UPDATE06022016/310 Vertrouwen beleggers verder gedaald

Het vertrouwen in de algemene economische situatie is vorige maand verder afgenomen. Beleggers verwachten niet dat in de nabije toekomst het sentiment zal verbeteren. Deze uitspraken komen uit de BeleggersBarometer van de ING. De meting loopt van 0 naar 200 en daalde van 131 naar 116 punten in januari. Deze beweging gaat naar de meting van 112 in oktober 2014. De neerwaartse beweging is verklaarbaar uit de teleurstellende ontwikkelingen op financieel/economisch terrein. Verderop in dit blog vindt U daarover meer informatie.

De terugzakkende groei in opkomende markten is een grote bedreiging voor het economisch herstel in de eurozone. Daarom heeft de Europese Commissie zijn verwachtingen voor de groei voor dit jaar naar beneden bijgesteld. Dat blijkt uit de nieuwe prognoses van de Commissie. De rekenmeesters verwachten nu 1,7% groei voor dit jaar in de eurozone. Dat is een lichte verlaging ten opzichte van een eerdere prognose, want in november ging de Commissie nog uit van 1,8% groei. Wel zou het een lichte groei betekenen ten opzichte van 2015, toen de economie in de eurozone met 1,6% groeide. Voor volgend jaar rekent Brussel op 1,9% groei in de eurolanden. Voor de gehele EU staat er 1,9% groei in de prognoses voor dit jaar, en 2% groei voor volgend jaar. De Commissie herhaalde ook de prognoses voor Nederland, met 2,1% groei dit jaar en 2,3% groei voor 2017. De rekenmeester verwachten dat een groei in de lonen en in werkgelegenheid ervoor zullen zorgen dat Nederlanders vaker de portemonnee zullen trekken. Wel verwacht de Commissie dat de werkloosheid in ons land dit en volgend jaar boven 6% zal blijven. Aan de ene kant houden de positieve factoren voor de economie langer aan, aldus de Commissie in zijn statement. Dat zijn onder meer de lage olieprijzen, een goedkopere euro en een lage rentestand. Maar aan de andere kant worden 'de risico's voor de economie meer uitgesproken en komen er nieuwe uitdagingen aan de oppervlakte'. Daar doelt de Commissie onder meer op tragere groei in China en andere opkomende markten en een zwakkere wereldhandel. "De Europese economie doorstaat succesvol nieuwe uitdagingen deze winter, ondersteund door goedkope olie, de eurowisselkoers en de extreem lage rente", aldus eurocommissaris Moscovici (Economische Zaken). "Niettemin vormt het zwakkere mondiale klimaat een risico en houdt het in dat we dubbel zo waakzaam moeten blijven." De Commissie verwacht dat het opnieuw de Europese consumenten zijn die dit en volgend jaar de economische kar trekken. De burgers trekken meer de portemonnee, mede vanwege een verdere verbetering van de arbeidsmarkt. In de eurozone verwachten de rekenmeesters een daling van de werkloosheid naar 10,5% dit jaar, tegen 11% in 2015. Brussel heeft ook flink het mes gezet in de verwachtingen voor de inflatie, vanwege de aanhoudend lage olieprijzen. Over het hele jaar verwacht de Commissie nu 0,5% inflatie, terwijl zij in november nog uitgingen van 1% inflatie. In de tweede helft van het jaar verwacht Brussel dat de inflatie weer gaat oplopen, 'als het effect van de daling van olieprijzen vermindert'. Voor 2017 staat er een inflatie van 1,5% in de prognoses. Ik heb dit statement drie keer gelezen en blijf met de vraag zitten waar de aannames op zijn gebaseerd. De koopkracht zit in een spiraal die neerwaarts gericht is, weliswaar nog niet in een deflatie, maar wel in een lagere inflatie. Verderop in dit blog waarschuwt de president van de ECB voor mogelijke gevolgen van een duurdere euro. Ik zie op velerlei terreinen ontwikkelingen binnen de Europese Unie, de migrantenstroom, gebrek aan solidariteit, grote problemen op sociaal terrein in Griekenland door de door geldschieters afgedwongen verhoging van de pensioenpremies, de chaos rond de opvang van vluchtelingen en de tanende macht van Tsipras. En dan de mogelijkheid van het uitbreken van een valutaoorlog. Kijkend naar de bedrijfsresultaten en de voorgenomen investerings beperkingen en saneringen in het personeelsbestand, dan past daarbij enige terughoudendheid over financieel/monetair en economische ontwikkelingen. En dan laat ik nog buiten beschouwing de olieproductie en de gevolgen van de oorlogen in het Midden Oosten. Als een donkere wolk hangt het voortbestaan van Schengen boven Europa. Het sluiten van de binnengrenzen en daarmee de herinvoering van controles op personen- en vrachtverkeer kan Europa de komende tien jaar €100 mrd kosten. Ondanks alle kritiek op het Poolse beleid vanuit Brussel, verwacht Eurocommissaris Moscovici, dat de Polen de komende twee jaar 3,5% groei kunnen vasthouden. De economische belangen daarvan Daarbij groeit de Britse economie dit jaar minder sterk dan verwacht, terwijl de inflatie blijft steken op een lager peil dan eerder werd gedacht. Engeland is een van de tien EU-landen die geen euroland zijn. De Britse centrale bank rekent op een economische groei van 2,2% in 2016. Vorig najaar werd nog een plus van 2,5% ingetekend. Dat peil wordt nu naar verwachting in 2018 bereikt. De inflatie ligt volgens de nieuwe prognoses over een jaar op 1,2%, in plaats van 1,5% zoals eerder werd voorspeld. De bank besloot deze week, geheel volgens de verwachtingen, niets te veranderen aan zijn monetaire beleid. Het belangrijkste rentetarief in Groot-Brittannië blijft daardoor op het historisch lage niveau van 0,5% (ECB refirente 0,050%). De Britse rente staat nu al bijna zeven jaar op dat niveau. Ook de omvang van het economische steunbeleid bleef onveranderd, op £375 mrd.

De industriesector in de eurozone is in januari in een lager tempo gegroeid dan een maand eerder. Dat zegt de Britse marktonderzoeker Markit op basis van de voorlopige stand van de inkoopmanagersindex die de bedrijvigheid in de industrie weerspiegelt. De barometer kwam vorige maand op 52,3, tegen 53,2 in december. Daarmee is het laagste groeitempo sinds oktober 2015 bereikt. Een stand boven 50 duidt nog op groei, onder de 50 wordt het krimp. Uit cijfers van Markit bleek verder dat de groei van de Duitse industrie ook afzwakte, met een indexstand van 52,3 ten opzichte van 53,2 in december. Ook voor de Duitse index is het de laagste stand sinds oktober vorig jaar. De index voor Frankrijk kwam op 50,0, de scheidslijn tussen krimp en groei en de laagste uitslag sinds augustus. In december was de stand nog 51,4, waarmee groei werd gemeten in de Franse industrie. De Spaanse industrie was een lichtpunt, met een stijging van de index van 53 in december tot 55,4 in januari.

De spaartegoeden van Nederlandse huishoudens zijn in 2015 met ongeveer €4,5 mrd toegenomen. Dat maakte De Nederlandsche Bank (DNB) bekend. Volgens de centrale bank is daarvan slechts €386 mln het gevolg van de netto-inleg. Dat betekent dus dat de toename van de spaartegoeden voor het overgrote deel is te danken aan de rente die spaarders ontvangen op hun tegoeden, hoewel de rente momenteel buitengewoon laag is. In de eerste zes maanden van het jaar werd netto ongeveer €10 mrd ingelegd, maar dat bedrag werd in de tweede helft weer vrijwel volledig onttrokken. Vooral in december werd veel spaargeld opgenomen, €4,5 mrd, onder meer wegens de feestdagen, aldus DNB. Halverwege het jaar bereikten de spaartegoeden overigens wel het historische recordbedrag van €345 mrd. Nederlandse huishoudens hadden eind 2015 circa €336 mrd op hun spaarrekeningen staan, tegen €332 mrd aan het einde van 2014. Daarvan staat een kleine 85% op vrij opneembare spaarrekeningen. De rest staat op deposito's met een vaste looptijd.

De bedrijvigheid in de omvangrijke Chinese industrie is verder verslechterd. Dat blijkt uit de inkoopmanagersindex voor de Chinese industrie. De index noteerde met stand van 49,4 het laagste niveau in drie jaar tijd. Uit een rapportage van onderzoeksbureau Caixin en Markit kwam ook naar voren dat de industrie kromp, in deze barometer voor de elfde maand op rij. Deze inkoopmanagersindex kwam uit op een stand van 48,4. Hoewel de roep om nieuwe stimuleringsmaatregelen in China steeds luider wordt na de verdere verzwakking in de industrie is het niet eenvoudig voor de beleidsmakers in Peking om in te grijpen. Dat stelt Ineke Valke, strateeg bij Theodoor Gilissen. De inkoopmanagersindex van de Chinese industrie laat een teleurstellend beeld zien met de ISM-index die naar het laagste niveau in drie jaar daalde en al zes maanden op rij een verslechtering weergeeft. De dienstensector in China viel ook wat terug, maar wijst met een niveau van 53,5 nog wel op een voorzetting van de groei in de sector waar de Chinese overheid zijn pijlen op heeft gericht om aan te jagen. Volgens Valke is het lastig om het economische tij te keren in het Aziatische land met nieuwe ingrepen. “Monetaire ondersteuning blijft een moeilijk verhaal doordat het een versnelling in de gelduitstromen teweeg kan brengen, waardoor de yuan verder zal verzwakken.“ De economische groei in China daalde in het vierde kwartaal al tot het laagste tempo sinds de mondiale recessie in 2009. De Chinezen zijn gokkers, dat is algemeen bekend. Nu zijn 21 medewerkers van een Chinese website Ezubo opgepakt op beschuldiging van fraude. Ze hebben beleggers, volgens het staatspersbureau Xinhua, via een piramidespel €7 mrd uit hun zakken geklopt. Afgelopen jaar was al duidelijk geworden dat Ezubo 900.000 beleggers had opgelicht. Dit leidde toen tot demonstraties in Beijing. Het platform beloofde beleggers hoge rendementen, maar deze werden met de inleg van nieuwe deelnemers gefinancierd. De neergang van Ezubo is één van de grootste beleggingsfraudes in China in de afgelopen jaren.

Vivat, het voormalige SNS Reaal, gaat fors snijden in de organisatie en schrapt in de komende drie jaar tussen de 900 tot 1200 arbeidsplaatsen. Dat heeft de verzekeraar, die vorig jaar werd overgenomen door de Chinese branchegenoot Anbang bekendgemaakt. Vivat wil de organisatie minder complex maken. ,,Het vereenvoudigen van het bedrijf en de processen moeten leiden tot een wendbare organisatie die dichter bij de klant staat'', aldus de verzekeraar. De kosten liggen circa 30% hoger dan bij de concurrentie. De verzekeraar kwam vorig jaar in handen van Anbang dat €85 mln voor de aandelen en belastingvorderingen neerlegde en daarnaast nog €1,35 mrd stak in versterking van de balans en aflossing van interne leningen binnen de groep. Bij het doorlichten van de verzekeraar kwam er nog een lijk uit de kast van €700 mln. Vivat is het moederbedrijf van onder meer ZwitserLeven, Reaal en pechhulpbedrijf RouteMobiel. Het bedrijf komt voort uit SNS Reaal, de bankverzekeraar die op 1 februari 2013 werd genationaliseerd.

Nederlandse private-equityfondsen presteren significant slechter dan hun internationale concurrenten. Private equity is risicodragend vermogen afkomstig van beleggers en wordt gebruikt voor de financiering van niet-beursgenoteerde ondernemingen. Deze fondsen worstelen met rendement op ruim een derde van de bedrijven in hun portefeuille. Europees private equity ging zelf al fors achteruit: in de periode 2003 tot 2007 boekten fondsen nog 25% rendement, in de jaren 2009 tot 2013 ging het nog maar om 10%. Specifiek Nederlandse fondsen deden het nog slechter. Dat concludeert adviesbureau Roland Berger uit een overzicht van 2671 Europese private equity-fondsen en 14.834 deals over de periode 1998-2015. De rendementen van de fondsen zijn de laatste jaren ’gestabiliseerd', aldus de adviseur, verwijzend naar de Europese groei. ,,Maar de niveaus van voor 2008 halen ze niet meer.” Ook bij Nederlandse private-equityfondsen zitten bedrijven steeds langer in portefeuille voordat ze worden verkocht. Dat is doorgaans een teken van zwakte en uiteindelijk minder rendement. Deze doorlooptijd in Europese investeringsfondsen is meer dan verdubbeld, van 1,8 jaar in 2007 tot 4,6 jaar in 2014. Nederlandse fondsen houden hun investeringen nog iets langer vast: 4,9 jaar. Arnoud van der Slot, partner van Roland Berger: ,,Het kost de fondsen moeite die bedrijven te verkopen. Het zijn grote ondernemingen, die duur zijn aangekocht en daarna is door de economische crisis de winst gedaald. Bovendien zijn het vaak ondernemingen in bedrijfstakken waar investeerders nu minder brood in zien.” Toch doen de fondsen er goed aan die bedrijven snel van de hand te doen, aldus Van der Slot, ,,desnoods met verlies’’. In 2009 was van 11% van de verkochte bedrijven de doorlooptijd langer dan zeven jaar.

MKB-Nederland gaat grote bedrijven per brief aanspreken op hun soms tergend trage betalingen aan kleinere toeleveranciers. Verbetert hun gedrag voor de zomer niet, dan belanden ze op een openbare zwarte lijst van slechte betalers. „Het duurt soms 90 tot 120 dagen voordat een kleine toeleverancier zijn geld krijgt. Grote bedrijven houden zo werkkapitaal beschikbaar, dat ze dus niet hoeven te lenen. Dan wel, zoals bij V&D, de kredietkraan is dichtgedraaid, waardoor de liquiditeiten verminderen. Maar daarbij stappen ze veel te makkelijk heen over de vaak desastreuze gevolgen van hun asociale en schandalig uitgerekte betaaltermijnen”, zegt Leendert-Jan Visser, directeur van MKB-Nederland. „Talloze ondernemers zijn hierdoor de laatste jaren over de kop gegaan.” Mkb’ers hebben zo’n €9 mrd aan onbetaalde rekeningen uitstaan. Tussen bedrijven onderling wordt een factuur momenteel gemiddeld na 36,5 dagen voldaan, tegen ruim 40 in 2012. Een vijfde van alle rekeningen wordt binnen 7 of 14 dagen betaald. Maar vaak wordt dan ongevraagd een ’snelle betalingskorting’ van enkele procenten in mindering gebracht. Wie niet tegensputtert, betaalt dan een premie over zijn eigen geld. Met de brief en het dreigen met 'naming and shaming' reageert MKB-Nederland op een plan van CDA en ondernemersorganisatie ONL. Bedrijven zouden hun afnemers een boeterente in rekening moeten kunnen brengen zodra zij langer op hun geld moeten wachten dan 60 dagen, de wettelijke termijn.

Dat het Amerikaanse entertainmentbedrijf SFX in zwaar weer verkeerde wisten we al. Daarvoor heb ik al enige weken geleden gewaarschuwd. SFX heeft uitstel van betaling aangevraagd om een doorstart te kunnen regelen. Het bedrijf achter danceorganisaties als het Nederlandse ID&T, b2s en Awakenings heeft met een groep schuldeisers afspraken gemaakt over nieuwe investeringen. SFX zit al langer in de problemen. Het heeft recent meerdere festivals geannuleerd en zette zichzelf bovendien in de etalage. Onlangs kwam al aan het licht dat het bedrijf verzuimde om bepaalde betalingen te doen. SFX heeft nog verschillende evenementen in de planning staan. Het is de bedoeling dat die allemaal gewoon door kunnen gaan. Het reddingsplan moet nog wel goedgekeurd worden door de rechter. Topman Robert Sillerman laat weten een stap terug te willen doen. Hij blijft aan als voorzitter, maar SFX moet op zoek naar een nieuwe uitvoerend directeur. Het in 2012 opgerichte SFX ging in 2013 naar de beurs. Met het geld dat de onderneming daarmee ophaalde ging ze op overnamepad. Mogelijk was dat 'iets' te enthousiast. Kredietbeoordelaar Moody's twijfelde eerder al openlijk of het nog wel goed komt met SFX.

De eisen die Groot-Brittannië aan de Europese Unie stelt om lid te blijven van de Europese Unie worden voor een deel(tje) ingewilligd. Althans daarover wordt een concept voorstel van EU-president Donald Tusk voorgelegd aan de Europese Raad. Cameron en Tusk hebben overeenstemming bereikt over een voorstel met maatregelen die de Britten aan boord van de landenunie moeten houden. Zo krijgen, als het aan Tusk ligt, de parlementen van de Europese Unie de mogelijkheid wetsvoorstellen van de Europese Commissie tegen te houden of hierin verandering aan te brengen. Als 55% van de parlementen in de 28 lidstaten tegen de betreffende EU-wetgeving is en dus de rode kaart trekt, wordt het voorstel niet behandeling genomen. Cameron zou ook het recht krijgen om EU-werknemers, onder andere Poolse arbeiders, tijdelijk een lagere (sociale) uitkering te geven dan Britse werknemers krijgen. Deze ,,noodrem'' mag echter alleen worden gebruikt als wordt aangetoond dat het systeem van sociale zekerheid op springen staat. De Britse premier David Cameron krijgt een voet tussen de deur in Brussel, maar ook niet meer. Alle afspraken die zijn besproken gaan vergezeld met 'mitsen en maren'. Cameron is heel content dat 'de EU en de Britten zijn het eens zijn over een ‘rode kaart’, daarmee kan een groep van 55% van de lidstaten EU-wetgeving in hun nationale parlement kunnen tegenhouden of veranderingen eisen. Daarmee hebben de Britten, mits ze genoeg medestanders vinden, de mogelijkheid zich te verzetten tegen ‘dictaten’ uit Brussel, dat was één van de eisen van Cameron. Dat heeft Donald Tusk de Britten aangeboden om te voorkomen dat ze via een referendum de EU verlaten. Ook kan Londen besluiten in de Europese Raad aanvechten, die zijn genomen door de 19 eurolanden, een groep waar het Verenigd Koninkrijk niet bij zit. Dit om de belangen van de Londense City, een van de belangrijkste financiële centra, niet te schaden. Maar voordat de plannen worden uitgewerkt moeten de Britten in een referendum wel eerst 'yes' zeggen tegen Europa. Er zijn nog veel onduidelijkheden: over het vrije verkeer van goederen, personen en diensten, daar waar het gaat over de achterstelling van niet Britse werknemers met betrekking tot sociale uitkeringen. En ook over de beperkingen die Londen wil opleggen aan Brussel. De Britten zien op hoofdlijnen wel brood in het akkoord, al moeten tal van onderdelen nog nader worden uitonderhandeld. Tenslotte moeten de Europese leiders dan op hun top op 18 en 19 februari in Brussel nog instemmen. Ik herhaal mijn eerdere stellingname dat de Britten binnenboord kunnen blijven op basis van dezelfde voorwaarden dan de 27 andere EU-lidstaten. De EU wankelt op haar fundamenten, de neuzen staan alle kanten op, de nationale belangen hebben een hogere prioriteit dan Europese belangen, de stroom vluchtelingen lijkt onbeheersbaar en EU-president Donald Tusk komt met voorstellen die de Britten uitzonderingsposities bieden. Er zullen zich onmiddellijk andere landen komen die dat ook willen. Hoe groot is de solidariteitsgedachte achter het functioneren van de interne markt? De wijzigingen die de Britten op tafel hebben gelegd mogen nergens discrimineren. Meer macht naar de 28 nationale parlementen is een voorstel zonder visie. De EU moet op de schop en gereed gemaakt worden voor een overdracht naar een nieuwe generatie. Waar politici naar streven is het overeind houden van staatskundige modellen van de vorige eeuw, die niet meer werken. Op zich is het heel triest dat onze politieke elite er niet in slaagt een stip op de horizon te zetten. Rutte kan wel blijven zeggen dat zijn beleid geen visie heeft en hij zich beperkt tot het uitvoeren van liberale idealen. Maar dat is onvoldoende voor de volgende generatie, die het stokje gaat overnemen. De wereld verandert maar Europa koestert zich aan het verleden. Tusk zegt in een toelichting dat hij erg ver is gegaan om de zorgen van Cameron weg te nemen. Maar naar eigen zeggen heeft hij de basisprincipes van de Europese Unie niet verloochend. Premier Cameron bestempelt het conceptakkoord als "een echte vooruitgang", maar benadrukt dat er nog meer stappen moeten worden gezet. De onderhandelingen in Brussel moeten leiden tot een definitieve deal. Terwijl Cameron zijn onderhandelingen met de EU probeert af te ronden, komt in Groot-Brittannië zelf de pro- en anti-EU-campagne steeds meer op gang. Als alles volgens het plan van Cameron verloopt, zal er vermoedelijk al eind juni dit jaar al een referendum worden gehouden over het Britse lidmaatschap. Het bekendste gezicht van het anti-EU-kamp is Nigel Farage, de leider van Ukip. Binnen de conservatieve partij van premier Cameron heerst ontzettend veel euroscepsis. Tientallen parlementsleden – en zelfs enkele ministers uit zijn eigen regering – zullen daarom pleiten voor een Brexit. "Het gaat niet om links of rechts, maar om goed of fout", zegt Farage op zijn verkiezingstocht door Engeland. "We willen graag handel blijven drijven met de Europese Unie. We hebben alleen zo’n hekel aan dat monster in Brussel. Daar willen we vanaf." De Conservatief Peter Bone voert vooral campagne met Farage omdat hij de eisen die Cameron in zijn onderhandelingen heeft binnengesleept veel te mager vindt. "De Britse bevolking wil een einde aan het vrije verkeer van personen." "Omgerekend betalen we dagelijks ca £50 mln aan de EU, terwijl we niet eens onze eigen wetten kunnen bepalen. Dat willen we veranderd zien, maar dat gaat er niet komen. En dus moeten we uit de EU", zegt Bone, die al tien jaar in het parlement zit namens de Conservatieve Partij. Het campagneteam Britain Stronger In Europe zoekt steun bij het bedrijfsleven. Uit de EU stappen heeft volgens het pro-EU-kamp namelijk desastreuze gevolgen voor de economie. "We zullen allemaal nieuwe afspraken moeten maken met de EU. Dat zal een heel ingewikkeld proces worden. Terwijl we nu een vrijhandelszone hebben zonder tariefmuren en een markt van 500 miljoen consumenten", zegt Lucy Thomas van Britain Stronger in Europe. Het merendeel van het Britse bedrijfsleven wil daarom dat de Britten lid blijven van de EU. Het conceptakkoord komt over twee weken in Brussel op tafel tijdens een EU-top.

De Zwitserse bank Credit Suisse heeft in het vierde kwartaal een miljardenverlies geboekt, mede als gevolg van afschrijvingen en voorzieningen voor eventuele juridische kosten. Het financiële concern zet meer vaart achter plannen om kosten te besparen, kondigt het aan. De jaarcijfers vielen bijzonder slecht op de beurs. De koers van het bankaandeel daalde 11%. Het aandeel staat daarmee op het laagste punt sinds 1991. Het verlies in het laatste kwartaal van 2015 liep op tot CHF5,8 mrd (€5,2 mrd), tegen een winst van CHF691 mln een jaar eerder. Met name de afdelingen die zich bezighouden met de handel in bijvoorbeeld effecten, grondstoffen en vreemde valuta's presteerden door de verslechterde marktomstandigheden fors minder. Afboekingen ter waarde van CHF3,8 mrdverzwaarden het verlies flink. Het is voor het eerst sinds het dieptepunt van de financiële crisis in 2008 dat Credit Suisse een jaar afsluit met rode cijfers. Dat blijft niet zonder gevolgen, verzekerde topman Tidjane Thiam in een toelichting aan analisten. De variabele beloningen bij de handelsdivisie gaan met meer dan een derde omlaag. De totale bonuspot is 11% kleiner dan vorig jaar. Credit Suisse mikt tot en met 2018 nog altijd op een bedrag van CHF3,5 mrd aan kostenbesparingen. Wel is een deel van de maatregelen naar voren gehaald. De eerder aangekondigde bezuinigingsplannen gaan ten koste van duizenden arbeidsplaatsen.

BNP Paribas heeft de winst in het vierde kwartaal van 2015 ruimschoots zien halveren tot €665 mln. Dat kwam met name door afschrijvingen. De baten namen wel een kleine 3% toe tot €10,4 mrd, meldt de Franse bank. Over heel 2015 verbeterden de resultaten wel flink, mede dankzij het aantrekkend economisch herstel in Europa. BNP Paribas zag de baten met bijna 10% aandikken tot een recordniveau van €42,9 mrd. De nettowinst kwam uit op €6,7 mrd, waar over 2014 onder de streep niet meer dan €157 mln resteerde. De afschrijvingen die het resultaat in de laatste maanden van het jaar ontsierden, hadden met name betrekking op de Italiaanse tak van de bank. Die kreeg te maken met flink strengere kapitaaleisen van de toezichthouder. Ook liggen de voorzieningen voor slechte kredieten in Italië nog op een relatief hoog niveau. BNP Paribas kondigde extra maatregelen aan om de kosten terug te dringen, met name bij de zakenbankdivisie. De nadruk komt daar te liggen op activiteiten die minder beslag leggen op kapitaal. Zo zal de bank vaker optreden als adviseur of tussenpersoon, in plaats van zelf krediet te verstrekken.

Renault, Peugeot en Fiat Chrysler kunnen zich opmaken voor een winststijging in 2016. Dat klinkt goed, alleen de onderbouwing is wat zwak. Er gaat een vraag naar sports utility vehicles ontstaan, een auto met een hoog laadvermogen en de capaciteit om passagiers te vervoeren, zoals een stationwagon, in de meeste gevallen gecombineerd met off-road-techniek. De vraag is echter of deze wagens aan de laatste milieueisen kunnen gaan voldoen. Moody's voorspelt dat Europese autofabrikanten dit jaar gaan profiteren van een aantrekkende automarkt, als gevolg van een sterke vraag naar SUV's in China en de Verenigde Staten, en van de lage olieprijs. Vooral Fiat Crysler zal met het merk Jeep garen spinnen bij de vraag naar SUV's, verwacht de kredietbeoordelaar. Renault pikt in China met twee lokaal geproduceerde modellen ook een graantje mee op de SUV-markt, al blijft het aandeel daarvan op de totale verkopen van Renault tot 0,6% beperkt. Peugeot moet het vooral hebben van de aantrekkende Europese verkopen. Voor alle drie de autofabrikanten verwacht Moody's een verbetering van de winst van rond de 5% in de komende anderhalf tot twee jaar.

Kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) heeft de kredietwaardigheid van olie- en gasconcern Shell verlaagd. De beoordeling van de kredietwaardigheid van Shell bij S&P zakte van AA- naar A+, met een negatieve outlook. Dat betekent dat een verdere verlaging van de rating een mogelijkheid is. Shell heeft veel last van de sterk gedaalde olieprijzen. Vorige maand liet het Brits-Nederlandse concern nog weten dat de winst in het vierde kwartaal van 2015 waarschijnlijk veel lager zal uitvallen dan een jaar eerder. Na bekendmaking van dit bericht daalde de koers van Royal Dutch 4% naar €19,08. S&P maakte verder bekend dat het Britse oliebedrijf BP, het Spaanse Repsol, het Noorse Statoil, het Italiaanse Eni en het Franse Total op CreditWatch Negative zijn gezet, wat betekent dat ook zij een verlaging van de kredietwaardigheid aan de broek kunnen krijgen. Eerder werd door S&P al gemeld dat de rating van mijnbouwgigant BHP Billiton is verlaagd van A+ naar A. BHP werd eveneens gewaarschuwd dat de kredietwaardigheid verder verlaagd kan worden, net als die van zijn branchegenoot Rio Tinto. Mijnbouwers hebben te kampen met de sterk gedaalde prijzen van grondstoffen.

De winst van olie- en gasconcern Shell is in het vierde kwartaal van 2015 bijna gehalveerd vanwege de sterk gedaalde olieprijzen. Dat maakt het Brits-Nederlandse bedrijf bekend. De winst op basis van geschatte actuele voorraadkosten (ccs) exclusief items, de maatstaf voor het concern en de financiële markten, bedroeg $1,8 mrd (€1,6 mrd), tegen $3,3 mrd een jaar eerder. Het bedrijf zet fors het mes in het personeelsbestand om kosten te besparen. Volgens topman Ben van Beurden wordt het bedrijf substantieel veranderd, onder meer als antwoord op de gedaalde olieprijzen. "Zoals eerder aangegeven is hier ook een reductie van zo'n 10.000 banen bij inbegrepen", aldus Van Beurden. Die banen worden geschrapt bij Shell en overnameprooi BG. Over het gehele jaar zag Shell de winst kelderen naar $10,7 mrd, van $22,6 mrd in 2014. Het bedrijf verlaagde vorig jaar zijn kosten en investeringen al met $12,5 mrd vanwege de moeizame marktomstandigheden en dit jaar zullen de uitgaven naar verwachting nog verder dalen. Op nettobasis werd in de afgelopen periode een winst behaald van $939 mln. Over heel 2015 was hier sprake van een daling met 87% naar $1,9 mrd. Onlangs stemden de aandeelhouders van Shell in met de overname van het Britse gasbedrijf BG Group. Ook de aandeelhouders van BG zijn akkoord gegaan. Shell-topman Ben van Beurden gaf aan dat de transactie naar verwachting binnen enkele weken wordt afgerond. Volgens Shell komen de investeringen, samen met die van BG, dit jaar naar verwachting uit op $33 mrd. Dat is 45% minder dan de piek die de investeringen van beide bedrijven in 2013 bereikten. Zoals eerder gemeld is Shell van plan zijn dividend dit jaar te handhaven op minstens $1,88 per aandeel, net als in 2015. Chevron, de op een na grootste oliemaatschappij van de VS, meldt een verlies van $550 mln in het vierde kwartaal. Het is het eerste verliesgevende kwartaal sinds 2002. Het Britse olieconcern BP meldt een winstdaling van liefst 91% in het vierde kwartaal van vorig jaar onder druk van de sterk gedaalde olieprijzen.. In Londen daalde daarop de koers van BP 8,9%. De winst op basis van geschatte actuele voorraadkosten (ccs) exclusief eenmalige posten, de maatstaf voor het concern en de financiële markten, kelderde met 91 procent tot $196 mln in vergelijking met een jaar eerder. Toen werd nog een winst behaald van meer dan $2200 mln. Het is al het zesde kwartaal op rij dat BP de winst ziet dalen op jaarbasis. De omzet zakte naar ruim $49 mrd, van $75 mrd een jaar eerder. BP is bezig duizenden banen te schrappen en het mes te zetten in de investeringen wegens de moeilijke marktomstandigheden. Ook worden veel activiteiten verkocht. Het concern heeft daarnaast nog te kampen met de nasleep van de olieramp in de Golf van Mexico in 2010. BP is daarbij tientallen miljarden kwijt aan schadeclaims. Over het gehele jaar halveerde de onderliggende winst tot $5,9 mrd, van $12,1 mrd in 2014. Daarbij ging de omzet van ruim $358 mrd naar $226 mrd. BP gaf aan ondanks de sterk gedaalde winst het kwartaaldividend te handhaven op 10 cent per aandeel. Topman Bob Dudley meldde in een toelichting dat BP vaart maakt om het concern aan te passen aan de veranderde marktomstandigheden en dat goede vooruitgang wordt gemaakt bij het verlagen van de kosten en uitgaven. Ben van Beurden (57) is sinds twee jaar de topman van het Brits-Nederlandse olie- en gasbedrijf Shell. Van Beurden werkt in totaal 33 jaar bij Shell, onder andere in Maleisië, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Van de overgang van fossiele energie naar duurzame energie wil hij niet weten. Als bestuursvoorzitter is Van Beurden verantwoordelijk voor de grootste overname in olie- en gasland van de afgelopen jaren. Vorige week kreeg hij toestemming van zijn aandeelhouders om de Britse gasproducent BG Group voor zo’n €47 mrd over te nemen. De twee bedrijven samen vormen het grootste concern in vloeibaar gas ter wereld. Door de overname wordt Shell meer een gas- dan een oliebedrijf. Wel zullen er door de overname duizenden banen verdwijnen. Ben van Beurden wil niks van doen hebben met het in december in Parijs gesloten Klimaatverdrag. Terwijl de olie- en gasprijzen zijn ingestort en de wereldleiders vorige maand in Parijs afscheid hebben genomen van fossiele bandstoffen, wil Shell de komende tijd zoveel mogelijk fossiele grondstoffen oppompen. Zolang het nog kan. Van Beurden verwacht de komende tien jaar alle olie- en gasreserves van Shell aan te boren. "Ik pomp alles op wat ik kan oppompen om aan de vraag van de afnemers te kunnen voldoen. Wat uiteindelijk werkt tegen klimaatverandering is minder CO2 uitstoten en de consument stoot CO2 uit." Steeds meer investeerders maken zich zorgen over de gevolgen van klimaatverandering voor Shell. Tijdens de klimaatconferentie in Parijs is afgesproken dat de temperatuur deze eeuw nog maar 2 graden mag stijgen. Het streven is 1½ graad. Dat zou betekenen dat Shell op den duur minder gas en olie mag oppompen. De belangrijkste opdracht voor Royal Dutch te luisteren naar hetgeen de aandeelhouders van ons verlangen.

Vattenfall, het Zweedse moederbedrijf van Nuon, heeft het slechtste jaar in zijn geschiedenis achter de rug. Verliezen liepen op tot 19,8 miljard Zweedse kroon, (€2,1 mrd) onder andere door lage stroomprijzen en afschrijvingen op atoomcentrales in Zweden en bruinkoolcentrales in Duitsland afgelopen zomer. Vattenfall boekte in 2015 voor maar liefst 36,8 miljard kroon aan afschrijvingen. Deze hebben met name in de zomer plaatsgevonden. Over het vierde kwartaal werd een winst geboekt van 2,4 miljard kroon, hetgeen ruim een derde minder was dan een jaar eerder, als gevolg van de lagere stroomprijzen. Vattenfall boekte in heel 2015 een omzet van 164,5 miljard kroon omzet, die iets lager was dan de 165,9 miljard van 2014, bij een productie die met 173,4 miljard terawattuur (TWh), een half TWh hoger lag dan een jaar eerder. De productiegroei kwam vooral uit Vattenfalls waterkrachtcentrales, die konden profiteren van een regenachtig jaar. Op de Nederlandse bezittingen, waar Vattenfall sinds de aankoop van Nuon al bijna 53 miljard kroon op afschreef, werd in het laatste kwartaal van 2015 voor ’slechts’ 0,7 miljard kroon (€75 mln) op afgeboekt. Dit in verband met ’een mix' aan factoren, waaronder een voorziening die genomen werd voor een efficiencyslag die het bedrijf maakt. Het bedrijf heeft aan investeringen in Nederland 4,2 miljard kroon op de rol staan. Over de inschrijving op windmolenpark op zee voor Zeeland zei topman Hall ’ernaar te kijken’. De kerncentrales in Zweden die Vattenfall bezit, zijn een flinke kopzorg nu de stroomprijzen zo laag zijn, dat de kosten van nucleaire opwekking niet meer kunnen worden terugverdiend. Een aantal reactoren wordt hierom al vervroegd uit bedrijf genomen. Om de levensduur van de andere reactoren te verlengen zijn nieuwe investeringen nodig. De speciale belasting op atoomstroom in Zweden, die ooit werd ingevoerd toen de prijzen nog hoog waren vormen, volgens de topman, nu een probleem en ’helpen niet bij het nemen van een beslissing over verlenging van de levensduur van de centrale’. Hij kon niet zeggen wanneer de lage elektriciteitsprijzen, die zijn bedrijf zoveel pijn doen, weer zullen opkrabbelen. Aan de ene kant de ontmanteling van kolen en bruinkoolcentrales in Duitsland, terwijl er aan de andere kant meer duurzaam opgewekte energie bijkomt. Ramingen voor het komende jaar wilde hij niet geven.

De Indiase staalproducent Tata Steel heeft in de laatste maanden van 2015 flink te lijden gehad van scherp dalende prijzen. Het moederbedrijf van het voormalige Hoogovens in IJmuiden is daardoor diep in de rode cijfers gedoken. Met name staalbedrijven uit China, Rusland, Zuid-Korea en Japan kampen met een terugvallende vraag in eigen land. In plaats van hun overcapaciteit aan te pakken, dumpen zij hun producten tegen bodemprijzen op zowel de Indiase als de Europese markt. ,,Deze oneerlijk geprijsde producten verstoren de balans tussen vraag en aanbod in veel regio's, drukken de prijzen en ondermijnen de winstgevendheid van veel grote staalproducenten'', aldus Tata. Het bedrijf boekte afgelopen kwartaal een nettoverlies van omgerekend €280 mln, tegen een winst van ruim €20 mln een jaar eerder. Ondanks een hogere productie is de omzet met een zesde ingezakt tot omgerekend €3,7 mrd. Vooral de Britse fabrieken van Tata Steel hebben het erg moeilijk met de concurrentie uit opkomende markten. Zij kampen ook nog met de nadelige effecten van het dure Britse pond en relatief hoge energiekosten. Het bedrijf maakte onlangs bekend dat de komende tijd nog eens duizend Britse banen komen te vervallen, bovenop een nog grotere reorganisatie die vorig jaar als was aangekondigd. De Europese Unie nam vorige week maatregelen om de import van goedkoop staal uit China aan banden te leggen. Op de producten van veel Chinese staalbedrijven is sinds afgelopen zaterdag een extra invoerheffing van kracht die kan oplopen tot 13%.

Volkswagen stelt de publicatie van de jaarcijfers over 2015 uit. Het Duitse autoconcern heeft het schandaal rond de uitstoot van dieselauto's nog niet onder controle. VW heeft meer tijd nodig om de financiële gevolgen te verwerken van dieselgate. De jaarlijkse persconferentie over de resultaten stond gepland voor 10 maart, de aandeelhoudersvergadering zou op 21 april worden gehouden. Voor beide evenementen wordt een nieuwe datum geprikt, laat Volkswagen in een verklaring weten. Medio september bleek dat Volkswagen op grote schaal gefraudeerd heeft met de uitstootwaarden van dieselauto's. Miljoenen auto's moeten nu terug naar de garage voor aanpassingen aan de motoren en software. Alleen al daarvoor heeft het autoconcern miljarden euro's opzij gezet. Daar komen naar verwachting nog torenhoge kosten bij door boetes, schikkingen en schadeclaims. De totale schade kan in de tientallen miljarden euro's gaan lopen.

Vodafone kondigde aan met Ziggo te gaan samenwerken om daarmee sterker te kunnen concurreren met Tele2, T-Mobile en KPN. Telecombedrijf KPN gaat extra op zijn kosten besparen nadat het over het laatste kwartaal van 2015 bijna 10% minder omzet heeft geboekt. De jaaromzet zakte met 5%, de winst in het vierde kwartaal liep op tot €254 mln. De jaarwinst verdubbelde bijna. KPN drong zijn kosten vorig jaar met bijna €280 mln terug. Het telecomconcern gaf een nieuwe doelstelling van €450 mln aan besparingen af, tegen aanvankelijk €400 mln. Dat gebeurt vooral op it-kosten. Dat meldt KPN-topman Eelco Blok bij de bekendmaken van de vierdekwartaalresultaten. Blok wijst op de teruglopende zakelijke inkomsten. De jaaromzet kwam uit op €7 mrd, tegen €7,409 mrd een jaar ervoor. Over het vierde kwartaal lag die omzet na de 9,7% afname op €1,745 mrd. De resultaten vertekenen het beeld vanwege het niet langer meerekenen van enkele btw-voordelen voor KPN. De toename van het aantal klanten en breedbandverbindingen leverde volgens KPN minder op vanwege de hogere kosten voor het werven van mobiele bellers en afnemende zakelijke inkomsten. Het geschoonde bedrijfsresultaat in het vierde kwartaal daalde met bijna 8% en bleef over het hele boekjaar vrijwel gelijk ten opzichte van 2014.

Staalconcerrn ArcelorMittal heeft grote last van de lastige marktomstandigheden die mede het gevolg zijn van overcapaciteit in China. Over heel 2015 is er een verlies van $7,9 mrd. Om de schuldenlast te verlichten wil het concern via een claimemissie voor $3 mrd aan aandelen uitgeven. Verder moet de verkoop van een belang in een Spaanse producent van auto-onderdelen (Gestamp Automoción) nog eens $1 mrd opleveren. De emissie betekent dat er heel veel aandelen zullen bijkomen. De beurswaarde van ArcelorMittal is nu zo'n €6 mrd. Dat betekent dat het aantal uitstaande aandelen met bijna de helft zal toenemen. De nieuwe aandelen worden tegen een bepaalde korting ten opzichte van de beurskoers uitgegeven. Dat alles betekent een forse winstverwatering voor aandeelhouders, die straks de eventuele winst en dividend met veel meer aandeelhouders moeten delen. En ze hebben de laatste jaren toch al heel wat te slikken gekregen. Zo daalde de koers sinds begin 2014 met driekwart en staat nu op het laagste niveau sinds 2003. De Indiase miljardair Lakshmi Mittal heeft 37% van de aandelen in de onderneming. Hij koopt in ieder geval al voor $1,1 mrd aan nieuwe aandelen. Daarmee blijft zijn belang op peil. Verder is de emissie onderschreven door de zakenbanken Goldman Sachs, Bank of America Merrill Lynch en Crédit Agricole, waardoor ArcelorMittal in ieder geval zeker is van de opbrengst van $3 mrd. Op de beurs reageren beleggers negatief op het nieuws: de koers daalde met 10%. 'Het verlies is redelijk in lijn met de verwachtingen'', zegt analist Corné van Zeijl van Actiam desgevraagd. ''Maar de emissie is veel groter dan verwacht.'' ArcelorMittal gaat, net als de hele staalindustrie, gebukt onder de slechte situatie in de sector. De staalprijzen zijn flink gedaald vanwege de lagere vraag en overcapaciteit in China. Staalconcerns klagen dat Chinese staalmakers hun producten tegen lage prijzen dumpen op de wereldmarkt. Daarbij heeft ArcelorMittal nog eens het nadeel dat de prijs van ijzererts is gedaald. Normaal gesproken is dat gunstig voor staalproducenten (die vaak geen eigen mijnen hebben), omdat hun grondstoffenprijzen dan dalen. Maar ArcelorMittal heeft wel eigen mijnen. In het verlies over 2015 zit een afboeking van $4,8 mrd, die grotendeels verband houdt met een lagere waardering van de ijzerertsmijnen. ArcelorMittal heeft een flinke schuldenlast. Om aan de verplichtingen te kunnen voldoen keert het concern geen dividend uit, zijn er investeringen geschrapt en fabrieken gesloten. De nettoschuld daalde in 2015 nauwelijks, tot $15,7 mrd. Met de emissie en de verkoop van het Spaanse belang moet de schuldenlast worden teruggedrongen, tot $12 mrd. Als gevolg van het forse verlies is het eigen vermogen flink gedaald. De solvabiliteit liep daardoor terug van 42% tot <36%.

Het volgende bericht is van nul en geender waarde. Pensioenfondsen kunnen veel hogere pensioenen betalen als de politiek de strenge financiële regels versoepelt. Dat stelde Peter Borgdorff, directeur van het pensioenfonds voor de zorg PFZW. "De buffers, dat is dood geld, dat we niet kunnen uitkeren." Door de lage rente en malaise op de beurzen zijn de meeste pensioenfondsen in financiële problemen gekomen. Voor volgend jaar dreigen daarom opnieuw kortingen op de pensioenen. "Pensioenfondsen verkopen nog steeds de illusie dat een pensioen gegarandeerd is, terwijl dat niet zo is", waarschuwt Borgdorff. Hij pleit ervoor het pensioenstelsel op de schop te nemen. "We moeten af van de garantie. Dan zijn we ook meteen af van de discussie over buffers en dekkingsgraden. Dan kunnen we de buffer voor een deel uitkeren. Dan krijgen mensen een hoger pensioen." Het is wel duidelijk: het pensioenfonds PFZW heeft problemen, die zo zwaar zijn dat mogelijk in de toekomst pensioenuitkeringen verlaagd moeten gaan worden. Het idee dat achter pensioenfondsen zit is: werkgevers en werknemers sparen maandelijks voor een oudedagsvoorziening. Dat noemen ze het pensioen. De premies die werknemers daarvoor betalen gaan naar de werkgever, die eraan meebetaald en dat geld gaat naar het pensioenfonds. Het is de taak dat de pensioenreserves worden belegd en wel op een zodanige wijze dat het beoogde eindbedrag op de pensioengerechtigde leeftijd aanwezig is. Hier gaat het fout want de aannames over het te realiseren rendement worden niet gehaald. Om de pensioenfondsen scherp te houden moeten ze buffers aanleggen ter meerdere zekerheid dat pensioengerechtigden en deelnemers (het nog werkende deel dat nog pensioenpremie betaald) hun pensioen wordt gezekerd. De uitvoering daarvan wordt gedaan door de Toezichthouder, De Nederlandsche Bank. Het monetaire beleid van de ECB verstoort de dekkingsgraad. Het rentetarief is momenteel extreem laag: bijna nul procent. Daarbij komt dat door de lage olieprijs de aandelenkoersen dalen. Daardoor komt het rendement onder zware druk te staan. De dekkingsgraad is hierdoor bij heel veel pensioenfondsen gedaald tot onder de 104%, zelfs wel onder de 100% en dat betekent dat pensioenfondsen een onderdekking hebben en niet geheel meer kunnen voldoen aan de lopende en toekomstige uitbetalingsverplichtingen. Borgdorff roept de politiek op de financiële regels te versoepelen. Het enige wat daarmee wordt bereikt is dat de problemen nog gaan toenemen omdat de dekkingsgraad dan nog lager komt te liggen. Dat zal het vertrouwen in de pensioenopbouw onder de bevolking zal afnemen. Heel slecht voorstel. Ik kies voor een draaiing van het monetaire beleid. Dan moet er een keuze worden gemaakt tussen de kip en het ei. Ik zou eerst de rente gaan verhogen en de in de markt aanwezige liquiditeiten gaan afromen. Als gevolg daarvan gaan de prijzen stijgen en dus neemt de inflatie weer toe. Consumenten zullen hun terughoudende houding in hun bestedingen laten varen want een aankoop van vandaag is lager dan een aankoop die volgende week wordt gedaan. En zie, de problematiek waarmee de pensioenfondsen en andere institutionele beleggers worstelen zullen stap voor stap verdwijnen.

Klaas Knot heeft Dijssel al gewaarschuwd dat hij rekening moet houden dat hij nieuwe bezuinigingen zal moeten doorvoeren om het begrotingstekort binnen de perken te houden. Als hij de zogenoemde meevaller van €5 mrd niet had teruggeven aan de werkenden in onze samenleving, dan waren de komende ingrepen niet nodig geweest. Dijssel reageert met de uitspraak dat er volgend jaar geen feestbegroting komt. Op RTL Z zei hij dat de teruglopende gasbaten "een zware wissel op de inkomsten trekken". ,,We zijn sinds het hoogtepunt in 2013 meer dan €11 mrd op jaarbasis kwijtgeraakt", benadrukte hij. Hij wees erop dat de gasprijs is gekelderd en dat er in Groningen minder gas wordt gewonnen. Daarom is er voor zijn collega-ministers de komende maanden niet veel te halen bij besprekingen over de begroting voor volgend jaar. Bezuinigingen wil Dijssel proberen te voorkomen. ,,De economie herstelt. Dat zal onze begroting ontlasten.’’ Volgens hem is de instroom van asielzoekers niet het grootste probleem voor de schatkist. "Dat zijn de lagere gasbaten.’’ De vraag die ik heb of het herstel van de economie zo voorspoedig verloopt als de minister aangeeft. Voor wat betreft de extra uitgaven voor de opvang, huisvesting, bed, bad en brood van stel 30.000 vluchtelingen moet uitgegaan worden van >€1 mrd. Daarbij komt dan ook nog de hulp die Nederland doneert aan de opvang van vluchtelingen buiten Nederland (Europa, Turkije, Libanon en Jordanië). Hoeveel miljarden euro's heeft Dijssel daarvoor tot zijn beschikking?

De bedrijvigheid in de Amerikaanse dienstensector is in januari minder hard gegroeid dan een maand eerder. De inkoopmanagersindex, de graadmeter voor de bedrijvigheid, kwam uit op een stand van 53,5 tegen een herziene 55,8. Het Britse bureau Markit kwam met eigen definitieve cijfers over de Amerikaanse dienstensector. Die index wees op een stand van 53,2. Eerder was een voorlopige stand van 53,7 gemeld, na een indexstand van 54,3 in december.

De Chinese centrale bank heeft de prijs van de eigen munt, de yuan, vastgesteld op $6,5419. Het betreft de stevigste ingreep sinds de daling van de dollar begin januari. De dollar staat stevig onder druk na tegenvallende cijfers over de ontwikkelingen in de Amerikaanse dienstensector. Samen met zwakke data over de industrie die eerder in de week werden gepubliceerd, leiden die tot zorgen over de groeikracht van 's werelds grootste economie. De druk werd alleen maar groter toen de FED de verwachtingen temperde over de aankomende stijging van de Amerikaanse rentevoet. Er dreigt in de verte een valutaoorlog tussen de Europa en de VS, nadat Mario Draghi, de president van de ECB, zei dat de dollar flink verzwakte ten opzichte van de euro. Op zich is dat slecht nieuws voor de Europese economie. Op het moment dat Draghi deze uitspraak deed noteerde de euro $1,118. ’Dat de euro in nog geen 24 uur met 2,5 cent stijgt, zien we niet vaak’, reageert Teunis Brosens, econoom bij ING. Hij vindt het tempo waarin de dollar verzwakt ’opmerkelijk’. William Dudley, baas van de FED in de staat New York, zegt dat na de recente rentestijging in de Verenigde Staten de financiële condities zijn verslechterd. De monetaire verkrapping leidt tot druk op de kredietverlening aan bedrijven. ’Het is steeds duidelijker voor de markt dat het vrijwel onmogelijk wordt voor de FED om de rente nog te verhogen in maart, en wellicht ook in de maanden daarna’. ’Je ziet dat wisselkoersbewegingen, en in het bijzonder de euro/dollar, sterk gevoelig zijn voor opmerkingen van centraal bankiers over het monetair beleid.’ ECB-president Draghi slaagde er met stimulerend beleid in om de euro de afgelopen maanden te verzwakken. Deze beweging de andere kant op is dus geen goed nieuws. ’Een sterke euro pakt negatief uit voor de groei en inflatie in de eurozone’, stelt ABN Amro-econoom Nick Kounis. ’Dit is een extra argument voor de ECB om volgende maand met overtuigende monetaire stimulansen te komen.’ Na de recente verzwakking van de Amerikaanse dollar vanwege zwakke cijfers over de Amerikaanse dienstensector ligt de bal bij de Europese centrale bank (ECB) om over de brug te komen met extra steunmaatregelen. Dat stellen economen bij de ABN Amro. Zij gaan er van uit dat de ECB als tegenwicht onder meer de rente waartegen banken hun geld bij de centrale bank stallen zowel in maart als in juni met 10 basispunten gaat verlagen van het huidige niveau van -0,3% naar een stand -0,5% om de aanhoudende lage inflatie aan te jagen. Daarnaast zal naar verwachting het bestaande opkoopprogramma van staatsobligaties bij het rentebesluit in maart worden uitgebreid met $10 miljard om de economie in de eurozone de helpende hand te bieden, stellen de economen. Daar heb ik zo mijn bedenkingen over. 'Overtuigende monetaire stimulansen' zullen de problemen vergroten en nog verder onbeheersbaar maken. Er moeten stappen teruguit gezet worden. Ik realiseer mij terdege dat het terugverkopen van staatspapier door de nationale centrale banken aan de banken tot grote verliezen zal leiden, maar dat is het gevolg van het ondoordachte gevoerde monetaire beleid. Ik waarschuw al maanden voor de gevolgen van een renteverhoging vanaf vrijwel nul procent. De last die dat met zich meebrengt, voor de dollar nog zwaarder dan voor de euro, is niet draagbaar als die operatie tegelijkertijd niet grote hoeveelheden geld vernietigt. De Groot van Rabobank constateert dat de markt de beloofde extra stimulans van de ECB nog niet durft in te prijzen. ’Hoewel Draghi erg zijn best doet om te signaleren dat de ECB nieuwe verruimingsmaatregelen overweegt in maart, denk ik dat de markt nog niet helemaal is vergeten wat er in december is gebeurd.’ Toen vielen de extra maatregelen van Draghi beleggers fors tegen. Brosens is bang dat Amerika en Europa allebei proberen om hun munten te verzwakken. ’Het gevaar wat hier dreigt is dat centrale banken tegen elkaar gaan opbieden: als de ECB groots uitpakt in maart en de euro wegzakt, ziet wellicht daarna de FED zich weer genoodzaakt om een sterke dollar tegen te gaan, waarna de ECB weer… enzovoort. Van een valuta-oorlog wordt uiteindelijk niemand beter.’

De Amerikaanse banenmotor draaide in januari duidelijk minder hard dan de maand ervoor. Afgelopen maand zijn er in de VS 151.000 banen bijgekomen, veel minder dan werd verwacht. De banengroei (exclusief de landbouwsector) van 151.000 volgt op het het ijzersterke cijfers van december. Dat werd naar beneden bijgesteld, van 292.000 naar 262.000 nieuwe banen. Het werkloosheidspercentage in januari is uitgekomen op 4,9%, iets lager dan vorige maand. Aan de andere kant kwam groei van de uurlonen met 0,5% op maandbasis weer iets hoger uit dan verwacht. Het banenrapport wordt vooral bekeken in het licht van het beleid van de Federal Reserve. De Amerikaanse centrale bank laat het tempo van volgende rentestappen vooral afhangen van de ontwikkelingen in de economie.

Ik heb er nog weinig aandacht aan besteed maar steeds meer komt naar voren dat landen in de EU het gangbare financieringsmodel van het kapitalisme afwijzen en terugkeren naar een model met meer sociaal beleid. Eerst was het Hongarije, toen probeerde de Grieken het en nu nemen de Polen afstand van, wat in noem, het Amerikaanse model. Europa kijkt met zorg naar wat zich in Polen afspeelt. En, de markt is hiervan niet gediend: ze slaan terug en niet op een zachtzinnige wijze. De credit-agencies verlagen de ratings, De zloty ligt aangeboden in de markt, de aandelenbeurs in Warschau zit in een 'bear-market'. De macht van de financiële markten wordt gebruikt om afvalligen tot de orde te roepen. En dat gaat er hardhandig aan toe. En dat alles terwijl de economische in Polen van 3% veel hoger is dan die van de landen die wel aan de 'wetten' van de financiële markten gehoorzamen. Daar kwam deze week weer bij dat de sociale onrust in Griekenland weer fors is toegenomen. Dit keer onder aanvoering van de boeren, die boos zijn omdat Tsipras zijn beloften over fiscale voordelen en pensioenrechten heeft teruggedraaid onder hevige druk van de geldschieters.

Het enthousiasme dat Rutte uitstraalde toen hij 5 weken geleden de voorzittershamer van de EU overnam van Luxemburg, neemt af. De Turken moesten zus en de Turken moesten zo, want wij hadden een overkomst met de Turken, waar niets van terecht kwam. Het migrantenprobleem zou binnen zes tot acht weken zijn opgelost. Op die stevige taal is Rutte teruggekomen. Begrijpelijk want er staan nu 20.000 Syrische vluchtelingen voor de Turkse grens, waar, zegt Turkije, geen plek meer voor is. Daarmee komt ook de toezegging dat de Turken al de vluchtelingen die Europa niet wil opnemen teruggestuurd zouden kunnen worden naar Turkije. Dan is het plan Samsom ook van tafel. Wat gaat er met de vluchtelingen gebeuren die nu nog op de Balkan verblijven als gevolg van het vastgelopen traject naar Noord Europa.

Günter Hannich schrijft deze week: “Deutsche Bank meldet Verlust von 6,7 Milliarden … Müssen Sie jetzt für diesen Wahnsinn bezahlen?“ Die bizarre Wahrheit ist: Wenn es zum nächsten Bankencrash kommt, steht nicht nur der Fortbestand der Euro-Zone auf dem Spiel. Dann steht auch Ihr Vermögen auf dem Spiel – wenn Sie Aktionär der Deutschen Bank sind oder auch nur Anleihen des größten deutschen Bankhauses im Depot haben. Das Horror-Stichwort hier lautete Bail-In. Das haben Sie noch nicht gehört? Seit dem 1. Januar 2016 gilt die europäische Bankenabwicklungs-Richtlinie kurz BRRD für Bank Recovers and Resolution Directive. Ab jetzt ist der „Bail-in“ geltendes Recht in der Eurozone. Viele Staaten mussten die maroden Banken mit hohen Milliardensummen stützen. Heute ist fast schon vergessen, dass auch die Commerzbank in Deutschland bedrohlich nah am Abgrund stand. Nur durch eine staatliche Beteiligung von 25% an den Aktien konnte der Absturz verhindert werden.Sollte jetzt eine Bank in Schieflage geraten, wird eben zuerst auf das Geld der Anleihenbesitzer, Aktionäre und Sparer zurückgegriffen. So etwas klingt sehr theoretisch. Doch wie schnell aus der Theorie eine ernstzunehmende Gefahr werden kann, haben etliche Italiener erst vor wenigen Wochen erfahren müssen. Vier Sparbanken kamen im Problemen. Der Gesamtschaden ist extrem: • 1 Million Kunden • 130.000 Aktionäre • 12.500 Anleihengläubiger Die Schadenssumme liegt insgesamt bei €750.000.000.

De richtlijn DGS geeft de garantie in heel Europa dat spaartegoeden tot 100.000 euro worden gedekt. Banken worden verplicht om vooraf nationale depositogarantiestelsels te financieren. Na tien jaar moet in het DGS-fonds een bedrag zitten van ten minste 0,8 procent van de totale gedekte spaartegoeden. Lidstaten mogen, na akkoord van de Europese Commissie, de grootte van het fonds terugbrengen naar 0,5% van de gedekte spaartegoeden als haar bancaire markt sterk is geconcentreerd. De vraag is welke waarde kan worden toegekend aan spaargeld met saldi <€100.000, dat onder de DGS garantie valt, gezien in het licht dat een DGS-fonds in de komende tien jaar slechts een garantievermogen wordt opgelegd van 0,8% van de spaartegoeden. Zelfs kan de EC toestaan dat banken die sterk zijn gekapitaliseerd met 0,5% mogen volstaan. De vraag is aan wie de EC zo een toestemming verleent en voor welke periode. Welke solvabiliteit ligt daaraan ten grondslag? Dat van alle banken in een land, dan wel specifieke banken? Er komt namelijk maar één nationaal deposito-garantie-fonds per land. Nog afgezien van de lage buffers die aan de banken (0,8%) worden opgelegd, geeft deze regeling onvoldoende zekerheid dat het opgebouwde garantievermogen voldoende is om spaargelden tot €100.000 uit te kunnen keren. In feite wordt het risico voor de banken beperkt tot die 0,5% of 0,8%. Het probleem zal zich niet voordoen als er een spaarbank(je) in de problemen komt, maar wel als er een systeembank omvalt met grote hoeveelheden spaargelden. Daarbij komt dat de opbouw van de nationale DGR's wordt belemmerd door de lage rente op spaargelden, met als risico dat spaarders door de banken belast gaan worden voor de verplichte afdracht van de banken. Over de regels die per 1 januari jongstleden zijn ingegaan: de zogenaamde Bailouts en Bail-ins. Onder een Bailout wordt verstaan dat een euroland een bank redt via het opkopen van staatsobligaties en het verstrekken van leningen. Een bailout mag officieel niet volgens het Verdrag van Maastricht. Vandaar dat allerlei complexe technische omwegen verzonnen zijn, zoals: de Europese Centrale Bank mag niet rechtstreeks staatsobligaties afnemen van probleemlanden. Bij een Bail-in wordt een bank gered door eerst, in de volgorde van de aandeelhouders, houders van achtergestelde obligaties, obligatiehouders en spaarders voor spaargeld >€100.000 aan te spreken om de bank te redden met hun kapitaal.

Kaum ein Ereignis hat so massive Auswirkungen gehabt wie der Börsencrash von 1929 und die darauf folgende Weltwirtschaftskrise. Wie so oft in der Geschichte hatte vor dem Zusammenbruch auch hier einen deutlichen Börsenanstieg gegeben – der dann abrupt endete. Dazu müssen Sie eins wissen: Solange dieser scheinbare Aufschwung anhält, sehen die meisten Menschen nicht, dass dieser Effekt bereits das Endstadium im Zinssystem andeutet. So glaubte die Bevölkerung damals vor allem in den USA tatsächlich an einen ewigen Wohlstand. Die Börsenkurse begannen ab 1924 zu steigen und im Jahre 1927 erreichte die Spekulation ein deutliches Ausmaß. Weil die Kurse scheinbar unaufhörlich kletterten, erfasste das Spekulationsfieber weite Bevölkerungsteile. Im Januar 1928 erklärte der Präsident sogar, es bestehe kein Anlass zur Sorge, da die Börsenkredite nicht zu hoch seien. Der Zuwachs bei den Aktien wurde mit der Verbreitung von Radioapparaten und Autos begründet. Durch den Aktienanstieg dieser Unternehmen wurde der Boom an der Börse eingeleitet. Rückschläge ignorierten die Anleger einfach und in den Nachrichten erschienen Börsenmeldungen an erster Stelle. Doch weiterhin war eine Verharmlosung der Entwicklung von offizieller Seite zu vernehmen. Herbert Hoover erklärte beispielsweise in seiner Rede zur Nominierung als republikanischer Kandidat, dass Amerika kurz vor dem endgültigen Sieg über die Armut stehe – das Armenhaus werde verschwinden. Inzwischen versuchte die Federal Reserve Bank die Kreditausweitung für Aktienkäufe zu beschränken, indem langfristige Kredite hierfür gesperrt wurden. Die Anleger stiegen deshalb fatalerweise auf die noch riskantere kurzfristige Verschuldung um, wobei die Zinssätze schnell von 12 auf 20% stiegen. Wie heute, so glaubten die Amerikaner damals, dass es nur darauf ankomme, bei Kursverlusten nicht zu verkaufen, da der Rückgang schnell wieder aufgeholt werde. Die Regierung hat die Spekulation sogar nach angefeuert. Von offizieller Seite wurde die Spekulation immer weiter angeheizt: Zunehmend widersprachen sich die Experten bezüglich der weiteren Wirtschaftsentwicklung. Ängste wurden jedoch weiterhin beruhigt. So hielt zum Beispiel Professor Irving Fisher noch am 17. Oktober 1929 eine Ansprache, in der er betonte, dass in wenigen Monaten der Aktienmarkt eine noch bessere Anlage, höher als heute sein werde. Es gab keine Erholung mehr und am 22. Oktober begannen die Kurse ohne Grund plötzlich zu fallen. An diesem Tag hatte die Weltwirtschaftskrise begonnen und die Börsenkurse verloren innerhalb weniger Jahre über 90%. Deshalb brach die Kaufkraft der Bevölkerung ein und Unternehmens- und Bankpleiten vernichteten das Vermögen der Sparer. Das Geldkapital zog sich, wegen steigender Unsicherheiten, aus der Wirtschaft zurück, was einen starken Abfall des Preisniveaus nach sich zog. Weil die Preise verfielen (Deflation), ging sofort der Absatz von Gütern zurück, weil jeder auf noch günstigere Preise wartete und seinen Kauf verschob. Damit kamen die Unternehmen in Bedrängnis und waren gezwungen Arbeitskräfte zu entlassen, womit die Kaufkraft noch mehr einbrach. Zunehmend mussten Banken schließen, da Kredite uneinbringbar waren. Die Lage endete in einer hoffnungslosen Situation. In diesem Umfeld entwickelte sich, wie vor dem Ersten Weltkrieg, wieder weltweit eine gespannte Situation, welche im Zweiten Weltkrieg gipfelte. Ik heb er kennis van genomen.

Slotstand indices 5 februari 2016; week 5: AEX 413,94; BEL 20 3.305,69; CAC-40 4200,67; DAX 30 9.286,23; FTSE 100 5848,06; SMI 7960,13; RTS (Rusland) 725,91; DJIA 16.204,97; NY-Nasdaq 100 4.024,473; Nikkei 225 16715,01; Hang Seng 19278,96; All Ords 5.025,60; SSEC 2763,492; €/$ 1,1159; goud $1173,50; dat is €33.771,14 per kg, 3 maands Euribor -0,167% (1 weeks -0,265%, 1 mnds -0,234%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,437%, 10 jaar VS 1,8719%. Een liter diesel hier aan de pomp €0,989, elders 1,039.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.