulden af te lossen en kan ervoor zorgen dat consumenten hun bestedingen uitstellen. Dit zou een rem kunnen zetten op een verdere groei van de economie. De markt hield er al rekening mee dat ECB-president Mario Draghi dat de inflatie de komende jaren lager blijft dan eerder werd verwacht. Andere ECB-bestuurders lieten herhaaldelijk weten dat onconventionele maatregelen daarbij niet worden uitgesloten. Een bekende monetaire tool is het aanjagen van de economie door de rente te verlagen. Een lagere rente maakt het goedkoper om geld te lenen, terwijl het minder aantrekkelijk wordt om te sparen. Dit kan investeringen en de consumptie stimuleren, waardoor het prijspeil stijgt. [Bij die stelling zet ik vraagtekens. We hebben in de afgelopen 20 jaar in Japan gezien dat die aanname daar niet werkte. Wat resulteerde is een staatsschuld van > een miljoen mrd ¥ ((€7,8 biljoen), dat is 245% bnp.] De rente in de eurozone is al enige tijd bijzonder laag. Het tarief dat banken betalen voor leningen bij de ECB was nog maar 0,25% en gaat nu naar 0,15%. De rente die banken krijgen op hun deposito’s bij de ECB was 0% en wordt nu /0,1%. Dat betekent dat banken geld (=bewaarloon) moeten betalen voor het stallen van middelen bij de ECB. Die ‘boete’ kan banken ertoe aanzetten meer geld uit te lenen, in plaats van op te potten. Daarnaast zou het de koers van de euro kunnen drukken, waardoor importgoederen duurder worden en de inflatie oploopt. Veel ervaring met negatieve rente is echter niet, waardoor de gevolgen lastig in te schatten zijn. De directe gevolgen voor consumenten van een renteverlaging blijven waarschijnlijk beperkt. De ECB wil de kredietverlening aan het midden- en kleinbedrijf in de eurozone vooruithelpen. In dat verband is aangekondigd om banken voor ½400 mrd goedkope leningen te voorzien, onder de voorwaarde dat zij dat geld gebruiken om zelf meer geld uit te lenen. De centrale bank zou ook kunnen besluiten verder te gaan, door direct staatsobligaties of bedrijfs/bankleningen op te kopen bij de banken, de zogenaamde monetaire financiering. [De vraag is of het vertrouwen in de valuta hierdoor wordt aangetast en hoe de markten daarop zouden kunnen gaan reageren.]

De aantrekkende economie leidt pas in 2015 tot meer banen. Deze bescheiden banengroei, die beperkt blijft tot een aantal regio's, gaat gepaard met een lichte daling van het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering, verwacht UWV. In haar arbeidsmarktprognose becijfert het UWV dat het aantal banen dit jaar verder afneemt, met 60.000 (min 0,7%). Volgend jaar wordt de neergaande trend voor het eerst in 3 jaar doorbroken. UWV voorspelt een bescheiden toename met ruim 20.000 banen (plus 0,3%) tot bijna 7,7 miljoen. Tot en met 2015 trekt de werkgelegenheid alleen aan in de arbeidsregio's Groot-Amsterdam, Flevoland, Zuidoost-Brabant en Helmond-De Peel. In de overige regio's neemt het aantal banen af. Sectoren die dit jaar al profiteren van de economische groei zijn de uitzendbranche, de horeca en sectoren die op de export zijn georiënteerd, zoals de groothandel. In 2015 herstelt de werkgelegenheid zich in bijna alle marktsectoren, inclusief de door de crisis zwaar getroffen bouw. In de collectieve sector blijft de ontwikkeling van de werkgelegenheid achter. UWV voorziet zowel in de sector zorg en welzijn als in het openbaar bestuur een afname van het aantal banen.

KLM moet komende drie jaar opnieuw circa een miljard euro bezuinigen. Dat blijkt uit vertrouwelijke plannen van de Air France KLM Groep. Plaatsvervangend topman Pieter Elbers van KLM bevestigde het nieuwe besparingsprogramma als opvolger van Transform 2015, dat in 2012 werd gelanceerd en dit jaar moet worden afgerond. Het zou nog altijd op schema zijn, ondanks het groepsverlies van €600 mln in het zwakke eerste kwartaal van dit jaar. De pijn zit volgens de Nederlandse vakbonden nog altijd aan de Franse kant. Zij maken zich daar grote zorgen om, vooral omdat de zeggenschap naar Parijs verschuift. „Wij willen hier niet eeuwig op de nullijn blijven”, vindt onder andere de vakbond De Unie. „In september zullen we een volgende ronde van slimmer werken en efficiënter vliegen presenteren. Dat is nodig om de hoge schuldenlast verder af te bouwen, winst te maken en te kunnen investeren in vloot en product”.

Ik heb al eerder aandacht gevraagd voor de resultaten van het beleid, dat deze regering voert. De verarming op individueel niveau en de toenemende armoede in de samenleving zijn te herleiden naar gebrek aan visie, wijsheid en kennis van zaken op financieel/economisch terrein. En omdat wij onze eigen problemen niet konden oplossen moest Rutte c.s wel luisteren naar wat in Berlijn daarover werd gedicteerd en door Brussel werd uitgevoerd. Ik zeg al jaren dat hervormingen een must zijn en bezuinigingen uit den boze. Maar ja, dat kan ik wel zeggen maar in politiek den Haag luistert daar niemand naar. De verplaatsing van onderdelen van de zorg van de overheid naar het lokale bestuur gaat gepaard met een enorme kapitaalvernietiging in geld en in expertise. Kijk naar de sluiting van 800 van de 2000 verpleeg- en verzorgingshuizen, wat onrust veroorzaakt in de samenleving. Kijk naar de vele duizenden ontslagen in de thuiszorg. Deze week werd bekend dat bij de zorgorganisatie Amstelland deze maand ontslag voor voor 139 werknemers zal worden aangevraagd. In juli volgt een volgende ontslagronde. Abvakabo FNV zegt zich grote zorgen te maken om het ,,massaontslag’’ bij de zorginstelling. De vakbond vreest dat de komende jaren tot wel 500 banen verloren gaan en 700 medewerkers hun baan verliezen en nog veel meer cliënten hun zorg. De vakbond heeft daarom geen fiat gegeven aan het sociaal plan dat de zorgorganisatie heeft voorgesteld. In hoeverre de overdracht van zorgtaken op een degelijke wijze is voorbereid is voor mij nog maar de vraagt. Ik ga ervan uit dat de aannames die dit kabinet heeft genomen in de verste verten niet tot het beoogde doel zullen leiden. Ik verwacht eerder chaos dan succes. De verantwoordelijkheid voor thuis- en jeugdzorg en een participerende samenleving in relatie tot werken naar vermogen wordt in handen gelegd van een ambtelijke organisatie, die geen enkele ervaring daarmee heeft en dus ook geen deskundigheid. Dat alles omdat gemeenten die taken goedkoper uit zouden kunnen voeren. Een neveneffect dat optreedt is dat werknemers in de zorg worden ontslagen en mogelijk weer aan de slag kunnen voor minder salaris en met inlevering van opgebouwde rechten. Dat feit jaagt dit kabinet met haar neoliberale beleid na. Laten we even kijken naar de jeugdzorg, waar broodnodige kennis en ervaring verloren dreigt te gaan doordat duizenden jeugdzorgwerkers op straat dreigen te komen staan. Er zijn twee partijen die volledig naast elkaar werken: de ene partij, de jeugdzorginstellingen die onvoldoende informatie krijgen over budgetten in de komende jaren en daardoor personeel gaan ontslaan en de andere partij, de 403 gemeenten in ons land die straks know-how en deskundige hulp moeten inkopen om aan hun taak te kunnen voldoen. Er wordt niet tot nauwelijks samengewerkt en waar dat toe leidt is redelijk voorspelbaar. De maatschappelijke behoefte aan kennis en kwaliteit zal toenemen en tegelijkertijd verdwijnt de opgebouwde expertise. Dat noem ik zorgwekkend. Nog zorgwekkender is dat het kabinet geen behoefte heeft te laten onderzoeken, alhoewel wetenschappers daarvoor waarschuwen, of alle aangekondigde hervormingen in de zorg op één moment kunnen worden overgedragen. Zijn alle gemeenten daar al op voorbereid? Mijn antwoord is 'neen'. Een ander dossier dat zorgen baart is de sociale woningbouw en de 16 miljoen vierkante meters leegstaande kantoorgebouwen. De minister is begonnen met de bouwmarkt af te breken en heeft geen enkel benul hoe hij de bouw weer aan het werk krijgt. Wat gaat er gebeuren met de leegstaande kantoorgebouwen en op welk moment worden de verliezen genomen door beleggers van de kapitaalvernietiging, die plaatsvindt. Ik heb al veel eerder gepleit voor ombouw naar appartementen voor studenten, daar waar die vraag bestaat, mits daarvoor een passende huurprijs wordt bepaald. Het probleem schijnt te zijn dat het bureaucratisch gemakkelijker en sneller gaat om de bestemming van een kantoorgebouw te veranderen in een hotel dan in studenten-onderkomens. Er zijn meer bewindslieden met problemen. Ik noem Teeven en de uitvoering van het asielbeleid. Hij krijgt daarvoor van mij een dikke onvoldoende met als kwalificatie 'a-so'. Verder Opstelten die aan de 2e Kamer moet schrijven dat er geen bonnen zijn gevonden van de zogenoemde Teeven-deal. Het gaat om de deal van 14 jaar geleden tussen toenmalig officier van justitie en huidig staatssecretaris Fred Teeven en drugsbaron Cees H., die geld uit het buitenland teruggesluisd kreeg waarvan hij een boete kon betalen. De geheime deal zou gehandeld hebben om fl 750.000 , dat van een Zwitserse bank zou komen. De rest mocht hij houden. Er ontstond eerder dit jaar verwarring over de vraag hoeveel geld er terugging naar H. De rekeningen waren toen al niet te vinden, maar er werd verder gespit. Grondig maar vergeefs, meldt Opstelten: 'Ik heb alles in het werk gesteld om de gang van zaken van destijds te achterhalen, maar moet accepteren dat ik de ultieme duidelijkheid niet kan verschaffen.' [De hamvraag is echter wat Teeven daar zelf nog over te melden heeft.] Er zijn geen bankafschriften meer als gevolg van verlopen bewaartermijnen en aanpassingen van ICT-systemen. Ook andere documenten zijn niet meer gevonden en de hele reeks van ondervraagde betrokkenen kon te weinig uit het geheugen putten om nog iets zinnigs te zeggen over de financiële afwikkeling van de schikking. Opstelten zei al eerder dat hij het verdwijnen van de afschriften ‘onbevredigend” vond, te meer omdat de advocaten van H. beweren dat hij de Kamer onjuist zou hebben geïnformeerd, maar zich verder beroepen op hun beroepsgeheim. [Moet ik deze minister op zijn woord geloven? Nee, hij redt de positie van Teeven, een partijgenoot.] Dan Lodewijk Asscher op Sociale Zaken. Hij verwacht wonderen te kunnen realiseren vanuit zijn ambtelijk denkpatroon. Neem de Wet Werk en Zekerheid die de positie van de flexwerkers zou verbeteren en hen sneller aan een vast contract gaat helpen. Het is echter zeer de vraag of werkgevers op dezelfde wijze denken en handelen als de wetgever heeft aangenomen. De Raad van State en het Sociaal en Cultureel Planbureau vrezen dat de flexwet de positie van tijdelijke krachten alleen maar verder verslechtert. Neem het Marokko-verdrag waarin is geregeld dat per 1 juli 2012 Nederlandse uitkeringen aan mensen die nu in Marokko wonen mogen worden toegepast op basis van het 'woonlandbeginsel'. De realiteit is dat de hoogte van de Nederlandse uitkeringen in Marokko tien keer zoveel koopkracht heeft dan in Nederland. Dat lijkt rechtvaardig, maar voor Turken en mensen uit een thuisland binnen de Europese Unie geldt die Wet niet. De rechter vindt dat weer onrechtvaardig. De VVD wil van die regeling af, maar de PvdA is er tegen.

De Nederlandse overheid, de EC en de ECB pleiten ervoor dat banken het Midden- en Kleinbedrijf financieel gaan ondersteunen. Ik heb daarover al eerder geschreven dat het niet de taak van de banken is om kredieten aan verliesdraaiende MKB-bedrijven te verstrekken. Banken zijn ervoor om kredieten te verlenen aan bedrijven die investeren, niet om verliezen te financieren. Bij dat standpunt blijf ik. Over het MKB en de detailhandel in het bijzonder wil ik nog wel benadrukken dat de winkelnering (de schakel tussen de producenten en consumenten) ruim 100 jaar uitstekend heeft gefunctioneerd. Maar daaraan komt, na verloop van tijd, een einde. In zo een periode bevinden we ons thans. Door de opkomst van digitale ontwikkelingen, nieuwe (verkoop)technieken en snellere communicatie mogelijkheden verliezen, in bepaalde sectoren van de detailhandel, winkels hun functie. De opkomst van de webwinkel is daar mede aan te danken, waardoor bepaalde winkels hun maatschappelijke functie verliezen. Dat de politiek de oplossing van de werkeloosheid zoekt in het MKB is verklaarbaar. Tot voor de crisis verdienden veel werknemers in het MKB hun boterham. Maar ook in het MKB wordt gesaneerd in een periode van lagere economische activiteiten. Daarbij speelt ook een rol een deflatoire spiraal waardoor producten goedkoper worden. Daar kunnen de kleinere winkelbedrijven niet altijd op inspelen. Verliezen worden eerst nog gedekt uit de aanwezige reserves, maar daar komt ook een einde aan. Het is heel erg om te stellen dat niet alle MKB bedrijven deze crisis zullen overleven, omdat de economische functie in beweging is (en slachtoffers vergt). Het houdt verband met de herinrichting van de samenleving voor de Nieuwe Wereld. Hoe verwerpelijk het op het eerste oog ook moge zijn in banken en bedrijven die niet langer levensvatbaar zijn moeten we geen energie meer instoppen.

Oppositiepartijen van links tot rechts hebben geen goed woord over voor het geruzie tussen de coalitiepartijen VVD en PvdA over de toekomst van het belastingstelsel. Ze constateren een patstelling, die ervoor zou zorgen dat de werkloosheid blijft oplopen en het economisch herstel beperkt wordt. „Ik zie elke keer dat VVD en PvdA in de media zeggen wat er allemaal níét moet gebeuren. Hak eens een knoop door”, reageert D66-Kamerlid Koolmees. Zijn CDA-collega Van Hijum: „Het tekent dat de coalitie hopeloos verdeeld is. Er is geen enkele samenhang. Ik waag het zeer te betwijfelen of hierover ooit nog een coherent verhaal van ze komt.” De twee reageren op de woorden van VVD-fractieleider Zijlstra, in de Pinkstereditie van De Telegraaf. De liberaal gooide de deur dicht voor het PvdA-voorstel om het verlagen van de belasting op arbeid te betalen met het verhogen van de belasting op vermogen, zoals het eigen huis of het eigen bedrijf. „Die weg is niet begaanbaar”, maakte Zijlstra zijn coalitiepartner duidelijk. PvdA-leider Samsom weigert commentaar. Het pleidooi van Zijlstra om de lastenverlaging te betalen door in de uitgaven van de overheid te snijden kan op bijval rekenen van CDA en D66. Maar snijden in de toeslagen, zoals de VVD voorstelt, is volgens CDA’er Van Hijum niet genoeg. „Daar kan je wel wat geld weghalen, maar het gewoon allemaal afschaffen raakt de lagere middeninkomens keihard.” D66’er Koolmees hekelt net als Zijlstra de ’linkse begering’ om de spaarpot van Nederlanders te belasten. „Hebben we dat niet al genoeg gedaan door het verlagen van de pensioenopbouw, het beperken van de hypotheekrenteaftrek en het verplicht aflossen van de woning?” [Ik heb hier even geen commentaar op, het is gesteggel in de ruimte]

In mijn laatste blog heb ik een somber scenario geschetst over het heden en de toekomst. De 'deutscher Sachbuchautor, der sich vorwiegend mit Wirtschaftsfragen befasst, Günter Hannich, schrijft daar deze week over. Het is een somber verhaal waarin hij stelt dat wanneer in het geldwezen zich problemen voordoen, deze direct overslaan naar het bedrijfsleven, de samenleving en de cultuur/beschaving. Enkele citaten: wer heute fragt, wohin sich unsere Gesellschaft entwickelt, der kommt um eine gründliche Beschäftigung mit der Vergangenheit nicht herum. Unsere Gegenwart wird von den Medien gern als »die Beste aller Welten« gefeiert. Kein Zeitalter habe je solch einen »Fortschritt« erlebt und solch günstige Zukunftsaussichten gehabt. Kaum werden dabei allerdings die tieferen Mechanismen unseres Systems hinterfragt, die zeigen, dass unsere Gesellschaft nicht nur zu einem weiteren Verfall, sondern zum Zusammenbruch verurteilt und die heutige Welt keineswegs die »Beste« ist. Ein Rückblick in die Geschichte beweist, dass sich die Vorgänge in mehr oder weniger regelmäßigen Abständen wiederholen – und da bildet auch unsere Zeit keineswegs eine Ausnahme. Dabei verläuft der Kreislauf immer von einem Boom über den Crash und die Krise zum Krieg. Die treibende Kraft war stets die Entwicklung des Geldwesens, welches über Wohl und Wehe der Menschen entschieden hat. Wer die Geschichte verstehen und daraus lernen will, muss deshalb zuerst die Grundlagen des Geldes kennen. Dabei entwickelt sich die Kultur aus der Gesellschaft, die Gesellschaft beruht auf der Wirtschaft, und diese basiert auf der Geldordnung als Fundament. Wenn es also im Geldwesen Probleme gibt, werden diese sofort auf die Wirtschaft, die Gesellschaft und die Kultur übertragen. Bricht das Finanzsystem gar zusammen, muss zwangsläufig auch die komplette Gesellschaftsordnung zerfallen. Wer nach einem beherrschenden Faktor im Geldsystem sucht, findet den Zwang eines jeden Landes, sich zu verschulden. Die Schulden können allerdings nie zurückgezahlt werden, sondern erhöhen sich jedes Jahr um den anfallenden Zinssatz. Zu allen Zeiten und an jedem Ort der Welt, an dem ein Zinssystem herrscht, explodiert gleichzeitig die Verschuldung – bis zum Zusammenbruch des Systems. Dabei verläuft das Wachstum einer Zinskurve einer natürlichen Entwicklung völlig zuwider: Während in der Natur gesundes Wachstum (z.B. das eines Baumes) zunächst schnell erfolgt, sich dann verlangsamt und schließlich ganz endet, ist es im Zinssystem umgekehrt. Hier beginnt das Wachstum langsam, beschleunigt sich immer mehr und geht rechnerisch sogar ins Unendliche weiter.

Es geht dabei um die Geldumlaufgeschwindigkeit. Haben Sie davon schon einmal gehört? Sehr wahrscheinlich nicht. In den Schlagzeilen der Medien spielt diese so wichtige Kennzahl kaum eine Rolle. Und allein der Name ist schon dazu angetan, dass viele Leser oder auch Zuhörer erst einmal abschalten. Aber dahinter steckt eine ganz wichtige Funktion in unserem Wirtschaftssystem. Ich will Sie an dieser Stelle nicht mit wissenschaftlichen Definitionen langweilen. Vielmehr biete ich Ihnen eine einfache Definition an: Sehr vereinfacht kann man aber sagen, das bei einer hohen wirtschaftlichen Aktivität auch das Geld entsprechend viel zirkuliert. Im Umkehrschluss heißt das aber auch: Geht es der Wirtschaft nicht so gut, zirkuliert das Geld dementsprechend weniger. Und eine niedrige Geldumlaufgeschwindigkeit beutetet immer auch die Gefahr einer Deflation: das Geld kommt eben im Wirtschaftskreislauf gar nicht an. Und genau das erleben wir aktuell: Die Notenbanken fluten zwar die Märkte mit großen mengen an Liquidität. Doch das Geld kommt eben gar nicht da an, wo es etwas bewirken kann: Als Kredit in der Wirtschaft. Vielmehr horten es die Banken. Geldumlauf in den USA auf einem Rekordtief – Das zeigt Deflationsgefahr an. Und die aktuellen Meldungen aus den USA sind schon erschreckend: In wirtschaftlich normalen Zeiten, nimmt die Geldumlaufgeschwindigkeit während einer Rezession ab. Wenn es dann zur Erholung kommt, steigt eben auch die Umlaufgeschwindigkeit des Geldes. Seit dem Ende der Finanzkrise gilt das aber nicht mehr: Die US-Wirtschaft wächst schon seit drei Jahren wieder – wenn auch nicht so stark wie vor der Finanzkrise. Aber die Umlaufgeschwindigkeit sinkt immer weiter. Und aktuell hat sie den niedrigsten Stand seit dem Beginn der Aufzeichnungen erreicht. Das ist auf jeden Fall kritisch. Aber wie ich Ihnen schon am Anfang erklärt habe: Dieses Thema spielt in der breiten Öffentlichkeit nicht wirklich eine Rolle. Und das ist auch verständlich, denn es ist eben nicht leicht verständlich. Aber an dieser Stelle bemühe ich Ihnen genau diesen notwendigen Überblick zu geben, damit Sie eben in der massiven Informationsflut nicht untergehen. Und das bestimmte Zahlen in der Öffentlichkeit nicht wirklich diskutiert werden, daran haben Politik und Wirtschaft zusammen mit den Notenbanken ein großes Interesse. Aber eins ist für mich klar: Wir werden in nicht allzu ferner Zukunft die Zeche für die aktuell verfehlte Politik.

Kort Nieuws

Kunstgalerieën hebben last van de crisis. In de afgelopen vier jaar zijn 80 van de 555 galerieën gesloten. Als voornaamste oorzaak wordt het instorten van de zakelijke markt genoemd. In de periode 2009-2013 daalde de omzetten in deze sector met 30% tot €87 mln. Ook verdween de werkgelegenheid met 30% in die periode. Er wordt vooralsnog geen herstel verwacht.

De EU gaat binnenkort onderzoek doen bij EU-lidstaten die bedrijven fiscale gunsten verlenen in het kader van Europese Belastingparadijzen. Het gaat aan geheime afspraken over lage, soms superlage, belastingtarieven. De EC noemt als grote 'spelers' op dit gebied Nederland, Luxemburg, Ierland, maar gaat ook een kijkje nemen in Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk. Er zijn wel enkele namen bekend van bedrijven waarmee de fiscus zaken doet: Bono, Rolling Stones, Starbucks, Google, Ikea, Apple en Amazon plus nog vele duizenden anderen. Aan de ene kant 'verdient de EU €3 mrd aan inkomsten en laat €25 mrd onbelast. Het achterliggende beleid is dat bedrijven, daar waar het geld verdient wordt, ook daar afrekent met de fiscus. Op zich volledig te respecteren.

AFM: Er staan momenteel ongeveer 17.000 rentederivaten uit bij niet-professionele mkb-ondernemingen voor een onderliggende bedrag aan financiering van circa €26 mrd. De huidige waarde van deze uitstaande derivaten was in april 2014 € 2,7 mrd negatief. 90% van deze derivaten is afgesloten door drie banken, zo meldt de AFM. De Autoriteit Financiële Markten heeft onderzoek gedaan naar de omvang van mogelijke problemen met rentederivaten bij het niet-professionele midden- en kleinbedrijven en de manier waarop banken hiermee omgaan. De AFM heeft hiervoor een uitvraag gedaan bij de grootste aanbieders van rentederivaten aan het niet-professionele mkb. De AFM vindt dat er snel zicht moet komen in de mate waarin in individuele gevallen sprake is geweest van niet-passende en/of onzorgvuldige dienstverlening. Banken hebben aangegeven op redelijke termijn hun dienstverlening met betrekking tot in het verleden afgesloten rentederivaten te herbeoordelen aan de hand van de bestaande wettelijke normen. De AFM ziet erop toe dat de juiste aspecten in deze herbeoordeling worden meegenomen en dat prioriteit wordt gegeven aan situaties die een groter risico voor de mkb-onderneming opleveren. Het aantal ondernemingen dat een rentederivaat heeft is lager dan 17.000. Dit komt doordat één onderneming soms meer dan één derivaat heeft afgesloten. Met de derivaten dekken de ondernemingen (gedeeltelijk) het renterisico af van financieringen met een totaalbedrag van €26 miljard. [Hierbij plaats ik een kanttekening: de renteswap gaat altijd maar één kant uit. Voorbeeld het huidige renteniveau is 3%, dan wordt het renterisico afgedekt voor het geval de rente gaat stijgen. Daalt de rente echter dan moet de klant die het derivaat heeft gesloten bijbetalen.] Dit komt neer op een gemiddeld onderliggend bedrag per derivaat van € 1,5 miljoen. Hoewel het vrijwel altijd financieringen met een bedrag van meer dan €250.000 betreft, verschillen de gemiddelde bedragen per afgesloten derivaat en per type derivaat per bank. De totale waarde van alle uitstaande derivaten aan het niet-professionele MKB was in april 2014 € 2,7 mrd negatief. Het feit dat de actuele waarde van een derivaat negatief is, levert niet per definitie problemen op aangezien de waarde van een derivaat naar nul gaat met het verstrijken van de (loop)tijd. Een negatieve waarde van een derivaat kan wel een probleem veroorzaken bij tussentijdse extra aflossing of beëindiging van het onderliggende krediet en/of het derivaat. De gevolgen zijn dan deels dezelfde als die van vroegtijdige beëindiging van een financiering met vaste rente en looptijd. Ruim 70% van alle lopende derivaten heeft een resterende looptijd van korter dan 5 jaar. Een gering deel loopt nog langer dan 10 jaar. Ruim 90% van de derivatenposities bij het MKB is afgesloten door drie banken. Negen van de tien uitstaande rentederivaten bij niet-professionele mkb-ondernemingen zijn renteswaps, waarbij een onderneming een variabele rente ruilt voor een vaste rente waarbij de marktrente gemaximeerd wordt.

Rabobank ligt opnieuw onder vuur om zijn rol in de internationale Libor-affaire. Na de boete en schikkingen met toezichthouders van €774 miljoen grijpt nu de stichting Renteswapschadeclaim de bekentenissen uit de Libor-zaak aan voor claims. Die zouden kunnen oplopen tot zeker €7 miljard wegens onterecht verkochte rentederivaten aan klanten. Claimprofessional Pieter Lijesen die ook bekend is van de stichting Woekerpolisproces en andere massaclaimstichtingen, lanceert nu samen met advocaat Carel Abeln een stichting die Rabobank wil aanspreken voor claims die bij elkaar kunnen oplopen tot in de miljarden. Volgens Lijesen en Abeln kunnen Rabobank-klanten die een rentederivaat hebben gekocht zich beroepen op 'dwaling en bedrog' en daarom de overeenkomst laten vernietigen.

De zorgorganisatie Meavita ging in 2009 failliet. 20.000 werknemers raakten hun baan kwijt, 100.000 klanten hun zorg. Het eigen vermogen van €80 mln was verdwenen als sneeuw voor de zon en er resteerde €48 mln aan schulden, zegt de curator. De Ondernemerskamer behandelde deze week dit dossier met de vraag of de beide bestuursleden en de toezichthouder/commissarissen hoofdelijk aansprakelijk gesteld kunnen worden wanbestuur. De commissarissen verweren zich daartegen dat dat de 'tand des tijds' was en dat de liberale senator Loek Hermans onvoldoende toezicht heeft gehouden op het gevoerde beleid. Wordt vervolgd.

De Franse president François Hollande heeft een brief geschreven aan zijn Amerikaanse collega Barack Obama, waarin hij zijn zorgen uitte over de mogelijke Amerikaanse boete van meer dan $10 mrd (€7,3 mrd) voor de Franse bank BNP Paribas. Het Amerikaanse ministerie van Justitie dreigt de grootste bank van Frankrijk de boete op te leggen omdat BNP Paribas jarenlang de Amerikaanse sancties tegen Iran, Cuba en andere landen zou hebben geschonden. Hollande schreef in de brief dat een boete van $10 mrd ,,disproportioneel'' is. Volgens de Franse president is het belangrijk dat de Amerikaanse justitie zich redelijk opstelt en nauw samenwerkt met de financiële toezichthouders.

Woningcorporaties hebben tussen 2007 en 2012 ruim 1,2 miljard euro verloren aan commerciële nevenactiviteiten. Dat schrijft de Algemene Rekenkamer in een zojuist verschenen onderzoek naar het toezicht op de woningcorporaties. Deze hebben als kerntaak om voldoende betaalbare (sociale)woningen te bouwen en verhuren. Het afgelopen decennium ontwikkelden zij echter steeds meer commerciële nevenactiviteiten. Zij hoopten daarmee winst te maken, die ingezet zou kunnen worden voor de kerntaken. In plaats van winst, maakten de corporaties volgens de Rekenkamer tussen 2007 en 2012 echter ruim €1,2 mrd verlies op nevenactiviteiten. Volgens het onderzoeksrapport is het overheidstoezicht op deze commerciële nevenactiviteiten zwaar tekort geschoten. De Rekenkamer wijst erop dat de woningcorporaties als gevolg van strengere Europese mededingingsregels hun commerciële nevenactiviteiten moeten herfinancieren tegen marktconforme tarieven. Uit een berekening van RTLZ blijkt dat dit de corporaties tientallen miljoenen extra gaat kosten. Als voorbeeld van commerciële nevenactiviteiten noemt de Rekenkamer de herontwikkeling van het cruiseschip SS Rotterdam door de Zuid-Hollandse woningcorporatie Woonbron. “De investering van Woonbron van €6 mln, die winst moest opleveren ten behoeve van de publieke taak, heeft uiteindelijk geresulteerd in een verlies van meer dan €230 mln”, schrijft de Rekenkamer. “Aangezien dit verlies door Woonbron zelf is opgevangen, is het ten koste gegaan van geld dat aan volkshuisvesting had moeten worden besteed.” ''Sinds woningbouwcorporaties werden losgesneden van de overheid zijn sommige meer bezig geweest met het eigen commercieel gewin dan met de kerntaak, namelijk het zorgen voor betaalbare huurwoningen voor de lagere inkomens''.

Slotstand indices 6 juni 2014/week 23: AEX 413,26; BEL 20 3.171,51; CAC 40 4.581,12; DAX 30 9.987,19; FTSE 100 6.858,21; SMI 8659,69; RTS (Rusland) 1359,10; DJIA 16924,28; Nasdaq 100 3794,57; Nikkei 15077,24; Hang Sen 22953,35; All Ords 5.443,50; €/$ 1,3642; goud $1252,30 dat is €29.488,16 per kg, 3 maands Euribor 0,267%, 10 jarig Staat 1,577% . 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.