UPDATE06082016/336 Mensenrechten in Saudi-Arabië geschonden

In het laatste blog heb ik een opsomming gegeven van dossiers die het aanblijven van Angela Merkel als bondskanselier verzwakken. Daarbij heb ik toch nog wat over het hoofd gezien, wel gekend maar niet benoemd. Merkel speelt een duister spel, waar belangen een rol spelen, die grote belangen representeren. De Turken stellen dat Duitsland met geen enkel land zo innig verbonden is als met Turkije. Er leven ca 3 miljoen Duitsers met Turkse roots bij onze oosterburen. Er is sprake van grote handelsbelangen over en weer en het Duitse leger stationeert militairen in NAVO verband in Turkije. Daartegenover staat dat de diplomatieke verhoudingen op een heel laag pitje staan. Het lukt zelfs de Duitse ambassadeur niet meer overleg te plegen met de Turkse regering. Dat kan niet anders dan ‘au’ doen. Daartegenover staat dat ook Berlijn niet openstaat voor Ankara. De Duitse regering wil niet voldoen aan het verzoek van de Turken om de Gülemistische rechters en officieren van justitie, werkzaam in Duitsland, uit te leveren aan Ankara. Daar komt nog bij dat afgelopen weekend aan Erdogan werd geweigerd middels een videoverbinding 20.000 demonstrerende pro-Erdoganisten in Keulen toe te spreken. Dan komt er linea recta een reactie ‘is dat de vrijheid van meningsuiting die jullie, Duitsers, ons, Turken, op willen leggen. Wat is de reden dat Merkel het Constitutioneel Hof in Karlsruhe, daarvoor heeft geraadpleegd? De Duitse zaakgelastigde in Ankara is wel ontboden om het Duitse beleid toe te lichten. Vervolgens waren de messen geslepen. Het visumdossier voor Turken werd weer eens op tafel gelegd. De Turken willen van Europa nu komt met een datum per wanneer het vrije visum voor Turken die naar de Schengenlanden willen wordt ingevoerd. Europa mag nog kiezen: per 1 oktober aanstaande dan wel per midden oktober. De Duitse politiek reageerde geagiteerd: wij laten ons door de Turken niet chanteren. En daarop komt het dreigement weer op tafel dat als Europa niet ‘levert’ als afgesproken de Turken de vluchtelingendeal opblaast. En dan dreigt de Duitse vice-kanselier Gabriel met ‘een land dat dreigt de doodstraf weer in te voeren, is voor ons geen kandidaat EU-lid’. De taal tussen Berlijn en Ankara wordt harder en wie heeft daar belang bij? Ook Nederland doet nog een duit in het zakje. Turkije kan de EU geen eenzijdige deadlines opleggen voor het schrappen van de visumplicht, hebben Nederland en Duitsland verklaard. Visumvrij reizen kan pas worden ingevoerd als Turkije voldoet aan alle 72 voorwaarden uit het vluchtelingenakkoord, zeggen de landen. De vraag is echter of Merkel, Rutte, Tusk en Timmermans de hardheid van die afspraak hebben afgezwakt. Ik heb daar al eerder op gewezen dat er geen universele mensenrechten bestaan. Het Midden Oosten geeft daar een heel andere invulling aan dan wij in West Europa. Een van de voorwaarden waaraan Turkije nog moet voldoen, is het aanpassen van de mensenrechten, de vrijheid van meningsuiting (vrije pers) en de anti-terreurwetten om de oppositie en de media te beschermen. De Turkse minister Mevlüt Cavusoglu van Buitenlandse Zaken stelde in een interview met de Frankfurter Allgemeine Zeitung dat Turkije de vluchtelingendeal opblaast als Turkse burgers niet uiterlijk in oktober zonder visum naar EU-landen mogen reizen. Sinds het akkoord in maart van dit jaar werd gesloten heeft Turkije ervoor gezorgd dat er aanzienlijk minder vluchtelingen vanuit Turkije naar Europa zijn gekomen, aldus Cavusoglu. Daarvoor willen de Turken beloond worden. Daarom is het nu aan Europa om een stap te zetten. Is er een reële kans dat Europa visumvrij reizen op de door Ankara geëiste termijn mogelijk zal maken. Die kans is klein. Turkije voldoet niet aan de criteria voor opheffing en vergroot de scepsis in Europa alleen maar door de harde wijze waarop het reageert op de mislukte staatsgreep. De Europese Commissie herhaalde dat niet aan de voorwaarden zal worden getornd. ‘Afspraak is afspraak’, liet ook minister Koenders (Buitenlandse Zaken) weten. ‘Van eenzijdige deadlines kan geen sprake zijn.’ Een van de belangrijkste Europese voorwaarden voor afschaffing van de visumplicht is dat Turkije zijn antiterreurwetten versoepelt. Niets wijst erop dat Erdogan, die met massale arrestaties en andere maatregelen op rigoureuze wijze afrekent met zijn tegenstanders, dit van plan is. Het is onduidelijk waar de Europese politici staan bij de aanpak van de Gülen-beweging. Welke rol speelt de Europese kritiek op het Turkse optreden na de militaire coup met betrekking tot het Turkse dreigement over het vluchtelingenakkoord. ‘In Turkije heerst onbegrip over de Europese houding. Daar wijzen ze naar Frankrijk, dat ook de noodtoestand afkondigde na aanslagen. Ze zeggen: wij krijgen kritiek omdat we optreden na een staatsgreep waarbij 300 doden zijn gevallen.’ Of Turkije daadwerkelijk een streep zal halen door de vluchtelingen-deal, is zeer de vraag. ‘In dat geval zijn de rapen echt gaar. Dat wil niemand. Als ze het echt willen, hadden de Turken het wel eerder gedaan. Maar de zuiveringen tegen de Gülenisten gaan door in Turkije. Zo hebben Turkse speciale eenheden elf commando’s opgepakt die tijdens de staatsgreep de opdracht hadden Erdogan gevangen te nemen. Volgens het staatspersbureau kwamen de autoriteiten deze coupplegers op het spoor na een tip. Eerder waren al 25 militairen gearresteerd vanwege plannen om de president te ontvoeren. De Turkse politie heeft deze week in Istanbul een inval gedaan in het kantoor van een wetenschappelijke organisatie. Een Turks tv-station meldde dat er veel mensen zijn opgepakt bij de Wetenschappelijke en Technologische Onderzoeksraad. Er zijn inmiddels duizenden militairen, ambtenaren, rechters, wetenschappers en docenten ontslagen, geschorst of aangeklaagd. Sinds de mislukte militaire coup van 15 juli maakt de politie jacht op aanhangers van de geestelijke leider Fethullah Gülen, die door president Erdogan verantwoordelijk wordt gehouden voor de staatsgreep. Een rechtbank in Istanbul heeft een arrestatiebevel tegen de in de VS verblijvende Turkse geestelijke Fethullah Gülen uitgevaardigd. Hij wordt gezocht wegens het ,,geven van de opdracht voor de coup op 15 juli”, meldt het staatspersbureau Anadolu. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan beschuldigt Gülen er sinds de mislukte staatsgreep al van dat hij achter de poging zat. ,,Het lijdt geen twijfel dat de couppoging een actie is van de terreurbeweging en in opdracht van de oprichter en verdachte Fethullah Gülen is uitgevoerd”, verklaarde de rechtbank. President Erdogan heeft nu ook de bedrijven die banden hebben met de Gülenbeweging de oorlog verklaard. In een televisietoespraak noemde Erdogan bedrijven en liefdadigheidsinstellingen van de uitgeweken moslimgeestelijke terroristennesten, die zonder pardon zullen worden uitgeroeid. In de zakenwereld is het Gülennetwerk nog het sterkst vertegenwoordigd, zei Erdogan .”Zij die de coup financierden zullen op dezelfde manier behandeld worden als de putschisten zelf.” Het is het tweede arrestatiebevel tegen Gülen. Sinds vorig jaar wordt hij gezocht wegens het oprichten en leiden van een gewapende terreurbeweging. Wat er in Turkije plaatsvindt is dat nog een beheersbare ontwikkeling? Wie moet hier ingrijpen?

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu heeft deze week in een interview voor de NOS scherpe kritiek geuit op de Europese regeringsleiders, Europese politici en media, in hun reacties op de mislukte coup in Turkije. “In plaats van ons te steunen, onze democratie te steunen, leest Europa ons de les” “Ze gebruiken de coup en de nasleep daarvan om hun echte gevoelens te tonen: haat, islamofobie en anti-Turkije-sentimenten.” De minister doelt op de Europese beschuldigingen dat Turkije de oppositie te hard aanpakt na de couppoging. Veel aanhangers van de islamitische geestelijke Fethullah Gülen zijn opgepakt. De minister benadrukt het Turkse standpunt dat de beweging van Gülen geen oppositie is, maar een terroristische organisatie. Hij is erg teleurgesteld over de Europese houding. “Dat baart mij grote zorgen. Het is niet goed voor ons, en het is slecht voor de toekomst van Europa.” In het interview gaat het ook over de vraag of de Turkse regering bewijs heeft dat de Gülen-beweging achter de mislukte staatsgreep zit. Cavusoglu is daar duidelijk over. “Dat hebben we zeker. De coupplegers zelf hebben uitgelegd hoe het in elkaar zat en wie erachter zaten. Ze behoren allemaal tot Gülen. Er is geen twijfel over dat de heer Gülen in Pennsylvania erachter zit.” De minister zegt dat het onderzoek nog loopt en dat hij het verzamelde bewijs met de rest van de wereld zal delen. Verder vraagt hij om geduld, aangezien de couppoging nog geen drie weken geleden was. “En de rechter zal er ook nog over oordelen.” Volgens de Turkse minister is er nog veel werk te doen voordat Europa en Turkije elkaar weer echt vertrouwen. Het wantrouwen is wat hem betreft wederzijds. “We moeten samenwerken om dat weg te nemen en het vertrouwen weer op te bouwen. Er is nog veel werk te doen om elkaar te overtuigen. Maar als de ene partij de andere partij niet wil begrijpen en de ernst er niet van inziet, dan is er een probleem.” Over visa voor Turkse inwoners zegt de minister: de Europese Unie heeft in maart afspraken gemaakt met Turkije om de vluchtelingenstroom naar Europa in te dammen. Ankara dwong bij dat overleg ook afspraken af over een versnelde afschaffing van verplichte visa voor Turken in de EU. De onderhandelingen over het visumvrij naar Europa reizen lopen nog. Turkije wil nu een concreet actieplan. “Er moet iets gebeuren”, zegt Cavusoglu. Hij laat in het midden of de deadline in oktober moet zijn, zoals eerder afgesproken, of op een andere datum. Een ultimatum stelt hij niet. “Wij doen ons deel, dat moet Europa ook doen. Turkije is een betrouwbare partner en dat verdienen we.” Verder stelt de minister dat de EU leiderschap moet tonen. “De EU moet begrijpen dat wij al heel ver zijn gegaan. Het akkoord moet nu worden uitgevoerd, anders gaat het van tafel.” Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt in een reactie dat zijn standpunt ongewijzigd is: afspraak is afspraak. Minister Koenders heeft steeds benadrukt dat Turkije zich moet houden aan alle 72 gestelde voorwaarden. De grootste bedreiging voor Turkije is de Gülenbeweging, die met een militaire coup getracht heeft de macht in het land over te nemen. Erdogan staat wel sterk want een meerderheid van de Turken wil zeker niet opnieuw een militair regime aan de macht. De vraag is nu of de Amerikanen Gülen gaan uitleveren en waar in het spanningsveld Europa zich gaat opstellen? Ik denk dat Erdogan deze week niet naar Moskou gaat met lege zakken. Erdogan en Gülen samen, is geen optie. De leiders van de militaire coup executeren lost het probleem niet op zolang Gülen in de VS verblijft. Dit kan, ook voor Europa, een groot probleem worden. Want is de vraag wat Erdogan in de strijd gaat gooien en tot welke gevolgen dat kan leiden. Van onze politieke leiders hebben wij weinig wijsheid te verwachten. En gaat gaat president Clinton zich situeren in dit dossier. Ik sluit een militaire confrontatie niet uit. Een zwaar verwijt spreekt Cavusoglu uit over onze minister Koenders, die de eerste was, die hem belde en persoonlijk zijn steun uitsprak na de mislukte couppoging. Maar daarna werd de toon anders, zegt Cavusoglu, die dat onacceptabel noemt. “Iedereen ging president Erdogan ervan beschuldigen een spelletje te spelen. En dat terwijl er was geprobeerd om Erdogan te vermoorden, om ons allemaal te vermoorden. Het was vreselijk.” Cavusoglu gaat ook in op de toenemende spanningen tussen Turkse bevolkingsgroepen in diverse Europese landen, waaronder Nederland. Volgens hem kunnen de Turkse Europeanen iets leren van de mensen in Turkije zelf. “Het Turkse volk heeft zich verenigd tegen dit complot. Ze hebben hun meningsverschillen opzijgezet. Ik zie mensen van verschillende ideologieën en etnische groepen die zich verenigen. Dat willen we ook in Europa zien.” “Of het nou gaat om ideologie, geloof, sektarische twisten of wat dan ook. Dat moeten ze naast zich neerleggen. Ze moeten vreedzaam naast elkaar leven.” Turkije is er meermaals op gewezen dat het zelf ook meer kan doen om de spanningen onder Turken in Europa te verminderen, bijvoorbeeld door geweld tegen Gülen-aanhangers expliciet te veroordelen. Cavusoglu zegt daarover: “We zeggen niet dat alle Turken in Europa terroristen zijn. Maar er wonen terroristische elementen in veel EU-landen en we vragen om hen aan Turkije uit te leveren. We hebben de Turkse gemeenschap nooit gevraagd hen aan te vallen, want we verwachten van de autoriteiten van die landen dat ze de nodige maatregelen nemen.”

Het begrip ‘mensenrechten’ is de laatste tijd veelvuldig gebruikt in de relatie tussen de EU en Turkije. Ik schrok deze week van de kop dat “Saudische bazen arbeiders honger laten leiden. Ik las een artikel van Lidwien Dobber in Trouw over ‘ontslagen Indiase, Filippijnse en Pakistaanse migranten, die, rechteloos, op straat zijn gezet. Ze zitten vast in kampen, zonder geld, zonder papieren, zonder eten.’ Het Indiase consulaat in Jedda, Saudi-Arabië, deelde afgelopen weekend een goede 16.000 kilo aan rijst, uien en bakolie uit. Zo lenigde het de ergste nood onder de ongeveer 10.000 Indiase bouwvakkers die de afgelopen maanden door hun Saudische bazen op straat zijn gezet. De mannen zitten vast in de kampen waar hun ex-werkgevers ze huisvestten; ze hebben geen geld, geen papieren, maar wel honger. De Indiërs zijn de enigen niet. Elfduizend Filippijnse bouwvakkers en een onbekend aantal Pakistanen treft hetzelfde lot. De Filipijnse regering in Manila stuurde eerder zo’n €4 mln om haar berooide burgers in Saudi-Arabië te helpen en de Pakistaanse premier Sharif zegde ‘zijn’ bouwvakkers alle hulp toe. Saudische bouwbedrijven ontsloegen de afgelopen maanden tienduizenden werknemers, want het is crisis in het land. Aan de bedelstaf is het niet, maar de schrik zit er goed in nu het voor het eerst in jaren een gat in de begroting heeft. De dramatisch gedaalde olieprijs – rond de 40 dollar per vat nu, tegen zo’n 115 dollar twee jaar geleden – is daar schuld aan. Naar verluidt zijn het vooral overheden die bouwbedrijven laten zitten met onbetaalde rekeningen. Bouwgiganten als Saudi Binladen en Saudi Oger hebben hun Aziatische werknemers als eersten aan de kant gezet. Maar de Indiërs, Filippino’s en Pakistanen, die soms al jaren voor hun Saudische bazen werken, kunnen niet zomaar naar huis om daar een nieuwe baan te zoeken. Vaak nemen de Saudische bedrijven hun paspoorten in; die de bouwvakkers pas terug krijgen als ze een ticket naar huis hebben geboekt, maar dat is lastig zonder geld. Daarnaast hebben ze een uitreisvisum nodig van de Saudische overheid. Er hangt velen bovendien een boete boven het hoofd omdat hun werkvergunning is verlopen. Er zijn ook gestrande werknemers die helemaal niet weg willen, omdat ze nog geld te goed hebben van hun ex-werkgevers. Ze zijn bang dat ze naar hun centen kunnen fluiten zodra ze Saudi-Arabië hebben verlaten. Zo’n twee weken geleden werd hun situatie echter onhoudbaar. Toen werd er plots geen voedsel meer afgeleverd bij de kampen waar de gastarbeiders verblijven. Boos trokken honderden van hen de straat op. En hoe reageren de VS en de EU op dit beleid van een bevriend staatshoofd? Het hoofd afwenden en de andere kant uitkijken?

In het vorige blog heb ik meegenomen de gematigde reacties van analisten op de uitkomsten van de stresstests onder 51 banken. Met vertrouwen werden de openingen maandagmorgen van de beurzen tegemoet gezien. Die vielen wat tegen. Beleggers reageerden teleurgestelder dan verwacht. Zo werden aandelen ABNAmro aangeboden. Als reden daarvoor werd genoemd dat volgens het slechtste scenario, dat de EBA hanteerde, de kapitaalbuffer van ABN AMRO met 6 procentpunt zou slinken.Beleggers hadden geen rekening gehouden dat ABN bij de banken zou horen die hun kapitaalpositie zo sterk zouden zien slinken. Op de beurzen blijven zorgen bestaan over de kapitaalposities bij belangrijke financiële instellingen als gevolg van het monetaire beleid van de centrale banken van ruim geld en extreem lage rentetarieven. Aandelen Commerzbank, UniCredit, Deutsche Bank, BNP Paribas, Societe General, Credit Agricole en Banco Popular lagen begin van de week aangeboden in de markt. Uiteraard ook de zwakste van de 51 geteste banken, de Monte dei Paschi di Siena verloor terrein, ondanks dat de Italiaanse premier Matteo Renzi niet van plan is om nieuwe regels uit Brussel in de weg te laten zitten bij de redding van Italiaanse banken. Volgens hem is het in Italië niet altijd een goed idee om investeerders in banken in eerste instantie de rekening voor de noodlijdende bankensector te laten betalen. Onder de aandeelhouders van bankpapier zijn veelal ook boeren en kleine ondernemers. De Europese regels stellen dat aandeelhouders en schuldeisers in eerste instantie moeten bloeden als een bank in de problemen komt (‘bail in’). Renzi zegt dat het exact naleven van die regels een ramp zou betekenen voor de economie van Italië. Overheidsingrijpen, wat volgens de regels van de EU niet is toegestaan, werd op laatste moment, voordat de uitkomst van de test bekend werd gemaakt, voorkomen met een reddingsplan van een consortium van banken. Veel daarover is niet bekend gemaakt. De olieprijs is deze week verder gedaald.

De Britse centrale bank (BoE) heeft het medicijnkastje flink leeggehaald om de schadelijke gevolgen van de Brexit te lijf te gaan met onder meer een renteverlaging van 0,25% en een forse uitbreiding van het bestaande opkoopprogramma. In de toelichting op het rentebesluit gaf BoE-president Mark Carney onder meer aan geen voornemen te hebben om een negatieve rente door te gaan voeren om de kredietverlening aan te jagen. Carney liet verder weten dat nieuwe monetaire ingrepen de zware economische gevolgen van de Brexit niet gelijk en niet volledig kunnen wegnemen. Hij benadrukt echter dat zonder nieuwe steunacties de economische outlook in het Verenigd Koninkrijk er een stuk slechter zou hebben uitgezien. Het Britse pond staat aan de vooravond van een nieuwe verzwakking tegen de euro. Volgens berekeningen van analisten van ING Financial Markets gaan de Britten naar een ‘milde recessie’ eind dit jaar. Die recessie houdt begin volgend jaar aan. Mogelijk komt daarbij een extra steunpakket van £50 miljard. Dat brengt het volledige pakket uiteindelijk rond het Brexit-referendum op £500 miljard. Dit pakket is allereerst bedoeld om het vertrouwen in de Britse economie en haar munt te herstellen, aldus Chris Turner, hoofd valutastrategie bij ING Financial Markets. In aanloop naar dit rentebesluit gingen alle seinen op oranje. Het aantal nieuwe orders van bedrijven toonde in juli de grootste maandelijkse daling sinds 1998. De investeringen van vermogensbeheerders zakten tot het niveau van 1992. De neergang ging snel. De Britse zakenbank Barclays becijferde een krimp in het huidige kwartaal van 0,4% op jaarbasis, terwijl het tweede kwartaal nog 1,8% groei kende. De waarde van het pond is sinds het Brexit-referendum met 10% gedaald tegen de euro. ,,Het steunpakket is allereerst om het vertrouwen in de Britse economie en haar munt te herstellen”, zegt Chris Turner. De Britse munt zal desondanks naar verwachting verzwakken. ,,Wij denken dat het Britse pond de komende drie tot zes maanden nog naar de £0,88 gaat”, zegt hij. Het muntenpaar koerst nu bij £0,84. ,Ondanks al de mogelijke stimuleringsmiddelen is de invloed van de Brexit-uitkomst toch groot op het consumentenvertrouwen en op het zakelijke verkeer”, stelt Turner.

In de weekendbijlage Zomertijd van de beste krant van Nederland, las ik een artikel van de Franse filosoof en publicist Bernard Stiegler. Een man met een verleden. Een aantal uitspraken van hem: “Jihadisten handelen niet namens Allah, maar zijn vruchten van het zieke Westen”. ‘Het westerse kapitalisme is een ziekte, die kan worden opgelost door kennis te delen en jongeren aan het werk te helpen.’ “Niet alleen onze planeet is ziek, haar bewoners zijn dat evenzeer”. ‘Onze kinderen worden gestuurd door games en reclameboodschappen en minder door de opvoedende hand van de ouders’. ‘De ziekte van onze planeet wordt veroorzaakt door de economie, die gebaseerd is op ongeremde consumptie, en die leidt tot een verspillingseconomie, die Karl Marx de proletarisering van de mens noemde’. De oorspronkelijke gedachte daarvan ontstond halverwege de 18e eeuw van de hand van de Schotse moraalfilosoof en een pionier op het gebied van de politieke economie: Adam Smith. In 1776 verscheen zijn boek de Wealth of Nations (An inquiry into the Nature of the Wealth of Nations). Door dit boek wordt Adam Smith, de vader van het liberalisme, algemeen gezien als grondlegger van de economische wetenschap. Er wordt een uitvoerige analyse gemaakt van de werking van de markteconomie. Bovendien wordt er een schets gemaakt van de historische ontwikkeling van de Europese markteconomie, dat uiteindelijk de grondslag vormde voor het kapitalisme en het neo-liberalisme. In de tachtiger en negentiger jaren van de vorige eeuw, met aan het bewind neoliberale politici als Ronald Reagan in de VS en Margaret Thatcher in het VK en na de instorting van De Muur ‘hebben we onze ziel verkocht aan het kapitalisme. De overheid was niet langer een sturende kracht in de samenleving maar ‘een probleem dat moest worden opgeruimd: het maatschappelijk veld moest in handen komen van de economie’. Het doel van de globalisering is zoveel mogelijk aan de mens te verdienen. “Van een investeringseconomie stapten we over op een speculatie-economie”. Aandelen zijn niet langer een deelname in het vermogen van een bedrijf, maar speculeren op de waarde ervan werd de doelstelling. Tot slot een antwoord van de Franse techniekfilosoof, die onlangs discussieerde op de Radbouduniversiteit, op de vraag of ‘het Westen de islamitische terreur, die in naam van Allah wordt gepleegd, aan zichzelf te wijten heeft: “voor mij is het fundamentalisme een symptoom van onze kapitalistische ziekte. IS is de oorzaak niet. Wij met z’n allen zijn de oorzaak en onze onmogelijkheid om jongeren nog een toekomstperspectief te bieden”.

De problemen in de olie- en gassector hebben bodemonderzoeker Fugro afgelopen halfjaar met een fors verlies opgezadeld. Het aandeel Fugro werd na de bekendmaking van de halfjaarcijfers, aangeboden in de markt. Doordat veel opdrachtgevers projecten uitstellen of afblazen liep de omzet sterk terug, terwijl de stevige concurrentie in de markt de prijzen onder druk zet. Om de crisis te doorstaan schrapt Fugro dit jaar meer banen dan eerder werd aangekondigd. Fugro boekte afgelopen halfjaar een nettoverlies van €202 mln, tegen €9,9 mln een jaar eerder. Het bedrijf zag de omzet daarbij met 27% duikelen naar krap €905 mln. Om de krimp in de markt te overleven snijdt Fugro in de kosten en wordt de omvang van het bedrijf verkleind. In dat kader worden dit jaar wereldwijd minstens duizend banen geschrapt. Eerder ging Fugro voor 2016 uit van het verlies van zo’n zeshonderd banen. In de eerste helft van het jaar werden 585 arbeidsplaatsen geschrapt. Fugro heeft nu 15% minder mensen in dienst dan twee jaar geleden. Het bedrijf verwacht dat de oliemarkt in de loop van volgend jaar weer in balans komt. Het is echter nog onduidelijk op welk moment Fugro daar de vruchten van kan plukken.

De Japanse regering heeft het groene licht gegeven voor een breed pakket steunmaatregelen met een omvang van 13,5 biljoen yen (ruim 118 miljard euro) om onder meer de zwakke economische groei aan te jagen. Het geld zal bijvoorbeeld worden gebruikt om mensen met lage inkomens bij te staan en om grote infrastructurele projecten te financieren. Het is een onderdeel van een eerder door de Japanse premier Shinzo Abe aangekondigde stimuleringspakket van in totaal 28 biljoen yen voor de komende jaren. In dat bedrag zijn echter ook publiek-private samenwerkingsverbanden meegenomen en andere vormen van financiering die nu nog niet onmiddellijk worden meegerekend. Japan is onder meer van plan miljarden te investeren in het verbeteren van zijn havenfaciliteiten, de aanleg van een hogesnelheidslijn, het aanwakkeren van de consumentenbestedingen en het verhogen van het geboortecijfer van het sterk vergrijzende land. Ook gaat er geld naar kleinere bedrijven en regio’s om te helpen de gevolgen van de Brexit op te vangen en wordt financiële steun verleend vanwege de natuurrampen die Japan hebben getroffen. De regering denkt dat de maatregelen zullen leiden tot een verhoging van de groei met 1,3% op de korte termijn. Japan is de op twee na grootste economie van de wereld. Dit is het zoveelste stimuleringsplan waarmee getracht wordt positieve impulsen te geven aan de broodnodige economische groei. De BoJ, de centrale bank, heeft aangegeven het monetaire beleid niet te gaan verkrappen om de steunmaatregelen niet in de wielen te rijden. Abe onderbouwt zijn aanpak met de uitspraak dat de regering een sterk economisch pakket heeft samengesteld met als doel de investeringen voor de toekomst uit te voeren’. ‘Met dit pakket zullen we niet alleen de vraag stimuleren, maar ook duurzame groei realiseren, geleid door private vraag.’ De financiële markten reageerden nauwelijks op de aankondiging. De Japanse staatsschuld bedraagt ca 230% bbp. Dat is voor de derde economische grootmacht in de wereld meer dan die van de VS en China tezamen.

De grote autobouwers General Motors (GM) en Ford hebben hun verkopen in de Verenigde Staten afgelopen maand zien dalen. De terugloop was bovendien groter dan waar kenners gemiddeld op rekenden. Fiat Chrysler en Nissan verkochten wel meer auto’s, maar de groei viel tegen. GM, de grootste automaker in de VS, verkocht 1,9% minder auto’s. Ford, de Amerikaanse nummer twee, zag zijn verkopen met 3% teruglopen. Fiat Chrysler en Nissan stelden teleur met beperkte groei. Ford waarschuwde vorige maand al dat de Amerikaanse automarkt na het recordjaar 2015 stagneert. De tegenvallende cijfers lijken er inderdaad op te duiden dat de reeks van zes jaar met groei ten einde komt.

Volkswagen blijft de gemoederen bezig houden als gevolg van het emissieschandaal. De Duitse autobouwer moest in de eerste helft van dit jaar (veel) geld opzijleggen voor rechtszaken over het gesjoemel met uitstoottesten van zijn dieselauto’s. De operationele winst viel terug van €1,4 mrd tot €881 mln . De belangrijkste divisie van het concern dat ook onder meer Audi en Porsche als merken heeft, doet zijn best de winstgevendheid op te krikken door de kosten van ‘dieselgate’ te drukken. Er wordt niet bijverteld hoe ze dat denken te doen. Volkswagen kreeg toestemming van een Amerikaanse rechter voor een schikking van in totaal $15,3 mrd voor autobezitters in de Verenigde Staten. Daarnaast legde Volkswagen nog eens 2,2 miljard opzij, waarvan het grootste deel is terug te voeren op afwikkeling van het schandaal. Volkswagen krikte zijn verwachtingen voor de verkoop van voertuigen dit jaar op tot iets boven het niveau van vorig jaar. Eerder werd uitgegaan van een stabiele verkoop. VW zit wel in de hoek waar de klappen vallen. De Duitse deelstaat Bayern eist een schadevergoeding van VW omdat het pensioenfonds van de deelstaat financieel nadeel ondervindt van de gedaalde waarde van de 58.000 prioriteitsaandelen VW, die ze in portefeuille hebben. Het zou gaan om een beleggingsverlies van €700.000. Aan de andere kant van de wereld, in Zuid-Korea, mag VW 79 modellen (VW, Audi en Bentley) voorlopig niet verkopen. VW heeft een boete opgelegd gekregen van €14 mln vanwege gesjoemel met emissiegegevens, brandstofverbruik en motorlawaai. Van zo’n 83.000 auto’s is de al eerder verleende vergunning ingetrokken. Het VW-concern verkocht vorig jaar in Zuid-Korea 50.000 wagens. Al eerder was VW een boete van €12 mln opgelegd. Voor de 79 modellen moeten nieuwe certificaten worden aangevraagd.

Autofabrikant Ford Motor roept in de Verenigde Staten en Mexico circa 830.000 auto’s terug naar de werkplaats vanwege een probleem met de deurvergrendeling. Door een defect kunnen de deuren in bepaalde situaties tijdens het rijden opengaan. Het merendeel van de auto’s moet in de VS worden teruggehaald. Volgens Ford is er één ongeluk gebeurd en één persoon gewond geraakt door het probleem. Het gaat onder meer om de modellen Ford C-Max, Escape, Focus en Mustang. De terugroepactie kost Ford $270 mln.

De modeketen van Roland Kahn, MS Mode, heeft definitief uitstel van betaling aangevraagd. Het bedrijf van de CoolCat-oprichter heeft in Nederland alleen al 130 winkels die goed zouden zijn voor 900 banen. Door de ‘zachte winter’ vielen de resultaten tegen bij MS Mode. Een deel van de wintercollectie moest met korting worden verkocht waardoor de verliezen verder opliepen. De kledingketen zou in de wurggreep zitten van kredietverstrekker Rabobank. De directie heeft voor zowel de holding als de Nederlandse werkmaatschappij uitstel van betaling aangevraagd bij de rechtbank in Amsterdam, bevestigt het bedrijf. Met een omzet van €238 mln op jaarbasis is MS Mode de grootste keten in het imperium van de 64-jarige Roland Kahn. Het Quote 500-lid nam het bedrijf in 2010 over van retailconcern Maxeda. CoolCat bevond zich eerder dit jaar al in financiële problemen en stond al onder toezicht van de afdeling bijzonder beheer van ING, wegens aanhoudende verliezen. Kahn lachte het feit dat zijn vehikel verliesgevend was weg, door de stellen dat alle modebedrijven na het desastreuze jaar 2015 in bijzonder beheer zaten. MS mode bestaat uit meer dan 400 winkels in Nederland, Frankrijk, België, Spanje, Duitsland en Luxemburg, en werd in 1964 door Max Abram opgericht als M&S Mode. Later maakte de keten deel uit van Maxeda, dat ook eigenaar was van V&D en De Bijenkorf. In 2010 nam Kahn het bedrijf over. Naast CoolCat en MS Mode is Kahn eigenaar van modemerken America Today en lingeriemerk Sapph.

Mochten Kahn en de banken er niet uitkomen, dan vreest Quote dat de ranking van Kahn op onze jaarlijkse rijkenlijst aanzienlijk zal worden verlaagd. Kahn, die goed is voor €250 mln en ook een imposante vastgoedportefeuille bezit, zal daar echter niet wakker van liggen.  Met het aangevraagde uitstel van betaling bij MS Mode dreigt er weer een bekende winkelnaam uit het straatbeeld te verdwijnen. Bij MS Mode dreigen door de uitstel van betaling bij de Nederlandse tak 130 winkels te verdwijnen. De winkelketen telt in Nederland 660 werknemers. Modehuis McGregor bekend van de merken Adam Menswear en Gaastra, ging eind juni failliet. Het neemt bij zijn doorstart als Doniger Fashion Group afscheid van circa 130 oudgedienden in Nederland. Modeketen HoutBrox en zusterbedrijf Duthler werden in april failliet verklaard, samen met moederbedrijf Brova. Twaalf filialen van HoutBrox, met in totaal een kleine honderd werknemers, werden in mei doorverkocht aan Van Uffelen. Elf daarvan gaan verder onder de naam van de nieuwe eigenaar. Dameskledingketen La Ligna maakte in maart bekend definitief een doorstart te maken. Daarbij werd een baangarantie gegeven voor 135 van de 230 medewerkers. Voor V&D viel het doek ook definitief. Het V&D-concern telde ongeveer 10.000 werknemers. Macintosh ging vorig jaar officieel failliet. Het bedrijf bezat Scapino, Dolcis, Invito, Manfield, PRO Sport en Steve Madden. Sommige namen werden door andere eigenaren overgenomen.

De beweringen over inkomensongelijkheid waarmee de Franse econoom Thomas Piketty de afgelopen jaren beroemd werd, zijn moeilijk met harde data te bewijzen. Dat stelt een econoom van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een recent verschenen onderzoek. IMF-econoom Carlos Góes nam daarin de belangrijkste beweringen van Piketty onder de loep, aan de hand van gegevens voor negentien landen over een periode van dertig jaar. Daaruit blijkt volgens hem geen bewijs voor de stelling van Piketty dat ongelijkheid toeneemt als de winsten op kapitaal (zoals rente en dividend) harder stijgen dan de hele economische groei. In driekwart van de gevallen vond de IMF-econoom juist een tegenovergesteld beeld. Die vondst is volgens Góes van belang in de zoektocht naar een remedie tegen de groeiende ongelijkheid in de wereld. ,,Zonder te weten waar die trend vandaan komt, is het onmogelijk om een beleid te formuleren dat het tij kan keren.” In feite weten we nu nog minder hoe uit de negatieve financieel/economische en monetaire spiraal te komen.

ING heeft in het tweede kwartaal aanzienlijk meer winst gemaakt dan een jaar eerder. De bank verleende daarbij meer kredieten en boekte betere resultaten op de financiële markten dan in de eerste drie maanden van dit jaar. ING meldt een nettowinst van €1,3 mrd voor het tweede kwartaal, tegen €358 mln een jaar eerder. Destijds werd het resultaat gedrukt door een eenmalige afschrijving. Gecorrigeerd voor incidentele posten liep de winst met ruim een kwart op, naar 1,4 miljard euro. Bestuursvoorzitter Ralph Hamers sprak in een toelichting van ,,uitstekende vooruitgang” in de eerste helft van dit jaar. De bank blijft naar eigen zeggen echter ,,waakzaam” voor mogelijke politieke risico’s en de aanhoudende onzekerheid rond regelgeving. ,De situatie in de wereld is momenteel duidelijk niet stabiel”, zei Hamers in dat verband. ,,We zien geopolitieke onrust, toenemende polarisatie in de politiek, de Brexit. Daarnaast is er voor ons nog altijd veel onduidelijk op het gebied van nieuwe regelgeving.” De Britse keuze om de EU te verlaten heeft nog geen directe gevolgen voor ING, dat circa 650 werknemers heeft in Groot-Brittannië. ,,We moeten afwachten hoe de relatie met de EU zich ontwikkelt”, zei Hamers. ,,Het belangrijkste is dat de Brexit zorgt voor onrust in de economie, waardoor bedrijven mogelijk investeringen uitstellen en de groei in Europa, en wellicht de wereld, nog langer laag blijft.” ING wist zijn kapitaalbuffer de afgelopen maanden verder te versterken. De maatstaf voor de kapitaalpositie (CET1-ratio) kwam eind juni uit op 13,1%, bij een norm van 8%. Een jaar eerder stond die verhouding tussen het eigen vermogen en de uitstaande leningen nog op 12,3%. Aandeelhouders van ING mogen rekenen op een interim-dividend van €0,24 per aandeel. De bank verstrekte per saldo voor €14,8 mrd aan nieuwe kredieten en haalde €5,7 mrd aan vers spaargeld binnen. Wereldwijd werden 650.000 nieuwe klanten binnengehaald. De voorziening voor slechte leningen kwam uit op €307 mln. Dat was iets hoger dan in het eerste kwartaal (€265 mln), maar de reservering was kleiner dan een jaar eerder. Destijds werd €353 mln gereserveerd voor wanbetalingen. ING verwacht dit jaar €940 mln aan kosten rond regelgeving kwijt te zijn. Dat is €20 mln minder dan na het eerste kwartaal werd voorspeld. De positieve ontwikkelingen bij ING roepen vragen op. Het bankenklimaat verkeert in zwaar weer. De uitslag van de 51 stresstests mag dat meegevallen zijn, het neemt niet weg dat beleggers toch enige terughoudendheid tonen. En dat is verklaarbaar zolang Draghi niet gaat draaien in zijn monetair beleid om de extreme liquiditeiten en renten beheersbaar te maken. Er liggen geen modellen klaar hoe monetaire autoriteiten uit de chaos van veel te lage rentes kunnen komen zonder een chaos te veroorzaken. In dat proces zijn de banken het lijdend voorwerp en dat beseffen ze zich terdege. Een Nederlandse bank, die 35,1 miljoen klanten heeft en er in het laatste halfjaar 650.000 nieuwe bijkreeg. Dat heeft consequenties als het deposito-garantiestelsel moet worden aangesproken, want, omdat ING een systeembank is, moet de Nederlandse overheid, in feite dus de belastingbetalers in dit land, te hulp schieten om de binnen- en buitenlandse spaarders het gegarandeerde spaargeld uit te betalen. Wij zijn een veel te klein land om zulke grote banken te huisvesten. Het bankwezen van een land moet in evenwicht zijn met het Nationaal Product, het bewonersaantal, het bedrijfsleven en het spaargeld van de bewoners en de pensioenreserves. En dan de onzekerheden die onrust veroorzaken: de gezondheid van het Europese bankwezen, de positie van de centrale banken, het monetaire beleid, de oorlog in het Midden Oosten, de ongewisse toekomst in Turkije, de gevolgen van de Brexit, zwaar weer in Italië, de vluchtelingen, terrorisme en onveiligheid, het deflatoire prijspeil en de weer dalende olieprijs en gebrek aan visie in het Europese beleid.

Deze week werd bekend dat de inflatie in Nederland in juli is gedaald naar -0,3%. Voor het eerst in dertig jaar zijn aankopen van consumenten goedkoper geworden, meldde het CBS. Voor het eerst na december 1987 zijn goederen maar ook diensten voor de Nederlandse consument in prijs gedaald ten opzichte van een jaar eerder. De euro is daardoor meer waard geworden omdat de gemiddelde kosten van levensonderhoud zijn gedaald. We spreken dan van een deflatoire prijsspiraal, maar dit adviesbureau van de regering blijft volhouden dat er sprake is van een negatieve inflatie. Kennelijk denken ze dat de consument daar minder negatieve gedachten bij krijgt. Ook is deze ontwikkeling al maanden gaande, het prijspeil wordt in Nederland ook op twee manieren berekend. Het CBS hanteert de zogenaamde niet-geharmoniseerde consumentenprijsindex (CPI), die positievere ontwikkeling laat zijn. Dan is er ook een geharmoniseerde berekening (HICP), die Eurostat toepast voor alle 28 EU-lidstaten. Op jaarbasis berekend geeft de HICP al van april 2016 een negatieve ontwikkeling te zien. De geharmoniseerde inflatie rate is gebaseerd op de geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP) en is al 3 maanden deflatoir. De prijsstijgingen zijn in de maand juli afgeremd door een mindere stijging van de huren dan in dezelfde periode vorig jaar. Ook zijn in die maand de prijzen van benzine, eten en reizen voor consumenten minder sterk gestegen. Kleding was in juli in de uitverkoop wel minder in de korting gegaan dan in dezelfde maand vorig jaar, dat duwde het gemiddelde prijspeil weer omhoog.

Ik dacht het deze week te kunnen doen zonder pensioennieuws. Op het laatste moment kwam onderstaand bericht voorbij: ‘Kortingen van 7% gelden in de pensioensector als héél groot. Maar zo’n korting valt in het niet bij de stap van Pensioenfonds voor de Accountancy: de pensioenopbouw over 2015 wordt met 25% gekort, de opbouw over 2016 met 13%.’ Deze bijzondere kortingen gelden alleen voor de opbouw in 2015 en 2016. De eerder opgebouwde rechten en de pensioenen die al worden uitgekeerd, worden niet gekort. De situatie van het Pensioenfonds voor de Accountancy (PFA) is bijzonder en het fonds heeft ook botte pech. Tot en met 2014 waren de pensioenen verzekerd (en dus ook het renterisico) bij verzekeraar Aegon. Omdat de premies voor die verzekering maar bleven stijgen, besloot het fonds de rechten die vanaf 2015 zouden worden opgebouwd, niet langer te verzekeren maar in eigen beheer te beleggen. Juist in 2015 zette de rentedaling fors door. De premies waren niet voldoende om de beloofde opbouw te financieren. Maar omdat de nieuwe rechten worden opgebouwd buiten de verzekerde regeling had het fonds ook geen buffer beschikbaar om de klap van de lage rente op te vangen. Een bescheiden ingreep in de opbouw die het bestuur van het fonds voorstelde, werd door toezichthouder De Nederlandsche Bank afgewezen. Onder druk van de toezichthouder heeft het fonds besloten de financiële ellende in één keer af te wikkelen door de rechten die de actieve deelnemers in 2015 en 2016 opbouwen fors te verlagen. Omdat de oude rechten (tot en met 2014) zijn verzekerd bij verzekeraar Aegon zijn die rechten gegarandeerd. Daarom valt de klap relatief mee. Het pensioenfonds heeft uitgerekend dat een veertigjarige accountant met een inkomen van €40.000 per jaar aan pensioen €147 per jaar minder ontvangt. Of de premie ná 2016 wel genoeg is voor een redelijke opbouw valt nog te bezien; het fonds heeft de werkgevers al gevraagd na te denken over een hogere premie. PFA is een relatief klein fonds. Bij het fonds zijn vooral kleinere accountantskantoren aangesloten. In totaal heeft PFA zo’n 9.000 deelnemers waarvan een ruime 3.000 werkt als accountant en premie afdraagt. De rest van de deelnemers zijn al gepensioneerd of vallen onder een andere pensioenregeling, bijvoorbeeld door verandering van werkkring. Het vermogen van het fonds is €370 miljoen, dat is inclusief de gelden die verzekerd zijn door Aegon. Hoewel het beeld van PFA extreem is, zitten de meeste andere pensioenfondsen ook in de min. Op een verhoging van de pensioenen hoeven de meeste Nederlanders de komende jaren niet te rekenen, zo blijkt uit de halfjaarcijfers die afgelopen weken werden gepresenteerd. De pensioenfondsen hebben het zwaar. De dekkingsgraden van de vier grote fondsen zitten ver onder de 100; een dekkingsgraad van 100 geeft aan dat er precies voldoende geld in kas is om de pensioenen nu en in de toekomst te betalen. Maar om eventuele tegenslagen op te vangen, is daarnaast een buffer vereist. De fondsen moeten eigenlijk een dekkingsgraad van minimaal 104 hebben, oftewel €104 in kas voor €100 aan pensioenverplichtingen. De grote fondsen zijn echter ver van die verplichte 104 verwijderd. Het ABP (ambtenaren) komt op 90,6, Zorg & Welzijn (zorg en aanverwante sectoren) zit op 89, fonds PMT (metaal en techniek) op 92 en PME (metaal en elektrotechniek) op 90,8. Zorg & Welzijn stelt dat kortingen in 2017 onontkoombaar zijn als de situatie dit jaar niet verbetert.

© 2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 5 augustus 2016; week 31: AEX 448,12; BEL 20 3.464,82; CAC-40 4410,55; DAX 30 10.367,21; FTSE 100 6.793,47; SMI 8.194,34; RTS (Rusland) 935,46; DJIA 18543,53; NY-Nasdaq 100 4.791,21; Nikkei 225 16254,45; Hang Seng 22153,97; All Ords 5585,60; SSEC 2976,696; €/$ 1,10,86; goud $1335,40; dat is €38.726,56 per kg, 3 maands Euribor -0,298% (1 weeks -0,379, 1 mnds -0,370), 10 jarig Nederlandse Staat 0,0270, 10 jaar VS 1,5412%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,059, elders €1,199.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.