UPDATE05122013/152 Het jaar van de waarheid

Wat zijn de uitdagingen waar Nederland voor staat dit jaar? Een meerderheid, volgens het SCP, gaat voor meer Nederland en minder buitenland; dat geldt ook voor Europa. Ik vraag het me nog steeds af …………… zijn de geplande bezuinigingen beslist noodzakelijk of kunnen we wat meer gaan investeren in bijvoorbeeld innovatie, kenniseconomie, duurzaamheid? Rob de Wijk schrijft deze week in zijn column 'dat politici drastische maatregelen moeten nemen om het land uit het slop te trekken.' Het is nog maar de vraag of ze dat gaat lukken. Niall Ferguson zegt daarover dat niet alleen de bankiers verantwoordelijk zijn voor de huidige crisis, maar dat 'het falen van pijlers onder onze welvaarts- en verzorgingsstaat: de democratie, de rechtsstaat, het kapitalistische systeem en de civil society', mede schuldig zijn. We moeten alert reageren als de economische groei tegenvalt nu een vergrijzingsgolf nadert. Niet alleen met de pensioenen, ook naar de werkgelegenheid, het onderwijs en onze verzorgingsstaat. De volgende generatie mag, nee moet, weten hoe de boedel van de baby-boomers er straks uit gaat zien. Of het Koninkrijk der Nederlanden overeind blijft of dat we worden opgeslokt door Europa. Of er een politieke unie tot stand komt en hoe die eruit gaat zien. Een ding staat voor mij vast: de huidige 27 Europese regeringsleiders zijn niet capabel het Nieuwe Europa te besturen. Niet de nationale belangen moeten prevaleren maar het gezag van Brussel. Ik zet wel vraagtekens of dat vanuit de huidige 'aangeslagen' situatie nog wel gaat lukken. Draghi heeft afgelopen jaar de eurozone gered door in het najaar aan te kondigen dat ze ongelimiteerd staatsschuld van zwakke eurolanden konden gaan inkopen, als dat nodig zou zijn om de financiële markten tot rust te brengen. Dat heeft gewerkt en toch is daar kritiek op gekomen en niet van de eerste de beste maar van de Duitse centralebankpresident Jens Weidmann. Hij stelt dat de Europese Centrale Bank (ECB) het zichzelf onnodig moeilijk heeft gemaakt door de aankondiging onbeperkt staatsobligaties op te zullen kopen van eurolanden die om financiële steun vragen. De ECB koppelde zijn steun aan de eis dat landen zich moeten houden aan strenge voorwaarden voor de hervorming van hun economie. Volgens Weidmann is die eis echter moeilijk vol te houden als landen geen zin meer hebben in hervormingen. ,,De druk van de markten neemt juist toe als een land van de hervormingskoers afwijkt. Of men weigert dan om obligaties te kopen en neemt een escalatie van de crisis voor lief, of men laat de voorwaarden vallen.'' Weidmann is altijd tegen het besluit van de ECB geweest. De relatieve rust die op de Europese markten heerst sinds de ECB zijn plannen heeft ontvouwd, heeft zijn mening niet veranderd. ,,We hadden ons nooit in zo'n hachelijke positie moeten brengen.'' Weidmann benadrukte verder dat de crisis in de eurozone nog niet voorbij is. ,,We zijn een eind op weg, maar mogen de weg die voor ons ligt niet onderschatten. Het aanpassingsproces in de door de crisis geraakte landen is nog niet afgerond en de institutionele verbetering van de muntunie moet worden doorgezet.'' Ondertussen moeten de eurolanden uitkijken dat ze de prikkels om te hervormen niet teveel afbouwen, waarschuwt de centrale bankier. ,,De financiële hulpmaatregelen zijn steeds genereuzer geworden. Dat vermindert de druk om economische problemen aan te pakken.'' Olivier Blanchard, bewindvoerder bij het IMF, waarschuwt opnieuw dat de bezuinigingen in 2013 voelbaarder worden, de werkeloosheid stijgt en de consument de hand op de knip houdt. Economen zeggen het nu hardop: de Europese bezuinigingen ondermijnen de groei. In bijna heel Europa wordt fors bezuinigd om uit de hand gelopen schulden terug te dringen, maar ondertussen neemt de economische groei in veel landen af of is er zelfs sprake van krimp. De Nederlandse economie kromp in het derde kwartaal met 1,5%. De Duitsers deden het iets beter en scoorden 0,4% groei. Spanje kromp ook 1,5%, Italië 2,5% en Griekenland slaat alles met 6,9%. Dit alles heeft gevolgen voor Uw en mij portemonnee. Het CBS heeft berekend dat huishoudens in Nederland minder te besteden hebben: 2,4% minder dan in hetzelfde kwartaal vorig jaar. En het reel beschikbaar inkomen daalt nu al 5 kwartalen op rij. De voorstanders van streng bezuinigen vinden dat de tering naar de nering moet worden gezet: niet meer uitgeven dan er binnenkomt en schulden afbetalen. In Nederland is vooralsnog de 3%-norm leidend. Het kabinet Rutte-Asscher wil het begrotingstekort niet boven de Europese norm laten uitstijgen, houden premier Rutte en minister Dijsselbloem vol. Ook in Europa is dat voorlopig nog de koers. De vraag is of die route verstandig is en leidt naar groei. Vooralsnog leiden aanhoudende lastenverzwaringen tot krimp en dus weer tot meer bezuinigingen. Topeconoom Olivier Blanchard van het IMF zegt het zelfs nog sterker: de Europese bezuinigingen gaan de groei ondermijnen. Steeds meer economen stappen over naar het keynesiaanse kamp, schreef het FD vorige maand al. "Niet omdat ze zo geloven in stimuleren, maar omdat de negatieve effecten van snelle bezuinigingen evident zijn." Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam en columnist van Het Parool is van mening dat het hoog tijd is om in te grijpen en de consumptie juist te stimuleren. "We kruipen niet langzaam uit de put, maar storten er juist met veel geraas in.

Jan Kees de Jager wilde daar niets van weten, maar zijn opvolger op Financiën, schrijft aan de 2e Kamer dat overheid in 2012 een verlies heeft geleden van €193 mln als gevolg van de miljardeninvesteringen die Wouter Bos in 2008 aan Nederlandse banken verstrekte. De komende jaren zal dit niet anders zijn, de staat zal moeten toeleggen op de destijds genomen crisismaatregelen. Een belangrijke oorzaak voor het geleden verlies is dat banken door de verslechterde economische omstandigheden minder dividend kunnen uitkeren. Ook moeten banken hun buffers versterken, waardoor ze eveneens minder dividend kunnen uitkeren. De minister schrijft verder dat de financiële sector in zijn ogen ‘de weg naar boven aan het vinden is’. “Maar de sector is zich nog steeds aan het herstellen. Daarmee is er een risico dat de in 2008 en 2009 genomen maatregelen negatieve effecten hebben op de rijksbegroting.” De Nederlandse staat lijdt vanaf dit jaar verlies op de miljardeninvesteringen die in 2008 zijn gedaan om de Nederlandse banken te redden. Volgens minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) betaalt de overheid meer rente over het geld waarmee ze de banken heeft gesteund dan het dividend dat de banken hiervoor betalen. Volgens Dijsselbloem kunnen banken door de economische crisis minder dividend uitkeren aan aandeelhouders. De minister beseft dat hij geen leuke boodschap brengt. De Nederlandse bevolking is volgens hem terecht kritisch op de bankensector, maar de steunmaatregelen waren nodig. Het kabinet werkt hard om de sector uit de gevarenzone te krijgen. Dat gaat nog een paar jaar duren. Hommen, de topman bij ING, reageert hierop met de uitspraak dat de verliezen van de Staat niet het gevolg zijn van de hulp die de ING heeft gekregen van de overheid. De overheid heeft zelfs aan de ING verdient.

2013 wordt een zwaarder jaar voor het Duitse volk dan 2012. Dat zei een somber gestemde bondskanselier Angela Merkel deze week in haar nieuwjaarstoespraak. Daarmee beweert ze overigens precies het tegenovergestelde van haar eigen minister van Financiën Wolfgang Schäuble. Toch lijkt het er nu op dat ze echt allebei een andere blik op dezelfde werkelijkheid hebben. "Schäuble heeft als minister van Financiën de laatste tijd hard onderhandeld over bijvoorbeeld het Europese bankentoezicht en redeneert heel erg vanuit de crisismaatregelen." Angela Merkel is veel pessimistischer gestemd. "Schäuble gaat ervan uit dat het qua crisismaatregelen wel grotendeels klaar is. Merkel heeft meer oog voor de gevolgen van deze maatregelen voor de Duitse bevolking." Schäuble zegt dat de crisis over haar hoogtepunt heen is. Het FD schrijft dat Europa eerst maar eens uit de crisis moet zien te komen. "Dan is het fijn als we weer op een heel bescheiden groeipad komen, dat waarschijnlijk veel bescheidener zal zijn dan we een aantal decennia lang hebben meegemaakt. Dat heeft enorme impact voor ons pensioenstelsel, sociale zekerheidsstelsel en ontslagrecht. We moeten niet de illusie hebben dat we er na het overwinnen van deze crisis opeens beter voor staan dan allerlei opkomende economieën." We nemen nu een aantal maatregelen, maar de gevolgen daarvan zullen pas volgend jaar voelbaar zijn, meent CNV-voorzitter Jaap Smit. "Om veel bij het oude te houden moet er veel veranderen. De fundamentele waarden van onze samenleving zijn in het geding. Doen alsof wij na een korte dip weer helemaal terugkomen op het oude niveau, ik denk dat je jezelf dan een rad voor ogen draait." De vakbonden zitten in een moeilijk parket. Ze willen de verworven rechten terugdraaien van de hoogtijdagen. Maar dat is een gepasseerd station. De factor 'arbeid' moet zich in gaan stellen op nieuwe arbeidsvoorwaarden.

De werkloosheid in Duitsland is in december nagenoeg gestabiliseerd. Vorige maand was 6,9% van de Duitse beroepsbevolking werkloos. Dat percentage was even hoog als in november. In de laatste maand van 2012 kwamen er in totaal 3000 werklozen bij in Europa's grootste economie. Deze cijfers zijn gecorrigeerd voor seizoensinvloeden. Het totaal aantal werklozen in Duitsland bedroeg vorige maand 2,94 miljoen. In het westen nam het aantal werklozen met 5000 toe. In het oosten was sprake van een daling met 2000. Afgelopen jaar is de werkloosheid wel toegenomen. Vorige maand waren er circa 60.000 werklozen meer dan in december 2011. In die maand lag de werkloosheid op 6,8%. In Duitsland zijn vorig jaar ongeveer 3,08 miljoen nieuwe auto's geregistreerd. Dat is een veel zwakker resultaat dan een jaar geleden werd voorspeld. In de eerste helft van 2012 was er zoals verwacht sprake van een stijging van 0,7%. In de tweede helft daalde het aantal registraties echter met een veel sterker dan voorziene 7%. Men is vooral verrast door de afname in de particuliere markt. ,,Een verbeterd consumentenvertrouwen, een aantrekkende banenmarkt, stijgende lonen en een lage inflatie waren kennelijk onvoldoende redenen voor Duitsers om een nieuwe auto aan te schaffen.'' Er wordt rekening mee gehouden dat de ontwikkeling van de automarkt ook dit jaar in belangrijke mate bepaald zal worden door een succesvolle aanpak van de Europese schuldencrisis. ,,Als we er in slagen om de situatie te stabiliseren en het consumentenvertrouwen ook een steentje bijdraagt, dan zullen we uitkomen op meer dan 3 miljoen registraties, oplopend tot het niveau dat we in 2012 zagen.''

Amerikaanse politici hebben de gevreesde 'fiscal cliff' op het nippertje weten te omzeilen, maar hebben nog lang geen einde gemaakt aan de onzekerheid over de aanpak van de staatsschuld. Het akkoord, dat de afgelopen dagen op de valreep werd gesloten, biedt weinig oplossingen en belooft nog deze winter al voor nieuwe spanningen tussen Democraten en Republikeinen te zorgen. De markt is blij dat de VS met de deal over de fiscal cliff, maar er zijn nog genoeg reden tot zorg. Het Internationaal Monetair Fonds roept de Amerikanen op om het schuldenplafond zo snel mogelijk op te hogen, kredietbeoordelaar Moody's geeft dezelfde tip. Onzekerheid moet immers worden ingedamd. Kredietbeoordelaar S&P weigert om Amerika te belonen voor de deal met een ratingverhoging. S&P handhaaft de rating, die in augustus werd verlaagd naar AA+. En de outlook wordt gehandhaafd op negatief. ,,De deal van Nieuwjaarsdag doet te weinig om de publieke uitgaven naar beneden te krijgen", zegt het ratingbureau. Het IMF roept ook op om snel wat aan die publieke uitgaven te doen. Collega-ratingbureau Moody's wijst er ook op dat het akkoord nog weinig doet om de enorme staatsschuld op middellange termijn terug te dringen. Maar het risico voor beleggers op Amerikaans staatspapier is erg laag, voegt de kredietbeoordelaar een positieve noot toe.

Griekenland is dinsdag het nieuwe jaar ingegaan met een staking. In Athene legden tram- en metrobestuurders het werk voor 24 uur neer. De staking is een protest tegen het gelijkschakelen van de salarissen van werknemers bij overheidsbedrijven met die van ambtenaren bij de centrale overheid. Volgens vakbonden leidt dit tot een inkomensverlies dat kan oplopen tot 25%. Griekenland voert een streng bezuinigingsbeleid om te kunnen voldoen aan de voorwaarden voor steun van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds. De maatregelen van de Griekse regering hebben in het afgelopen jaar geregeld geleid tot massaprotesten en stakingen.

De volledige overname van de Spaanse bank Banesto door branchegenoot Banco Santander gaat 3000 van de ruim 8300 banen kosten. Santander maakte vorige maand bekend dat het Banesto, waarin het al een belang van 90% heeft, volledig wil inlijven. Toen zei het bedrijf al dat het na de overname 700 van de 1700 Banesto-kantoren wil sluiten. De grootste bank van Spanje gaat volgende week met de vakbonden om de tafel om de reorganisatieplannen toe te lichten. De Spaanse bankensector zucht onder de economische crisis en de langdurige malaise op de vastgoedmarkt. Veel financiële instellingen snijden daarom flink in hun personeel. Bankia, het product van een noodgedwongen fusie tussen een aantal zieltogende regionale spaarbanken, maakte eerder al bekend dat het 6000 van de in totaal 20.000 banen schrapt. De vakbonden vrezen dat dit jaar in totaal circa 12.000 banen verloren gaan in de Spaanse financiële sector, bovenop de 35.000 arbeidsplaatsen die sinds 2008 al zijn komen te vervallen. Dat komt mede doordat de banken die via de Spaanse overheid Europese noodsteun hebben ontvangen, verplicht moeten inkrimpen. Ook in andere sectoren staat de werkgelegenheid onder druk. Het afgelopen jaar gingen in heel Spanje gemiddeld 2000 banen per dag verloren. Gevreesd wordt dat dit aantal dit jaar nog hoger komt te liggen. Inmiddels zit ongeveer een kwart van de Spaanse beroepsbevolking zonder werk.

Het VPRO-programma Tegenlicht opende het jaar 2013 op Nieuwjaarsavond met een documentaire over 'het brein van de City-bankier'. Een inkijkje van de antropoloog en journalist Joris Luyendijk in de Londense bankierswereld. Vijf jaar na het uitbreken van de crisis is de schade nog altijd niet te overzien. Op de kredietcrisis volgden economische recessie, de eurocrisis en tergende politieke besluiteloosheid. Inmiddels zijn er analyses, rapporten, boeken en films gemaakt over hoe het financiële systeem ons in de afgrond heeft gestort en we zijn vertrouwd geraakt met begrippen als rommelhypotheken, derivaten en bonuscultuur. Maar gek genoeg weten we heel weinig over de spelers in dat systeem -de bankiers, de traders, de bedenkers van giftige financiële producten, de Masters of the Universe: zij waren gezichtsbepalend tijdens de hoogtijdagen van de financiële boom, maar bleven grotendeels uit het zicht toen de klappen vielen. Wat weten we eigenlijk van deze nieuwe, zelfverklaarde elite, vroeg de Franse socioloog Michel Wieviorka zich eerder af: wat zijn hun doelen, dromen en angsten, wat is hun smaak en hoe functioneren ze? Joris Luyendijk vertrok een jaar geleden met die vragen in het achterhoofd naar de Londense City. Voor The Guardian begon hij een 'bankiersblog', waarin hij vanuit antropologische invalshoek een beeld opbouwt van de spelers in de financiële wereld. De bevindingen van Luyendijk stonden centraal in deze extra Tegenlichtuitzending van Nieuwjaarsdag. In gesprek met Luyendijk pelt hij het systeem af, tot er mensen overblijven, en stellen we ons de vraag met wie we te maken hebben. Deze focus op de mens achter het systeem krijgt een psychologische dimensie in een gesprek met Peter Sioen, die depressieve bankiers uit de City begeleidt en loopt uit op een biologische inkijk in het 'bankiersbrein' in een interview met neuroloog en voormalig derivatenhandelaar John Coates. En wat blijkt: we hebben te doen met psychopaten. Op deze link kijkt U naar een buitengewoon interessante documentaire over de fraude, oplichting en gekte rondom de financiële producten.

Banken in de eurolanden hebben in november 1,6% minder krediet verstrekt aan de private sector dan in de voorgaande maand. Dat meldt de Europese Centrale Bank (ECB). De leningen aan huishoudens namen met 0,7% toe. Dit kwam vooral door een toename met ruim 1% van de hypotheekleningen. Het consumptief krediet nam met ruim 3% af. Aan niet-financiële bedrijven werd bijna 2% minder krediet verstrekt dan in oktober. De geldhoeveelheid in de eurozone (M3) groeide in november met 3,8% op jaarbasis. Daarmee was de groei nagenoeg even sterk als in oktober. De geldgroei is een graadmeter voor de toekomstige ontwikkeling van de inflatie.

Slotstand indices 4 januari 2013/week 1: AEX 351,73; BEL 20 2.516,32; CAC 40 3.730,02; DAX 30 7.776,37; FTSE 100 6.089,84; SMI 7.058,92; RTS (Rusland) 1.526,98; DJIA 13.435,21; Nasdaq 100 2.724,49; Nikkei 10.688,11; Hang Seng 23.331,09; All Ords 4.742,90; € $1,3068; goud $1656,80 dat is €40.765,50 per kg.

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.