UPDATE06022011

 

De financieel/economische berichten zowel in Europa als in de VS zijn uitermate positief en dat doet beleggers weer in de aandelenmarkt stappen. Het vertrouwen is terug en op het niveau van voor de bankencrisis (aug 2008). 2/3 van de beleggers houdt er rekening mee dat de AEX de komende maanden verder stijgt. Vooral de onverwachte economische groei geeft vertrouwen in de toekomst. Alhoewel …….. de helft van de beleggers ziet de problemen met de euro nog altijd als een bedreiging. Maar …… voor 1/3 van de geëqueteerden zijn die toch niet zo groot dat ze een belemmering vormen om niet in de markt te stappen.

Deze keer een wat andere opzet van mijn column. Ik ga gebruik maken van een voorzet van prof dr R. Tissen in zijn recente column getiteld 'Luchtfietsen, geld is niets meer waard'. Om te beginnen een citaat uit de column die ik aantrof op de website van RTLZ.

'Telkens als ik de indruk heb dat we de top van de schuldenberg hebben bereikt en concludeer dat ons financiële systeem aan een grondige revisie toe is, komt er een land met een nieuw voorstel om het piramidespel voort te zetten. Nu is het weer de Verenigde Staten. Dat mooie, maar toenemend arme land bereikt binnen twee tot drie maanden het zelfopgelegde –sowieso al onhoudbare- schuldenplafond van 14,3 biljoen dollar en wat gebeurt er dan? Er verschijnen voorstellen om 100-jarige staatsobligaties uit te gaan geven! Dat is inderdaad een manier om schulden oneindig ver voor je uit te schuiven. Zelfs zover dat schulden eigenlijk niets meer waard zijn. Met als gevolg dat geld niets meer waard is. Stel je voor dat wij als burgers een hypotheek voor honderd jaar kunnen afsluiten, uiteraard tegen lage rente en ‘no strings attached’ ? Wie doet er dan nog moeite om aan zijn of haar verplichtingen te voldoen? Dat hoeft ook niet. Want bij niet aflossen tel je de schuld gewoon op bij de hoofdsom. En geef je nieuwe obligaties uit. In de geschiedenis is het uitgeven van -op voorhand waardeloze- 100-jarige staatsleningen bepaalt geen nieuw fenomeen. Het is vele malen eerder gedaan en altijd mislukt. Met verwoestende maatschappelijke gevolgen. Alleen kan niemand zich dat meer herinneren, omdat ons geheugen niet ver genoeg reikt. Na de Tweede Wereldoorlog heeft eigenlijk niemand in het alsmaar rijker wordende westen rekening moeten houden met het waardeloos worden van geld. Daarvoor wel. En bovendien vaker dan mensen lief was. Onze grootouders willen er niet graag aan herinnerd worden. Ook in Europa is sprake van onvermijdbare uitholling van de waarde van geld. Geen enkel voorstel dat momenteel op tafel ligt of circuleert –variërend van het terugkopen van staatsobligaties tegen lagere prijzen tot de Euro-obligatie- geeft het vertrouwen dat de crisis er door kan worden bezworen. Sterker nog, er is een gerede –zelfs gevaarlijk hoge- kans dat Europa Amerika zal volgen in het uitgeven van 100-jarige staatsobligaties.'

In zijn column pleegt de heer Tissen enkele aannames die ertoe zullen leiden dat 'tegen die tijd alle schulden inderdaad zijn weggezuiverd en het hele begrip staatsschuld inhoudsloos is geworden. Tegen die tijd is hyperinflatie voor iedereen dagelijkse praktijk geworden, afgewisseld met periodes van windstilte. Is er ander beleid mogelijk? Is er een oplossing te bedenken die wel het vertrouwen bij burgers geeft dat de zaak onder controle is? Als die er was, dan had iemand die natuurlijk allang voorgesteld. Het blijft dus afwachten. Misschien waait de crisis wel net zo onverwacht en snel over als dat deze kwam. Niet voor niets is er sprake van een perfecte storm. Of blijven we in het oog ronddobberen?'

Behoort een ander beleid tot de mogelijkheden om uit de schuldencrisis, zowel in Europa, de VS en Japan, te geraken? Zijn de financiële markten geïnteresseerd in dit soort overwegingen. Ik denk van wel maar dan wel uitsluitend als kan worden aangegeven wanneer, waar en in welke mate dat gaat gebeuren. Die informatie is er niet en komt er ook nooit. Wie zou 5 jaar geleden op de kaart hebben kunnen zetten dat er in de 5e week van 2011 in Egypte een massale volksopstand tegen Mubarak zou uitbreken enkel en alleen als gevolg van technische ontwikkelingen op het terrein van nieuwe communicatiemiddelen zoals social networks. Zonder facebook en twitter was de opstand er – nog- niet gekomen. In feite wordt de dictator weggestuurd door een nieuwe generatie (jonge) Egyptenaren.

Is een tsunami voorspelbaar? Nee en dus is een financiële tsunami ook niet exact te plannen. Behoort de ineenstorting van het financiële systeem tot de mogelijkheden? Op dit moment wil ik die vraag positief beantwoorden. Zoals professor Tissen al meer dan een jaar in zijn columns aangeeft nemen politici en monetaire autoriteiten beleidsbeslissingen waarover sterk getwijfeld moet worden of ze zullen leiden tot het beoogde doel. Dat het financiële systeem zal instorten daar geloof ik in, maar wanneer en op welke wijze ………………..dat zal de toekomst leren. Nu wil ik wel stellen dat de problemen complex zijn. Op welk moment valt het vertrouwen van de financiële markten weg voor de dollar. Daar is al veel over gezegd en geschreven in: de nacht dat de dollar valt. Op enig moment zullen de Chinezen, de Japanners, de Russen of misschien wel Europa het vertrouwen in de dollar als de wereldreservemunt opzeggen. Ik heb wel een beeld dat we onderweg zijn naar dat punt maar het eindpunt is nog niet in zicht. Van groot belang hierbij is ook de mate en het tempo waarin de rentes verhoogd gaat worden. Een ander dossier is de EU en de euro muntunie. De Europese Raad blinkt uit in het nemen van halve maatregelen of van beslissingen die het probleem doen verergeren. De staten willen soeverein blijven maar als er geen federaal Europa komt zal het continent Europa van de eredivisie naar de eerste divisie degraderen. De boodschap die politici aan het thuisfront moeten brengen is, in een democratie, op dit moment niet realiseerbaar. Daarvoor is het vacuüm aan leiderschap te groot. Maar dat er ingrijpende maatregelen moeten worden genomen is helder. De uitslag van de 2e stresstest bij banken zal dat beeld versterken. Het hele bankwezen zal op de schop moeten: grondig gereorganiseerd moeten worden. En dat daarbij harde klappen gaan vallen is onontkoombaar. Lang niet alle banken zullen overeind gehouden kunnen worden en dat zal tot gevolg hebben dat ook niet alle spaarders en beleggers hun geld nog op tijd kunnen veiligstellen. Er zal (spaar)geld als sneeuw voor de zon verdwijnen. Zo een proces wordt niet gepland. Zo'n proces vindt plaats op een moment dat de markten gesloten zijn. Net als een tsunami: op maandagmorgen blijken de pinautomaten leeg te zijn en die worden niet meer aangevuld. De hectiek van de markten valt stil en een wederopstanding behoort niet meer tot de mogelijkheden.

Ik herinner me nog goed hoe ik begin van de 70er jaren Wertheim Salomonson, directeur beleggingen op het hoofdkantoor van Slavenburg's Bank in Rotterdam, ontmoette. We spraken over het monetaire systeem. Een aantal jaren daarvoor was de bank Teixeira de Mattos failliet gegaan. Daardoor waren cliënten van de bank hun geld kwijtgeraakt. In de dertiger jaren waren, door de Groote Depressie, meerdere financiële instellingen verdwenen. Ik vroeg hem hoe een spaarder moet reageren als hij twijfelde aan de gegoedheid van zijn bank (er was toen nog geen deposito garantieregeling). Hij vertelde mij toen wat hijzelf zou doen. Als ik onraad zou waarnemen zou ik iedere zaterdagochtend (of was het vrijdagmiddag) mijn geld van de bank halen en als er zich tijdens het weekend geen onheil had afgespeeld zou ik het op maandagmorgen weer terugbrengen. Want …… was zijn motivering: als de panelen gaan schuiven zal dat altijd op een moment plaatsvinden als de banken gesloten zijn. Wertheim Salamonson was de man van het halleluja-effect: iedereen weet je altijd, haast letterlijk tot op de dag nauwkeurig, (hetgeen met de wijsheid achteraf nauwelijks een verdienste is) te vertellen dat wij het dieptepunt gepasseerd zijn. Zelden daarentegen hoor je de ondubbelzinnige aankondiging van een recessie, een depressie, een bear market of een crash. 40 jaar later moet ik concluderen dat er nog niets is veranderd. Behalve dan dat het vrijwel onmogelijk is, iedere week, bij een bank je tegoed te cashen. En we kennen nu de flashcrash zoals die op 6 mei 2010 plaatsvond. Om 14:42:44 uur en 75 milliseconden stortten de Amerikaanse financiële markten in om niet direct aanwijsbare redenen en met ongekende snelheid, om vervolgens na 20 minuten tot het oude niveau terug te keren. Op het dieptepunt van deze flashcrash stond de DJIA 1000 punten lager. Deze flashcrash liep nog goed af maar een volgende keer …… De helft van alle effecten transacties wordt gegenereerd door computers. Daar komt geen mens meer aan te pas.

De vraag van prof Tissen of deze crisis overwaait wordt mede bepaald door de daadkracht van de Europese leiders, die dit weekend bijeen waren in Brussel. Daar hebben Merkel en Sarkozy het pact voor de concurrentiekracht neergelegd bij de Europese Raad. In het kort gezegd behelst het plan een hervorming van de EU in een economische, monetaire, financiële en politieke unie. Een Europese Staat naar Duits model. De voorstellen zijn vergaand. Brussel zou gaan bepalen of de lonen in de EU mogen stijgen en zo ja met hoeveel en wanneer, het dossier ´verhoging pensioenleeftijd´ verhuist naar Brussel en daar gaan de besluiten vallen en de 27 landen krijgen strikte opdrachten over de grootte van de begrotingstekorten. Bedrijven moeten overal, dus ook in Ierland, evenveel belasting gaan betalen en de EU gaat bij burgers belasting heffen en gaat Europese staatsobligaties uitgeven. De vraag is hoe groot de prijs zal zijn die Nederland moet gaan betalen voor het inleveren van hun soevereiniteit. Gaat de burger erop vooruit. Ik heb al eerder eens aangegeven dat ik daar grote twijfels bij heb, want Merkel gaat ermee akkoord dat het noodfonds verder wordt uitgebreid. En wie gaat dat betalen, zoete lieve gerritje? De burger, de belastingbetaler van volgende generaties. Welke garanties zijn er voor het spaargeld van de burgers en het behoud van de opgebouwde pensioenreserves? Dit weekend had Zembla een interessante analyse over de bestuurders van de pensioenfondsen (werkgevers en werknemers afgevaardigden) die in de laatste 20 jaar 145 mrd euro aan rendement te weinig hebben gerealiseerd. Daarover in een volgende UPDATE meer.

Ik geloof er niet in dat er een nieuwe economische golf kan worden opgestart zonder dat de overbodige ballast van de voorbije golf (1945-2008) is vernietigd. De financieel/economische doelstellingen moeten opnieuw worden geformuleerd, er moet een streep worden getrokken onder de babyboom-generatie, sociaal/maatschappelijk moet er het nodige worden gedaan en het belangrijkste de monetaire overliquiditeiten moeten worden vernietigd. En dan zal op enig moment de VS als wereldleider haar positie moeten gaan delen met derden (of daar Europa ook toe gaat behoren zal afhangen van de daadkracht van onze politici) met alle consequenties van dien voor de dollar en indirect ook van de euro. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags . Bookmark de permalink.