UPDATE06122014/249 De macht van het grote geld

De maand november is voorbij. U was niet de enige lezer van dit blog. In totaal werden er deze maand 4521 bezoekers geteld, die 23856 pageviews met 63443 hits ophaalden. Enkele reacties: Some genuinely wonderful blog posts on this site, regards for contribution; i would like to tell you that your blog is more and more interesting each week; cool blog; love the blog; glad to visit this blog, keep it going; hi there, I found your blog via Google while searching for a related topic, your site came up, it looks good; furthermore, the contents are masterwork. you have performed a wonderful process on this subject! Ik kreeg een vraag van een lezer over de film (100 minuten) The Forecaster van Marcus Vetter met Martin Armstrong, die tijdens de IDFA werd vertoond. Ik heb afgelopen week daar een docu/item over gezien, volgens mij bij Pauw, waar Marike Stellinga commentaar bij gaf. Hij noemde daar 1 oktober 2015 als de dag, in een proces dat in 2008/2009 al is begonnen in Griekenland, dat het financiële systeem instort. Buitengemeen interessante case. De database had hij, volgens mij, gevuld vanaf de elfde eeuw. Zijn theorie toont wel enige gelijkenis met die van Kondratieff: 60 jaar in vier segmenten met een totale opruiming van alle opgebouwde overtollige ballast aan het einde van de golf. De opruiming van de lange golf die begon met het industriële tijdperk en eindigde op Zwarte Donderdag, 24 oktober 1929, met extreem inzakkende aandelenkoersen, heeft veel beslag op tijd gelegd. Eerst gleed de economie in een Groote Depressie, gevolgd door, op 1 september 1939, de inval in Polen door het Duitse leger, WO II. Na het opruimen van de puinhopen begon, met Marshall-hulp, in 1949 de wederopbouw. Exact 20 jaar dus. Ik zie in 5 jaar nog geen herstel. Echt uit de crisis komen we pas in 2024. Pas dan kan een nieuwe generatie aan de slag met de inrichting van een duurzame samenleving. Juncker was daar afgelopen week in Straatsburg helder over: er is sprake van “gebrek aan vertrouwen, onvoldoende geloofwaardigheid en gebrek aan hoop”. Waar het om gaat is de vraag in welke mate het bedrijfsleven, de consumenten en de financiële wereld nog 'met vertrouwen' blijven reageren op het gebrek aan visie in de EC, EP en de Europese Raad. Waar blijft het beleid waarmee een stip op de horizon zichtbaar wordt, dat vertrouwen geeft in de toekomst? Er is nog geen licht in de tunnel zichtbaar. De dalende energieprijzen werken ook al niet mee om de inflatie te stimuleren, wat nodig is om de economie weer tot leven te wekken. Dit weekend noemde Dijsselbloem in Berlijn dat we ons in een 'zeer zwakke' situatie bevinden. De 'gereedschapskist' van de ECB is, volgens Dijssel, leeg. Wat nog rest is monetair te gaan financieren (QE) door waardepapieren (staatsleningen) op te gaan kopen. Duitsland is daar PERTINENT op tegen. Dat kan een nieuwe machtsstrijd opleveren tussen Merkel en Draghi. Merkel is er ook op tegen dat het stimuleringsplan van Juncker groot €300 mrd in de komende drie jaar, gefinancierd gaat worden met hogere staatsschulden. Daarbij komt nog dat het plan op hoofdlijnen eerst nog moet worden ingevuld en daarna door 28 regeringsleiders moet worden goedgekeurd, daarna door 28 regeringen en vervolgens door 28 parlementen. Een Europa van 28 lidstaten is traag in de besluitvorming, verdeeld in beleid en kijkt vooral naar nationale belangen en slechts partieel naar een gezamenlijk Europees beleid. De interne markt is een geslaagd project, de architecten van de euro, Verdrag van Maastricht 1982, hadden beslist dat de MuntUnie zou moeten gaan functioneren op de fundamenten van een Politieke Unie. Daarvoor is nooit dekking gekomen van de politiek: de burgers zouden er niet klaar voor zijn. In feite wilden ze de macht niet delen en willen ze dat nog steeds niet! Dat vertraagt het herstelproces ernstig.

Ik kreeg net voor het sluiten van dit blog een bericht binnen van onze oosterburen waarin Gerhard Schneider op indringende wijze waarschuwt voor een catastrofe voor mensen met geld op een bankrekening. <citaat> Denn es geht um ein Gesetz, das der Bundestag gerade verabschiedet hat. Diese Regelung ist eine katastrophe für jeden, der Guthaben bei einem Kreditinstitut hat. Das Gesetz sieht nämlich vor, Sie zu enteignen!!! Man kann es kaum fassen, aber es stimmt tatsächlich: Der Staat will sich Ihre Ersparnisse holen. Das Schlimme ist: So gut wie niemand hat etwas von der neuen Regelung mitbekommen. Doch wen immer wir auf das katastrophale Gesetz ansprachen: Niemand hat davon gehört (das ist ganz im Sinne der Regierung!). Und wenn wir Gesprächspartner über die fatale Neuerung informieren, schütteln sie in der Regel ungläubig den Kopf. Dabei tritt das Gesetz schon am 1. Januar 2015 in Kraft. Über dem Banken-Sektor sind wieder dunkle Wolken aufgezogen. Die Lage ist äußerst brisant: sie erinnert frappierend an die Phase kurz vor der Lehmann-Pleite 2008. Denn einige Banken in Europa sind in eine dramatische Schieflage geraten. Insbesondere Institute in den südlichen Krisenländern. Deshalb haben die Regierungen in Europa überlegt, wer kommende Banken-Pleiten durch schnelle Milliarden-Hilfen abwenden könnte. Das sind in erster Linie die Sparer. Das sind Sie! Mit Ihren Bankguthaben sollen Banken vor dem Aus bewahrt werden. Vor allem im Süden Europas. Exakt das sieht die fatale Regelung zur Bankenunion, die am 1. Januar in Kraft tritt, vor. Um es noch einmal in aller Deutlichkeit zu sagen: Die neue Regelung ermöglicht, Sie zu enteignen!</citaat> Het gaat in dit verhaal over het EMS en de Bankenunie. Ik heb al lang geleden mijn waarschuwende vinger opgestoken voor de ongelimiteerde wijze waarop het EMS geld kan vorderen van de lidstaten. Daarbij hebben de parlementen zich 'buitenspel' laten zetten, op Duitsland na. Daar loopt nog altijd een proces over. En de Bankenunie is nog 'under construction'. Het is een politieke constructie die tot doel heeft om de systeembanken overeind te houden bij 'ongelukken'. Maar de opzet is niet deugdelijk en al helemaal niet democratisch ingericht. Het gaat erom de belastingbetaler niet opnieuw banken te laten redden die te grote risico's hebben genomen. De aanname dat de spaargelden >€100.000 vanaf 1 januari 2015, als de Bankenunie van start gaat, al in groot gevaar verkeren is wat kort door de bocht. Maar toch ……………. als er twee grotere banken in de problemen komen (als interbancaire kredietlijnen worden ingetrokken) kan het heel snel gaan. Ik denk dan niet in weken of dagen maar in uren, kwartieren en minuten. Voor dat je weet wat er allemaal gebeurt liggen er 20 banken in Europa op apegapen. Daar waarschuwt Schneider voor (breng je spaargeld in veiligheid). Ik deel de stelling dat banken, bij een 'storm met windkracht 9, in grote problemen terecht kunnen komen en een beroep moeten doen op steun van buitenaf. Duitsland en Nederland zijn landen waar het meeste spaar/pensioengeld op te halen is! Politici moeten dan beslissen over zaken waar ze nauwelijks verstand van hebben en dat kan leiden tot een chaotisch beleid waarvan spaarders de dupe kunnen worden. Ik vind het een optie die niet terzijde moet worden geschoven. Het onderstreept nog eens in welke onzekere situatie wij ons bevinden. Op http://financieel.infonu.nl/geld/121435-nakende-onteigening-spaargeld.html meer over dit onderwerp. Ik volg de ontwikkelingen op de voet. Wij moeten er oog voor hebben dat de harde confrontatie die Schneider gebruikt om zijn boodschap aan de man te brengen ertoe kan leiden dat gaat gebeuren waarvoor hij waarschuwt.

Albert Jellema schrijft deze week over het rendement op ledencertificaten van de RABObank, die zijn achtergesteld en eeuwigdurend, met een couponrente van 6,5% bij een notering van 107%. Ze leveren een mooi effectief rendement op van 6%. Hij besluit zijn analyse met het advies 'Interessant voor iedere belegger die met een acceptabel risico een aantrekkelijk rendement wil behalen'. Ik vind het wat kort door de bocht. Nog niet eens vanwege de achterstelling maar wel door het eeuwigdurende karakter. Die ter beurze genoteerde certificaten, groot ca €6 mrd, hebben de status van eigen vermogen en worden nooit afgelost, althans daar wordt van uitgegaan. Dat betekent dat de koers van de ledencertificaten wordt bepaald door de hoogte van de marktrente. Als de rente laag is staat de koers hoog en als de rente stijgt daalt de koers. De rente staat momenteel op een extreem laag niveau. Die rente gaat op enig moment stijgen en dus gaat ………. Exact dat moeten beleggers zich realiseren. Een andere invalshoek is de verdeling tussen het effectieve rendement van 6% bij een tienjaarsrente van stel 1%. Er zit dus een risicopremie in van 5%. Dat is erg hoog. Beleggers houden er dus rekening mee dat er wel degelijk sprake is van een verhoogd risico. Zou op enig moment de '10 jaars staat' stijgen naar 3% (hetgeen op termijn gaat gebeuren) dan daalt de koers van dit certificaat onder pari. Reken maar na: couponrente minus marktrente en de risicopremie dan kom je uit op een negatief effectief rendement van 1½% en dat betekent dat de koers onder de 100% gaat dalen. Het is maar hoe je ernaar kijkt.

Thanksgiving Day in de VS is voorbij. We kijken, met Günter Hannich, naar de omzetresultaten van de eerste vier dagen. Ze zijn teleurstellend. Dramatischer Umsatzeinbruch im US-Weihnachtsgeschäft. Jetzt hat es auch mit den US- Einzelhandel erwischt. Nachdem extrem wichtigen Thanksgiving -Wochenende ist die Enttäuschung beim US-Einzelhandel groß. Nach ersten Schätzungen sind die Umsätze in den vier Tagen nach Thanksgiving um immerhin 11 % gesunken. Dabei hat der US Einzelhandelsverband auch die Zahlen für den Onlinehandel mit eingerechnet. Es ist also nicht so, dass nur der stationäre US-Einzelhandel unter geringeren Umsätzen zu leiden hat. Auch im immer wichtigeren Onlinehandel gab es am vergangenen Wochenende zu deutlichen Umsatzrückgängen. Das sind die harten Fakten: nach offiziellen Zahlen haben 5,2 % weniger US Bürger tatsächlich an diesem Wochenende eingekauft und sie haben im Durchschnitt 6,4 % weniger Geld ausgegeben als im Vorjahr.

De economie van de eurozone is in november verder verslechterd. De samengestelde inkoopmanagersindex, die de bedrijvigheid in zowel de dienstensector als de industrie weerspiegelt, daalde van 52,1 in oktober tot 51,1. Dat is het laagste niveau in 16 maanden en duidt bovendien op een economische groei van slechts 0,1% in het lopende kwartaal.

,,De metingen wijzen uit dat het ECB-beleid nog geen betekenisvolle effecten heeft gehad op het consumenten- en ondernemersvertrouwen'', zegt hoofdeconoom Chris Williamson van Markit. ,,Waarschijnlijk zijn agressievere stappen nodig''. Bij de vier grootste eurolanden steeg alleen in Italië de samengestelde index. In Duitsland was nog wel sprake van groei, maar kwam de index na een lichte daling op de laagste stand sinds juni 2013. Ook de Spaanse index bleef ondanks een daling wijzen op groei. De Franse index zakte verder weg en gaf daarmee voor de zevende maand op rij krimp aan in de dienstensector en de industrie. De detailhandelsverkopen in de eurozone zijn in oktober met 0,4% toegenomen ten opzichte van september, toen het volume op maandbasis nog met 1,2% daalde. Ten opzichte van oktober 2013 namen de verkopen met 1,4% toe. In de gehele Europese Unie werd 0,7% meer verkocht dan in september en 2% meer dan in oktober 2013. De verkopen op maandbasis laten de sterkste stijging zien in Finland (2,7%), Duitsland en het Verenigd Koninkrijk (beide 1,9%), terwijl in Slovenië (min 1,9%), Portugal (min 1,6%) en Oostenrijk (min 1,2%) de sterkste dalingen werden gemeten. De Nederlandse economie krabbelt langzaam op na de krimp van de vorige twee jaar. Het herstel gaat volgend jaar echter wat trager dan eerder gedacht, terwijl de kans op tegenvallers groot blijft. Dat voorspelt het Internationaal Monetair Fonds. Het IMF rekent voor 2015 op een groei van 1,2%, nadat de economie dit jaar waarschijnlijk 0,8% groter werd. In oktober voorspelde het fonds nog een plus van 1,4% voor volgend jaar. Dit jaar ontwikkelde de economie zich wel iets positiever dan in het najaar werd gedacht, op dat moment werd een groei van 0,6% ingetekend voor 2014. De kans dat de groei lager uitkomt dan nu wordt voorspeld, is volgens het IMF nog altijd groot. Op korte termijn kunnen de economische problemen in andere eurolanden en de aanhoudende politieke spanningen in de wereld roet in het eten gooien. Op langere termijn blijft de grote schuldenlast van huishoudens een probleem, waarschuwt het IMF. Die schulden zetten een rem op de bestedingen, en moeten verder worden verlaagd om een duurzaam herstel te bewerkstelligen. Goedkopere energie en een sneller herstel van de huizenmarkt kunnen de groei daarentegen vooruithelpen. De werkloosheid loopt volgens het IMF volgend jaar licht terug, terwijl de huizenmarkt verder aantrekt. Kanttekening: in Amsterdam is er een grote vraag naar huur- en koopwoningen. Maar hoe ontwikkelt de huizenmarkt zich in de rest van Nederland? 

Hedgefondsen sluiten in hoog tempo de deuren. Sterke verliezen en lage rendementen hebben sinds het uitbreken van de financiële crisis nog nooit zoveel fondsen de boeken doen dichtklappen. Breven Howard, een fonds met $37 miljard onder beheer, is het jongste slachtoffer in de Londense City. In de eerste zes maanden van dit jaar zijn al 460 fondsen gesloten, blijkt uit cijfers van Hedge Fund Research. In dit tempo komt de daling boven het dieptepunt van 2009 met 1023 in liquidatie gebrachte fondsen. Gemiddeld zorgen de hedgefondsen over dit jaar voor 2% aan rendement. Dat is het slechtste resultaat sinds 2011.

Er is massief verzet tegen de nieuwe hypotheeknormen voor consumenten van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud), die zonder slag of stoot zijn overgenomen door minister Blok (Wonen). Werkgeversorganisaties VNO-NCW, MKB Nederland en andere brancheorganisaties bestoken Den Haag om de aanscherping van tafel te krijgen. Huizenkopers mogen volgend jaar weer minder geld lenen. De norm gaat in één klap met 5 tot 8% naar beneden; het verschil kan afhankelijk van het inkomen oplopen tot vele duizenden euro’s. Dit tot verbijstering van makelaars, bouwers en andere actieve spelers op de woningmarkt, denk daarbij aan hypotheekadviseurs, hypotheekverstrekkers, taxateurs en verzekeraars. Ik begrijp dat de markt daar niet op zit te wachten, maar toch is een gezonde huizenmarkt met gezonde financieringen een absolute must.

De Europese Centrale Bank houdt de belangrijkste rentetarieven in de eurozone opnieuw ongewijzigd, ondanks dat de ECB de economische groei voor de eurozone sterk neerwaarts heeft bijgesteld. In vergelijking met september van 0,9% naar 0,8% in 2014 en voor 2015 van 1,6% naar 1%. Ook de inflatieverwachtingen voor de eurozone zijn verlaagd van 1,1% naar 0,7% in 2015 en van 1,4% naar 1,3% in 2016. De ECB hield zoals verwacht de rente ongewijzigd op het zeer lage beleidstarief van 0,05%. Ook de depositorente bleef ongemoeid op 0,2% negatief wat inhoudt dat financiële instellingen rente moeten blijven betalen om middelen bij de ECB onder te brengen. De rente die banken betalen voor zeer korte leningen bij de centrale bank blijft staan op 0,3%. De markten reageerden teleurgesteld op hetgeen Draghi te melden had, in zijn maandelijkse persconferentie, over de monetaire verruiming die hij vorige maand al, zo goed als zeker, in het voorruitzicht had gesteld. De druk op de ECB-voorzitter om dit ultieme wapen in te zetten, was de afgelopen weken heel groot. De ECB heeft de afgelopen maanden de rente in het eurogebied al verlaagd en is al begonnen met het opkopen van leningen bij banken. Die maatregelen zijn bedoeld om de kredietverlening te stimuleren, zodat de vraag toeneemt en de prijzen kunnen stijgen. De inflatie ligt al lange tijd ruim onder het door de ECB nagestreefde peil van iets minder 2%. Die lage inflatie voedt de vrees voor deflatie, een periode van aanhoudende prijsdalingen. Deflatie kan een rem zetten op de economische groei, doordat consumenten mogelijk bestedingen gaan uitstellen en het lastiger wordt om schulden af te lossen. Maar alle verwachtingen ten spijt Draghi doet deze maand nog niets. Hij kijkt nog even de kat uit de boom. Hij zegt dat hij eerst wil zien welke gevolgen de gedaalde olieprijs zal hebben op het prijspeil. Daar komt bij dat de besluiten die genomen zijn niet steunen op unanimiteit. Niet alle centrale bankiers zijn het volgens Draghi eens met het voornemen de balans met €1000 mrd op te blazen. Wat wel de verwachting was. 'Een intention is meer dan een expectation maar nog geen target'. In hoeverre in deze besluitvorming de stem uit Berlijn doorklinkt, is – nog- niet duidelijk. Ingewijden weten te melden dat veel nog onzeker is. Zo kan de samenstelling van het opkoopprogramma nog worden beïnvloed door macro-economische gegevens die de komende weken nog verzameld worden. Ook zal gekeken worden naar het animo van banken om te tappen uit de tweede ronde van goedkoop krediet dat de ECB later deze maand in de markt zet (de RABO doet daar niet aan mee). Het bleef bij de aankondiging van ECB-president Mario Draghi dat de Europese Centrale Bank begin volgend jaar bekijkt of extra maatregelen nodig zijn om de lage inflatie in de eurozone aan te jagen. Terugkijkend naar hetgeen de ECB deze week naar buiten bracht resten er vragen. Volgens mij heeft Draghi niet alle relevante informatie op tafel gelegd. Wachten op de resultaten van de lagere olieprijs, kan de reden niet zijn om monetaire maatregelen te nemen. Van een lagere olieprijs zal de inflatie zeker niet stijgen. Daarbij komt dat de prognoses naar beneden zijn bijgesteld. Dat betekent dat tot dusverre alle door de ECB uitgevoerde monetaire ingrepen niet het beoogde doel hebben bereikt. Ook mogelijk is een Duits veto op een nog verdere geldverruiming. Daarvoor moet hij wellicht maar zwaar dragender ontwikkelingen aankomen in Berlijn. En ook een onzekere factor is de belangstelling op 11 december voor de veiling van de tweede tranche van leningen aan het bankwezen in het kader van het stimuleringsprogramma Targeted Long Term Refinancing Operation (TLTRO), in het kader van verdere uitbreiding van de leningenportefeuille van de ECB naar €3000 mrd. Als daar onvoldoende op wordt ingeschreven, anders dan door Zuid-Europese banken uit de periferie van de eurozone, dan moet Draghi zich maar eens achter het oor krabben. Want de conclusie daaruit zou kunnen zijn dat banken over voldoende liquiditeiten beschikken om het bedrijfsleven te kunnen bedienen als daar vraag naar komt. Dan moet Draghi gas terugnemen (in feite is zijn beleid dan mislukt) en eerst van de Europese politiek eisen dat hoognodige hervormingen en investeringen worden uitgevoerd. Gezien de onduidelijkheid over het monetaire beleid in Frankfurt daalde op de valutamarkt de euro tegenover de dollar van 1,2452 naar 1,2286. In de kantlijn nog een toelichting over een wijziging binnen de ECB over de besluitvorming van het monetaire beleid. Met ingang van komend jaar winden de bestuursvergaderingen van de ECB niet meer maandelijks plaats maar eens in de zes weken. Bovendien was dit de laatste keer dat het voltallige bestuur van de centrale bank meebesliste over het rentebesluit. Vanaf 1 januari – met de toetreding van Litouwen als negentiende land tot de euro – wordt een rotatieschema ingevoerd om het idee van een Poolse landdag wat af te remmen. Er zijn dan in totaal 25 beleidsbepalers aan tafel (de 19 eurolanden plus 6 leden van het dagelijks bestuur) en dat worden er nog meer als er straks meer landen toetreden. Dat betekent dat per vergadering een van de centralebankpresidenten uit de vijf grote landen Frankrijk, Spanje, Duitsland, Italië en Nederland niet zal meestemmen. Daarnaast zullen drie bankpresidenten van de resterende veertien kleinere eurolanden geen stemrecht hebben. De zes leden van het dagelijks bestuur stemmen overigens altijd mee. Daarnaast worden vanaf volgend jaar ook de notulen van de monetaire beleidsvergadering gepubliceerd.

Wij hebben in Nederland een Fraudewet, sinds 2013. Daarin is vastgelegd dat is vastgelegd dat mensen met een sociale uitkering die veranderingen in hun situatie niet op tijd doorgeven, het geld dat ze te veel hebben gekregen moeten terugbetalen. Daarbovenop komt een boete van 100% met een minimum van €150. Aan de uitvoering van deze wet zijn door het kabinet 'uitzonderlijke' voorwaarden gesteld. Het extra personeel dat is aangetrokken voor de opsporing van uitkeringsfraude moet zichzelf terugverdienen. In de praktijk betekent dat dat goedwillende burgers die per ongeluk of door overmacht te laat informatie doorgeven aan de gemeente, het UWV of de SVB, dan wel door fouten en/of onzorgvuldig handelen van de uitkeringsinstanties, veel te hard worden gestraft. Tot deze conclusie komt de Nationale Ombudsman naar aanleiding van een ingesteld onderzoek. Te goeder trouw handelende burgers, onschuldige mensen die 2/3 deel uitmaken van de zwaar beboete uitkeringsgerechtigden, worden te hard gestraft. „De vraag of mensen opzettelijk niet aan hun verplichtingen voldoen of dat er een andere reden voor is, speelt nauwelijks een rol”, aldus waarnemend ombudsman Frank van Doorn, die het boetesysteem disproportioneel noemt. De ombudsman pleit ervoor dat de boetes worden verlaagd naar maximaal 10% van het bedrag dat iemand moet terugstorten, als tenminste aannemelijk is dat iemand niet de opzet tot fraude had. Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken heeft recent al toegezegd te bekijken of de wet kan worden aangepast. In een reactie op het rapport van donderdag zegt hij rekening te willen houden met mensen die een kleine fout of vergissing maken. Volgens PvdA-Kamerlid John Kerstens heeft Asscher met het rapport van de Ombudsman nu handvatten om veranderingen door te voeren. CDA-Kamerlid Pieter Heerma noemt het wel onbegrijpelijk dat Asscher de zaak zo lang op zijn beloop hebben gelaten. Van de weeromstuit legt het UWV voorlopig geen nieuwe boetes meer op. De UWV laat weten dat niet het rapport van de Nationale Ombudsman niet de aanleiding hiervoor is geweest maar dat was een uitspraak van het College van Beroep. De PvdA, D66 en het CDA zeggen de wet te willen aanpassen. Het UWV wil in vier jaar tijd 243 extra mensen aantrekken, wat bijna €100 mln kost. Er wordt van ze verwacht dat ze €250 mln aan inkomsten opbrengen.

Amerikaanse bedrijven hebben in november 208.000 nieuwe werknemers aangenomen. Dat is flink minder dan in de voorgaande maand. Dat heeft salarisstrookverwerker ADP bekendgemaakt. Het bedrijf meet alleen de banengroei in de Amerikaanse private sector. Het rapport wordt gezien als een graadmeter voor het banenrapport van de Amerikaanse overheid. In dat rapport wordt ook de publieke sector meegenomen. In oktober kwamen er nog 233.000 banen bij. ADP had eerder een banengroei van 230.000 gemeld. De Federal Reserve, het stelsel van centrale banken, houdt de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt scherp in de gaten. Tegenvallers maken de kans kleiner dat de FED snel zal beginnen met het opschroeven van de rente.

Warenhuisketen HEMA blijft verlies draaien. In het derde kwartaal van zijn gebroken boekjaar kwam het nettoverlies uit op €14,8 mln. Het bedrijf schrijft het verlies onder meer toe aan de vernieuwingsoperatie van de 529 winkels in Nederland. Verder moesten er eenmalig kosten worden ingeboekt voor de reorganisatie van het hoofdkantoor. De keten kampt al langer met lage consumentenbestedingen en moeilijke marktomstandigheden. Ook de voorgaande twee kwartalen werden met verlies afgesloten. Het nettoverlies over heel 2013 kwam uit op €16,4 mln, terwijl in het jaar daarvoor nog winst werd geboekt. De verkopen in de winkels pakten in het derde kwartaal fors lager uit dan een jaar geleden. De omzet van HEMA daalde met bijna 10% tot €271,1 mln. Vooral in september werd er minder verkocht. Dat kwam volgens de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam, naast de ombouwoperatie, onder meer door het relatief warme weer in september. Hierdoor werd minder winterkleding verkocht. De omzet van het bedrijf daalde met 3,4% tot 271,1 miljoen euro. In Nederland, verreweg de belangrijkste markt voor HEMA, liepen de inkomsten het hardst terug. De omzet daalde hier met ruim 6% tot 214,7 miljoen.

Kantoorboekhandel Gebroeders Winter is failliet. Teruglopende verkopen hebben de oer-Amsterdamse keten, die vijftien zaken in en om de hoofdstad uitbaat, de das om gedaan. De huidige eigenaar, Jan Winter, bevestigt het faillissement, dat door het bedrijf zelf is aangevraagd. Vanwege de al jaren teruglopende omzet, konden de kosten niet meer worden betaald. 'Het is niet anders. We konden er niet langer omheen.' De vestigingen, tien in Amsterdam en de rest in Amstelveen, Alkmaar en Den Haag, blijven voorlopig open. Voor de zeventig personeelsleden wordt, zoals bij elk faillissement, ontslag aangevraagd, maar zij blijven volgens curator Marinus Pannevis nog wel in dienst. De curator gaat zich inzetten voor een doorstart. 

De Nederlandse modeketen Mexx is failliet. Het bedrijf is actief in vijftig landen. Alleen al in Europa gaat het om 315 winkels. Er werken 1500 mensen. Het faillissement van Mexx hangt deels samen met de algehele malaise op de Europese retailmarkt, is de eerste indruk van de aangestelde curator Kemp. Meer winkelketens zitten in de verdrukking. Consumenten voelen de economische crisis in hun portemonnee, waardoor ze minder aanschaffen. Internet als distributiekanaal drukt fysieke winkels weg.

Halford maakt definitief geen doorstart. De Free Record Shop ging failliet, maar schijnt weer ergens boven water te komen. Een deel van de boekwinkelketen Polare moest dicht. It's Electronics moest 118 winkels en een webwinkel sluiten. Oad reizen moest afslanken; het touringcarbedrijf maakte een doorstart. Maison de Bonneterie sloot de vestigingen in den Haag en Amsterdam. De ECI sloot de winkels en ging door met haar webwinkel. De 18 vestigingen van Piet Kerkhof zijn gesloten. E-Plaza, van Blokker, sloot 52 winkels met computerspellen. 15 filialen van HOBO sloten.

Er is een structurele en een conjuncturele ontwikkeling gaande in de retailmarkt. Structureel is de groei van webwinkels, conjunctureel de prijzenoorlogen die plaatsvinden sinds de crisis is begonnen de consumenten de hand op de knip gingen leggen. De huidige beweging van omvallende modewinkels past in een noodzakelijke sanering in die branche. We zitten nog middenin deze sanering en we moeten niet schikken als nog meer ketens stoppen met de bedrijfsvoering. Soms is de sluiting algemeen, soms ook maakt een deel van het bedrijf een doorstart op basis van lagere kosten. Het Italiaanse modehuis Prada, met een vestiging in de PC Hooftstraat in Amsterdam Zuid, kampt met moeilijke marktomstandigheden en heeft nog geen idee op welk moment die zullen verbeteren. Prada zag zijn omzet in het eind oktober afgesloten derde kwartaal met bijna 6% dalen naar €801 mln. Alleen in Japan en het Midden-Oosten trokken de verkopen aan, in alle andere regio's namen de opbrengsten af. De nettowinst van het bedrijf zakte met 44% naar €74,5 mln. Prada heeft in veel markten last van de zwakke economie. Daarnaast is er volgens het bedrijf sprake van een verandering in de markt voor luxe artikelen, waarvan de aard nog niet goed is in te schatten. Op lange termijn verwacht Prada te kunnen groeien, maar op korte termijn zijn besparingen nodig om de winstgevendheid op peil te houden. Veel producenten van luxe producten, van kleding en accessoires tot whisky en cognac, merken de gevolgen van de strijd tegen corruptie die in China wordt gevoerd. De overheid heeft daar de mogelijkheden om ambtenaren te paaien met dure cadeaus aanzienlijk ingeperkt, waardoor de verkopen dalen. Prada zal zeker ook last hebben van lagere omzetten aan rijke Russen.
Günter Hannich zegt daarover: die Frage, ob Chancengleichheit, Sozialpartnerschaft und Gerechtigkeit einen alten Hut darstellen, lässt sich nach der Analyse unseres Systems leicht beantworten: Diese, für den Einzelnen so entscheidend wichtigen Umstände, werden in unserer Welt weiter an Bedeutung verlieren, genauso, wie im gleichen Zug die Kapitalrendite zum alles beherrschenden Faktor werden wird. Doch damit nicht genug: Wir stehen in diesem Prozess vor gewaltigen Veränderungen, welche leicht im Zerfall unserer gewohnten Lebensumstände enden könnten. Ein deutliches Symptom für die Entwicklung ist der steigende Produktivitätsdruck. Wer heute aufmerksam die Entwicklungen in der Welt beobachtet, muss feststellen, dass alle Abläufe immer schneller vor sich gehen. In diesem Prozess nimmt der Druck auf den Einzelnen ständig zu, weil die Produktivität immer schneller gesteigert werden muss, ohne dass man Rücksicht auf die Lebensbedingungen oder die Umwelt nimmt. Durch den zunehmenden Expansionszwang auf Unternehmen und Beschäftigte kommt es in der Gesellschaft zu einem gnadenlosen Ausleseprozess: Wer nicht den neuen Kriterien der selbsterklärten Leistungsgesellschaft entspricht, wird in das Heer der Arbeitslosen ausgestoßen. Weil die Entwicklung mit steigender Geschwindigkeit abläuft, enden letztlich immer größere Teile der Bevölkerung in einem wenig lebenswerten Zustand. Dat is harde taal van deze Duitse vermogensadviseur, met een brede visie over de ontwikkelingen in onze maatschappij. Is dit het eldorado waarnaar wij zo verlangen of komen wij terecht in een hel?

De trojka heeft de duimschroeven voor Griekenland aangedraaid. Griekenland heeft geen mogelijkheid meer om onder het volledige toezicht door het Internationaal Monetair Fonds (IMF) uit te komen in ruil voor een nieuw noodkrediet. In een eerder stadium had premier Antonis Samaras aangegeven onder het juk van de geldverstrekkers uit te willen en op eigen kracht geld te willen gaan lenen op de kapitaalmarkt. Onder druk van de 17 andere eurolanden wordt de noodsteun en de daarmee gepaard gaande stabiliteit alsnog aanvaardt. Dat hij nu alsnog buigt is een klap voor Samaras, gelet op de verkiezingen in februari. De oppositiepartijen, waaronder het linkse Syriza, willen meerdere hervormingen terugdraaien die de EU, de ECB en het IMF de afgelopen jaren eisten in ruil voor noodsteun. Minister van Bestuurlijke Vernieuwing Kyriakos Mitsotakis stelde eerder dat de Griekse bevolking mogelijk moet kiezen voor of tegen de euro als in februari de presidentsverkiezingen in het land worden gehouden. We kunnen in dit dossier nog wel eens voor grote verrassingen, gewild dan wel ongewild, komen te staan. Stel dat ……. nee, ik speculeer niet: we moeten afwachten hoe de Griekse bevolking gaat stemmen. De president moet worden gekozen door een tweederde meerderheid in het Griekse parlement (180 parlementariërs). Als het niet lukt om een president te kiezen, volgen er nieuwe parlementsverkiezingen. Er komt goed nieuws vanuit Brussel over de Griekse economie. In het derde kwartaal is Griekenland de sterkste groeier van de 18 eurolanden geweest met een plus van 0,7%. Zij waren dat in het 2e kwartaal ook al en toen al heb ik daarover al gewaarschuwd dat dit land uit een diepe recessie komt, dat de werkeloosheid torenhoog is, dat het land het grootste aantal jongeren heeft zonder baan en dat Griekenland nog altijd de grootste staatsschuld in de eurozone heeft met 174,1% bbp. De eurozone als geheel scoorde een magere 0,2%. De Duitse groei lag daaronder met 0,1% en Nederland met 0,2%. Met de investeringen in de eurozone ging het ook niet naar wens in het derde kwartaal want die daalden met 0,2%. De import steeg met 1% en de export met 0,8%. Consumenten gaven weer wat meer uit: 0,5%. Heel dramatisch zijn deze cijfers niet, maar het is nog geen tijd voor een jubelstemming. We bevinden ons in een stagnerende fase op weg naar betere tijden. Maar dat betekent niet dat die betere tijden al in zicht zijn. Het kan nog alle richtingen uit. Neem de Griekse pensioenfondsen. Die verkeren al jaren in een situatie waarin ze niet meer in staat zijn pensioenuitkeringen te doen aan gepensioneerden. In opdracht van de trojka heeft Griekenland twee jaar geleden een schuldsanering doorgevoerd waardoor de pensioenfondsen een verlies leden van €16 mrd. Daarmee verloor het pensioenfonds van de politie 2/3 van zijn beleggingen. Voor deelnemers die de 67 jaar bereikt hebben begint een horrorscenario. Je kunt je pensioen wel aanvragen, die aanvraag wordt in behandeling genomen, maar een uitkering kan nog heel lang op zich laten wachten. Giorgos Romanias, econoom en jurist, zegt dat gepensioneerden niet in sprookjes moeten geloven: het Griekse pensioensysteem staat op instorten. Daar helpt geen moedertje lief aan. Het pensioensysteem rust erop dat de pensioenpremie die de werkenden opbrengen wordt gebruikt om de pensioenenuitkeringen te betalen. Maar door de hoge werkeloosheid komt er minder geld binnen dan nodig is. Daarbij komt ook nog dat door de economische crisis alle werkgevers ook niet meer in staat zijn hun bijdrages te betalen. Armoe is troef en het optimisme is groot, want er komt een moment dat de werkgelegenheid weer gaaat groeien en de kassen van de pensioenfondsen weer worden gevuld. De internationale geldschieters steken de Grieken ook niet de helpende hand toe. De trojka blijft verregaande hervormingen eisen. Het is de vraag of de Eurogroep komende week een nieuwe tranche van hulpgeld beschikbaar gaat stellen. Ik verwacht dat ze gaan uitstellen, de Grieken aan de lijn houden totdat ze voor de zoveelste keer door de knieën gaan. De Grieken hebben in feite maar één optie en dat is aankondigen dat ze uit de euro gaan stappen. Daar zijn ze in Brussel, Washington en Frankfurt heel gevoelig voor. Het is voor de Grieken een stap in het duister met een grote kans van een jarenlange chaos. Doe ze dat niet dan vervallen ze in slavernij.

Europa zit economisch in een kwetsbare positie, mocht zich komend jaar nog een schok voordoen. Omdat zo'n beetje de hele wereld harder groeit dan de eurozone moet het 'oude continent' het vooral hebben van een goed sleeptouw. Dat meldt vermogensbeheerder Candriam, het voormalige Dexia Asset Management, in zijn vooruitblik naar volgend jaar. Candriam heeft ruwweg €78 mrd onder beheer. "Mocht zich een economische schok voordoen, dan is Europa kwetsbaar", zegt econoom Florence Pisani in een toelichting op de vooruitblik 2015. De 'gereedschapskist' van de Europese Centrale Bank om nog een schok op te vangen is namelijk zo goed als leeg. Bovendien zal Europa moeite hebben om op eigen kracht veel groei te bereiken. Candriam heeft voor volgend jaar 1,3% economische groei in de modellen staan voor de eurozone. En dat is dan nog voornamelijk te danken aan een zwakkere euro, wat de export een zet in de goede richting geeft. "En dan gaan we er ook vanuit dat de crisis in Rusland niet verergerd", zegt Pisani. Met die 1,3% zit Candriam wel boven de prognoses van de Europese Commissie en de OESO, maar het percentage steekt nog altijd schril af bij de Verenigde Staten of Groot-Brittannië. "Het afbouwen van schulden in de eurozone is nog steeds in volle gang", zegt Pisani. "Daardoor zal het aantal leningen aan gezinnen niet gaan stijgen. Dat gebeurt alleen als de salarissen in Europa ook gaan oplopen, en dat zien we niet echt gebeuren in 2015." Candriam-hoofdeconoom Anton Brender valt haar bij: "De eurozone groeit nog altijd een stuk trager dan de rest van de wereld. Dus andere landen trekken ons wel mee omhoog, maar langzaam." In de vooruitblik van Brender en Pisani staan valuta centraal. "Japan is begonnen met het naar beneden duwen van zijn munt, en Zuid-Korea en Taiwan hebben dat voorbeeld meteen gevolgd", zegt Brender. "Nu is de vraag of andere opkomende markten ook zullen volgen. Wij vermoeden van wel, want eigenlijk kan geen enkele emerging market het zich veroorloven om zijn munt te laten stijgen, met het oog op hun concurrentiepositie." Als de opkomende markten in een 'valutawedloop' terechtkomen, dan wordt de euro weer duurder ten opzichte van de emerging markets-valuta. Volgens berekeningen van Candriam kan de euro 'in effectieve termen' (ofwel tegenover alle handelspartners) met 3% stijgen als de opkomende Aziatische landen hun munten verder omlaag drukken. "Al met al wordt de ruimte voor de euro om verder te verzwakken kleiner", verklaart Brender. En die zwakkere euro is nu juist belangrijk om de economie van de eurozone te laten groeien. Overigens zou de ECB hier nog wel een duit in het zakje kunnen doen door in te zetten op kwantitatieve verruiming (QE, ofwel het opkopen van staatsleningen), zegt Pisani. "Het grootste effect van QE zou een daling van de euro zijn, verder zijn we sceptisch over de voordelen van zo'n programma." Brender: "In elk geval zal de ECB een botsing in het ECB-bestuur willen voorkomen, in dit geval wil dat zeggen dat een Duitse centrale bankier opstapt." Candriam gaat ervan uit dat de ECB in principe zal proberen om QE te vermijden. "Tenzij er nog een grote schok plaatsvindt of als de eurozone steeds dichter bij deflatie komt", zegt Pisani. Niet dat zoiets helemaal onrealistisch is, want Candriam heeft geen hoge pet op van de inflatie in de eurozone volgend jaar. "Er is geen reden waardoor de inflatie volgend jaar zou gaan aantrekken", zegt Brender. "En dat zeg ik dan ook nog op basis van de aanname dat de olieprijzen volgend jaar niet verder zullen dalen." Candriam denkt niet dat de prijs van het 'zwarte goud' omlaag zal vallen, maar de risico's zitten vooral aan de onderkant, zegt Pisani. Over de VS kan Brender vrij kort zijn: daar zijn eigenlijk slechts twee zaken die een verder herstel nog remmen: de hypotheekmarkt en de matige loonstijging. "Voor jongere en niet ultra-rijke Amerikanen is het nog steeds moeilijk om een hypotheek te krijgen. We denken echter wel dat dit zich geleidelijk zal oplossen, omdat er nu al geluiden zijn dat de voorwaarden versoepeld zullen worden." En ook de loonstijging zal in 2015 doorzetten in de VS, denkt Brender. "Positief is ook dat het aandeel van bedrijfswinsten in de bruto nationaal product momenteel relatief hoog ligt. Bedrijven hebben dus wat marge om hogere loonkosten te absorberen. En omdat ze die hogere salarissen kunnen toestaan, hoeven ze het ook niet direct door te berekenen aan klanten. Daarom leiden hogere lonen niet direct ook tot hogere inflatie." Aan de zijlijn staande wil ik toch wel enkele kanttekeningen plaatsen bij bepaalde aannames. Een groei-scenario van 1,3% economische groei in de eurozone schat ik (te) hoog in. Die groei zal dan in hoofdzaak moeten komen van een lagere euro-koers en of die aanname realistisch betwijfel ik ook. Over de voordelen van kwantitatieve verruiming door de ECB zijn de beide economen sceptisch. In mijn ogen terecht, maar nog meer geld in de markt pompen zal het 'vertrouwen' in de euro doen dalen, dat ziet men als positief voor de export, maar zeg er dan wel achteraan dat een lagere euro-koers laat zien dat het vertrouwen wordt verlaagd. En zitten er dan geen risico's in voor de hoogte van de rente? Door de lonen te gaan verhogen kan de groei aantrekken, maar dat zie ik de komende jaren, zolang Rutte in het Torentje zit, niet gebeuren.

Duitsland, Frankrijk en Italië hebben de aanval geopend op belastingontwikkeling door bedrijven. In een brief aan de Europese Commissie schrijven ze dat er strengere belastingregels moeten komen, die gelden voor alle landen binnen de Europese Unie. Nu hebben onder meer Nederland, Ierland en Luxemburg fiscaal gunstige regels voor bedrijven, waardoor veel multinationals hun geld hier stallen dan wel tijdelijk (soms heel even) laten passeren. Dat is niet wenselijk, vinden de drie grootste economische machten in Europa. "Deze situatie kan leiden tot tegenwerking van de lidstaten, wat een directe weerslag heeft op de vestiging en het functioneren van de interne markt en de voordelen die de vrijheden binnen het verdrag bieden", zeggen de drie landen in de brief. Ze willen dat er voor eind volgend jaar concrete maatregelen moeten worden genomen. De landen willen dat Europa met een reeks algemene, bindende regels voor vennootschapsbelasting komt om belastingconcurrentie aan banden te leggen en agressieve belastingontwijking te bestrijden. In de gezamenlijke brief van de ministers van Financiën van deze landen aan de Europese commissaris voor Economische Zaken, Pierre Moscovici, stellen zij dat nieuwe maatregelen moeten leiden tot grotere transparantie en de mogelijkheden van bedrijven moeten beperken om gebruik te maken van de verschillen in belastingwetgeving binnen de lidstaten van de Europese Unie. Wat opvalt is dat juist kleinere landen zich bezig houden met het scheppen van belastingontwijking. De nieuwe commissie zou moeten zorgen dat 'agressieve belastingplanning' en 'het schuiven met winsten' wordt aangepakt, volgens de brief die oproept tot grotere verplichtingen om informatie over belastingontwijking vrij te geven en verbetering van de samenwerking tussen de lidstaten. De laatste jaren is de weerstand tegen gunstige belastingregels die dienen om bedrijven aan te trekken gegroeid. Duitsland is een van de voornaamste pleitbezorgers van meer harmonisatie van belastingregels binnen de EU.

Als we al dachten dat de aanvaring met de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Cavusoglu, inzake ons integratiebeleid, wel met een sisser zou aflopen, hebben deze week ongelijk gekregen. Turkije wil wel degelijk een rol spelen bij het integratiebeleid in Nederland en in andere Europese landen. Alhoewel Rutte duidelijk heeft gemaakt dat de Turken zich niet moeten mengen in het integratiebeleid zoals wij dat voeren, spreken de Turken een heel andere taal. De zaken van Turkse Nederlanders gaan Turkije aan het hart, zegt Cavusoglu. "Als de Turken die in Nederland wonen zoveel aanvallen (discriminatie en racistische uitspraken van de PVV) over zich heen krijgen, dan is het heel logisch dat wij daar gevoelig voor zijn. Het is onjuist om te denken dat Turkije geen band zou hebben met de Turken in Europa." De minister benadrukt wel dat zijn land zich niet op wil dringen. Cavusoglu noemt de integratie in Europa mislukt. "Dat de integratiepolitiek in Europa niet werkt, geven partijen in Europa zelfs toe. Bij integratie moet er samenwerking zijn tussen de landen waar mensen vandaan komen en waar ze nu wonen," zegt hij. De Turkse minister zei verder dat hij Nederland niet racistisch vindt. "Maar er zijn racistische stromingen. Kijk maar naar de uitslag van de Europese verkiezingen," aldus Cavusoglu. Ik neem aan dat hij Wilders bedoelt. De Turken ageren op hoe wij omgaan met de mensenrechten en met name met de vrijheid van meningsuiting, waarvan zij vinden dat er Turken worden gediscrinineerd en dat Wilders recentelijk een motie indiende: 'verzoekt de regering alle moskeeën te sluiten'. Hiermee doet de PVV een aanval op het het beleiden van het islamitische geloof. Het is een grondrecht in ons land om een geloof te belijden." Koenders is uitgenodigd voor een gesprek in Ankara.

Moody's heeft zijn rating voor Japan met één stap verlaagd naar A1. De kredietwaardigheid van de derde economie ter wereld wordt daarmee op hetzelfde niveau ingeschaald als Bermuda, Israël, Oman en Tsjechië. Moody's geeft als reden voor de verlaging dat het onzekerder is geworden of Japan slaagt in de beoogde verkleining van het begrotingstekort en of de regering de economie weer aan de praat krijgt. Standard & Poor's hanteert een AA- rating, vergelijkbaar aan de Aa3 die Moody's hanteerde voor de verlaging. Fitch loopt met een A+ in de pas met Moody's.

Een onverwachte krimp van de Duitse industrie zorgde in november bijna voor een stagnatie van de industriële sector van de eurozone. De inkoopmanagersindex voor de Duitse industrie, die de bedrijvigheid weerspiegelt, kwam uit op 49,5, de laagste stand sinds juni 2013. Bij een eerdere raming werd een stand van 50 gegeven, de scheidslijn tussen groei en krimp. In november vorig jaar groeide de industrie in de grootste economie van de eurozone nog en stond de index op 52,7. Door een aanhoudende krimp in de nummers 2 en 3, Frankrijk en Italië, daalde de inkoopmanagersindex voor de eurozone van 50,4 tot 50,1. ,,De situatie in de Europese industrie is slechter dan verwacht. Niet alleen staat de sector er nu het slechtst voor sinds medio 2013, er is ook een kans dat steeds meer omringende landen worden besmet vanuit de kern''. De Duitse industrie kampte met de eerste daling van exportorders in zestien maanden. Ondervraagde bedrijven wezen op een lagere vraag vanuit China, de VS en andere Europese landen. “De Duitse exportmotor is vastgeslagen''. ,,Ook in Frankrijk en Italië blijven nieuwe orders uit. Dat duidt op een moeizame productie in de komende maanden''. In Nederland is juist sprake van een toenemende bedrijvigheid. De cijfers over de Nederlandse industrie, afkomstig van de Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagers, wezen uit dat de sector de sterkste groei in negen maanden kende. De groei van de bedrijvigheid in de omvangrijke Chinese industrie is in november nagenoeg tot stilstand gekomen. De inkoopmanagersindex voor de Chinese industrie kwam in november uit op het laagste niveau in acht maanden tijd, op een stand van 50,3. De graadmeter kwam een maand eerder nog uit op 50,8. De Britse bank HSBC en onderzoeksbureau Markit geven een waarde op van 50,0. De bedrijvigheid in de Spaanse industrie is in november het sterkst toegenomen sinds juni 2007. De inkoopmanagersindex voor de Spaanse industrie steeg van 52,6 in oktober tot 54,7. De index voor nieuwe orders steeg van 54 tot 56,5. Dat is de hoogste stand sinds april 2007. Beide graadmeters zijn nu twaalf maanden op rij gestegen. De bedrijvigheid in de Italiaanse industrie nam in november juist voor de tweede achtereenvolgende maand af. De inkoopmanagersindex bleef staan 49,0. De deelindex voor nieuwe orders duidde ook voor de tweede maand op rij op krimp, ondanks een verbetering van 47,1 in oktober tot 47,8. De Spaanse dienstensector is in november in het laagste tempo gegroeid in een jaar. De inkoopmanagersindex voor de sector daalde van 55,9 in oktober tot 52,7. In november 2013 stond de graadmeter, die inmiddels al dertien maanden boven 50 staat, op 51,5. De samengestelde index, waarin ook cijfers over de Spaanse industrie zijn verwerkt, daalde van 55,5 in oktober tot 53,8. Dat is de laagste stand sinds februari van dit jaar. Er kwamen ook cijfers over de Italiaanse dienstensector. Daarin nam het groeitempo juist toe, van 50,8 in oktober tot 51,8. De samengestelde index voor Italië nam ook toe, van 50,4 tot 51,2. De Duitse economie groeit volgend jaar aanzienlijk minder sterk dan eerder werd verwacht. Dat voorspelt de Duitse centrale bank. De Bundesbank halveerde zijn verwachting voor de groei van Europa's grootste economie in 2015 naar 1%. Voor 2016 wordt gerekend op een herstel tot 1,6%. In deze prognoses wordt nog geen rekening gehouden met de recente sterke daling van de olieprijs. Als olie zo goedkoop blijft, kan de economie volgens de bank een fractie sterker groeien. De Duitse economie wordt gesteund door de sterke vraag in eigen land. De groei wordt vooral geremd door het zwakke en onevenwichtige herstel in de rest van de eurozone. De inflatie blijft de komende tijd ook in Duitsland waarschijnlijk zeer beperkt. De Bundesbank verwacht dat het prijspeil volgend jaar gemiddeld met 1,1% stijgt, waar eerder nog een toename met 1,5% werd voorspeld. Centralebankpresident Jens Weidmann was ondanks de sombere prognoses redelijk optimistisch. ,,Er zijn redenen om aan te nemen dat de huidige mindere fase van korte duur zal blijken te zijn'', stelde hij. Volgens de centrale bank staat de Duitse economie er op zich goed voor en moet het mogelijk zijn om volgend jaar te profiteren van betere exportmogelijkheden. De hoop is de vader van de gedachte.

Willem Middelkoop schrijft deze week in zijn column op RTLZ dat 'je kunt rustig concluderen dat een “nieuwe goudstandaard” reeds geboren is, zonder dat hier formele beslissingen over genomen zijn'. Tenminste, dat stelt de invloedrijke internationale zakelijke redacteur van The Telegraph “Ambrose Evans-Pritchard”. Hij beschrijft de voortdurende inspanningen van landen om zoveel mogelijk de hand te leggen op fysiek goud. De wereld beweegt zich stap voor stap richting een “De Facto Gold Standard” zonder enig overleg tussen de G20 leiders voor een plan om een dergelijk project te ondersteunen. Echter noch de dollar, noch de euro zijn verenigbaar met een dergelijke trend. De constructie van de huidige monetaire en economische unie is aan het rotten waardoor ze zich van de ene in de andere crisis begeeft. Er is gebrek aan een grondig fundament of centrale steunpilaar zoals een “treasury”. De dollar is inmiddels een piramide van schulden geworden en we kunnen allemaal wel raden dat deze schulden in de toekomst weg worden geïnflateerd (de inflatie stijgt in een reeks van jaren zodanig dat de waarde van goederen sterk afneemt). Voorbeeld: een tarwebrood van acht ons kost nu €1; als de inflatie 0% is blijft die verhouding bestaan, maar als de inflatie stijgt naar 3% kun je voor diezelfde euro tien jaar later nog maar een brood van zes ons kopen. De centrale banken die nu goud opkopen, zoals we dat zien gebeuren in Azië, ook wel gezien als het grondstoffenblok, zijn hier de opkomende machten. Zij bezitten nu twee derde van de buitenlandse reserves. Het is geen geheim dat China elke dip aangrijpt om goud bij te kopen op zoek naar pogingen om haar goudreserves boven de 2% te tillen. Rusland heeft zelfs te kennen gegeven maar liefst 10% van haar reserves in goud aan te willen aanhouden. Varianten van dergelijke strategieën zien we nu ook van de Pacifische regio tot de Golfstaten en zelfs in Zuid-Amerika. zullen worden – goedschiks, dan kwaadschiks. Nu heeft de Bundesbank besloten om een deel van haar goud terug te halen uit Parijs en de Verenigde Staten. Persoonlijk had ik het idee dat de Buba (Bundesbank) er een geheime agenda op nahield of op zijn minst iets weet en verbergt voor de buitenwereld. Het krijgt dan ook veel kritiek en weerstand van de bevolking en leden van de het Duitse parlement (Bundestag). Maar dat is nog niet het einde van het verhaal. Het feit alleen al dat deze weerstand bestaat, en zelfs zo georganiseerd, toont aan hoe groot het verschil is tussen de opvattingen van de grote democratieën en de economische machten. Dit is een nieuw maar ernstig politiek fenomeen binnen het globale systeem. Een kanttekening bij de stelling dat er beweging gaande is naar een nieuw type 'gouden standaard'. Ik ontken dit niet maar bevestig dit ook niet. Ik schrijf al geruime tijd dat de geldschepping vormen heeft aangenomen die kunnen leiden naar een lager vertrouwen in valuta's. Het in omloop zijnde monopolygeld heeft dekking nodig (edele metalen, sterke reserve-valuta's e/o grondstoffen) om het vertrouwen te ondersteunen. Afgelopen weekend heeft de Zwitserse bevolking in een referendum daarvoor niet gekozen. Misschien was de lat wel te hoog (20%) gelegd. De schrijver citeerde ook “Mohammed El Erian”, een voormalig topman van Pimco, die bang is dat de repatriëring van goud zou kunnen leiden tot een groeiend internationaal wantrouwen in ons financiële systeem: “In eerste instantie kan deze trend zich verplaatsen naar andere landen welke ook ineens hun goudreserves willen repatriëren. Immers, als je je eigen goud in je thuisland wilt bewaren, en dat is een grote “als” voor sommige landen, wil je niet het land zijn dat als laatste zijn goudreserves nog ergens in een ander land in beheer heeft. Mocht het bij dergelijke ontwikkelingen blijft, dan zal dit nagenoeg geen verdere impact hebben op het functioneren en het welzijn van de globale economie. Maar wanneer wederzijds wantrouwen zich vertaalt in multilaterale spanningen, kan de wereldeconomie geconfronteerd worden met grote problemen. Veel onevenwichtigheden zullen moeten worden uitgevochten waarbij er altijd een verliezende partij is. Wij kijken nu even terug in de geschiedenis: naar het jaar 1961. Het jaar waarin de centrale bankvoorzitters van de VS, Duitsland, Engeland, Frankrijk, Italië, Zwitserland, Nederland en België, binnen de Bank of International Settlements (BIS), overeenkwamen dat er een goudfonds van in totaal 270 miljoen dollar beschikbaar zou komen, in een poging de goudprijs vast te houden op $35 per troy ounce. Dat werd geëffectueerd in de “London Gold Pool”. In 2010 werd een aantal oude geheime Amerikaanse telexberichten gepubliceerd door Wikileaks. In die berichten uit 1968 wordt beschreven wat er gedaan werd door de centrale banken om de goudprjis onder controle te houden. Het doel was om investeerders ervan te overtuigen dat het totaal nutteloos was om te speculeren op een stijging van de goudprijs. In een van de verslagen wordt gesproken over een propagandacampagne met het doel het publiek ervan te overtuigen dat de centrale banken de regie voerden opdat zij de “masters of gold” zouden blijven. Op 15 maart werd de London Gold Pool ontbonden, omdat Frankrijk niet langer wilde meewerken. De Londense goudmarkt bleef van extra fysiek goud verstoken en werd voor twee weken gesloten. De andere goudmarkten in de wereld openden direct 25% hoger. Om de actie tegen de VS kracht bij te zetten, verliet Frankrijk zelfs de commandostructuur van de NAVO. Dit was een opmerkelijke stap in het licht van het Russische gevaar tijdens de Koude Oorlog in die dagen. Het einde van de London Gold Pool was het startschot voor een “bull markt” in goud die minimaal dertien jaar zou duren en de goudprijs liet stijgen van $35 naar ruim $1890 (najaar 2011). Op dit moment rond de $1200. De implosie van de London Gold Pool leidde tot de ineenstorting van het Bretton Woods systeem in 1971 toen Nixon besloot de dollar van het goud los te koppelen. De vraag is wat er, op wat langere termijn, gaat gebeuren met al het monopolygeld dat in omloop is, zonder een reële dekking. Willem Middelkoop schrijft dat 'het gouden metaal opnieuw een grotere monetaire rol zal gaan spelen'?

Ook de verzekeraars zijn onderworpen aan een stresstest. Meerdere grote Nederlandse verzekeraars zijn niet geslaagd voor de Europese SCR stress-test. Niet alle Nederlandse verzekeraars voldoen daarmee aan de Solvency Capital Requirement. Deze SCR is de solvabiliteitsvereiste binnen het nieuwe toezichtraamwerk voor verzekeraars, Solvency II, dat in 2016 ingaat. De gemiddelde SCR-ratio van de Nederlandse verzekeraars zou wel boven het minimum van honderd% liggen, voor alle doorgerekende scenario’s, op basis van de voorlopige resultaten van de Europese toezichthouder EIOPA op de SCR-test. De test is enigermate vergelijkbaar met de recente Europese bankenstresstest. Daar kwamen alle Nederlandse banken goed uit, meldde DNB en Dijssel. In de crisisscenario's die nu zijn getest op verzekeraars, blijkt het beeld weerbarstiger. DNB zegt in conclaaf te gaan met de Nederlandse verzekeraars die op onderdelen onvoldoendes hebben gescoord, en daarmee in een crisissituatie geen 100% solvabiliteit zouden hebben. Die 100% is nodig om zeker te weten dat ook in de toekomst aan alle financiële verplichtingen voldaan kan worden. Van de zes grote Nederlandse verzekeraars die meededen aan de test (Vivat (tot voor kort Reaal), Nationale Nederlanden, ASR, Achmea, Delta Lloyd en Aegon) is bekend dat Vivat er het slechtste voor staat, alhoewel niet met zekerheid te zeggen is wie wel en wie niet de test hebben gehaald. Er zijn ook nog tientallen kleinere verzekeraars in Nederland actief. Zij vallen echter niet onder Europees toezicht, omdat ze geen systeemrisico vormen. DNB pleit al langer voor fusies en overnames om door middel van schaalvergroting kostenvoordelen in de sector te realiseren. Het lijkt erop dat de wens van DNB bewaarheid wordt komende maand, als ASR, gesteund door onder andere investeerder CVC en herverzekeraar Swiss Re, een overnamebod op Vivat zal doen.

Accountant Deloitte wordt mogelijk geweerd van de Saudische markt. De beurswaakhond in dat land heeft bedrijven opgeroepen geen gebruik meer te maken van de diensten van de accountant. Volgens de circulaire mogen beursgenoteerde bedrijven per 1 juni volgend jaar geen gebruik meer maken van de diensten van Deloitte. Het verbod kan worden ingetrokken als Deloitte een geschil oplost met de toezichthouder. Niet bekend is waar dit over gaat. Het zou te maken kunnen hebben met de controle op de cijfers van bouwconcern Mohammed Al-Mojil Group. Saudi-Arabië is druk met het aanscherpen van de regels over toezicht, nu het van plan is volgend jaar de markt te openen voor buitenlandse investeerders.

De verkoopcijfers van nieuwe auto’s gelden als een belangrijke peilstok voor de stand van de economie. Slecht nieuws: de komende twee jaar blijven die verkopen onder het tienjaars gemiddelde. We zien dat de verkopen van nieuwe auto’s dit jaar uitkomen beneden het dieptepunt van 2009”, wijst sectoranalist Theo de Kort bij het Economisch Bureau van ABN Amro op de prognose van 380.000 verkopen. De Nederlandse autodealers leverden in november 32.507 nieuwe auto’s af, tegenover 40.354 stuks in dezelfde maand van 2013. Dat is een afname van maar liefst 19,4%. De verkoopdaling wordt wel sterk beïnvloed door extreem hoge autoverkopen in de laatste maanden van 2013. Toen leidde de wijziging van fiscale regels voor leaserijders per 1 jannuari 2014 tot een run op bepaalde leasemodellen. Vorig jaar was in november vooral sprake van een slotrally met de levering van nieuwe plug-in-auto’s zoals de Mitsubishi Outlander en Volvo V60. Die modellen kwamen in 2013 nog vijf jaar lang voor 0% bijtelling in aanmerking. De vijf best verkochte merken in de maand november zijn respectievelijk Peugeot (3.928 stuks/12,1% marktaandeel), Volkswagen (3.512 stuks/10,8% marktaandeel), Renault (2.919 stuks/9,0% marktaandeel), Citroën (2.215 stuks/6,8% marktaandeel) en Opel (1.971 stuks/6,1% marktaandeel). De vijf best verkochte modellen in de maand november waren de Peugeot 308, de Renault Clio, de Volkswagen Golf (inclusief Golf Sportsvan), de Skoda Octavia en de Volvo V40. Over de eerste elf maanden werden er dit jaar inmiddels 351.752 nieuwe auto’s op kenteken gezet, tegenover 377.755 in de periode januari tot en met november vorig jaar, een daling van 6,9%. Als er deze maand 28.248 auto's op kenteken worden gezet betekent dat dit jaar het laagste jaaraantal wordt gerealiseerd sinds 1969.

De werkloosheid in Frankrijk is in het derde kwartaal na maanden van stabilisering weer opgelopen. Vorig kwartaal had gemiddeld 10,4% van de Franse beroepsbevolking geen betaalde baan. In de drie voorgaande kwartalen stond de werkloosheid op 10,1 procent. Met de stijging is de werkloosheid in de op één na grootste economie van de eurozone weer terug op het niveau van het tweede kwartaal van 2013.

De inflatie is, volgens het CBS, afgelopen maand, verder gedaald tot 1%. Een maand eerder was de prijsstijging nog 1,1%. Vooral de dalende benzineprijs droeg bij aan de lagere inflatie. Voor een liter diesel betaalde ik €1,269 en een liter euro loodvrij kostte in november gemiddeld €1,63. Dat is het laagste punt in drie jaar en een flinke daling ten opzichte van de piek van de brandstof, begin oktober 2012. Toen moesten automobilisten voor een liter euro loodvrij nog €1,83 aftikken. De benzineprijs is gekoppeld aan de olieprijs. Aangezien die de afgelopen maanden flink daalde, kost een liter brandstof aan de pomp ook minder. De decembermaand belooft relatief voordelig te worden voor de consumenten. De prijzen van typische Sinterklaasproducten, zoals chocolade, boeken, parfum en sieraden, daalden in prijs ten opzichte van vorig jaar. Alleen de prijs van speelgoed en snoep steeg wel. Naast de CBS berekening is er ook de HICP, de zogenaamde Europese rekenmethode, die geen rekening houdt met de kosten van een eigen woning. Het is een geharmoniseerde weging van consumptieprijzen in de hele EU. In deze index daalde de Nederlandse inflatie vorige maand naar 0,3%. Dat is ook het gemiddelde in de eurozone. Enkele Europese landen kampen al met deflatie (negatieve inflatie). De prijzen in Spanje dalen al bijna een half jaar, die in Griekenland zelfs al vanaf begin 2013. De inflatie in de eurozone ligt flink onder het maximum van tegen de 2%, waar de Europese Centrale Bank (ECB) naar streeft. Waarom vinden beleidsmakers een lage inflatie en deflatie een gevaar voor de economie? Ze zijn bang dat de consumenten minder gaan besteden in de verwachting dat de prijzen nog verder zullen gaan dalen. Dat is een realistische aanname. Maar er is ook een andere insteek: de koopkracht van het geld neemt toe. Dat betekent dat de consument meer goederen kan kopen met dezelfde hoeveelheid geld. Is er in Nederland in de laatste 100 jaar al eerder sprake geweest van een deflatoire ontwikkeling? Ja, in 1936 aan het einde van de Groote Depressie en in 1987 tijdens de oliecrisis (met 0,5%). Is er in Europa al sprake van deflatie? Het antwoord is ook 'ja', en dat is toe te schrijven aan de zware bezuinigingen die zijn opgelegd door de trojka (IMF, EC en de ECB) aan landen in de periferie, die een zware recessie hebben veroorzaakt. Die hebben ertoe geleid dat burgers in die landen werkloos werden en minder inkomen kregen waardoor ze minder konden besteden. Hierdoor daalde het prijspeil in die zuidelijke landen een stuk sneller dan in de noordelijke landen. Het gemiddelde prijspeil in Griekenland en Cyprus is in oktober stevig gedaald, terwijl deflatie ook op de loer ligt in Spanje, Portugal en Ierland. Wie houdt die ontwikkeling tegen?

De westerse sancties tegen Rusland helpen het land in feite vooruit. Dat stelt de Russische president Vladimir Poetin in zijn jaarlijkse rede tot het parlement. Volgens Poetin dragen de sancties er onder meer toe bij dat Rusland weer zelfvoorzienend wordt. Volgens hem zou het financiële systeem van het land niet afhankelijk moeten zijn van buitenlandse financiers. De president beloofde dat Russen die geld dat ze in het buitenland hebben geparkeerd weer terugbrengen naar Rusland 'carte blanche' krijgen. Wie zijn geld terugbrengt, zal niet worden lastiggevallen door de autoriteiten met vragen en hoeft ook niet aan te tonen waar dat geld vandaan komt. Hij riep de centrale bank van Rusland op om speculanten die de waarde van de roebel onderuit halen hard aan te pakken. ,,De autoriteiten weten wie de speculanten zijn. Daarbij hebben we de instrumenten in handen om hen te beïnvloeden." Ook verdedigde hij andermaal de annexatie van de Krim en de bemoeienissen met de crisis in Oekraïne. Volgens Poetin is de Krim voor Rusland ,,van heilige betekenis, nu en voor altijd''. De aansluiting bij Rusland is volgens hem volledig in overeenstemming met het volkerenrecht. Wat in het oosten van Oekraïne gebeurt, bevestigt volgens de president ,,de juistheid van onze houding''. Poetin zei verder dat hij niet zal buigen voor de ,,onderwerpingspolitiek'' van het Westen. Maar hij gaf ook aan dat hij niet voor ,,het pad van isolatie kiest'' en dat hij wil samenwerken met de VS en Europa, ondanks de crisis in en over Oekraïne.

De columnist Schouten schrijft deze week over 'de bijl en de kaasschaaf'. Het gaat om de wijze waarop dit kabinet uitvoering geeft aan de uitholling van het kunstbeleid en verschraling van het cultuuraanbod door de toenmalige staatssecretaris Halbe Zijlstra, nu fractievoorzitter van het VVD smaldeel in de Tweede Kamer. Wij zouden de VVD daarvoor dankbaar moeten zijn want, zegt Schouten, de VVD gedraagt zich als een dictator die zegt “dat ik jullie afknijp, is voor jullie eigen bestwil”. Het zorgdossier blijft een grote zorg te zijn vanwege de onduidelijkheden over de wijze waarop de jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen, middels de WMO en de Participatiewet, ingevuld gaan worden door de 403 gemeenten in ons land. Iedere Gemeenteraad mag naar eigen inzicht de variabelen invullen zoals zij dat willen. De gemeenten moeten dat beleid uitvoeren. Gemeenteraadsleden vertelden mij dat de protocollen, in een betrekkelijk zeer korte tijd, door de Gemeenteraad zijn gejaagd. Er is nog heel veel onduidelijk. De lokale politici weten niet wat ons te wachten staat, de ambtenaren zeggen dat 2015 een leerjaar voor ze wordt, waarin 'fouten' mogen worden gemaakt en niet alleen de rechtsongelijkheid wordt 'verkracht' ook de zorgongelijkheid. Die zorgongelijkheid ontstaat omdat er armere en rijkere gemeenten zijn, omdat er meer en minder sociale gemeenten zijn, omdat de wijze waarop zorg en werk worden behandeld door ambtenaren rekening houdend met de opgelegde plicht om flink te bezuinigen op de uitgaven. Er is – nog – geen sprake van een 'nieuwe norm' die als leidraad voor het beleid wordt gehanteerd. Extramurale persoonlijke verzorging gaat worden uitgevoerd bij de zorgverzekeraars. Onder persoonlijke verzorging valt hulp bij het aankleden, eten, drinken, wassen, toiletgebruik e.d. en eenvoudige verpleegkundige handelingen. Welke normen daarbij worden gehanteerd? Ik weet het nog niet. Beschut werk, voor kwetsbare mensen met een fysieke e/o psychische handicap, is ondergebracht in de Participatiewet en uitgevoerd door de gemeenten. Een aantal gemeenten hebben al laten weten dat zij daar geen geld voor hebben. Klijnsma zegt dat ze alle gemeentes, die daarmee moeite hebben, nog wel even zal gaan bellen. Kortom, er is nog veel werk aan de winkel in de komende 15 werkdagen. Maar op het bureau van staatssecretaris ligt nog een ander dossier, waar een maatschappelijke discussie over gevoerd wordt. DFT: Als de Eerste Kamer niet nog deze maand de nieuwe pensioenspelregels goedkeurt, zullen pensioenfondsen in nood hun premie volgend jaar moeten verhogen. Daarvoor waarschuwt de Pensioenfederatie, de koepelorganisatie van de fondsen. Ze voorziet „dramatische gevolgen”. De fondsen hebben hun premies voor volgend jaar al vastgesteld. Volgens de Pensioenfederatie is het „ondoenlijk” om ze weer te veranderen, zo schrijft de Pensioenfederatie op haar website. De nieuwe pensioenregels moeten ervoor zorgen dat de fondsen niet weer in financiële problemen komen. Ze moeten hogere buffers aanhouden. Om de pensioenfondsen de kans te geven zich op de nieuwe situatie voor te bereiden, hoeven ze in 2015 hun premies niet te verhogen. Maar dat laatste geldt alleen als de nieuwe regels ook per 1 januari in werking treden. Of dat gebeurt, is onzeker. De Eerste Kamer moet het wetsvoorstel van staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken) nog behandelen. Of dat lukt, is de vraag. De Senaat heeft het debat nog niet ingepland. Bij nogal wat Senatoren, onder meer bij regeringspartij VVD, leven bezwaren tegen het plan, dat eerder in de Tweede Kamer met ruime steun werd aangenomen. De vrees bestaat dat pensioenfondsen door de strenge nieuwe regels hun pensioenen straks niet meer aan het prijspeil kunnen aanpassen. Ook de Pensioenfederatie heeft op onderdelen felle kritiek. Niettemin roept ze de Eerste Kamer op het wetsvoorstel nu te behandelen. Ze hoopt dat er dan op onderdelen nog veranderingen mogelijk zijn, al stelt de federatie vast dat Klijnsma „nog op geen enkele wijze beweegt”. De Pensioenfederatie zou er geen moeite mee hebben als de nieuwe regels op 1 februari van kracht worden in plaats van op 1 januari. Voorwaarde is wel dat de premies voor 2015 dan niet meer aangepast hoeven te worden. Ik heb op dit dossier al eerder kanttekeningen geplaatst. De voorlopige uitslag van de Europese SCR stress-test dat meerdere grote Nederlandse verzekeraars daarvoor niet zijn geslaagd, kan de zaak gecompliceerder maken.
Bibi stevent af op een klinkklare overwinning bij de aangekondigde verkiezingen in Israël op 11 maart aanstaande. Althans daar is hijzelf van overtuigd. Netanyahu gaat voor een brede rechtse coalitie, die door hem aangevoerd gaat worden. Hij wil vrede sluiten met de Palestijnen maar wel op zijn voorwaarden. Desnoods schopt hij daarmee de schenen van zijn politieke vrienden: de VS en de EU. In Europa gaan steeds meer stemmen op die steun willen geven aan de Palestijnen. Negen EU-landen hebben de staat Palestina al erkent: Zweden, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Roemenië, Bulgarije, Malta en Cyprus. De parlementen van vier landen hebben zich al uitgesproken voor erkenning te zijn: Frankrijk, Engeland, Spanje en Ierland. Vijf landen hebben aangekondigd zich daarover uit te spreken: België, Denemarken, Italië, Slovenië en Finland. Vooralsnog stel ik mij op het standpunt dat de vorming van een vierde kabinet Netanyahu nog geen gelopen race is. Je kunt je macht ook overschatten. Israël tart het noodlot! Er is een binnenwereld en een buitenwereld.

Slotstand indices 5 december 2014/week 49: AEX 431,06; BEL 20 3335,69; CAC 40 4.419,48; DAX 30 10087,12; FTSE 100 6.742,84; SMI 9212,85; RTS (Rusland) 908,75; DJIA 17958.79; NY-Nasdaq 100 4.311,573; Nikkei 17920,45; Hang Sen 23992,03; All Ords 5313,60; €/$ 1,2286; goud $1.183,10; dat is €31.201,25 per kg, 3 maands Euribor 0,082%, 10 jarig Staat 0,891%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.