UPDATE07012012/95

De euro ging het oude jaar uit op $ 1,2959. Goud noteerde $1566,40. De prijs van een vat olie kan dit jaar > $200 per vat stijgen als Iran nieuwe sancties krijgt opgelegd. De werkgevers zijn optimistisch het nieuwe jaar ingestapt, zegt Bernard Wientjes. Angela Merkel waarschuwt voor een moeilijk jaar. Het MKB verliest dit jaar 30.000 banen. Waar 2011 eerherstel voor het aandeel moest brengen, eindigde het beursjaar in een grote deceptie. Kantoorgebouwen zijn niet meer waard dan de grond. Wie aan het eind van het jaar de balans opmaakt, ziet een Europese Unie die kraakt in haar voegen, mondjesmaat herstel in de VS, druk op de groei van economisch wonderkind China en Japan dat worstelt met de gevolgen van een natuurramp. „In plaats van het jaar van het aandeel werd het een jaar van het zoeken naar een veilig heenkomen.” De AEX sloot 2011 af op 312,5 punten, 11,87% onder het eindejaarsniveau van 2010. Gecorrigeerd voor het dividendrendement verloor de hoofdgraadmeter 8,1%. En dat terwijl het jaar nog veelbelovend begon rond de 360 punten na een opleving van de AEX eind 2010. „Tot aan februari ging het prima op de beurs” zeg Alex Otto, directeur beleggingen van Delta Lloyd. „Met de onrust in Noord-Afrika en de bijbehorende stijgende olieprijs ontstonden de eerste scheurtjes in het beleggersvertrouwen.” Oplopende spanningen rond het nucleaire programma van Iran en een dreigende blokkade in de Straat van Hormuz stuwt de olieprijs omhoog. Particulieren verkopen antiek en kunst om aan hun financiële verplichtingen te kunnen voldoen. Die tendens houdt in 2012 aan.

Het IMF verliest het vertrouwen in de Griekse hervormingen. Dat kan twee dingen betekenen: het IMF ziet -veel te laat- in dat ze in Griekenland bezig zijn met een mission impossible: het terugbrengen van de staatsschuld in 2020 tot 120% van het bbp. Maar het kan ook een tactische manoeuvre zijn: op deze manier de Griekse vakbonden te laten weten dat ze snel moeten meewerken aan een verlaging van alle salarissen met 15%. Ik sluit niet uit dat het IMF druk op de ketel zet in een laatste poging Griekenland te redden van de ondergang, dan wel een situatie te scheppen waarmee het land verder kan worden leeggeroofd. Een memo van het IMF zegt daarover: 'de huidige hervormingsinspanningen in Griekenland zijn onvoldoende en er zijn nieuwe maatregelen nodig. Anders voorziet het IMF een faillissement.' Het IMF heeft commentaar op de trage structurele hervormingen die Athene doorvoert, in het bijzonder inzake belastinginning en de privatisering van staatseigendommen. Het IMF zou drie opties zien: Athene zou nieuwe bezuinigingen kunnen doorvoeren, private schuldeisers (banken dus) kunnen meer afschrijven op hun leningen aan Griekenland of de eurolanden kunnen hun steunpakket vergroten. Eerder zei Clemens Fuest, een adviseur van de Duitse minister van financiën Wolfgang Schäuble, dat de private afschrijving van 50% op de Griekse schuld niet genoeg is. Private partijen onderhandelden al maanden over hun afschrijving op de Griekse schuld, die dus in principe 50% zou zijn. Op die manier moet de totale schuldenlast van het Zuid-Europese land worden teruggebracht van 160% van het bbp tot een beter beheersbare 120%. Dat is weer een essentieel onderdeel van het steunpakket van €130 mrd dat de eurolanden aan Griekenland verlenen. ''Aan het begin van de crisis zaten ze al op 120 procent, de kwijtschelding moet dus meer dan 50 procent zijn''. De haalbaarheid van die 120% wordt door het IMF in twijfel getrokken. De Griekse regering zou vastgoed in willen gaan zetten als onderpand voor nieuwe obligatie-emissies.

Kredietbeoordelaar Fitch sluit zich aan bij de andere grote ratingbureaus door de kredietwaardigheid van Hongarije naar 'junk status' te verlagen. Fitch is overgegaan tot de verlaging vanwege een verdere verslechtering van het fiscale en externe financieringsklimaat voor het land, en een zwakker groeivooruitzicht. De kredietbeoordelaar meldt in het kader van de verlaging met één stap, dat het zwakkere vooruitzicht voor een deel veroorzaakt is door het onorthodoxe economische beleid van de Hongaarse overheid. Het omstreden beleid beschadigt het vertrouwen onder beleggers in het land en maakt het akkoord voor een nieuwe financieringsoperatie van het IMF en de EU moeilijker. De onderhandelaars van Hongarije reizen volgende week af naar Washington voor gesprekken met directeur Christine Lagarde van het IMF en anderen, in een poging de informele gesprekken nieuw leven in te blazen, nadat deze vorige maand vastliepen als gevolg van de invoering van een wet omtrent de centrale bank en overheidsfinanciën, waartegen het IMF en de EU protesteerden. Ook wordt getwijfeld aan de status van de democratie in Hongarije.

Het IMF voorziet dat zijn groeiscenario's van Europa 'substantieel' zullen dalen, aldus Olivier Blanchard, hoofdeconoom van het economisch instituut. Afname van de groei met 3 tot 4% 'zit er waarschijnlijk niet ver naast, misschien nog iets hoger'. ,,Concrete cijfers hebben we nog niet, maar het wordt substantieel", aldus Blanchard. ,,Europa zal geen groei zien." Meerdere eurolanden zullen komende weken worden afgewaardeerd. Dat is onvermijdelijk en 'geen verrassing'. Tegelijkertijd laten eurolanden wel kansen liggen die al binnen hun bereik liggen om de schade te beperken. "Zorgwekkend", zegt hij, is dat landen hun banken niet voldoende herkapitaliseren. De landen moeten daartoe nu obligaties uitschrijven, vindt hij, om daarmee schulden op te kopen. Maar landen en banken vrezen dat de kredietbeoordelaars de oplopende staatsschuld aangrijpen om het land verder af te waarderen. ,,Het resultaat is dat landen niet doen wat ze zouden moeten doen." Verder hebben de eurostaten, naast de huidige bezuinigingspakketten en stimuleringsprogramma's, relatief weinig instrumenten, zegt Blanchard. ,,De rente verhogen met 10% is bijvoorbeeld nu ondenkbaar." Eurolanden moeten hun schuldenberg aanpakken, maar kunnen dat niet te scherp doen om de economie niet te vernietigen. ,,Niet te snel, niet te traag, wel geloofwaardig, maar niet de economie doden", schetst hij de opties. IMF-president Lagarde gaf eerder aan dat er signalen zijn dat de groei snel neerwaarts gaat. Sinds de vorige IMF-cijfers zal de hoofdeconoom die eurocijfers naar beneden bijstellen. Griekenland en Spanje zullen hun doelen om hun schulden te beperken niet halen. Blanchard calculeerde dat al in. ,,We moeten daar flexibel in zijn, het gebeurt altijd. Wat moet je doen: als je hard ingrijpt kun je het erger maken. Je moet oppassen, per land is het delicaat en heel verschillend." Dat terugval geldt niet in gelijke mate voor de VS. De grootste downgrades zullen 'zonder enige twijfel' Europese landen betreffen, zegt hij. Er zal komende jaren geen tot negatieve groei zijn in de eurozone. Het verval in Europa raakt inmiddels ook opkomende landen in hun voedselhandel, met afname van de export, minder de financiële sector in deze economieën, zegt het IMF.

AFM-topman Ronald Gerritse heeft Italië opgeroepen om een beroep te doen om op het Europees noodfonds EFSF. Het land moet zo snel mogelijk de helpende hand worden gereikt. ,,Het is de vraag of Italië bestand is tegen de onzekerheden van schuldherfinanciering in de komende weken en maanden”. „Italië wordt de testcase voor het vermogen van Europa om de problemen het hoofd te bieden. Het zijn omstandigheden die maken dat een tijdig en preventief beroep op het noodfonds en de mogelijkheden van het IMF niet uit de weg gegaan moeten worden.” Gerritse vindt dat het Europees noodfonds snel opgehoogd moet worden. „Zodanig dat Italië de eerste jaren geloofwaardig zou kunnen worden bijgestaan. Laten we de zaken nu eens voor wezen en zowel het IMF als het EFSF in stelling brengen, naast een geloofwaardig programma van schuldvermindering.” De topman ziet een zwart scenario opdoemen voor Italië.

Het is onvermijdelijk dat EU-lidstaten bevoegdheden overdragen aan Brussel om te voorkomen dat ze zich te veel in de schulden steken. Dat zei oud-premier Wim Kok voor de NOS Radio. Bij de invoering van de euro is te weinig gedaan om naleving van de begrotingsregels door landen af te dwingen. De betrokken landen hielden eraan vast zelf verantwoordelijk te blijven, maar al snel bleek dat juist grote landen als Frankrijk en Duitsland een loopje namen met de regels voor begrotingstekorten. Kok noemde het daarom belangrijk dat niet regeringen, maar de Europese Commissie de naleving van de spelregels beoordeelt. Begin december maakten de eurolanden afspraken om landen zich beter te laten gedragen als het om hun uitgaven gaat. Bij een te groot tekort op de begroting volgen er bijna automatisch sancties. Premier Mark Rutte vindt dat er geen nieuwe bevoegdheden aan Europa overgedragen hoeven te worden. Maar Kok noemt ,,een zekere overdracht" onvermijdelijk. Volgens hem is een weg terug, met minder EU-invloed, niet begaanbaar. Toen in mei 2010 de problemen in Griekenland de kop opstaken, was juist een van de problemen dat niet duidelijk was wie precies waarvoor verantwoordelijk was. Regeringen hebben toen te laat en onvoldoende gereageerd. De besluiteloosheid had ook te maken met ingewikkelde Europese procedures en ,,angst om het beestje bij de naam te noemen", vindt Kok. Zoals eerder in Srebrenica: hij was erbij, hij keek ernaar, hij deed niks en achteraf komt hij dan vertellen hoe het allemaal had gemoeten. Hij had kunnen veronderstellen dat deze crisis eraan zat te komen, maar Kok deed niks. Hij hield zijn mond. Dat moet hem kwalijk genomen worden.

In mijn laatste blog van oudjaar maakte ik al melding van een bericht in het NRC dat premier Mark Rutte Lex Hoogduin ongeschikt had gevonden als kandidaat om Nout Wellink op te volgen als president van DNB. In de wandelgangen was te horen dat Hoogduin het kabinet niet con amore had gesteund met het voorstel van de Jager €18 mrd te gaan bezuinigen. Ook Teulings, de directeur van het CPB, had kritiek geuit op het voorstel. Uit de bewoordingen die worden gebruikt zou afgeleid kunnen worden 'of de door Rutte gewenste cultuurverandering bij DNB' een greep naar de macht bij dit monetaire instituut is geweest. De centrale bank is een onafhankelijk instituut dat voor haar doen en laten geen verantwoording aflegt aan de politiek. De vraag is dan of Klaas Knot een verklaring van solidariteit heeft afgegeven aan het kabinet. Als dat zo is, ook al zijn er slechts mondelinge afspraken over gemaakt, is dat een doodzonde van Knot en van Rutte/de Jager. De prijs die daarvoor betaald moet worden is opstappen. Is dat de openstaande rekening die in het oude jaar nog even verrekend moest worden door Wellink?

De kans is levensgroot dat de eurolanden een deel van hun leningen aan Griekenland moeten afschrijven. De bijdrage van banken aan de redding van Griekenland is niet genoeg. Dat zegt oud-president van de Nederlandsche Bank Nout Wellink in een interview met het FD. Volgens hem is inmiddels zo’n groot deel van de Griekse staatsschuld gefinancierd door overheden, dat die bij een herstructurering niet buiten schot kunnen blijven. ‘Inmiddels is de balans tussen publieke (overheden en ECB) en private sector (banken en andere financiële instellingen) zodanig veranderd, dat als er echt afgeschreven gaat worden, het bijna ondenkbaar is dat de overheid daaraan kan ontsnappen’, zo zegt de voormalige centrale bankier. Griekenland kreeg in mei 2010 een lening van € 110 mrd. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) nam € 30 mrd voor zijn rekening en de eurolanden € 80 mrd. Het Nederlandse aandeel is € 4,7 mrd (5,8%). Eind oktober is besloten Griekenland nog eens € 130 mrd te lenen. De verdeling van die lening tussen eurolanden en IMF is nog niet bepaald. Minister Jan Kees de Jager van Financiën heeft steeds gezegd dat Nederland zijn geld terugkrijgt. Maar volgens Wellink is dat niet realistisch: ‘Er zat een inconsistentie in alle verhalen die politici vertelden, want je kunt wel zeggen – zoals onze minister deed – dat het geld van overheden altijd terug zal komen, maar als je een steeds groter aandeel in de financiering van de Griekse schuld op je moet nemen, wordt die kans steeds kleiner. Al ruim twee maanden onderhandelt de Griekse regering met de banken over een afschrijving van 50% van de leningen aan de private sector. Het IMF heeft al aan de Griekse regering laten weten dat die 50% waarschijnlijk onvoldoende is om de schuld houdbaar te maken. Ook volgens Wellink is het ‘zeer de vraag’ of een afboeking van 50% op de schuld aan de banken voldoende is: ‘De helft van de bancaire schuld zit bij Griekse banken en als je die afschrijft, moet dat gat weer gevuld worden met publieke leningen. Er zijn ook "sweeteners" gegeven om de private sector te verleiden aan de herstructurering deel te nemen. Op die manier levert de bijdrage van de private sector netto bijna niks op.’ De bedoeling is dat de Griekse staatsschuld omlaag gaat van bijna 160% van het bbp nu naar 120% in 2020. Wellink: ‘Dat is nog steeds veel te hoog en gecalculeerd op basis van optimistische veronderstellingen over de reductie van het begrotingstekort en over de groei in Griekenland.’ Het is vandaag (01-01-2012) precies tien jaar geleden dat er voor het eerst eurobiljetten en –munten werden uitgegeven. In het interview blikt Wellink terug op het ontstaan van de euro. Volgens hem is om politieke redenen voor de euro gekozen, ondanks weeffouten in de politieke aansturing van de Economische en Monetaire Unie. Toch zegt hij niet dat de euro er niet had moeten komen: ‘Je kunt eindeloos filosoferen of die beslissing de juiste was, maar deze beslissing is destijds politiek genomen met instemmingen van de parlementen.’ Ik ben wel blij dat Wellink eindelijk, vanaf de zijlijn, zijn mening kenbaar kan maken, alhoewel ik op onderdelen zijn uitspraken niet allemaal deel. Als hij spreekt over 'weeffouten' dan bedoelt hij daarmee dat al in het midden van de 90er jaren, volgens Lubbers en Kok, al bekend was dat een muntunie in oprichting zou moeten worden gebouwd op stevige fundamenten. Op tafel lag een voorstel dat er eerst/tegelijk een politieke unie zou moeten komen in Europa om de stabiliteit van de muntunie te kunnen afdwingen. Een politieke unie was onbespreekbaar voor de Regeringsleiders. In plaats daarvan werd een Stabiliteits- en Groei pact (S&Gpact) opgezet, waarvan we nu kunnen stellen dat dat in de afgelopen 10 niet heeft gewerkt. Begrotingsdiscipline was een vies woord. De Europese politieke elite (de Regeringsleiders) hebben 15 jaar gefaald. Ik deel de uitspraak van Wellink dat de euro er had moeten komen, maar wel met een politieke unie. Om deze ´weeffout´ nu nog te herstellen is een enorme klus. Daarvoor is ook vandaag de dag nog geen politiek draagvlak. Dat niemand in Europa staat te trappelen van ongeduld om onder een Duits-Frans regime te moeten gaan dienen, begrijp ik maar al tegoed. Maar anderzijds de vraag of de halfslachtige reddingsplannen ooit tot het noodzakelijke doel zullen leiden. Ik vrees daarover met grote vreze. Nog een andere aantekening. Wellink zegt dat Nederland een belang heeft van slechts €4,7 mrd. Ik neem aan in cash en in borgtochten. Volgens mij is dat getal veel groter, alhoewel ik het juiste bedrag niet kan noemen. De uitspraken van Wellink in het FD worden gedeeld: Europese landen zullen onvermijdelijk verliezen lijden op hun leningen aan Griekenland. Om die verliezen te beperken kan er beter zo snel mogelijk worden besloten een deel van de Griekse schulden te schrappen. ,,De schuldeisers moeten die realiteit ook zo snel mogelijk erkennen. Dat is in hun eigen belang'' ,,Hoe sneller we besluiten tot schuldverlichting, hoe groter de kans dat in ieder geval een deel van het geld nog terugkomt''. ,,Doen we het niet, dan gaat het in Griekenland van kwaad tot erger en krijgen we helemaal niets terug.'' Dat een ex-centrale-bank-directeur, die 6 maanden geleden met pensioen is gegaan, deze uitspraken op persoonlijke titel doet: het is gebeurt. Hij wist op voorhand zeker dat hij Rutte en de Jager ermee voor de voeten zou gaan lopen. Want zij en zij alleen, hadden naar buiten moeten komen in het parlement dat door voortschrijdend inzicht de vooruitzichten voor de terugbetaling van de aan Griekenland uitgeleende gelden , schimmiger zijn geworden. Het Nederlandse imago in Brussel zal inboeten omdat de besprekingen van de trojka met de Griekse regering erdoor worden beïnvloed. Verderop staat nog een bericht dat de Griekse regering heeft laten weten dat 'als de onderhandelingen over een nieuwe noodlening mislukken, dat grote gevolgen kan hebben. Dan moet Griekenland de euro misschien wel verlaten.'

Voor econoom Teunis Brosens van ING is het duidelijk dat overheden een deel van hun leningen moet afschrijven. ,,Er is een wonderbaarlijke wederopstanding van de Griekse economie nodig om de doelen voor 2020 te halen. Het ziet er niet naar uit dat die er komt.'' Brosens wijst erop dat het IMF en de EU er nog altijd op rekenen dat de Griekse schuld in 2020 is verkleind tot 120 procent van het bbp. ,,Daarbij gaan ze ervan uit dat alle bezuinigingen de komende 8 jaar worden doorgevoerd en dat de economie desondanks gaat groeien. Dat gaat waarschijnlijk niet lukken.'' Schuldverlichting is daarom onvermijdelijk. ,,De Grieken moeten weer perspectief krijgen''. ,,In ruil daarvoor moeten ze zeggenschap over de modernisering van de Griekse economie uit handen geven.'' ,,De schuldeisers en de Grieken hebben een gezamenlijk belang. Door Griekenland bij schuldverlichting onder curatele te stellen kan de modernisering van de economie worden afgedwongen. De Grieken krijgen daarnaast met een lagere schuldenberg iets terug voor het uit handen geven van autonomie.'' Wij, de Noord-Europese landen, moeten het Griekse belang dus afkopen.

In het voorbije jaar heeft de crisis in Europa groteske vormen aangenomen. Politieke leiders stonden diametraal tegenover elkaar, er werd geschoven met duizenden miljarden, landen dreigden te kapseizen onder hun schuldenlast en er werd steeds nadrukkelijker gespeculeerd over het voortbestaan van de gemeenschappelijke munt. Het continent sleepte zich van eurotop naar eurotop. 15/16 december vorig jaar was al de vijfde supertop sinds begin 2009. Ook deze keer werd afgesloten met een halfbakken compromis. Wat zijn de voorspellingen voor 2012? Aandelen en schuldpapier uit de opkomende landen overwegen vergeleken met die uit ontwikkelde landen’, aldus BNP Paribas. Blijf nadruk leggen op het “nieuwe normaal”, zegt Johannes Jooste van Merrill Lynch. Dit betekent ook het anticiperen op periodes van forse verliezen, een tijdelijke hoge volatiliteit en frequent wisselen tussen ‘wel/geen risico’. Kortom: veel draaien tussen aandelen en obligaties, en dan vooral bedrijfsobligaties. Alom wordt verwacht dat de Amerikaanse economie in 2012 beter blijft presteren dan die van de eurozone. Azië zwakt wat af, maar blijft nog steeds sterk vergeleken met de rest van de wereld. Maar in het afgelopen jaar hebben Aziatische beurzen net zo zwak gepresteerd als die in Europa. Veel zal afhangen van de Europese Centrale Bank. Wanneer die onbeperkt staatsobligaties gaat opkopen, stabiliseert daarmee de markt zich en dat is goed voor de beurzen. Alle partijen zinspelen erop dat dit zal gebeuren in 2012, alleen niemand weet wanneer.

De hond van Tišma is een klein boekje van Geert Mak waarin hij, gezien vanuit de invalshoek van een historicus, deskundig op het terrein van 'Europa in de afgelopen eeuwen', schrijft over 'wat als Europa klapt'. Sinds maandag is het boekje 'De hond van Tišma' te koop. De paperback kost €7,50 en als e-book (te downloaden vanaf de website van de boekhandel) €5,00. Geert Mak beschrijft vanuit zijn gezichtsveld als historicus de ondergang van Europa in 94 bladzijden van 250 woorden ieder. Je leest het in een avond uit. Ik citeer een stukje dat staat op pagina 9. De straten in de Arabische wereld worden gevuld met volksbewegingen die, met alle verschillen, doen denken aan de Europese revoluties van 1848, 1918 en 1989. Waar deze democratische omwentelingen ook in uitmonden, ze vormen de grootste uitdaging voor de Europese buitenlandse politiek sinds de val van de Muur. Tegelijkertijd wordt Europa zelf geconfronteerd met een zwaar vervuilde bankensector, snel verslechterende economische vooruitzichten, toenemende spanningen tussen noord en zuid, sceptische burgers en gebrek aan leiderschap. Dit mengsel explodeert nu binnen de euro, een munteenheid die opgezet is zonder de veerkracht om moeilijke tijden te trotseren en geen structuur kent voor een efficiënte besluitvorming. Alle data die de revue passeren over het verloop van de financieel/economische ontwikkeling in Europa worden door Mak in een historisch kader geplaatst en dat maakt het werk interessant. Zo goed als alle problemen voert hij terug tot het functioneren van de EU en de weeffouten die gemaakt zijn bij de oprichting van de Muntunie en uitgewerkt in het S&G pact. Nog enkele citaten: “Als dit najaar iets ongenadig duidelijk is geworden, dan is het de onbestuurbaarheid van het huidige Europa als supranationale eenheid. “ Heel interessant en indringend is het YouTube filmpje over het ESM (Europees Stabiliteitsmechanisme) http://www.youtube.com/watch?v=5CZr17HLH5U Ik vroeg me na 3:53 minuten af waar we in godsnaam mee bezig zijn. Dit is een regelrechte staatsgreep. Weg democratie. Waar zijn onze zwaargewichten gebleven? “De enige held in deze crisismaanden, de Griekse premier Giorgos Papandreou jr., werd gemangeld tussen de denkwereld van de markten en die van de democratie, toen hij de draconische maatregelen die hij in Brussel had moeten accepteren alsnog via een referendum aan zijn kiezers wilde voorleggen.” Griekenland waar de bron van onze democratie ligt, wordt neergesabeld! Toen in 2007 iedereen wel zo'n beetje doorkreeg dat de Amerikaanse hypotheekmarkt instortte waren het de Duitse banken die als allerlaatste zich de vergiftigde hypotheekmandjes (in cadeaupapier) lieten aansmeren. “De Duitse bankiers, die thuis de financiële moraalridders uithangen, zijn op de internationale markten tekeergegaan als een losgeslagen burgerman in een casino: 21 miljard vergokten ze aan Ijslandse bankiers-in-lucht, 47 miljard aan de Ierse banken en hun zeepbel in onroerend goed, 60 miljard aan vergiftigde Amerikaanse hypotheken en 65 miljard aan een Griekenland waarvan al jaren bekend was dat zelfs de belastingen er niet functioneerden.” Geert Mak besteedt ook aandacht aan sociale onrechtvaardigheid. Hij verhaalt over een Slowaakse vrouw met een pensioentje van 300 euro per maand, die daar niet van rond kan komen maar wel moet meebetalen aan de Griekse noodhulp. En aan een wanhopige “Spaanse moeder die in het geweld van deze beginnende crisis al ontslagen is, die geen baan meer heeft en haar huis wordt uitgezet, en niet meer weet waaraan ze haar noodlot nu eigenlijk te wijten heeft.” De markten, schrijft Mak, waaronder ik ook de ratingagency's reken, zijn voor Europa de boodschappers van het slechte nieuws. “Het werkelijke probleem lag en ligt bij de reële economie, bij de banken, bij de politiek en bovenal bij de constructie van de eurozone zelf. De euro is geboren met drie hoofdzonden, met drie fatale weeffouten: geen goede democratische legitimatie, geen discipline, controle en hiërarchie; en, op dit moment heel actueel, geen exitstrategie.” “Voor dat blinde Europese optimisme betalen we nu een hoge prijs.” Het debat gaat op dit moment vooral, uitsluitend, over de financiële problemen. Over hoe de banken kunnen worden gered, hoe de staatsschulden kunnen worden teruggebracht, dat betekent wel dat aan andere aspecten als sociale vrede, rechtvaardigheid en democratie nauwelijks aandacht wordt besteed. Wat Mak daarmee wil zeggen: er is meer dan alleen geld in het geding. Het boekje is lezenswaardig en zeker aan te bevelen in deze tijd met grote onzekerheden als het ontbreken van perspectief en een korte en lange termijnvisie. Wat mij opvalt is dat bij de namen van de pioniers voor de Europese Gemeenschap de naam van Robert Schuman, Luxemburger van geboorte maar later een Frans politicus, de ontwerper van het Schumanplan, dat leidde tot de oprichting van de EGKS, ontbreekt. Jammer. En verder wordt bij alle financiële en monetaire problemen niet gemeld dat de enorme geldhoeveelheid die de economie moet torsen, het herstel ernstig belemmert. Daarvan moet naar mijn mening een groot deel worden vernietigd.

Tegen de voorgestelde heffing op financiële transacties in Europa is steeds meer verzet. Franse financiële instellingen, de Britse premier Cameron en toezichthouder Ronald Gerritse (AFM) in Nederland keren zich tegen de nieuwe belasting. Cameron zegt zijn vetorecht te zullen gaan gebruiken. Alleen als de heffing wereldwijd geldt, zal hij instemmen. ,,Als de Fransen een belasting willen invoeren, dan moeten ze dat kunnen doen. Maar ik vind het idee van een nieuwe Europese belasting die je elders niet invoert, onverstandig en zal dit dus blokkeren'', aldus Cameron. De Franse president Sarkozy was voor zo'n heffing. Franse financiële instellingen waarschuwen echter voor een rampzalige achterstand bij landen die zo'n heffing niet willen invoeren. Cees Vermaas, bestuursvoorzitter van de beurs NYSE in Amsterdam, en Ronald Gerritse van toezichthouder AFM, waarschuwden ook al voor de gevolgen van de Financial Transaction Tax, die in alle Europese landen zou worden ingevoerd. De afdracht is 0,1% per aandeel, 0,01% op derivaten. Niet alleen marktpartijen maar ook de belegger zou de dupe worden, omdat de heffing alleen in Europa geldt. Zij vrezen dat grote beursorganisaties uitwijken naar Zwitserland, Londen en New York. De Europese Commissie heeft zich dit najaar uitgesproken voor de invoering van de belasting op transacties tussen financiële instellingen onderling. Dit zou jaarlijks 57 miljard euro opleveren. Volgens de commissie moet de belasting in 2014 worden ingevoerd.

Volgens de Duitse bondskanselier Angela Merkel ervaart Europa de “zwaarste test in decennia”, maar maakt de schuldencrisis het continent tot een “hechter geheel”. “De weg om de crisis te overwinnen blijft lang en niet zonder tegenslagen maar aan het eind van dit pad zal Europa sterker uit de crisis komen dan het was toen we deze aangingen.” Ook liet ze weten nog altijd achter de euro te staan als munt die “het dagelijks leven gemakkelijker en de economie sterker heeft gemaakt”. De Franse president Nicolas Sarkozy meldde het volk op Nieuwjaarsdag op TV dat de crisis nog lang niet voorbij is en dat er structurele verandering nodig is om de economie weer tot bloei te krijgen: “Ik weet dat de levens van velen van u, die al zijn getest door twee moeilijke jaren, nogmaals op de proef zullen worden gesteld. U eindigt dit jaar in een nog zorgwekkendere situatie voor uzelf en uw kinderen.” Daarnaast benadrukt Sarkozy dat de overheid “heeft gedaan wat er gedaan moest worden”, en dat er in Frankrijk voorlopig geen nieuwe bezuinigingen in aantocht zijn. De huidige leider van Italië, president Giorgio Napolitano riep zijn volk op om zelf “offers te brengen om de financiële ineenstorting van Italië te voorkomen”: “Opofferingen zijn noodzakelijk om een toekomst voor de jonge bevolking veilig te stellen. Dat is een verplichting waar we niet onderuit komen en die ervoor zorgen dat de maatregelen die tot dusver genomen zijn niet voor niets zijn geweest.” De Europese Unie heeft een extra EU-top aangekondigd op 30 januari waar de economische problemen in de lidstaten aan de orde komen en waarin de politieke leiders zich gaan richten op de werkgelegenheid, op verzoek van EU-president Herman Van Rompuy.

Afgelopen week gaf Klaas Knot een interview aan Nieuwsuur. Op 3 onderwerpen werd hij ondervraagd: de pensioenproblematiek, de hypotheekrenteaftrek en de status van de euro. De uitzending is te zien op Nieuwsuur Extra. Enkele aantekeningen: Er zijn m.i. 5 problemen in het pensioendossier: er zijn veel te veel pensioenfondsen die bestuurd worden door bestuurders met te weinig kennis van zaken over het beleggingenbeleid, Het aantal pensioenfondsen moet terug naar 50. Fuseren dus. Verder moet de werknemer die 40 jaar maandelijks zijn pensioenpremie heeft betaald 100% zekerheid krijgen dat het opgebouwde pensioen ook daadwerkelijk wordt uitbetaald. Desnoods met een garantie van de overheid. De opgebouwde pensioenreserves ad €700 mrd mogen door de overheid niet worden ingezet voor garanties voor derden (b.v. zwakke Zuid-Europese landen en ook niet t.b.v. noodfondsen van de EU en het IMF). De voorwaardelijk aangekondigde pensioenverlagingen bij 125 pensioenfondsen per april 2013 met tussen de 1 en 7% veroorzaken paniek, zegt Wientjes. De verrekenrente moet niet langer variabel zijn maar moet worden vastgezet op b.v. 4% (zoals het altijd geweest is). Van de lage rentestand van de ECB zijn de pensioenfondsen de dupe. Met andere woorden: door de niets ontziende inzet van de centrale banken om banken en financiële instellingen om deze van de ondergang te redden, betalen de Nederlandse werknemers indirect de rekening. De centrale banken moeten onmiddellijk stoppen met het laten draaien van de geldpersen. Er moeten grote hoeveelheden geld vernietigd worden, zodat er weer een gezonde geldmarkt ontstaat, waar op 'normale' tarieven zaken kunnen worden gedaan. Nu is bijna al het geld waardeloos bij een rente van 0%, 1%, 2,3%. Ik deel de mening van Knol over de hervormingen met betrekking tot de hypotheekrenteaftrek maar …………….. wel in een betrekkelijk korte tijd. Zeg, 5 jaar en zeker geen 30 jaar. Dat laatste zou betekenen 30 jaar onrust op de woningmarkt en dat wil niemand. En verder op alle hypotheken een aflossingsplicht van 30 jaar: op annuïteitenbasis. Hypotheekrenteaftrek limiteren op max €250.000. En dan de euro. Knot gelooft erin, ik niet meer, tenzij er een 'wonder' gaat gebeuren. Als Griekenland eruit stapt treedt besmettingsgevaar op. Duitsland en Nederland kunnen de opgebouwde schulden van de eurolanden niet op hun schouders nemen. Op dat moment zouden wij ook probleemlanden worden met een junkstatus. Maar wat er ook gaat gebeuren: chaos wordt het wel en op de beurzen breekt paniek uit. Wees daarop voorbereid. Er is een gerucht dat de Amerikanen werken aan een nieuwe dollar, ter waarde van 4 oude dollars, die goudgedekt is. Maar voor hoeveel % is die gouddekking dan? Sinds de jaren 30 hebben wij 90% van onze goudvoorraad in Engeland, Canada en de VS liggen. In totaal zou dat gaan om ca 27 mrd. Het gerucht gaat dat de Amerikanen onze in consignatie gegeven goudvoorraad aan de VS in zouden gaan inzetten als dekking voor hun nieuwe (goud)dollar. Klaas Knol weet nog van niks, zegt hij. Hij zegt dat DNB goede contacten onderhoudt met 'overzee'. Ik kreeg over dit onderwerp een vraag, waarop ik heb geantwoord: op je vraag: waar het allemaal is begonnen het volgende: in 1944 in Bretton Woods werd besloten het IMF en de Wereldbank op te richten en de goudstandaard in te stellen voor de $. In 1973 moesten de Amerikanen dat beëindigen, want de Zwitsers, Engelsen en de Fransen bleven dollars inwisselen tegen goud (van $35 per troy ounce) en dat konden en wilden de monetaire autoriteiten niet behappen, ook omdat ze veel geld nodig hadden voor de oorlog in Vietnam. President Nixon sprak de wereld toe in maart 1973 waarin hij mededeelde dat de VS eenzijdig de goudstandaard op te zeggen. Hij sloot het goudloket. Dat betekende dat de Amerikanen verder konden gaan met het laten draaien van de geldpersen zonder dat er een dekking was in edele metalen. De dollar moest zo goed zijn als goud. Er zou dekking moeten zijn in andere valuta. De laatste tien jaar heeft de FED, onder Greenspan, de dollarkraan wagenwijd opengedraaid. Er is veel meer geld in omloop om de wereldeconomie draaiende te houden. In een latere fase is ook de BoE ponden gaan drukken. Die dachten waarschijnlijk wat de Amerikanen kunnen, kunnen wij, Engelsen, ook. Tot dusverre is de ECB daar, onder zware druk van Duitsland, niet in mee gegaan. Maar nu een Italiaan president is geworden zijn de kranen opengegaan. Honderden miljarden euro's zijn beschikbaar voor de banken: 3-jarige leningen tegen 1%. Als je dat leest weet je wat de waarde van de euro nog is. Vrijwel nul. Voor geld moet je een redelijke vergoeding kunnen krijgen. Momenteel zou dat voor Nederland 6,2% (basis 4% + 2,2% inflatietoeslag) moeten zijn. Er is echter zo'n groot aanbod dat beleggers aan 'veilige debiteuren' met veel minder genoegen nemen. Wij zitten midden in een mission impossible. Monetaire en politieke autoriteiten doen hun uiterste best alle banken en financiële instellingen te redden van de ondergang, maar daarmee frustreren ze de gezondmaking van de kapitaalmarkt. Er moet heel veel geld uit de markt worden gehaald om de situatie weer gezond te maken. Op de wijze waarop het nu gebeurt koersen we in ijltempo naar de afgrond. Lees verderop in dit blog wat de Nederlander Willem Buiter, hoofdeconoom bij de City-group, daarover te zeggen heeft.

Nog een interview deze keer met Mark Rutte. Hij kreeg in de College Tour een vraag van een student: waar het kabinet Rutte-1 in Europa naartoe gaat, dan wel woorden gelijke strekking. Goeie vraag. Balkenende heeft daar 8 jaar lang geen antwoord op gegeven en Rutte zei daarover slechts: laten we daarover eens aan tafel gaan om erover discussiëren. Dat betekent dus: de premier weet ook niet waar Nederland en Europa naartoe gaan. Het vervelende is dat als we geen helder beeld daarover kunnen we dit kabinet ook niet afrekenen op hun beleid.

Ik kijk nog even terug op de machtswisseling in Italië. The Wall Street Jounal meldde afgelopen weekend dat Angela Merkel de afgelopen maand Italiaanse politici onder zware druk heeft gezet om de toenmalige premier Silvio Berlusconi af te zetten. Het bericht veroorzaakte een golf van verontwaardiging in Italië. De WSJ weet te melden dat de Duitse bondskanselier met de Italiaanse president Giorgio Napolitano heeft gebeld en hem gemaand zou hebben snel een einde te maken aan het premierschap van Berlusconi. Dit bericht geeft voeding aan de Italiaanse verdenkingen dat sprake zou zijn van een Frans-Duitse coup in Europa. Merkel zou geen vertrouwen hebben gehad in de manier waarop Berlusconi de schuldencrisis zou hebben willen oplossen.

Dreigt er een economische rampspoed? Voor veel Nederlanders wordt 2012 een moeilijk jaar. De koopkracht gaat dalen. Ik verwacht voor mezelf met misschien wel 5%. Daardoor moet ik me instellen op minder bestedingen. De werkeloosheid gaat misschien wel naar een half miljoen. Daarnaast komen er nieuwe bezuinigingen aan van stel 8 mrd euro. U weet dat ik tegen bezuinigingen ben die de bevolking treffen. Hervormingen prima, mits het geld oplevert en het efficiënt is. Waar het mes ingaat weten we nog niet: hypotheekrenteaftrek, ontslagbescherming, basisbeurs voor studenten! En dan rest nog de vraag in hoeverre de eurocrisis dit jaar wordt opgelost. Als dat niet gebeurt, dan wel Zuidelijke eurostaten uitstappen dan wel de euro omvalt of wordt opgesplitst in een neuro en zeuro (een zinloze operatie) dan wordt 2012 een rampjaar, niet alleen voor Nederland. De crisis op de financiële markten houdt nog wel een paar jaar aan, wordt gezegd. Tussen de eurolanden zullen nog meer ruzies en spanningen optreden die alles met het in stand houden van de euro te maken hebben. Ook de inwoners van verschillende naties komen in opstand. Het zou desastreus zijn voor Griekenland als het land de euro vaarwel zegt en terugkeert naar de drachme als nationale munt. Dat zegt de president van de Griekse centrale bank, George Provopoulos. ,,Een terugkeer naar de drachme zou een echte hel betekenen, in ieder geval de eerste jaren.'' Volgens hem zou de Griekse levensstandaard enorm dalen. ,,De nieuwe munt zou significant worden gedevalueerd, mogelijk zo'n 60 tot 70 procent.'' Provopoulos stelt dat voorstanders van een terugkeer van de drachme het land tientallen jaren terug in de tijd werpen en de opgebouwde vooruitgang teniet doen. Lucas Papademos zei op Oudjaarsavond: "We hebben een heel moeilijk jaar voor de boeg. We moeten onze bezuinigingsinspanningen besluitvaardig voortzetten, om in de euro te blijven, om de huidige offers niet voor niets te laten zijn en om de crisis niet te laten veranderen in een ongecontroleerd en rampzalig bankroet", aldus de Griekse premier. Naar alle waarschijnlijkheid wordt 2012 het vijfde opeenvolgende jaar waarin de Griekse economie krimpt. Bovendien bereikt de werkloosheid recordhoogtes. Griekse ouderen van boven de 75 jaar hebben het moeilijk. Van hen leeft ruim een kwart op of onder de armoedegrens. Ook veel alleenstaande vrouwen moeten vaak de eindjes aan elkaar knopen. Van de eenoudergezinnen met minderjarige kinderen leeft een derde op of onder de armoedegrens. Werklozen lopen de grootste kans op armoede in Griekenland. Van deze groep leeft bijna 40 procent op of onder de armoedegrens. Ook bevindt bijna een derde van de parttimers zich in die situatie. De regering van Papademos probeert te voldoen aan de bezuinigingen die de EU, het IMF en de ECB het land opgelegd hebben in ruil voor een steunpakket ter waarde van €130 mrd. Daartoe onderhandelt de Griekse regering alweer ruim twee maanden met de banken over hun afschrijving op Griekse schuld. Inmiddels is het Internationaal Monetair Fonds (IMF) bang dat de afgesproken afwaardering van 50% niet meer genoeg is. Juist op Oudjaarsdag stonden toeristen in Griekenland bij de Akropolis en andere attracties voor dichte deuren. De werknemers staakten er onaangekondigd, omdat zij geen extra vergoeding meer krijgen in het weekend. Die vergoeding is gesneuveld in de bezuinigingen.

De les uit de geschiedenis leert ons dat muntunies zonder politieke achtergrond, vroeg of laat, altijd uit elkaar gaan. Azië is bang dat door een ineenstorting van de Eurolanden de Aziatische groei zal verslechteren. Een regering mag geen schuldverplichtingen op zich nemen die de volgende generatie belasten. Dat geldt ook voor een volk en voor personen. Het uitgangspunt voor personen moet zijn dat een schuld nooit een blok aan het been van de erven mag zijn. Particulieren bouwen waanzinnige schulden op, die niet bedoeld zijn om ooit af te betalen. Het is een onderdeel van de schuldencrisis. De beweging Igdignados, in Spanje, werkloze jongeren die geen uitweg zien, is een voorbeeld van een vastgeketende generatie. In Spanje is >40% van de jongeren arbeidsloos. De babyboomers die de toekomst van de volgende generatie blokkeren. Een enorme schuldenberg kan de oorzaak zijn van een gebrek aan perspectief voor werkgelegenheid, pensioenvoorziening, voldoende en betaalbare zorg en onderwijs en een hoogwaardige cultuursector. Het neoliberalisnisme heeft geleid tot een crisis die alle publieke voorzoorzieningen op het spel zet. Ik herhaal het nog maar eens: bezuinigen in deze fase levert meer negatieve dan positieve ontwikkelingen op. Hervormingen: prima, bezuinigingen: nee! Rutte is van: “als we ons maar goed realiseren dat welvaart en geluk niet bepaald worden door de Haagse politiek”. Geluk is, volgens Rutte, een persoonlijke aangelegenheid waar de overheid geen rol in speelt, een privaat belang dus. Iedere Nederlanders moet zijn eigen geluk maar opbouwen dan wel afdwingen. En als je dat niet lukt, heb je gewoon pech. Eigen schuld, dikke belt. De ingezette bezuinigingen zijn hier een gevolg van, ook als ze inbreuk doen op geluk en welvaart. Vanuit Rutte's zijn optiek: is dat niet zijn pakkie an. In de gemeente waar ik woon is het de laatste jaren mogelijk aan het einde van de zomer, na de zomervacantie, een buurtborrel met hapjes te houden op een zaterdagmiddag. Doel: gemeenschapszin bevorderen. De gemeente subsidieert dit initiatief met max €250. Volgens Rutte is dat een private aangelegenheid. Hij zou daar geen subsidie aan willen toekennen. De realiteit is wel dat de 'man uit de straat' de overheid, die door de markt kapot is gemaakt, moet redden. Hij moet de klappen opvangen. Hij gaat minder consumeren. Hij wordt werkeloos. Hij betaalt de rekening van democratie en kapitalisme.

Economen weten het zeker: dit jaar wordt een jaar van afzien. De afbouw van onze schulden zal het herstel alleen maar verder bemoeilijken. “Gordels vast, het wordt een wilde rit” waarvan het einde onzeker is, dat zegt Mr Doom, Nouriel Roubini. Hij is de meest gezaghebbende doemdenker. De Amerikaanse economie is nog niet uit de gevarenzone ondanks het aantrekkend consumentenvertrouwen en de succesvolle eindejaarsverkopen (op de pof). Maar Roubini ziet nog geen licht in de tunnel. Noch de private, noch de publieke sectoren in de VS en in Europa hebben al een begin gemaakt met het afbouwen van de schulden. Ik heb het meerdere malen gesteld dat het terugbrengen van schulden, door de overheid, hypotheeksommen, consumptieve- en creditkaartkredieten negatieve gevolgen zal hebben voor de economische groei/krimp.

De industriële activiteit in de eurolanden is in december verder gekrompen. De inkoopmanagersindex voor de eurozone kwam vorige maand uit op 46,9, tegen 46,4 in november. De graadmeter voor de eurozone wees daarmee voor de vijfde achtereenvolgende maand op een afname van de industriële productie. Een uitslag lager dan 50 wijst op krimp, een uitslag hoger dan 50 duidt op groei. De industriële activiteit nam in alle onderzochte landen af. In Oostenrijk en Frankrijk bleef de krimp het meest beperkt. De index voor de Duitse industrie kwam uit op 48,4. De Europese industrie is in het afgelopen kwartaal met ongeveer 1,5 procent gekrompen. Een verdere achteruitgang in het eerste kwartaal van 2012 is zeer waarschijnlijk, omdat bedrijven snijden in hun personeel, voorraden en aankopen. Daarnaast nemen de orders voor bedrijven nog sterker af dan de productie. Bedrijven zijn momenteel vooral bezig met het verwerken van orders die langer geleden zijn geplaatst. ,,Dat zien we vooral in Duitsland en geeft aan dat de operationele capaciteit in de komende maanden verder wordt afgebouwd als de vraag niet aantrekt''.

De eurozone zal de schuldencrisis komend jaar te boven komen. „In 2012 komen we er uit”, is de stellige overtuiging van topeconoom Willem Boonstra van Rabobank. Het meest waarschijnlijke scenario is dat de eurozone bij elkaar blijft. De econoom wijst erop dat de Europese Unie ondanks de crisis nog steeds de laagste overheidstekorten heeft vergeleken met andere machtsblokken als Japan en de Verenigde Staten. „In de VS zijn de problemen in feite veel groter dan in de EU. Dat land overleeft alleen omdat het dollars bijdrukt. Ook Japan kijkt aan tegen een torenhoog overheidstekort. Zo bezien is de Europese Unie nog steeds op afstand het beste blok in de wereld”. „In feite hebben we het in de eurozone over een crisis van een paar landjes, waar op een krakkemikkige manier mee is omgegaan. Natuurlijk had Griekenland nooit toegelaten moeten worden; dan had je een slecht land buiten de eurozone gelaten. Maar de schade zou nu te groot zijn, als het land er uitstapt.” Er is ook heel wat aan gelegen de eurozone bij elkaar te houden. De € heeft ons tenslotte veel welvaart gebracht. „Tot voor 2 jaar geleden was iedereen zeer positief over de euro. De munt heeft het ook goed gedaan tijdens de kredietcrisis in 2008. Zo was Nederland in staat binnen enkele weken tegen een zeer lage rente tientallen miljarden euro's uit de markt te halen om banken in nood te redden en het financiële stelsel overeind te houden.” Met de gulden was dat nooit gelukt. Toen diende het probleem Griekenland zich opeens aan. Eigenlijk gaat het niet eens om een schuldencrisis, maar om een 100 procent politiek probleem omdat landen zich niet aan hun afspraken houden, schetst Boonstra. „En in 2010 bleek de situatie nog veel slechter dan gedacht.” Toch begonnen de problemen al veel eerder. „Duitsland hield zich in 2003 als eerste land in de eurozone niet aan het stabiliteitspact, waarbij landen zich verplichten het overheidstekort binnen de perken te houden. Het stabiliteitspact bleek toen al van rubber en ongeloofwaardig.” Toch is Boonstra optimistisch. „De stappen die de eurozonelanden nu in korte tijd hebben gezet om de overheidstekorten in toom te houden, zijn ongekend.” Als het voorgenomen beleid wordt uitgevoerd, kan het marktsentiment zomaar weer ten goede keren. Dan groeien de rentevoeten weer naar elkaar toe en nemen de spanningen direct af, voorspelt hij. Reactie: ik ben geen waarzegger.

Premier Rutte zegt op Oudjaarsdag in de Telegraaf het h-dossier nog weer eens op de agenda. Hij prakkiseert er niet over ook maar het idee post te laten vatten over wijzigingen in de fiscale regels terzake van de aftrek van de hypotheekrenteaftrek. Het standpunt dat hij inneemt is niet te handhaven. Aan de andere kant van het krachtenveld staat DNB, het CPB, de AFM, het IMF, de OESO en ook de Europese Commissie heeft zich daar al eens kritisch over uitgelaten. Rutte mag dan een heel eigenwijs mannetje zijn, maar deze strijd gaat hij verliezen. Ik ben ervan overtuigd dat op enig moment er een scheuring gaat optreden in het defensieve front (VVD-CDA-PVV). Ik ben sowieso geen voorstander van zware bezuinigingen, omdat die de koopkracht gaan aantasten en dat zal de economische groei/krimp in een negatieve spiraal trekken.

Griekenland voert de druk op. Als de onderhandelingen over een nieuwe noodlening mislukken, kan dat grote gevolgen hebben. Dan moet Griekenland de euro misschien wel verlaten. Dat stellen onderhandelaars. Later deze maand melden het IMF, de EU en de ECB zich weer in Athene. Zij gaan onderhandelen over de voorwaarden voor een nieuwe lening van 130 miljard euro. De protesten tegen de bezuinigingen gaan door. Dat verhoogt de druk op de Griekse regering om met een goede deal te komen. Die waarschuwt daarom om Griekenland geen al te zware eisen te stellen. Een Griekse exit kan aan de orde komen, als Griekenland niet genoeg bezuinigt en dus geen tweede pakket aan noodleningen krijgt. De andere eurolanden hebben een Griekse exit tot nu toe uitgesloten, omdat dit tot een diepe crisis zou leiden in de hele eurozone.

De Italiaanse bank Unicredit wil 7,5 miljard euro ophalen met de uitgifte van nieuwe aandelen tegen een koers van 1,943 euro per aandeel. De uitgiftekoers behelst een korting van 43 procent. Volgens Unicredit is de korting nodig vanwege de moeizame marktomstandigheden. De bank kondigde de kapitaalvergroting in november aan. Het concern heeft extra geld nodig om aan de strengere kapitaaleisen voor banken te kunnen voldoen. Op de beurs in Milaan werd de lage uitgiftekoers niet met instemming ontvangen. Volgens Unicredit is de korting nodig vanwege de moeizame marktomstandigheden. De bank kondigde de kapitaalvergroting in november aan. Het concern heeft 8 miljard euro extra kapitaal nodig om aan de strengere kapitaaleisen voor banken te kunnen voldoen.

Spaanse banken moeten nog eens ongeveer 50 miljard euro opzij zetten om dreigende verliezen op vastgoedbeleggingen te verwerken. Dat stelde de nieuwe Spaanse minister van Economische Zaken Luis de Guindos in een donderdag gepubliceerd interview met de Britse krant Financial Times. De Guindos gaf in het gesprek aan dat de banken de verliezen zelf moeten dragen. De nieuwe regering is niet van plan een 'bad bank' op te richten, die de slechte leningen aan de vastgoedsector overneemt. ,,Voor het overgrote deel kunnen de banken de voorzieningen zelf opbouwen uit hun winst. Daar kunnen ze enkele jaren voor nemen'', aldus de minister. De Spaanse centrale bank heeft ruim de helft van de in totaal 338 miljard euro aan Spaanse vastgoedbezittingen en -leningen van de banken als slecht bestempeld. De Spaanse banken hebben al voorzieningen getroffen voor ongeveer een derde van de verliezen die daardoor dreigen te ontstaan

Het wordt hoog tijd dat de Nederlanders hun torenhoge hypotheekschulden gaan aflossen en het kabinet moet hen daartoe stimuleren. Dat zegt de hoogste ambtenaar van het ministerie van Economische Zaken, Chris Buijink, in het traditionele nieuwjaarsartikel van het economenblad ESB. ,,De hoge schuld van huishoudens belemmert een efficiënte werking van de Nederlandse economie'', aldus Buijink. Hij wijst erop dat de woningmarkt helemaal op slot zit en dat mensen daardoor niet geneigd zijn te verhuizen voor een nieuwe baan waarin ze productiever zijn. Bovendien lenen banken zo veel geld uit aan huishoudens dat het verlenen van krediet aan bedrijven in het gedrang komt.

De aanhoudende zorgen over de schuldencrisis zetten opnieuw druk op de waarde van de staatsobligaties van Zuid-Europese eurolanden. De Italiaanse rente brak daarbij weer door de grens van 7 procent. De rente op Spaanse obligaties liep op tot 5,6 procent. De rente op een obligatie beweegt tegengesteld aan de waarde. Een hogere rente betekent dat de waarde van het schuldpapier is gedaald.

Ongeveer 10.000 werknemers van de Britse bank Royal Bank of Scotland (RBS) lopen het risico hun baan te verliezen. De bank is bezig plannen te maken om zich voor een deel terug te trekken uit het zakenbankieren, w9ordt in the City gefluisterd. Volgens het gerucht wordt vooral de divisie die adviseert over aandelenhandel getroffen. RBS is er bij deze activiteiten niet in geslaagd een geloofwaardige speler te worden. Daar kwamen de Europese schuldencrisis en de hogere kapitaaleisen voor banken bovenop. Ingewijden lieten weten dat het aantal banen dat op de tocht staat zwaar overdreven is.

Het aandeel Unicredit is op de beurs in Milaan bijna 9 procent in het rood gedoken. Eerder werd de aanvang van de handel opgeschort, vanwege het grote aantal verkopers ten opzichte van het aantal kopers van het aandeel. Eerder verloor Unicredit al 14,5 procent van zijn beurswaarde, nadat de grootste bank van Italië bekend had gemaakt 7,5 miljard euro op te willen halen met nieuwe aandelen, die tegen een fikse korting worden aangeboden. Volgens Unicredit is de korting nodig vanwege de moeizame marktomstandigheden. De bank heeft extra geld nodig om aan de strengere kapitaaleisen voor banken te kunnen voldoen.

De detailhandelsverkopen in Duitsland zijn in november met 0,9% gedaald ten opzichte van een maand eerder. Economen hadden gedacht dat de verkoop stabiel zou blijven op maandbasis. In oktober zijn de verkopen met 0,2 procent gedaald, terwijl eerder een stijging van 0,7 procent werd gerapporteerd. De detailhandelsverkopen in Duitsland zijn over heel 2011 met 1,1 tot 1,3 procent gestegen, aldus een eerste raming van het statistisch bureau. Dat is de sterkste stijging sinds 2004. Vooral de verkopen via internet en postorder liepen goed.

Nederlanders waren niet eerder zo somber over hun financiële toekomst. 32% verwacht dit jaar een verslechtering. Tijdens de financiële crisis van eind 2008 was dit maar 20%. Dat staat in het kwartaalbericht Burgerperspectieven van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Onder lageropgeleiden dalen de verwachtingen over de eigen financiële toekomst het sterkst. Circa 40 procent verwacht een verslechtering, vergeleken met 20 procent vorig kwartaal. Mensen met een bovenmodaal inkomen zijn het minst negatief: 23 procent voorziet een verslechtering, tegenover 18 procent in de voorgaande periode. Ook de zorgen over de Nederlandse economie nemen toe. Ruim twee derde van de Nederlanders verwacht een verslechtering dit jaar. Ook de stemming over de Europese Unie blijft negatief, vooral door de Europese schuldencrisis. Het aantal mensen dat tevreden is met de politiek in Europa blijft steken op 39 procent.

Nederland en andere Europese landen zien niets terug van hun lening aan het noodlijdende Griekenland. Dat voorspelt Willem Buiter, hoofdeconoom bij de Amerikaanse bank Citigroup. Buiter denkt dat de kans "levens- en stervensgroot" is dat Nederland – en andere landen – het geld dat aan Griekenland is geleend niet meer terugzien. "De enige crediteur van Griekenland die nog een redelijk kans maakt om het grootste deel van het geld terug te krijgen, is het IMF. De andere crediteuren, de Europese Unie, met inbegrip van Nederland, zullen het ongetwijfeld nooit afschrijven." Maar, zo beweert Buiter: "We zullen ons gelukkig mogen prijzen als we op een euro 10 cent terugkrijgen als toekomstige waarde." "De kansen zijn heel groot dat we heel weinig terugzien". "Natuurlijk, Griekenland is geld geleend terwijl de overheid daar failliet was. Dat was al duidelijk aan het begin van 2010." "Normaal gesproken had je dus de Griekse overheidsschuld moeten saneren vóórdat je ze nieuw geld gaf. Dat hebben we collectief niet gedaan, omdat we in de waan leefden – althans, onze leiders – dat het een liquiditeitscrisis was in plaats van een solvabiliteitscrisis. Daar krijgen we nu de rekening van gepresenteerd." Het zal volgens de topeconoom nog een hele tijd duren voordat de politieke leiders toegeven dat de lening niet meer terugkomt. Buiter: "Ik verwacht dat de erkenning hiervan pas gebeurt als de schuld daadwerkelijk wordt omgezet in een ander soort schuld, die minder waarde heeft." Europa en het IMF leenden Griekenland al 240 miljard euro. De bijdrage van Nederland is slechts 4,7 miljard. Is dat wel zo? Van het Europees leiderschap verwacht Buiter bij de aanpak van de eurocrisis op z'n zachtst gezegd geen wonderen. Hij verwijt de politieke kopstukken een groot gebrek aan leiderschap. Dat verwijt is vooral gericht aan het adres van de Franse president Nicolas Sarkozy en de Duitse bondskanselier Angela Merkel. "Men is echt in een permanente staat van doormodderen en op laatste moment een ramp voorkomen." Buiter heeft in de afgelopen 45 jaar niet eerder "zo'n slecht leiderschap" gezien van politieke leiders in Europa. "We hebben nu elke maand een top. Dat betekent dat we geen toppen meer hebben", vindt hij. "Als een top een dagelijkse aangelegenheid wordt, betekent dat dat we paniekvoetbal als routine bedrijven. Dat doet Europa op dit ogenblik. Door het gebrek aan politiek leiderschap in Europa is men in een permanente staat van ploeteren en op het laatste moment rampen voorkomen." Het is volgens Buiter echter niet eerlijk om alleen Sarkozy en Merkel de schuld te geven. "Er is een gedeelde verantwoordelijkheid. De kleinere landen hebben een meerderheid. We kunnen niet alleen de vinger wijzen naar Berlijn en Parijs." Hij betreurt het te moeten constateren dat niemand de leiding in handen neemt. Dat was vroeger wel anders, meent hij. Neem nou de oud-voorzitter van de Europese Commissie Jacques Delors. "Zulke giganten zijn vervangen door dwergen." Volgens Buiter is er, om te voorkomen dat de eurozone en de Europese Unie uit elkaar vallen, een belangrijke rol weggelegd voor de Europese Centrale Bank. "Europa valt uit elkaar als de ECB niet meer doet dan de bank eigenlijk mag'', stelde de hoofdeconoom van de Amerikaanse bank Citigroup. "De ECB moet een hekje zetten rond Spanje en Italië en zorgen dat die overheden niet omvallen." En op de vraag hoe lang hij denkt dat de ECB een belangrijke rol kan blijven spelen in het bestrijden van de crisis, is hij duidelijk: "Dat kan jaren duren. Ze hebben enorme reserves van duizend miljarden en kunnen zo jarenlang ondersteuning geven." Buiter verwacht echter niet dat de eurozone uit elkaar valt. "Dat is geen keuze, de kosten van scheiding zijn voor alle partijen veel te hoog.'' Reactie: het is een analyse die ik deel. Hij loopt parallel met datgene waarover ik de afgelopen tijd heb geschreven. Op een onderdeel wijk ik echter af. Ik heb geen zicht op de duizend miljarden euro's waarover de ECB zou beschikken. Waar komen die vandaan? Welke dekking dan wel verplichtingen staan daar tegenover? Als de ECB, wat Buiter wil zonder dat expliciet te zeggen, nog veel meer geld in de markt gaat pompen, worden de problemen alleen maar groter. De rente gaat bv naar de 0% en dan is de euro echt waardeloos en het vertrouwen verdwenen. Het bezit van de zaak is het einde van het vermaak. En dat wil toch niemand. Wat Buiter als een reddingsboei ziet is slechts een monetaire illusie: een fata-morgana.

Slotstanden indices week 1: AEX 311,11 –0,25; BEL 20 2093,27 -0,17%; CAC 40 3137,36 -0,24%; FTSE 100 5649,68 +0,45%; DAX 30 6057,92 -0,62%; SMI 6013,83 -0,21%; DJIA 12359,92 -0,44; NASDAQ 100 2356,17 +0,3%; Nikkei 8390,35 -1,16%; Hang Seng 18593,06 –1,17%; All Ords 4164,50 -0,76%; € $1,2711; goud $1616,60. 10 jr rente 2,295%.

PS De eerder aangekondigde bijdrage over de crash van 29 oktober 1929 volgt later deze maand. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.