UPDATE05112016/349 Wie van de twee gaat er in de ‘battleground’ staten met de winst vandoor?

Wordt het Donald of wordt het toch Hillary komende dinsdag? Hillary leidt nog maar net in de peilingen, maar haar mailserver blijft haar achtervolgen. Trump heeft een eindspurt ingezet, maar zijn achterstand is groot. Te groot? Wordt het Clinton 46%, Trump 43%, of juist andersom? Bij het online zetten van dit blog heeft Clinton nog een afkalvende voorsprong van 1,5%. Daar komt nog een onverkwikkelijke zaak bij voor Hillary: haar manlief Bill lijkt weer geconfronteerd te worden met zijn voormalige maîtresse Monica Lewinsky. Danney Lee Williams Jr, een bouwvakker uit Arkansas, beweert namelijk dat hij de zoon is van de voormalige Amerikaanse president en wil dit bewijzen aan de hand van een DNA-onderzoek. Om aan Bills DNA te komen, stapt hij naar de vrouw van wie bekend is dat zij een affaire heeft gehad met de echtgenoot van Hillary, Monica Lewinsky. Danney wil namelijk Monica’s jurk, met daarop een spermavlek van Bill, gebruiken, die de voormalige stagiair van het Witte Huis droeg toen ze, zoals ze zelf verklaarde, op 28 februari 1997 een seksuele handeling uitvoerde met de man van Hillary. De definitieve uitslag voor de 270 kiesmannen komt uit de nog twijfelende staten North-Carolina, Nevada, het Republikeinse Georgia, Pennsylvania, Florida, Virginia en New Hampshire. Niet de presidentskandidaat met de meeste stemmen wordt de volgende president in de VS, maar degene die 270 kiesmannen van de 538 achter zich krijgt. Op de achtergrond speelt mee dat de ‘witte protestanten’ meer geneigd zijn voor Trump te kiezen en de katholieken en veel ‘gekleurde’ Amerikanen zouden meer Clinton minded zijn. Woensdagmorgen is de uitslag bekend.

De goudprijs gaat de vleugels uitslaan indien de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump er met de overwinning vandoor gaat, zo meldden analisten bij HSBC, de Hongkong and Shanghai Banking Corporation. Hoewel Trump in de peilingen nog op achterstand staat tegenover Hillary Clinton, zal volgens de analisten bij een scenario dat Trump de nieuwe Amerikaanse president wordt de goudprijs een sterke impuls gaan krijgen, zo meldt The Financial Times. Zij houden er daarbij rekening dat het edelmetaal, dat nu op $1304 per troy ounce staat, richting het einde van dit jaar kan gaan oplopen naar $1500. De analisten menen dat een toename van de geopolitieke risico’s en verwachte hogere overheidsuitgaven bij de keuze van Trump goud in de kaart zal gaan spelen.

De Amerikaanse centrale bank (FED) bracht, na een tweedaagse vergadering het besluit naar buiten om het belangrijkste rentetarief ongemoeid te laten in afwachting van meer duidelijkheid over de ontwikkelingen van de economie in de VS. Naast de onzekerheid over de uitkomst van de Amerikaanse verkiezingen die 8 november aanstaande plaatsvinden, speelt ook mee dat de FED met het uitstellen van een renteverhoging nog meer duidelijkheid krijgt over de staat van de economie. Vooral de gang van zaken in de Amerikaanse arbeidsmarkt na de publicatie van het banenrapport is van groot belang voor de FED bij het bepalen van het monetaire beleid. Een goed banenrapport zal de FED meer rechtvaardiging geven om aan het einde van het jaar de rente opwaarts bij te stellen. De werkgelegenheid in de Verenigde Staten is in oktober minder gegroeid dan verwacht. De werkgelegenheid, exclusief de landbouwsector, nam met 161.000 banen toe. Economen hadden op meer gerekend. De banengroei in september werd naar boven bijgesteld van de eerder gemelde 156.000 naar 191.000 nieuwe arbeidsplaatsen. De werkloosheid daalde in oktober volgens verwachting van 5% naar 4,9% van de Amerikaanse beroepsbevolking. In de Amerikaanse industrie gingen vorige maand banen verloren, net als in de detailhandel. Bij de bouw, dienstverlening en overheid ging het aantal banen echter omhoog. Verder nam het gemiddelde uurloon sterker toe dan een maand eerder. De gemiddelde werkweek blijft staan op 34,4 uur. De FED, de koepel van Amerikaanse centrale banken, handhaaft het belangrijkste rentetarief in de Verenigde Staten op het zeer lage peil van 0,25 tot 0,5%, zoals was verwacht door de financiële markten. De FED houdt de deur nadrukkelijk open voor een renteverhoging in december. De centrale bank geeft in een verklaring aan dat er steeds meer aanwijzingen zijn dat de Amerikaanse economie sterk genoeg is om een nieuwe renteverhoging aan te kunnen, maar dat nog even wordt gewacht op wat meer bewijs van verdere vooruitgang. De economie blijft aantrekken en de arbeidsmarkt is solide, aldus de FED. Ook is er volgens de centrale bank meer optimisme dat de inflatie naar de doelstelling van 2% stijgt.

De reorganisaties in de financiële sector volgen elkaar in rap tempo op. Deze week is het pensioendienstverlener Syntrus Achmea dat het mes in zijn personeelsbestand zet. Volgens de vakbonden verdwijnen er tot 2019 enkele honderden banen.Oorzaak daarvan is dat Syntrus Achmea stopt met zijn dienstverlening aan bedrijfstakpensioenfondsen. Het concern wil het pensioenbeheer voor deze fondsen de komende jaren geleidelijk afbouwen. De werknemers zijn daarover ingelicht. De afgelopen jaren zijn steeds meer bedrijfstakpensioenfondsen vertrokken bij Syntrus en begin volgend jaar gaat er nog een aantal weg. ,,Daarna blijven er nog zo’n vijftien partijen over. Dat is te weinig om de forse noodzakelijke investeringen in de it-systemen, die miljoenen zouden gaan kosten, nog terug te kunnen verdienen.

De CDU met als boegbeeld Angela Merkel wijst het visumvrij reizen voor Turken in Europa af. Ook toetreding tot de EU is voor de Turken uitgesloten. Het beleid van Erdogan, dat aangeeft de doodstraf te willen herinvoeren, de persvrijheid voor journalisten beperkt en de mensenrechten op een andere wijze uitvoert, kan niet rekenen op een beloning van Duitse zijde. Europa zal zich door Turkije laten chanteren. Turkije treedt in de nasleep van de mislukte staatsgreep van 15 juli van dit jaar opnieuw op tegen aanhangers van de in Pennsylvania in ballingschap levende geestelijke leider Fethullah Gülen. In een poging om de invloed van de Gülenisten in te dammen, zijn meer dan 10.000 ambtenaren in het kader van de noodtoestand per decreet ontslagen. Het zijn wetenschappers, docenten en medewerkers van gezondheidsdiensten. Sinds de couppoging zijn zeker 100.000 ambtenaren de laan uit gestuurd. Verder mag aan terreurverdachten het recht op een advocaat zes maanden lang worden ontzegd en mogen gesprekken met advocaten worden opgenomen. Ook zijn er opnieuw Turkse mediabedrijven gesloten om de persvrijheid te beperken. Eerder deze week verweet Erdogan Merkel dat Duitsland een ‘vrijhaven voor terroristen’ is. De Turkse president verwijt Duitsland al decennia lang niets tegen militanten van de Koerdische beweging PKK en de linkse splintergroep DHKP-C te hebben gedaan. Het was deze week waarvan veel Turken dachten dat het nooit zo ver zou komen: de arrestatie van 12 gekozen volksvertegenwoordigers, is de nieuwste in een reeks vergaande stappen. Onder anderen de leider van de HDP, de derde partij in het parlement, werd opgepakt. Het is de “strijd tegen terreur”, zoals de Turkse regering het noemt. Die terreur liet meteen weer van zich horen. Een zware autobom ging af bij een politiebureau in Diyarbakir, de grootste stad in het Koerdische zuidoosten van het land. Er vielen volgens premier Yildirim acht doden. De Turkse regering heeft al ruim 500 ondernemingen geconfisqueerd, intellectuelen zijn aangepakt, mediabedrijven zijn gesloten, 110 journalisten zijn gearresteerd. Met als voorlopig dieptepunt de zuiveringen onder ambtenaren, het onderwijs, het leger, de politie, de rechtspraak en de arrestaties van 12 gekozen parlementariërs, waarvan er acht (van de Koerdische HDP-partij) in staat van beschuldiging zijn gesteld en vier anderen weer zijn vrijgelaten, het volgende dieptepunt. De nu opgepakte leider van de HDP, Selahattin Demirtas, groeide vorig jaar in korte tijd uit tot de ‘rising star’ van de Turkse politiek, met verrassend goede verkiezingsuitslagen. Hij bleek een krachtige vertolker van kritiek op president Erdogan. Onder meer door dat politieke succes keerden de spanningen tussen de regering en de Koerdische beweging terug. Het vredesproces werd afgebroken, er kwamen weer aanslagen en inmiddels zijn de PKK en het Turkse leger alweer ruim een jaar verwikkeld in een bloedige strijd. Demirtas’ HDP krijgt daarbij het verwijt dat die zich teveel vereenzelvigt met de PKK. HDP-kopstukken nemen volgens de regering te weinig afstand van de terreuraanslagen. De regerende AKP-partij beschuldigt de HDP van het geven van steun aan de militante Koerdische beweging PKK. Demirtas zelf zegt dat hij probeert een democratisch alternatief te bieden voor de gewapende strijd, binnen een bevolkingsgroep die al veertig jaar geteisterd wordt door geweld. Eerder deze week werden in Diyarbakir ook 28 democratisch gekozen Koerdische burgemeesters opgepakt. Ze werden vervangen door een bewindvoerder, aangewezen vanuit de hoofdstad Ankara. Het leidde tot protesten, waarop de regering besloot de toegang tot internet te blokkeren. Al dagenlang is de hele regio rond Diyarbakir overdag offline. Ook Koerdische media moeten het ontgelden. Al wekenlang zijn er invallen bij krantenredacties en radio- en tv-stations die een stevig netwerk hebben in het zuidoosten van het land. Afgelopen weekend werden per decreet opnieuw 15 redacties gesloten, waarmee de volledige ontmanteling van Koerdische media een feit is. De week begon met het aanpakken van de grootste landelijke oppositiekrant. Bij deze oudste nieuwsorganisatie van het land, van de krant Cumhuriyet, werden de hoofdredacteur en 13 andere kopstukken gearresteerd. Zij worden ervan beschuldigd propaganda te hebben verspreid voor terreurorganisaties. De gearresteerde journalisten hebben nog altijd geen toegang tot een advocaat. En hoe reageert Europa op dit beleid van een NAVO-partner en tevens de medepartij bij een deal met de EU voor de opvang van vluchtelingen uit het Midden Oosten. Eurocommissaris voor Uitbreiding, Johannes Hahn, noemde eerder deze week de terreuraanklachten tegen journalisten “zeer twijfelachtig”. Ook de Duitse Bondskanselier Merkel zei dat de nieuwe arrestatiereeks “een centrale rol” zal spelen bij verdere onderhandelingen met Turkije. De Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken van de Europese Commissie, Federica Mogherini, liet weten dat ze ambassadeurs van EU-landen in Turkije bij elkaar roept voor overleg. Net als andere leiders in Europa uitte zij haar “diepe zorgen” na de arrestatie van de HDP-parlementariërs. Toch is de verwachting dat de reactie vanuit Europa niet veel verder zal gaan dan woorden. Europa heeft de Turkse regering op veel punten hard nodig. Het akkoord over het terugnemen van vluchtelingen is nog altijd wankel en er is grote onenigheid over de oorlog in Syrië. Ik heb daar begin maart van dit jaar voor gewaarschuwd geen zaken te doen met de Turkse president. Het tegendeel vond plaats: Merkel maakte zich afhankelijk van het Turkse beleid, uiteindelijk moest ze ‘op de knieën naar Ankara’ om de vluchtelingendeal overeind te houden. Dat gebeurde wel onder Turks regime, daar maakt Erdogan ongepast gebruik van. Ik heb daarvoor gewaarschuwd, maar Brussel en de EU-regeringsleiders wisten het beter. Europa bevindt zich nu in een uiterst precaire positie. Merkel zit momenteel in Duitsland zelf, in Europa en in de persoon van de Keizerin van Europa/Bondskanselier in een kwetsbare positie. In eigen huis werd zij, als boegbeeld van de CDU door de zusterpartij in Bayern, de CSU, niet uitgenodigd op de jaarvergadering. De CSU wilde een signaal afgeven dat zij niet achter Merkel staan in het vluchtelingenbeleid ‘Wir schaffen das’. Met betrekking tot de door haar geambieerde vluchtelingendeal van de EU met Turkije speelt Erdogan zijn kritiek over de ‘voorwaarden’ recht op zijn tegenstandster af. Al met al eist Erdogan dat er water bij de wijn moet worden gedaan om de vluchtelingendeal in stand te houden, maar Europa kan de onderhandelingen over visa en een EU-lidmaatschap voor de Turken niet stilleggen om te voorkomen dat de Turken de vluchtelingendeal niet stilleggen. Het doet mij denken aan het Verdrag van München, dat op 30 september 1938 werd gesloten tussen Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië over de toekomst van Tsjecho-Slowakije, waarbij het land zelf niet aanwezig was. Met het verdrag werd de agressieve Anschluss door de Führer Adolf Hitler van het Tsjechische Sudetenland door de ‘grote mogendheden’ geaccepteerd. Het verdrag moest de vrede in Europa garanderen, het verdrag werd door de Engelse premier Neville Chamberlain aangeduid met Peace for our time. Chamberlain verwachtte dat met Sudetenland de annexatiehonger van Hitler gestild zou zijn. Nog geen jaar later (01-09-1939) viel Duitsland Polen binnen, waarmee de Tweede Wereldoorlog begon. Terug naar het heden, 78 jaar later, Erdogan heeft zich de laatste jaren geprofileerd als de leider van de Arabische-soennitische wereld. Soennitische moslims volgen de traditie die gebaseerd is op het leven van de laatste profeet van de islam, Mohammed. Circa 90% van alle moslims, ook die in het Westen leven, is soennitisch. Vormen van het Soennisme worden beleden in Turkije, Afghanistan, Pakistan, India, in het Midden Oosten, Noord-Afrika en de Golfstaten, Zuidoost-Azië, Somalië, Egypte en Saoedi-Arabië.

De parlementariërs van de Koerdische partij HDP boycotten het parlement in Turkije als protest tegen de arrestatie van twee van hun leiders en een aantal andere parlementsleden. De overgebleven HDP-parlementariërs gaan de komende weken met aanhangers praten over vervolgstappen. Een van de opties is volgens een woordvoerder om alle 59 parlementszetels op te geven. Bij het afsluiten van dit blog werd bekend dat Turkije opnieuw vijftien Koerden opgepakt hebben in verband met de bloedige aanslag van eerder in Diyarbakir. Er kwamen daar elf mensen bij om. De verantwoordelijkheid is opgeëist door de Koerdische splintergroepering TAK.

Italië behaalde gisteren een record aan bootvluchtelingen. In 24 uur redde het land 6500 migranten uit de zee. Er werden zo’n 40 reddingsoperaties uitgevoerd, op 20 kilometer van de Libische kust. De vluchtroute over zee heeft al 3165 levens geëist in 2016 (cijfers tot augustus). ‘De mensen die worden gered worden nu naar Italië gebracht. Daar komen ze terecht in overvolle vluchtelingenkampen met 140.000 vluchtelingen. Italië en Griekenland huisvesten veel meer vluchtelingen dan de rest van Europa. In 2015 is afgesproken dat andere landen, ook Nederland, meer vluchtelingen zullen opnemen maar dat is nog steeds niet gebeurd. Van solidariteit onder de EU-landen is geen sprake, ook niet onder de rijkere landen, zoals ons land dat een triple AAA status heeft. Nederland moet zijn afspraken nakomen zodat de vluchtelingen de zorg krijgen die ze nodig hebben.’ ‘De Turkije-deal was gesloten om de toestroom van vluchtelingen naar Europa in te perken en de vluchtroute van Turkije naar Griekenland te sluiten. Op deze route zijn ook veel vluchtelingen verdronken. Sinds de deal komen er inderdaad minder vluchtelingen naar Europa. Maar je moet je afvragen of dat wel een succes mag worden genoemd. Turkije is geen veilig land voor vluchtelingen, zegt de UNHCR en ngo’s. Veel kinderen kunnen er niet naar school, krijgen geen of weinig zorg en mensen leven onder erbarmelijke omstandigheden. Bovendien zitten er sindsdien duizenden vluchtelingen in Griekenland vast, die niet meer verder mogen reizen maar ook niet terug mogen naar Turkije. Met de Turkije-deal vegen we ons straatje schoon over de ruggen van vluchtelingen, die nu nog kwetsbaarder zijn geworden. Het wordt voor vluchtelingen vrijwel onmogelijk om legaal te vluchten. Hierdoor zijn ze afhankelijk van de gevaarlijke routes van smokkelaars. Dit kost mensenlevens. Zo is de route van Libië naar Italië een veel langere reis met meer risico. Er zijn niet meer vluchtelingen, maar er zijn wel meer doden.’ Daarvoor heeft het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken een oplossing bedacht. Zij willen bootvluchtelingen die op zee worden opgepikt, meteen terugsturen worden naar Afrika. Zo moet worden voorkomen dat vluchtelingen aan de gevaarlijke reis over de Middellandse Zee beginnen. Dat schrijft de krant Welt am Sonntag. Het idee is dat de vluchtelingen naar een land in Noord-Afrika, zoals Tunesië of Egypte,worden gebracht en daar asiel aanvragen. Mensensmokkelaars worden zo ook buitenspel gezet, althans dat is het idee. Het voorstel doet denken aan de Australische aanpak. Het zou een grote ommezwaai betekenen in het tot nu toe ruimhartige Duitse asielbeleid.De vraag is hoe humaan dit beleid is en daartoe dat gaat leiden.

In de Verdieping las ik deze week een essay van Lidwien Dobber over een onderwerp waar ik al meer dan 2 jaar aandacht aan heb besteed. Noem het het populisme, dat in Europa de kop op steekt, noem het het verlies van vertrouwen van het volk in de politiek, kijk naar het stemgedrag van de kiezers bij referenda (Europese Grondwet, Associatieverdrag EU/Oekraïne) hier in ons land maar ook in Engeland (Brexit). Het verzet van mensen die te hoop lopen tegen het CETA/ISDS vrijhandelsverdrag. Heeft de democratie nog wel draagvlak onder het volk? Dobber interviewt twee wetenschappers over dit onderwerp: Jan Luiten van Zanden, hoogleraar economische geschiedenis, hij studeerde af aan de VU op De Economische Ontwikkeling van de Nederlandse landbouw in de Negentiende eeuw, 1800-1914) en is Akademie-hoogleraar van de Koninklijke Nederland Akademie van Wetenschappen en hoogleraar Dr Don Kalb, cultureel antropoloog en maatschappijwetenschappen. Voor het associatieverdrag met Oekraïne geldt niet veel anders dan voor CETA, zegt Jan Luiten van Zanden. Een nee-stem tijdens het referendum van dit voorjaar was geen afwijzing van het pak papier waarin Europa en Oekraïne afspreken zich nader te verbinden. Het was een symbolisch verzet tegen een wereld die steeds killer wordt. Mensen voelen zich in de steek gelaten en ze hebben een punt, vindt de hoogleraar van Zanden, economische wereldgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Ouders en kinderen weten een ding zeker: dat volgende generaties krijgen het niet beter. Alle verhalen over de zegeningen van open grenzen en vrijhandel ten spijt, de administrateur, de heftruckchauffeur en de medewerker buitendienst zagen geen extra werk hun kant opkomen. De afgelopen twintig jaar verdwenen er juist banen naar Azië of anderen werden weg geautomatiseerd. Vaste aanstellingen veranderden in flexcontracten voor een beperkte periode. Wat kwam er wel hun kant op? Problemen met minderheden, want die trokken hun buurten binnen. Hun tegenstem was een symbolisch verzet, meent Van Zanden, tegen een elite die globalisering predikt, maar zich onvoldoende druk maakt over het feit dat niet iedereen ervan profiteert. Dat er onvoldoende aandacht is voor de sociaal/maatschappelijke gevolgen van het neo-liberale beleid. “Zestig procent van de stemmers wees het verdrag met Oekraïne af. Dan krijgt het kabinet zo’n duidelijk signaal en dan laat het een half jaar niets van zich horen”, zegt Van Zanden. In het zicht van de deadline, de Tweede Kamer had op 1 november duidelijkheid gewild, wrong premier Rutte zich alsnog in bochten om de kool en de geit te sparen. Van Zanden: “Kansloos, bij voorbaat. Hij kan het niet goed doen. Hij zal in Brussel nooit zeggen ‘we blokkeren dat hele verdrag’. En zo voedt hij het ongenoegen onder de nee-stemmers. Het wordt alleen maar erger op deze manier. Je wordt er soms een beetje somber van.” <citaat> Politici die zeggen dat vrijhandel werkgelegenheid oplevert of economische groei, gelooft men niet meer, zegt Van Zanden. En dat de EU nu de gebeten hond is, heeft ze enigszins over zichzelf afgeroepen. “Brussel is heel erg de boodschapper geworden van globalisering, vrijhandel, van liberalisering, flexibilisering. En in antwoord op de financiële crisis van de afgelopen jaren heeft de EU niet gezegd: nu gaan we eens goed voor elkaar zorgen. Nee, Griekenland moest snijden en Portugal zijn overheidstekorten terugbrengen. Misschien tegen wil en dank, want dat zat niet in het oorspronkelijke ontwerp, is de EU nu brenger van slecht, neo-liberaal nieuws.” Mensen hebben behoefte aan een warm holletje om in weg te kruipen en zich beschermd te voelen, maar Europa biedt dat niet. Twintig jaar geleden was het verzet tegen globalisering en vrijhandel onversneden links. Het waren vakbonden, anarchisten, studenten, consumentenclubs en milieu-activisten die in 1999 met tienduizenden naar Seattle trokken om te voorkomen dat de Wereldhandelsorganisatie daar kon vergaderen. Keien vlogen door de winkelruiten, politiewagens werden in elkaar gebeukt en kruispunten van de Noord-Amerikaanse stad bezet. De anti-globalisten vochten hun Battle of Seattle tegen de immer groeiende macht van multinationals en het grootkapitaal die zich, zo luidde de aanklacht, in hun honger naar nog meer geld aan geen arbeidsrecht of milieuwet iets gelegen lieten liggen.</citaat> Die strijd is nog steeds gaande, kijk naar de demonstranten tegen CETA, ISDS en TTIP. Het vertrouwen in Europa onder de bevolking over de neo-liberale toekomst van de EU ebt weg. Functioneert de democratie nog wel? Brussel en Frankfurt zijn de uitvoeringsstation van de neo-liberale doctrine. De Europese bevolking kan geen stem uitbrengen tegen het beleid dat de EU en de ECB voeren, ook al worden ondertussen wel de belangen verkwanseld door alle grenzen wagenwijd open te zetten! <citaat> Dat nu burgers ter linker- én ter rechterzijde spugen op globalisering, dat danken de politieke elites helemaal aan zichzelf, vindt professor Kalb. Het waren neo-liberale politici als de Amerikaanse president Reagan en de Britse premier Thatcher die in de tachtiger jaren het idee populariseerden van één grote wereldeconomie, waar bedrijven en investeerders geen strobreed in de weg werd gelegd, zodat die konden groeien en bloeien en zo de mensheid in hun vaart opzwepen. Maar ook links – ‘rechtse PvdA’ers’ – viel voor dat neo-liberale ideaal.</citaat> De neo-liberalen, de vrijemarktdenkers, hebben nooit aandacht besteed aan de vraag naar een socialer en democratischer vorm van de globalisering. Ik heb al meerdere malen daarvoor aandacht gevraagd, onder andere bij het financiële beleid van de eurogroep van Dijssel in het Griekse dossier. <citaat> Zette Den Haag geen grootse werkgelegenheidsprogramma’s op in krimpgebieden in Limburg of Groningen. “Nee, Nederland is een prachtig geval. Dat mag je niet eens een verzorgingsstaat meer noemen, daar is de participatiesamenleving afgekondigd. Iedereen moet nu heel hard rondrennen op zoek naar nieuwe baantjes voor zoveel maanden of weken. En zich steeds opnieuw scholen. En zelf zorgen voor zijn oude moeder. Natuurlijk is dat bedreigend.” Dus zet de demonstranten tegen een vrijhandelsverdrag met de Canadezen niet opzij als mensen die de rest van de wereld niets kan schelen, zegt Kalb. Zij maken zich juist zorgen over een wereldgemeenschap die afglijdt naar een wereldhandelsgemeenschap, waar niet de burger maar het kapitaal het voor het zeggen heeft.</citaat> En nu dan? Het is wachten op een mooi, nieuw idee, vreest Don Kalb, dat krachtig genoeg is om bakens te verzetten. “De trend is heel duidelijk: we zitten in een fase van populistisch afgedwongen desintegratie van transnationale verbanden. Een groeiende groep mensen gooit de kont tegen de krib.Wij willen de plofkippen uit Oekraïne niet importeren. Zolang politici niet weten hoe ze daarmee moeten omgaan, en dan bedoel ik niet de mensen er een procentje bijgeven, maar zaken grondig anders aanpakken, duurt dat voort.” Jan Luiten van Zanden is al even somber. “In de jaren na de oorlog had je het Keynesianisme, een ideologisch systeem dat duidelijk maakte: de overheid moet helpen anders wordt het nooit wat met de economie. Dat heeft 25 jaar goed gewerkt. Het neo-liberalisme had een precies tegenovergestelde ideologie. Was ook consistent, heeft een tijdje gewerkt. Nu zie ik alleen de duurzaamheidsagenda, maar daarmee keer je het ongenoegen onder de bevolking niet. Wilders’ favoriete stemmers Henk en Ingrid zijn niet met duurzaamheid bezig, dat heeft nog geen prioriteit. Dus is die agenda voor een kleine elite interessant, maar als richtinggevende ideologie zou die de sociale spanningen alleen maar vergroten. Voor Henk en Ingrid zit er niets in de pot.” </citaat> Lees de hele bijdrage in Trouw van 2 november 2016, van harte aanbevolen. De citaten passen in het maatwerk voor een nieuwe samenleving, waaraan ik al geruime tijd aandacht besteedt. Het beleid van Rutte mist de grote lijnen voor een nieuwe generatie. Dat klopt ook wel want het is Rutte zelf die op 2 september 2013 in zijn H.J. Schoo-lezing stelde ‘verwacht vanavond van mij geen visie op de toekomst’ ‘Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert’ verduidelijkte de premier. ‘Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ Hij beperkt zich tot idealen: het realiseren van doelstellingen. Op de TV hoor ik hem, in een spotje van de VVD, ‘ik heb een plan met Nederland, maar hij kan het nog niet invullen hoe hij gaat realiseren dat Nederland blijft zoals het nu is en dat de kinderen het net zo goed krijgen, qua welvaart en welzijn, als de ouders van nu. Dat is niet te realiseren in het licht van de globalisering van de wereld en ontwikkelingen in de EU en de ECB. En over hoe het verder gaat met vluchtelingen die op zoek zijn naar vrede, veiligheid en een toekomst. En de afloop van de oorlog in het Midden Oosten en de onrust in Afrika. Op de lange termijn hebben we van Rutte niets te verwachten. De problemen zijn te complex om op te lossen en ook het te hulp roepen van Mario Draghi, de president van de ECB, zal niet de gewenste oplossing bieden. Ik vrees zelfs dat het monetaire beleid een enorme financiële chaos zal teweegbrengen. De toepassing van de EMU-normen (3% bbp en 60% bbp) zullen het tegenovergestelde resultaat opleveren dan de oorspronkelijke doelstellingen. We moeten terug naar Keynes en de overheden laten investeren in grote infrastructurele voor de volgende generaties. We moeten weg van het neo-liberalisme, weg van de Regeringsleiders zonder visie, weg van de techneuten die ‘modellen’ uitvoeren. Ik doel hier op het werk van de eurogroep van Dijssel. Rutte zegt wel dat hij een plan heeft bedacht, maar interessant is van hem te horen hoe hij gaat reageren op de leegloop van personeel dat in de detailhandel werkt. MvKinsey schat in dat de komende tien jaar tussen de 55.000 en 130.000 voltijdsbanen op de winkelvloer zullen gaan verdwijnen, als gevolg van de digitalisering van de administratie, de doorgroei van webwinkels en een daling van het vloeroppervlakte van winkels met, schatting, 20 tot 35%. En laten wij niet onderschatten dat het mkb ook concurrentie krijgt vanuit het buitenland. En welke gevolgen voor de werkgelegenheid ondervinden offshore bedrijven als gevolg van de fors gedaalde olieprijs?

In de VK las ik een kritisch artikel van over het beleid van Draghi. De Europese economie hangt volgens Duitse topeconomen nog altijd uit het lood. Economische hervormingen moeten in hun ogen de ondersteunende rol van de Europese Centrale Bank (ECB) overnemen, terwijl juist dat ruime stimuleringsbeleid de onwil om de economie aan te pakken maskeert. Dat stelt de economische adviescommissie van de Duitse regering in een deze week gepubliceerd rapport. De economen, die bekendstaan als ‘wijze mannen’, waarschuwen daarin dat overheden steeds minder bereid zijn hun economie te hervormen en dat sommige eurolanden nog altijd te weinig begrotingsdiscipline laten zien. Zij worden daarbij volgens de adviseurs geholpen door het ongekend ruime beleid van de ECB, dat op zijn beurt bovendien de financiële stabiliteit in de eurozone in gevaar brengt. Die scheve situatie bedreigt in de ogen van de Duitsers de toekomst van het hele Europese project. Alleen met “fundamentele hervormingen” kan de economische kracht van de EU op langere termijn worden gegarandeerd, stellen zij.

Koen Haegens schrijft deze week een artikel over de vijfde verjaardag van Mario Draghi als ECB-president. Aanvankelijk bejubeld als de redder van de euro, dreigt de centrale bankier nu alsnog alles te ontglippen. Tovenaar, monetaire magiër, Super Mario: geen bijnaam leek de afgelopen jaren te vergezocht voor Mario Draghi. Deze week, vijf jaar geleden, stelde hij zijn eerste daad als president van de Europese Centrale Bank. Hij verlaagde de rente gelijk met een kwart procent. Achteraf gezien was dat slechts een voorbode van al het vuurwerk dat nog zou komen. Het zit allemaal verstopt in de beroemde uitspraak waarmee hij in 2012 de financiële paniek bezwoer. ‘De ECB’, stelde Draghi, ‘staat klaar om alles te doen wat nodig is om de euro te behouden.’ Whatever it takes. Drie woorden, uitgesproken met een charmant Italiaans accent, waarmee hij volgens vriend en vijand de euro heeft behoed voor de ondergang. Maar diezelfde drie woorden hebben hem het afgelopen jaar, volgens menigeen, doen uitgroeien tot het grootste gevaar voor het continent. Het begint in 2011 zo goed. ‘Mamma mia’, kopt Bild aanvankelijk angstig over de Italiaan die de scheidende ECB-president Jean-Claude Trichet wil opvolgen. ‘Bij de Italianen hoort inflatie bij het leven als tomatensaus bij pasta.’ Zelfs de invloedrijke boulevardkrant blijkt in de daaropvolgende maanden niet bestand tegen het charmeoffensief van Draghi. De geboren Romein, hoofd van de Italiaanse centrale bank en daarvoor onder meer werkzaam voor Goldman Sachs, presenteert zich als Duitser dan de Duitsers zelf. Een inflatiebestrijder pur sang. Met effect: zelfs bondskanselier Angela Merkel steunt zijn kandidatuur. Zij zet Super Mario neer als een echte Pruis’, luidt de geruststellend bedoelde conclusie. Niets blijkt minder waar. Vanaf zijn eerste werkdag in Frankfurt heeft Draghi het ene na het andere monetaire heilige huisje gesloopt. Hij verlaagt de rente niet zomaar, hij maakt haar negatief. Onder het vaandel van ‘monetaire verruiming’ koopt de ECB voor meer dan 1.000 miljard euro aan staatsobligaties op. Zelfs bedrijven kunnen zich dankzij die onorthodoxe geldpolitiek sinds kort kosteloos in de schulden steken. Een enkele onderneming krijgt zelfs geld toe op haar obligaties. Draghi maakt de metamorfose compleet door de grijze technocraten neer te zetten als supersterren. Hij wordt de machtigste man van Europa. De laatste dijk tussen de burger en de financieel-economische zondvloed. Met zijn invloed groeit ook de kritiek. Eerst van Duitse en Nederlandse centrale bankiers, natuurlijk. Inmiddels lijkt zo’n beetje iedereen het gemunt te hebben op Draghi. Rechts ziet onder hem het inflatiegevaar oplaaien, links verwijt de Italiaan dat zijn beleid sociale ongelijkheid vergroot. Spaarders en gepensioneerden voelen zich slachtoffer en zelfs vanuit de financiële markten zwelt de kritiek aan. ‘De realiteit’, schrijft hoofdeconoom David Folkerts-Landau van Deutsche Bank deze week, ‘is dat sinds Draghi’s fameuze ‘whatever it takes’-speech in 2012, de eurozone amper groei heeft gekend, maar wel de slechtst presterende arbeidsmarkten van de industriële wereld, onhoudbare schuldenbergen en een inflatie die ver onder de eigen doelstelling van de centrale bank ligt.’ De conflicten sluipen ook het gloednieuwe hoofdkantoor van de ECB binnen. Draghi’s twee belangrijkste medestanders in de leiding zetelen op de 38ste etage. Eén verdieping hoger zitten zijn twee gedoodverfde tegenstanders, een Duitse en een Luxemburger. Van de ooit zo discrete omgangsvormen van de centrale bankiers is weinig meer over. Geen gelegenheid wordt onbenut gelaten om kritiek te spuien. Meerdere Duitsers zijn de afgelopen jaren bij de ECB met ruzie vertrokken. Toch moet zelfs bij Draghi zelf de twijfel van tijd tot tijd ook toeslaan. Draghi blijft er ogenschijnlijk stoïcijns onder. Mensen om hem heen noemen de Italiaan een raadsel. Hij staat bekend als buitengewoon intelligent, afstandelijk en berekenend. Op persconferenties blijft hij de steeds kritischer vragen op de hem kenmerkende manier beantwoorden. Beleefd maar kortaf, op een toon waarin verbazing doorklinkt over zoveel onbegrip en stommiteit bij de vragenstellers. De realiteit is echter dat de economische groei in de eurozone na vijf jaar Draghi ver onder de verwachtingen scoort. De inflatie blijft nihil. Ondertussen nemen de risico’s op de balans van de ECB met sprongen toe. In 2018 zullen die opgelopen zijn tot het astronomische bedrag van 2.000 miljard euro, berekende Deutsche Bank. In de verte pakken zich nog veel donkerder wolken samen. Na de Brexit dreigt een Italiaans vertrek uit de eurozone – veel zal afhangen van het referendum begin december. Het Portugese herstel hapert, de Griekse problemen etteren onverminderd door. Het lijkt erop dat de eurocrisis te vroeg overwonnen is verklaard. Draghi’s positie valt in dat geval niet te benijden. Zijn bewindsperiode duurt nog drie jaar (2011-2019). In die tijd kan de centrale bankier alsnog zijn reputatie als tovenaar redden. Maar het gevaar neemt zienderogen toe dat hij de geschiedenis heel anders zal ingaan. Als een dr. Faustus, de geleerde die een pact sloot met de duivel, maar wiens bovenmenselijke krachten zich uiteindelijk tegen hem keerden.

DFT: De premies bij Nederlands grootste pensioenfonds ABP gaan de komende jaren substantieel stijgen. De premieverhoging zou dermate fors zijn dat besloten is die over een paar jaar uit te smeren. Woordvoerders van zowel de overheidswerknemers als werkgevers bevestigen dat zij fasering zijn overeengekomen. Volgens vakbond FNV moet daarbij gedacht worden aan een totale premieverhoging van meerdere procenten voor de ongeveer een miljoen ambtenaren en leraren. Ter illustratie: een premieverhoging met drie procentpunt bij ABP kost in totaal zo’n €1 mrd. De werkgevers laten zich niet uit over bedragen. De Nederlandse pensioenfondsen zijn er afgelopen maand gemiddeld iets beter voor komen te staan. Daarmee lijkt de kans dat volgend jaar op pensioenen gekort moet worden bij sommige fondsen iets afgenomen. Maar de meeste fondsen zijn nog niet uit de gevarenzone. Volgens onderzoeksbureau Aon Hewitt stegen de zogeheten dekkingsgraden in oktober in doorsnee van 97% naar 99%. De fondsen zagen hun financiële gezondheid weer wat toenemen omdat de rentes iets omhoog gingen. Daardoor namen hun verplichtingen gemiddeld 4% af. Het moment waarop gepeild wordt of er volgend jaar gesneden moet worden in de pensioenen komt dichterbij. Alles hangt af van de mate waarin de fondsen per 31 december in staat zijn om aan hun verplichtingen te voldoen. Bij de grootste fondsen, zoals ABP en PFZW, schommelden de graadmeters de laatste maanden rond de 90%. Dat is dichtbij de kritische grens waarbij volgens de regels aan kortingen niet valt te ontkomen. Daar komt dat in 2014 pensioenfondsen gebukt gingen onder slechte bestuurders. Van de zittende bestuurders bleek bij toetsing een kwart ongeschikt. Toezichthouder DNB toetste in 2014 in totaal 91 bestuurders. 22 van hen kwamen niet door die screening, zo schrijft staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken) in reactie op vragen van D66-Kamerlid Van Weyenberg. Al eerder was gemis aan kwaliteit bij bestuurders vastgesteld. Het verbaast mij niet, kijkend naar productontwikkelingen op de financiële markten, die herscholing vereisen. De wanhoopskreet van Rutte in het afgelopen weekend is niet geslaagd. Het kabinet heeft geen deal met de oppositiepartijen kunnen sluiten, die een gewijzigd associatieverdrag met Oekraïne aan een meerderheid in de Eerste Kamer moeten helpen, liet de premier weten aan de Tweede Kamer. Het kabinet neemt anderhalve maand meer de tijd om met de EU-partners en Oekraïne verder te onderhandelen met als doel om aan het verdrag bepaalde juridisch bindende teksten toe te voegen, waardoor Nederland toch zou kunnen ondertekenen. Rutte denkt dat hij het parlement over de streep kan trekken als hij met een resultaat terugkomt uit Brussel dat tegemoetkomt aan de bezwaren van oppositiepartijen, waardoor ratificering mogelijk wordt. Worden politieke partijen bij de komende verkiezingen afgerekend over hun stemgedrag over het Associatieverdrag met Oekraïne. Hoe reageert Oekraïne als het Verdrag wordt ontdaan van zo’n beetje alles waarmee de Oekraïense bevolking ‘lekker’ is gemaakt. De vraag is welke juridische staat een verklaring heeft waarnaar in het Associatieverdrag niet naar wordt verwezen, waarin beperkingen zijn opgenomen met betrekking tot toetreding naar een EU-lidmaatschap, dat er geen militaire bijstand wordt gegeven en er geen sprake zal kunnen zijn van extra geld en vrij verkeer van werknemers voor Oekraïne. Oekraïne zal ook duidelijker moeten maken hoe corruptiebestrijding gaat worden aangepakt. Het begrip ‘extra geld’ zal nog moeten worden uitgewerkt. Onder de verklaring wordt verstaan een juridisch bindende oplossing in de vorm van een documentair stuk van de 27 Europese Regeringsleiders. Zonder Nederlandse instemming gaat het Verdrag niet door en dat is volgens Rutte slecht voor de internationale verhoudingen. Het zou vooral Rusland teveel in de kaart spelen.

Duits EU-commissaris Günther Oettinger, bevoegd voor digitale economie en samenleving, heeft Wallonië te kijk gezet voor een publiek van 200 genodigden. Op de ‘EuropAbend’ van het Duitse ondernemersverbond AGA in Hamburg sprak hij van “een microregio die geleid wordt door communisten die heel Europa blokkeren”. In een adem beledigde hij ook de Chinezen, homoseksuelen, vrouwen en Duitse politici. Hij heeft achteraf zijn verontschuldigingen aangeboden voor de naar racisme riekende beledigingen. Het discours leek meer op toogpraat dan op een speech van een EU-commissaris.

De 8.000 tegenstanders van CETA/ISDS en TTIP die vorig weekend op het Amsterdamse Museumplein nog luidkeels protesteerden, zullen het afkeurend hebben aangezien. Breeduit lachend ondertekenden Europese Commissie-baas Jean-Claude Juncker en Canadese premier Justin Trudeau 30 oktober 2016 het volgens hen ‘historische’ CETA-verdrag dat de bijna 550 miljoen inwoners van de EU en Canada miljarden aan nieuwe welvaart moet brengen. Ook EU-president Donald Tusk was joviaal gestemd. De frustratie over het last minute Waalse verzet leek als sneeuw voor de zon gesmolten. Europa kan wel degelijk afspraken maken, wilden de EU-leiders maar al te graag uitstralen naar de Canadezen. De EU-vreugde levert maar weinig chagrijn op bij de bonte coalitie van milieuactivisten, vakbondsleden en antiglobalisten. De tegenstanders beseffen dat er een slag verloren is, maar niet de oorlog.

Binnenkort verschijnt het boek ‘Het klopt wel, maar het deugd niet, over de maatschappelijke moraal, die in het nauw verkeert, van de hand van de journalist Stevo Akkerman. Het gedrag is amoreel, de uitkomst immoreel.” Joris Luyendijk: het amorele systeem leidt tot immorele uitkomsten. Dealers hebben tijdens hun studie economie, zeker als dat aan een Angelsaksische topuniversiteit was, geleerd dat het resultaat van hun werk toch moreel is omdat het bijdraagt aan economische groei. En dat is waar het tegenwoordig allemaal om draait. Dat is hun dogma. Daarin zijn ze heel kwetsbaar, want als dat dogma niet klopt, als het leven niet draait om het vergaren van almaar meer spullen, vervalt de rechtvaardiging van hun amorele systeem.” De wereld van het grote geld ziet zichzelf als een ‘amoreel universum’. Begin 2016 wordt duidelijk uit de Panama Papers dat de staatsbank ABN Amro een financieel product aanbiedt aan klanten die in belastingparadijzen bankieren in verhullende bedrijfsconstructies. De overheid werkt indirect mee aan belastingontduiking of -ontwijking. Klanten die gebruik maken van een nominee shareholder, aandeelhouder in naam, waarbij de echte eigenaren buiten beeld voor derden kunnen blijven. Dat is niet strafbaar. De plicht om daarover de fiscus te informeren ligt bij de ‘onbekende’ klant. De bank staat daarbuiten, zegt minister Dijsselbloem. Aan de andere kant wil de minister deze constructie gaan verbieden voor trustkantoren, die niets anders doen dan de grenzen van het fiscale recht op te zoeken voor multinationals en de rijken dezer aarde met als motivering dat ‘als het niet verboden is is het dus toegestaan’. Belastingontduiking is illegaal, belastingontwijking niet. Er worden constructies bedacht waarmee door de mazen van de wetgeving fiscale sluiproutes worden gezocht met landen met het laagste belastingtarief. Welke schade dat oplevert voor de samenleving is niet relevant want het maatschappelijk belang ligt voorbij de horizon van de meewerkende bank. De minister schrijft in 2 agenda’s maar het resultaat is immoreel.

De autoverkopen vielen in oktober fors lager uit dan een jaar eerder. Dealers brachten ruim 30.000 nieuwe personenauto’s aan de man. Dat is 22% minder dan in oktober vorig jaar, blijkt uit nieuwe cijfers van brancheorganisaties BOVAG en RAI Vereniging. De verkoop van nieuwe auto’s blijft al maanden achter ten opzichte van een jaar geleden. Dat komt vooral door de nieuwe bijtellingsregels die begin dit jaar ingingen. Autobedrijven en leasemaatschappijen hebben eind vorig jaar juist extreem veel nieuwe diesels en stekkerwagens op kenteken laten zetten, om nog te profiteren van de oude belastingtarieven. Verder worden er de laatste tijd veel relatief jonge tweedehandsjes uit het buitenland gehaald. Best verkochte merk in oktober was Volkswagen, gevolgd door Renault en Peugeot. Het populairste model was de Volkswagen Golf. Andere types die vaak de showrooms uitreden waren de Opel Astra en de Volkswagen Polo.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg schrijven in hun wekelijkse column in DFT: de meeste politieke partijen hebben afgelopen week hun verkiezingsprogramma’s naar het Centraal Planbureau (CPB) gestuurd. De onafhankelijke rekenmeesters gaan de komende maanden met hun computermodellen aan de slag om begin februari 2017 een zogenoemde doorrekening te kunnen presenteren. Bij deze presentatie, die ruim een maand voor de verkiezingen op 15 maart 2017 verschijnt, worden voor elk programma de effecten in beeld gebracht van de voorstellen waarmee partijen kiezers willen werven. Het gaat daarbij onder meer om de gevolgen voor de werkgelegenheid, koopkracht, gezondheidszorg, pensioenen en de overheidsfinanciën, zoals het begrotingstekort en de staatsschuld. Zo kunnen kiezers een goed beeld krijgen van de effecten die partijen in de nieuwe regeringsperiode 2017-2021 met hun beleidsvoorstellen willen realiseren. Nu al staat vast dat er in deze periode weinig financiële ruimte bestaat voor het terugdraaien van lastenverzwaringen en bezuinigingen die zijn doorgevoerd door het kabinet Rutte 2 en voor nieuwe leuke dingen voor de kiezers. Dat komt door de optelsom van verschillende redenen. In de eerste plaats door een verwachte matige economische groei tussen 1%-2% die (te) weinig extra geld voor de schatkist oplevert. Daarnaast heeft Nederland een hoge belastingdruk die omlaag moet en gelden er Europese wettelijke regels voor gezonde overheidsfinanciën waaraan voldaan moet worden. Politieke partijen die met belastingverhogingen het beleid van Rutte 2 willen corrigeren om zo ruimte te creëren voor extra uitgaven, bijvoorbeeld in de zorg, worden geconfronteerd met de negatieve effecten van deze lastenverzwaring: ze remmen de groei, kosten banen en leveren daardoor per saldo geen of maar weinig extra inkomsten op. Ik wacht maar even af waar het CPB over drie maanden mee aankomt.

©2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 4 november 2016; week 44: AEX 440,51; BEL 20 3.439,55; CAC-40 4377,46; DAX 30 10.259,13; FTSE 100 6693,26; SMI 7.593,20; RTS (Rusland) 971,20; DJIA 17888,28; NY-Nasdaq 100 4.660,456; Nikkei 225 16905,36; Hang Seng 22.675,66; All Ords 5263,10; SSEC 3125,317; €/$ 1,1148; goud $1304,00; dat is €37576,99 per kg, 3 maands Euribor -0,312% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,373%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,259%, 10 jaar VS 1,7879%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,169, elders €1,244.

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.