UPDATE05092015/288 Nog geen consensus over vluchtelingenstroom

Ons kabinet komt op Prinsjesdag met een feestbegroting omdat het allemaal zo goed gaat. Daarvan kennis nemende vraag ik mij af of ik ontwikkelingen, die een jubelstemming hebben teweeggebracht, heb onderschat of dat wij een rad voor de ogen krijgen gedraaid? Terugkijkend naar de gevolgen van het monetaire beleid van de ECB met betrekking tot de kwantitatieve geldverruiming van €60 mrd per maand, moet ik vaststellen dat die overliquiditeiten een extreem lage rente in stand houden en geen inflatoire prijsontwikkeling teweegbrengen. Mijn stelling dat de waarde van de euro mede wordt bepaald door het rendement op beleggingen. Het tienjaars rendement staat is nog geen één procent, maar de notering van de euro t/o blijft binnen de bandbreedte. Ik doel daarmee te zeggen dat tot dusverre het vertrouwen in de euro niet ernstig is beschadigd. Daar ben ik negatiever over geweest dan de ontwikkelingen tot dusverre. Alle pijn die er is, in Nederland, Europa en in andere delen van de wereld, wordt weggemasseerd met grote hoeveelheden liquiditeiten in het bankwezen, die voor een appel en een ei beschikbaar zijn. Vooralsnog blijf ik bij mijn behoudende visie op de toekomst, maar wel met een positief perspectief voor technische en communicatieve ontwikkelingen un het vooruitzicht. Om daar te komen zal wel eerst alle overtollige ballast veroorzaakt door de laatste twee generaties moeten worden opgeruimd.

Nederland en de Europese Unie worden geteisterd door een aantal complexe problemen. Neem de stroom (boot)vluchtelingen en asielzoekers richting West en Noord-Europa. De 28 EU-landen hebben het probleem zwaar onderschat. De laatste insteek was dat het dit jaar om 40.000 instromers zou gaan. Juncker van de EC komt komende week met vaste quota voor de 28 lidstaten, waarmee 160.000 vluchtelingen worden toegewezen. Nederland gaat daarin voor 5% participeren: 8.000 vluchtelingen. Ik ga er nu vanuit dat er nu een miljoen vluchtelingen de oversteek vanuit het Midden Oosten en Libië naar Europa wagen. Er zijn dit jaar al 2600 verdronken. Merkel zegt dat Duitsland 800.000 vluchtelingen verwacht in 2015. In haar eigen land is er veel verzet vanuit de rechts-radicale groepen. Merkel waarschuwde deze week de EU-landen dat het Schengen akkoord ter discussie komt te staan als er geen acceptabele quotering tot stand komt. Maar of dat op orde komt is zeer de vraag. Tot dusverre heeft de politieke elite achter de feiten aan gelopen. We zien nu dat in delen van Europa sprake is van bestuurlijke wanorde als we kijken naar de Zuid-Europese landen en de Balkan. Het ontbreekt de huidige regeringsleiders aan macht en kracht om hier nu nog orde te scheppen in de chaos die er heerst. Op hun subtop in Praag hebben de leiders van Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije zich in een gezamenlijke verklaring opnieuw uitgesproken tegen een verplicht quotum vluchtelingen. Premier Kopacz van Polen, Orban van Hongarije, Sobotka van Tsjechië en Fico van Slowakije blijven zich verzetten tegen het voorstel van Frankrijk en Duitsland om de vluchtelingen eerlijk te verdelen over de EU-landen.

De vier Oost-Europese landen, verenigd in de zogenoemde Visegrad-groep, vinden bovendien dat de grenzen beter moeten worden bewaakt en dat er harder moet worden opgetreden tegen mensensmokkelaars. Op de persconferentie na afloop van het bilaterale overleg in Praag lieten Tsjechië en Slowakije doorschemeren dat ze voorstander zijn van een 'treincorridor', om vluchtelingen vanuit Hongarije doorgang te bieden naar Duitsland en Oostenrijk. Als Boedapest, Wenen en Berlijn het eens worden over zo'n doorreis, zullen Tsjechië en Slowakije meewerken door de vluchtelingen over het spoor doorgang te verlenen, zei de Tsjechische minister van Binnenlandse Zaken Chovanec tegen verslaggevers. Welke gevolgen deze stellingname zal hebben voor de stabiliteit van Europa zal komende week moeten blijken. De volksverhuizing die gaande is houdt niet op bij de grenzen van de Europese Unie. Dan rijst de vraag wat er gaat gebeuren met vluchtelingen die hier niet kunnen blijven en die niet terug kunnen naar hun thuisland. Wij moeten ons ook realiseren dat alle vluchtelingen komen uit andere culturen met andere normen en vormen. Wij hebben een Christelijk/Joods fundament en de vluchtelingen voornamelijk een islamitisch. Deze week kwamen dagelijks tot wel 3000 vluchtelingen aan. Gelukkig is er in ons land, maar ook elders in Europa nog draagvlak voor hulp aan menden in nood. Ons kabinet zit met een opvang en huisvestingsprobleem voor asielzoekers met een zonder verblijfsvergunning, als gevolg van een groot tekort aan sociale huurwoningen. Drie jaar geleden heeft het Kabinet de bouw van huurwoningen door woningbouwverenigingen aan banden gelegd en de kassen van deze bouwverenigingen leeggeroofd. De rekening daarvan wordt nu gepresenteerd. Ik ben zelf voor het binnenlaten van vluchtelingen uit oorlogsgebieden, maar hoe vang je die op, hoe gaat de integratie verlopen, hoe worden ze onze taal machtig en hoe krijgen we ze aan het werk? Een ander probleem van het kabinet is de salarisverhogingen aan ambtenaren van 5,05% plus €500 in de komende twee jaar. Plasterk heeft daarover onderhandeld met drie kleine(re) vakbonden en het FNV, veruit de grootste vakbond, gepasseerd. De zaak ligt nu bij de voorzieningenrechter. Dan is er een uitspraak van de rechter in de zaak van Urgenda over de CO2 uitstoot. Het kabinet tekent beroep aan tegen de uitspraak van de rechter dat Nederland meer moet ondernemen om de uitstoot van CO2 te verminderen. De uitspraak afgelopen juni in de zaak die milieuorganisatie Urgenda tegen het kabinet aanspande kwam als een grote verrassing. Hoewel de coalitie zich hierna een tijdlang moest beraden op eventuele vervolgstappen, werd er rekening mee gehouden dat het kabinet beroep aan zou tekenen. Dat is deze week nu ook gebeurd. Greenpeace Nederland en Milieudefensie hebben negatief op het kabinetsbesluit gereageerd. Zij vinden dat de coalitie werk moet maken van het terugdringen van de CO-uitstoot in plaats van het aanvechten van het vonnis: “het kabinet zegt eigenlijk: we hebben beloofd klimaatverandering aan te pakken, maar we vertikken het om dat waar te maken. (…) Het is ongeloofwaardig een beroep te doen op andere landen om méér CO2 te besparen, terwijl Nederland zelf zijn zaken niet op orde heeft.” De zaak leidde tot discussies over hoe ver de bevoegdheden van de rechter reiken, zowel onder juridische experts als onder politici. De rechter vindt dat de Staat de zorgplicht heeft om het leefmilieu te beschermen en te verbeteren. De VVD en PvdA vinden dat gekeken moet worden naar of de rechter uitspraak heeft gedaan over een kwestie die eigenlijk aan de politiek is om over te beslissen. ” Het kabinet zet vraagtekens bij de omvang van de toetsing door de rechter van de aan de overheid toekomende beleidsruimte en de daarmee gepaard gaande afweging van uiteenlopende belangen.” Maar ook de manier waarop het internationaal recht bij de zaak betrokken werd heeft tot aarzelingen geleid bij de coalitie. “Het gaat ondermeer om de vraag of internationale verdragen en afspraken, zoals het Kyoto Protocol, die zich niet rechtstreeks tot burgers richten en die open normen bevatten op deze wijze kunnen doorwerken in het Nederlands recht. Tevens wil het kabinet een oordeel van een hoger rechtscollege over de wijze van invulling van de zorgvuldigheidsnorm.” In de tussentijd moet het kabinet, omdat er een rechterlijke uitspraak is gedaan, wel concrete extra milieumaatregelen nemen. Staatssecretaresse Mansveld zegt hier tot het hoger beroep (dat wel drie jaar kan duren) heeft gediend de overheid werk er werk van dient te maken, maar noemt het milieubeleid van het kabinet “reeds ambitieus”. Ook wordt gevreesd voor precedentwerking. Het kabinet is bang dat het vonnis er mogelijk toe leidt dat allerlei belangenorganisaties nu rechtszaken tegen de Staat aan gaan spannen. Urgenda zegt dat, als het de coalitie echt te doen is om de bevoegdheden van de rechter, er een betere strategie mogelijk is dan het aantekenen van hoger beroep. “Als dat zo is, dan kan een Minister aan de Procureur-Generaal bij de Hoge Raad vragen om ‘cassatie in belang der wet’ in te stellen. Dat scheelt een paar jaar en veel geld.” De uitspraak leidde tot onenigheid tussen de coalitiepartijen. De VVD wilde in hoger beroep, de PvdA wilde extra milieumaatregelen nemen. Er ontstond direct discussie over wat deze maatregelen zouden moeten behelzen. Het besluit om alsnog in hoger beroep te gaan is mogelijk een compromis. De zaak die Urgenda samen met bijna 900 mede-eisers aanspande tegen de Staat zorgde in juni voor veel ophef. Bepaald werd dat Nederland de CO2-uitstoot in 2020 met minstens een kwart moet hebben teruggedrongen ten opzichte van peiljaar 1990. Het ziet ernaar uit dat de overheid onder deze zorgplicht uit probeert te komen door van andere landen 'quota' te kopen, waarmee Nederland zou voldoen aan de eis maar daarvoor de uitstoot van CO2 niet hoeft te beperken. Daarmee kunnen de kolencentrales buiten schot blijven. Dan nog een paar woorden over een voorzet van CDA-voorman Buma over de opvang van vluchtelingen in het Midden Oosten in zogenaamde 'safe havens'. Nederland dat zich profileert met een voorstel om vluchtelingen te beschermen in Syrië tegen IS geweld. Ik verwijs U naar de geschiedenis van de val van Srebrenica op 11 juli 1995, over de inname door het Bosnische leger van Ratco Mladić en de daaropvolgende deportatie en genocide van meer dan 7000 moslimjongens en -mannen, die formeel onder bescherming stonden van een VN-bataljon bestaande uit Nederlandse militairen. En dan nog een keer het dossier over de Nationale Politie. We weten inmiddels dat minister Opstelten er een potje van heeft gemaakt. De reorganisatie van de politie om te komen tot één Nationale Politie gaat twee keer zoveel kosten als was begroot. Het budget wordt verhoogd met €230 mln naar €460 mln. Daarnaast gaat de fusie van de 26 politieregio's vijf jaar duren in plaats van de vooraf afgesproken twee jaar. Verantwoordelijk minister Ard van der Steur schrijft in de nota dat na ruim twee jaar reorganiseren de vorming van een nationaal korps veel ingewikkelder blijkt te zijn dan gedacht. De ICT en de administratie zijn niet op orde. Er is veel onrust onder het personeel. Er zijn te weinig rechercheurs en er zijn zorgen over de kwaliteit van het werk van de recherche. Er gaan specialisten geworven worden op financieel-economisch gebied en voor cybercrime. De politie kan door alle problemen niet goed genoeg inspelen op de veiligheidsproblemen in steden, dorpen en wijken. 'Er is te weinig ruimte voor lokaal maatwerk', concludeert minister Van der Steur. Hij neemt een aantal maatregelen: burgemeesters krijgen meer te zeggen over de veiligheid in hun eigen stad of dorp, de reorganisatie van het personeel krijgt topprioriteit, computersystemen worden verbeterd en politiemensen worden bijgeschoold. Naast de verlening van de reorganisatie met drie jaar en een verdubbeling van de kosten schrijft Van der Steur dat er vermoedelijk nog €70 mln extra nodig is om van de Nationale Politie een succes te maken.

De fabrieksorders in Duitsland zijn in juli veel sterker gedaald dan verwacht. De orders namen met 1,4% af op maandbasis, waar een daling van de orders met 0,6% was voorzien. Ten opzichte van dezelfde maand in 2014 daalden de Duitse fabrieksorders in juli met 0,5%. Bovendien werd de stijging voor de maand juni, van 2%, bijgesteld naar +1,8%. In juli stegen de binnenlandse orders met 4,1%, terwijl de buitenlandse orders met 5,2% afnamen. Dit bericht viel slecht op de beurzen.

De activiteit in de industrie van China is afgelopen maand afgenomen. Dat blijkt uit cijfers van de Chinese overheid. De inkoopmanagersindex waarmee de activiteit wordt gemeten, zakte deze maand van 50 naar 49,7. Een stand lager dan 50 wijst op krimp. De graadmeter kwam in augustus uit op het laagste niveau van de afgelopen drie jaar. De vergelijkbare graadmeter die wordt opgesteld door de private partijen Caixin Media en onderzoeksbureau Markit wijst ook op krimp. Hun cijfers geven al langere tijd aan dat de industrie in 's werelds op een na grootste economie achteruitgaat. De dienstensector in China vertoonde afgelopen maand wel opnieuw groei. Zorgen over de afzwakkende economische groei in China zorgen al enige tijd voor onrust op de financiële markten. De nieuwste cijfers over de industriële productie zetten aandelenbeurzen in het Verre Oosten deze week opnieuw op verlies. Uit Japan en India kwamen deze week positievere berichten dan uit China. Vergelijkbare graadmeters gaven daar aan dat de industriële productie in augustus daar verder is gegroeid.

China heeft 197 mensen gestraft voor het via internet verspreiden van geruchten over de recente beurscrash en over de dodelijke explosies in Tianjin. Een journalist en beursambtenaren behoren tot de arrestanten. Verdere bijzonderheden werden niet gegeven door het Chinese staatspersbureau Xinhua. De Chinese aandelen kregen vorige week een klap te verwerken toen aandelen flink minder waard werden. Dat werkte wereldwijd door op de aandelenmarkten. Volgens de Britse krant Financial Times zou vorige week op een bijeenkomst van hoge Chinese ambtenaren zijn besloten te stoppen met het stimuleren van de financiële markt en in plaats daarvan mensen te straffen die ervan worden verdacht „de markt te destabiliseren”.

De belangrijkste centrale banken moeten wachten met het verhogen van hun rentes totdat de wereldeconomie aan kracht heeft gewonnen. In de afgelopen maanden heeft de economie juist aan kracht ingeboet. Dat stelde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) aan de vooravond van de G20-bijeenkomst in de Turkse hoofdstad Ankara. De wereldeconomie groeit in ,,bescheiden'' mate en in een lager tempo dan aan het begin van dit jaar werd voorzien, meent het IMF. Dat komt onder meer doordat de verwachte impuls van lagere olieprijzen niet uit de verf is gekomen en door de lage inflatie in alle belangrijke economieën. De afgelopen weken kwam daar de angst bij dat de wereldeconomie ontspoort door de afkoeling van de Chinese economie. De Europese Centrale Bank (ECB) zou er volgens IMF-directeur Christine Lagarde goed aan doen zijn steunprogramma, dat onder meer bestaat uit het opkopen van staatsobligaties, te verruimen. ,,Mocht blijken dat de ontwikkeling van de inflatie achterblijft bij de doelstellingen voor de middellange termijn, moet het programma worden aangepast''. Ook de centrale bank van Japan moet zich opmaken voor extra steunmaatregelen, aldus Lagarde. Lagarde riep de Amerikaanse centrale bank opnieuw op geduldig te zijn met zijn rentebeleid. De FED, die al sinds 2008 een rentetarief van vrijwel 0% hanteert, vergadert over twee weken over de vraag of het tarief omhoog kan. In juni stelde Lagarde al dat de FED tot volgend jaar zou moeten wachten met de eerste verhoging sinds 2006. Aandelenbeurzen reageerden teleurgesteld op het banenrapport over augustus in de VS. Het aantal nieuwe banen is toegenomen met 173.000. Dit getal valt tegen, de kans op een rentestijging door de Federal Reserve in september in de VS is daarmee afgenomen. Hier doet zich een merkwaardige ontwikkeling voor. De werkeloosheid daalde in augustus in de VS naar 5,1%. Zo laag was het in 7 jaar niet. Dan zou je kunnen zeggen: de rente kan omhoog, maar de markt verwacht dat niet. Iran is van plan de olieproductie fors op te voeren in aanloop naar het opheffen van de westerse sancties tegen het land, zegt de Iraanse olieminister Bijan Namdar Zanganeh. Volgens de minister moet de dagelijkse productie worden verhoogd tot 3,8 à 3,9 miljoen vaten (van 159 liter) in maart volgend jaar, van het huidige niveau 2,8 miljoen vaten per dag. Momenteel ligt de Iraanse olieproductie al op het hoogste niveau in drie jaar. De export bedraagt meer dan een miljoen vaten per dag. Zanganeh gaf aan dat de lage olieprijzen geen reden zijn voor Iran om de productie niet te verhogen. Verschillende grote oliemaatschappijen, waaronder Shell en BP, hebben aangegeven zeer geïnteresseerd te zijn in Iran na het vervallen van de sancties. Teheran heeft grote westerse olieconcerns uitgenodigd om zaken te komen doen.

Hoewel FED-vicevoorzitter Stan Fischer zich tijdens de bijeenkomst niet in de kaarten liet kijken over het Amerikaanse monetaire beleid, is uitstel van een eerste renteverhoging tot begin 2016 niet ondenkbaar. Dat stellen economen bij ETF Securities Research en Roubini Global Economics in een maandelijkse update. Volgens de economen lijkt de deflatoire druk in de VS aan te houden, waardoor het moment dat de Federal Reserve (FED) in actie komt mogelijk pas begin volgend jaar aan de orde zal komen. Zij wijzen er op dat vooral van belang is om te weten hoe agressief de FED te werk zal gaan bij het hanteren van het rentewapen, zoals hoe snel volgen de renteverhogingen elkaar op en hoe groot zijn de stappen die worden gezet. De economen houden er verder rekening mee dat de Bank of England, waar de rente ook op een zeer laag niveau staat, waarschijnlijk na de FED ook een renteverhoging gaat doorvoeren.

De bekende obligatiebelegger Bill Gross haalt in zijn periodiek keihard uit naar de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank. Gross meent dat de FED begin dit jaar een kans heeft laten lopen om de Amerikaanse rente stapsgewijs te verhogen. Omdat dit is nagelaten, heeft FED-voorzitter Janet Yellen nu geen enkele wapen meer om te reageren op de onrust die financiële markten wereldwijd ervaren: nu er steeds meer wantrouwen jegens de Chinese autoriteiten en hun vermeende gebrek aan controle over de groei van de Chinese economie wordt ervaren. 'De rente had nu al op 2% kunnen staan,' aldus Gross. Ter vergelijking, die staat sinds 2008 onafgebroken op 0,25%. Gross werd eerder dit jaar mede vanwege zijn hoge leeftijd ontslagen bij Pimco. 'Tot op heden verloor Gross' fonds ruim 3% van zijn waarde.

De economie van de 19 eurolanden herstelt niet zo snel als eerder was gehoopt. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft de groeiramingen voor dit jaar, volgend jaar en voor jaar erop verlaagd, dat zegt president Mario Draghi van de ECB. De ECB verwacht dat de economie van de eurozone dit jaar met 1,4% groeit (was 1,5%). Voor 2016 is de raming verlaagd naar 1,7% (was 1,9%) en voor 2017 naar 1,8% (was 2,0%). Na deze bekendmaking daalde de € met bijna 1% t/o de $. Het zijn marginale aanpassingen van ramingen, maar toch is het een tegenvaller voor Europa. De afgelopen tijd stelden voorspellers van de economische groei hun ramingen juist keer op keer omhoog bij. Door de sterk gedaalde olieprijzen en grondstofprijzen trekt ook de inflatie in de eurozone amper aan. Dit jaar blijft de inflatie steken op 0,1%, zo zei Draghi. En voor 2017 wordt een inflatie verwacht van 1,7% (was 1,8%). Volgens Draghi is het te vroeg om nu al te beoordelen wat de consequenties zijn van de onrust over de Chinese economie. Hij kondigde een kleine versoepeling aan van de voorwaarden voor de opkoop van staatsobligaties (QE), maar het programma blijft voorlopig €60 miljard per maand. Wel suggereerde hij dat QE kan worden uitgebreid als de vooruitzichten verder verslechteren. ‘Het aankoopprogramma is voldoende flexibel, zowel in omvang, samenstelling als in duur.’ Het belangrijkste rentetarief blijft ongewijzigd op 0,05%, het laagste niveau ooit. De depositorente blijft eveneens 0,2% negatief, wat betekent dat banken dat percentage aan rente moeten betalen om tegoeden bij de ECB onder te brengen. Eerder deze week bleek uit een eerste raming dat de inflatie in de eurozone in augustus uitkwam op 0,2%, ver verwijderd van het door de ECB nagestreefde peil van 2%. De aandacht zal daarom vooral uitgaan naar de toelichting van Draghi op de ontwikkeling van de inflatie in de eurozone die mogelijk een aanpassing in het bestaande opkoopprogramma van obligaties in de hand kan gaan werken. Nick Kounis, hoofd macro-onderzoek van ABN Amro, rekende gisteren nog met een kans van 40% dat de ECB het opkoopprogramma gaat uitbreiden. Inmiddels denkt hij dat die kans aanzienlijk is toegenomen. 'Mijn eerste indruk is nu dat de kans op meer QE nu groter is dan de kans dat het gelijk blijft.'

We betaalden vorig jaar voor een kilo kipfilet gemiddeld €8,17, terwijl supermarkten €4,40 per kilo aan slachterijen betaalden, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De boer ziet helemaal weinig terug van de gemiddelde verkoopprijs. Die kreeg in 2014 voor vleeskuikens van de slachterijen gemiddeld €0,89 per kilo. De prijs van een kilo kipfilet is in een paar jaar tijd met €1,20 toegenomen. In 2010 was de gemiddelde kiloprijs in de winkel namelijk €6,97. De prijsverschillen in de productieketen van vleeskuiken naar kipfilet kunnen volgens het CBS deels worden verklaard doordat het product nog wordt bewerkt. De kipfilet is het duurste stukje van de kip en maar 20% van een vleeskuiken is kipfilet. Van vleeskuikens worden ook diverse andere delen gebruikt, bijvoorbeeld de vleugels, poten en organen.

Joris Luyendijk is journalist en antropoloog, maar ook auteur. Zijn laatste boek dat dit jaar uitkwam heeft als titel “Het kan niet waar zijn”, en gaat over de stelling 'de financiële sector gaat weer regelrecht richting ravijn'. "De schuldencrisis die begon in 2008 was slechts een symptoom van een dieper liggend probleem. En er is niets veranderd." Hij stapte als een buitenstaander in de ingewikkelde financiële wereld, die na de val van Lehman Brothers in 2008 bijna ten onder ging en de maatschappij zoals we die kennen dreigde te ontwrichten. Dankzij reddingsoperaties met miljarden ponden, dollars en euro's kon een grote financiële ramp worden voorkomen. Maar dat was wel met belastinggeld. Wat is er gebeurd, wie waren verantwoordelijk en wat is er sindsdien veranderd? Die diepere oorzaken zijn volgens Luyendijk de "perverse prikkels in het systeem". Hij somt er een aantal op in zijn boek: banken zijn te groot om failliet te gaan (too big to fail), kredietbeoordelaars worden betaald door de banken van wie ze complexe producten beoordelen, en alles binnen een bank moet gericht zijn op het verhogen van de aandelenkoers op de korte termijn. Maar de "oerfout" in het financiële systeem, zoals Luyendijk het zelf zegt, zit ergens anders. "Als je risico's neemt deel je wel mee in de winst, maar je krijgt niet de klappen als het fout gaat." Handelaren delen mee in de winst, maar bij verliezen komen die voor rekening van de aandeelhouders, beleggers, spaarders en de overheid/belastingbetalers. Luyendijk pleit daarom voor kleinere banken zodat zij failliet kunnen gaan. "Bij een bank met meer dan honderdduizend werknemers is er geen overzicht meer, laat staan controle. Wat kun je een bestuursvoorzitter verwijten als er achttien lagen zitten tussen hem en de mensen die de giftige financiële producten hebben gebouwd?" Er zijn wel wetten gekomen sinds de crisis om een herhaling van 2008 te voorkomen, maar voor Luyendijk zijn die niet voldoende om de financiële sector écht aan te pakken. De bankenunie ("daarmee wordt het kernprobleem niet aangepakt"), de verhoging van de kapitaalbuffer naar 3 procent ("mensen die de crash wel voorspelden zeggen dat je minstens 20 procent moet hebben"), het bonusplafond ("symboolpolitiek") en de bankierseed ("dat is een 1 april-grap van minister Dijsselbloem"). Ze illustreren volgens Luyendijk dat de symptomen van de crisis worden aangepakt en niet de oorzaak. Deze week las ik een opiniërend artikel van Luyendijk met de kop 'Financieel systeem is nog steeds levensgevaarlijk'. Niet de bankiers zijn de zondebokken maar de democratieën zijn gewoon slecht opgewassen tegen de financiële wereld met zijn perverse prikkels. Luyendijk zegt in dat stuk dat 'dat de werkelijkheid is dat ik bezorgd ben over het onvermogen van ons democratisch bestel om de destructieve en disfunctionele kanten van het financiële systeem aan te pakken.' Hij onderbouwt zijn uitspraak door te stellen dat 'in dit systeem zijn de laatste 40 jaar door technologische veranderingen, mondialiseringen vooral deregulering perverse prikkels en belangenconflicten ontstaan en de crash en al die schandalen zijn hierop terug te voeren.' Het probleem is dat er verleidingen in het systeem zitten die worden getolereerd. Om die verleidingen (bonussen) uit te bannen is wetgeving nodig die mondiaal werkt. Daartoe is de politiek niet in staat. Ik kan met de visie van Luyendijk meegaan.

Geen enkel pensioenfonds hoeft op dit moment de pensioenen te korten, ondanks de financiële problemen waarin de fondsen verkeren. Verhoging van de pensioenen zit er in de meeste gevallen echter ook niet in. Dat maakte De Nederlandsche Bank, toezichthouder op de pensioensector, deze week bekend. 'Pensioenfondsen hoeven ondanks een slechte financiële situatie de pensioenen vooralsnog niet te verlagen.' Dat is heel verrassend nieuws, omdat daarmee onderdekking kan ontstaan, die kan worden gestald in een 12-jarig herstelprogramma. DNB heeft van 155 pensioenfondsen zogeheten herstelplannen ontvangen omdat hun vermogen te laag is en er zijn er 154 goedgekeurd. Het gaat dus om de dekkingsgraad, de verhouding tussen het vermogen en de pensioenverplichtingen, weer op het vereiste niveau te brengen. Een absolute ondergrens daarbij is een dekkingsgraad van 104%. De afgelopen jaren moesten verschillende pensioenfondsen korten op het pensioen omdat ze onder de minimale dekkingsgraad zakten. Dat raakt gepensioneerden direct in hun portemonnee. Volgens de nieuwe wetregels hoeft pas gekort te worden als een fonds na vijf jaar nog niet de ondergrens van 104% heeft overstegen. Aan deze besluitvorming van de centrale bank liggen politieke overwegingen ten grondslag. Dat is verwijtbaar voor de toezichthouder. Met de nieuwe aanpak wil staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken voorkomen dat pensioenfondsen in paniek moesten korten. Dat zorgt er nu voor dat een korting bij alle fondsen achterwege blijft. Overigens betekent dit niet dat de pensioenfondsen er florissant voor staan. De 155 pensioenfondsen met een herstelplan beslaan tweederde van het aantal pensioenfondsen en circa 90% van het aantal pensioendeelnemers. Alle grote fondsen behoren tot degene die onder extra controle van DNB staan. Uit de herstelplannen blijkt dat bijna geen enkel pensioenfonds de dekkingsgraden verbetert door premies te verhogen. Sterker nog, de premies zijn gemiddeld genomen te laag waardoor de dekkingsgraad juist daalt. De fondsen hopen dat de compenseren door goede beleggingsresultaten, zo meldt DNB. 'Uit de beoordeelde herstelplannen blijkt dat het herstel van pensioenfondsen vrijwel geheel uit het verwachte rendement op de beleggingen gehaald moet worden', aldus DNB. 'Gemiddeld gaan ze uit van 4,7% rendement.' En die aanname wordt dan gepleegd op een moment dat het rendement op staatspapier extreem laag is, de financiële markten onzeker zijn over China en de wereldhandel en over mogelijke gevolgen van de kwantitatieve verruiming van de centrale banken.

Griekenland wordt geregeerd door een interim-regering, er nieuwe verkiezingen aankomen, Dijssel zich zorgen maakt over de ingrepen door het Griekse bewind en de Griekse economie verder isd weggezakt. De activiteit in de Griekse industrie is ook in augustus bijzonder sterk afgenomen. Dat meldde onderzoeksbureau Markit. De achteruitgang was minder sterk dan in juli, toen volgens Markit de sterkste krimp ooit werd gemeten. De graadmeter voor de Griekse industrie kwam echter ook vorige maand uit op een van de laagste niveaus in de historie. De krimp werd vooral veroorzaakt door een enorme daling van de orders en een scherpe afname van de productie. De zogeheten inkoopmanagersindex voor de Griekse industrie ging vorige maand van 30,2 naar 39,1. Aangezien een stand lager dan 50 duidt op krimp, wijst de uitslag voor Griekenland opnieuw op een enorme achteruitgang. Griekenland hoeft alleen op verdere financiële steun te rekenen als het land zich houdt aan de hervormings- en bezuinigingsafspraken die zijn gemaakt met de geldschieters. Dat onderstreepte Dijssel tijdens een debat in de Tweede Kamer. „We houden de Grieken aan de afspraken. Alleen als de doelen worden gevolgd, gaat het programma door”, zei hij. Elke vervolgbetaling is gekoppeld aan het halen van doelen. Griekenland en zijn geldschieters werden het daarover deze zomer eens in de context van het derde steunprogramma van €86 mrd voor de komende drie jaar uit het permanente noodfonds ESM. Eén dag na het vrijgeven van het eerste deel van €26 mrd kondigde de Griekse premier Alexis Tsipras zijn ontslag aan. Op 20 september gaan de Grieken naar de stembus. De verkiezing zal de doorlichting van de Griekse banken door de toezichthoudende tak van de Europese Centrale Bank niet vertragen, zei Dijssel. Na deze analyse, die naar verwachting in het najaar is afgerond, moet duidelijk zijn hoe de Griekse banken er voor staan, of ze levensvatbaar zijn en hoeveel kapitaal ze nodig hebben om hun balans te versterken. De geldschieters hebben nu al €10 mrd beschikbaar gesteld om de bankensector te versterken. Na de doorlichting moet duidelijk zijn hoeveel van dat geld nodig is en voor hoeveel de investeerders en obligatiehouders van banken eventueel worden aangeslagen voor de redding van de betreffende bank, zei Dijssel in de Tweede Kamer.

Delta Lloyd leed in augustus het op een na zwaarste koersverlies onder de Europese financieel dienstverleners. Een groot nettoverlies in de eerste helft van dit jaar en zorgen over de solvabiliteit deed 50% aan beurswaarde verdampen. Alleen National Bank of Greece ging het nog slechter af, met een koersval van 57%. De top 5 werd gecomplementeerd door Standard Chartered, dat omgerekend naar euro's 23% minder waard werd en Deutsche Bank (min 18%). Verzekeraar Aegon verloor 22% aan beurswaarde na de presentatie van tegenvallende tweedekwartaalcijfers. Delta Lloyd moet nu aandelen gaan uitgeven, bezittingen verkopen en in de kosten snijden om zijn kapitaalpositie te versterken. Die maatregelen zijn door de scherpe koersdaling van de afgelopen tijd echter al verwerkt in de beurskoers van de verzekeraar, stelt ING in een rapport, waarin het advies voor het aandeel Delta Lloyd werd verhoogd van hold naar buy. De bank noemde de kwartaalcijfers van Delta Lloyd een ,,vervelende verrassing''. De strategische update van het bedrijf begin december is daarbij te ver weg om het vertrouwen over de kapitaalpositie te herstellen. Met een 'Plan B' moet een vicieuze cirkel doorbroken worden, aldus de marktvorsers. Bij een conservatieve schatting zien ze een kapitaaltekort van €1,2 tot €1,5 mrd, om te voldoen aan een comfortabel solvabiliteitsratio. Delta Lloyd kan dit tekort indammen via onder meer een aandelenuitgifte van €600 tot €800 mln en via 'zelfhulp', waar ING bijvoorbeeld een verkoop van het belang in Van Lanschot onder schaart. ING verlaagde het koersdoel voor het aandeel Delta Lloyd van €19 naar €12. Delta Lloyd sloot de week af op €8,893. Ook Aegon heeft tijd nodig om zijn kapitaal te versterken. Dat stelde KBC Securities in een rapport over de verzekeraar, waarin het koersdoel voor het aandeel Aegon werd verlaagd naar €5,20. Aegon heeft volgens KBC zo'n €1,5 mrd nodig om de solvabiliteit, volgens de normen van Solvency II, op peil te krijgen. De versterking kan het bedrijf op eigen kracht realiseren, maar daar is tijd voor nodig. Dividend uit Nederland en Groot-Brittannië kan daarom volgens KBC op zijn vroegst pas in 2018 worden hervat. KBC handhaafde het reduce-advies (terugbrengen) voor het aandeel Aegon, dat de week in de min afsloot op €5,251. Daarmee verloor Aegon in de afgelopen 6 maanden 32% van haar waarde.

De activiteit in de Nederlandse industrie is in augustus opnieuw toegenomen. De vooruitgang was echter zwakker dan in de voorgaande vier maanden, maakte de Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagers (Nevi) bekend. De afzwakking was op alle vlakken zichtbaar. Zo stegen de productie, de nieuwe orders en de werkgelegenheid minder hard dan in juli, terwijl de voorraad ingekochte materialen slonk. De productie groeide volgens de Nevi nog altijd ,,behoorlijk'', maar de toename was het kleinst sinds maart. De graadmeter voor de industrie zakte in augustus van 56 naar 53,9. Daarmee staat de zogeheten inkoopmanagersindex nog boven het niveau van 50, dat de grens tussen groei en krimp markeert. In juli bereikte de index nog de hoogste stand in ruim anderhalf jaar.

De nieuwe Nederlandse Hypotheekinstelling (NHI) komt er niet. Doel van het kabinet was om de financiering van de woningmarkt te verbeteren. De Europese Commissie heeft het plan afgeschoten omdat ze de NHI beschouwt als ongeoorloofde staatssteun, zegt kwartiermaker Jan van Rutte. In stilte is een jaar gepraat tussen ministeries en de Europese Commissie. Het kabinet kwam in 2013 met het plan om pensioenfondsen en verzekeraars meer te laten investeren in de woningmarkt. De NHI moest 'hypotheekobligaties' met 100% staatsgarantie uit gaan geven. Met de opbrengst zou de NHI vervolgens pakketten hypotheken opkopen van banken. Dat zou banken meer adem geven om leningen te verstrekken. De overheid zou dan garant staan voor de risico's. Omdat de Europese Commissie en de banken het niet eens werden hoe dat voordeel moest worden doorberekend aan de klanten, is er volgens Brussel sprake van ongeoorloofde staatssteun.

Honderden V&D winkelmedewerkers hebben te horen gekregen dat zij hun baan verliezen. Het gaat vooral om oudere, relatief dure personeelsleden in leidinggevende functies. Daarna zijn de 300 medewerkers die hun job kwijtraken apart genomen. In gesprekjes van maximaal een kwartier kregen ze het slechte nieuws van hun filiaalmanager en een HR-medewerker te horen. De ontslagronde bij V&D is nodig om het noodlijdende warenhuis weer gezond en concurrerend te maken, zegt topman John van der Ent die de de jaarlijkse loonkosten met €10 mln wil verlagen.

De Nederlandse luchtvaart reageert furieus op het binnenhalen van Ryanair komende winter door Schiphol. „Dat voegt niks toe en luidt het failliet van de luchthaven als wereldknooppunt in.” DFT meldt dat de Ierse prijsvechter toestemming heeft van ’slotcoördinator’ Caroline Ditvoorst voor een tiental vluchten per dag naar Amsterdam vanaf eind oktober. „Dit staat haaks op wat we met alle partijen hebben afgesproken in Nederland over Schiphol als zogeheten mainport. De schaarse ruimte moet optimaal worden benut om het mondiale netwerk in stand te kunnen houden”, meent KLM-baas Pieter Elbers. Deze zomer lanceerde EasyJet een eigen basis op Schiphol en nu komt dan Ryanair met budgetvluchten in Europa. “Dit gaat op den duur onherroepelijk ten koste van de economie, van banen en van de vestiging van buitenlandse bedrijven”, zegt Elbers. Of de problemen waar AF/KLM mee kampen hebben kunnen worden opgelost als we prijsvechters buiten de deur houden, is maar de vraag. Dat de beide prijsvechters goedkoper vliegen dan de langer gevestigde luchtvaartmaatschappijen is een gegeven, maar om Schiphol daaraan medeplichtig te maken dat gaat mij erg ver. De vliegmarkt verandert snel, dat is een hard gegeven.

DFT: Luchtvaartmaatschappij KLM maakt zich op voor een allereerste gedwongen ontslagronde. President-directeur Pieter Elbers laat in een brief aan het personeel weten dat de luchtvaartmaatschappij kleiner en efficiënter moet gaan werken. Nu nog probeert KLM boventallig personeel intern aan een andere functie te helpen, maar dat is niet meer voldoende, zo stelt Elbers. Er gaat een zogeheten 'transitiecentrum' worden opgezet, dat KLM'ers moet helpen aan ander werk buiten het bedrijf, zo legt Elbers uit in de brief. 'Dat is moeilijk en gaat pijn doen.' Later deze maand maakt KLM meer bekend over dit mobiliteitscentrum, omdat de ondernemingsraad nog zijn zegen moet geven. Tot nu toe wordt rekening gehouden dat 20% van de ruim 30.000 KLM'ers zijn baan zal verliezen in de komende jaren, ruim 5000 man. KLM heeft de verliezen dit jaar zien oplopen. Door de moordende concurrentie staat de omzet blijvend onder druk. Snijden in de kosten lijkt voorlopig de enige uitweg. Daarbij gaat de centralisatie binnen de Nederlands-Franse luchtvaartcombinatie stiekem door, in weerwil van eerdere toezeggingen van topman Alexandre de Juniac. Waar bij KLM het snoeimes volop wordt gehanteerd, lijkt er bij zustermaatschappij Air France geen vuiltje aan de lucht. Er zijn daar nog steeds geen concrete afspraken gemaakt met de vakbonden over bezuinigingen. Er wordt juist gebroed op uitbreidingsplannen, onder meer voor een prijsvechter op intercontinentale routes, zo werd gisteren bekend in de Franse media. Air France KLM heeft nauwelijks geld voor investeringen en worstelt met een hoge schuld.

Bij uitkeringsfabriek SVB was sprake van belangenverstrengeling tijdens de ontwikkeling van het mislukte computersysteem voor de jaarlijkse uitkering van €40 mrd aan kinderbijslag en AOW. Met de boodschap over de ict-fiasco’s bij SVB en UWV kwam het TV-programma Zembla naar buiten. Naar nu bekend is blijkt een leidinggevende manager van de SVB ook op de loonlijst hebben gestaan van Capgemini, leverancier van het computersysteem. Er heerste intern een angstcultuur en alleen mensen die op hetzelfde spoor zaten als de leverancier van Capgemini bleven over, zegt een oud-medewerker. Deskundigen zijn onthutst over deze constructie en noemen het onbestaanbaar. Vorig jaar trok de SVB de stekker uit het Multi Regelingen Systeem (MRS). Het systeem heeft geen moment echt gefunctioneerd. De SVB stopt met automatiseerder Capgemini. De directie van de SVB is ontevreden over de tot nu toe geleverde software waarop de uitbetaling van de kinderbijslag, AOW en ANW op zou moeten gaan draaien. In totaal heeft de SVB sinds 2006 €43,7 mln gestoken in de software. De SVB gaat bekijken of ze nog delen van het systeem kunnen gebruiken. Uit onderzoek van de Auditdienst Rijk (ADR) was dit voorjaar al gebleken dat het beter was als beide partijen uit elkaar zouden gaan, aangezien die met weinig anders meer bezig waren dan elkaar de schuld te geven van de problemen. Cap Gemini hield destijds vol dat het geleverde conform afspraak was. Klijnsma gelastte daarop een onderzoek door onafhankelijke deskundigen over de verder te volgen weg. Een onlangs geleverde tussenrapportage zou aanleiding geven om de Kamer te informeren over het definitieve opzeggen van het contract door de SVB. Capgemini werd vijf jaar geleden in de arm genomen om het systeem, afkomstig van de Amerikaanse softwareleverancier Oracle, bij het SVB te implementeren. Het ict-project maakt onderdeel uit van een grote reorganisatie van het SVB die in 2006 werd ingezet, die tot nu toe €121,8 miljoen heeft gekost.

Günter Hannich schrijft deze week over de dalende grondstofprijkzen en de prijscorrecties die op de beurzen plaatsvinden. China und fallende Rohstoffpreise sind ein klares Krisensignal. Im Grunde erinnert mich das alles an das Jahr 2008. Auch damals wurde behauptet, dass uns der abstürzende Immobilienmarkt in den USA nicht betreffen würde und dass ein „Aufschwung“ unmittelbar bevorstünde. Doch es kam nicht der Aufschwung, sondern im Oktober 2008 mit der Pleite der Lehman Brothers-Bank die große Finanzkrise. Ich bleibe dabei: „Jubelmeldungen“ dieser Art sind für mich deutliche Kontraindikatoren, dass es schon bald ganz anders kommen wird. Angesichts des dramatischen Einbruchs in China und der massiv verfallenden Industriemetallpreise weisen immer mehr Indikatoren auf einen in Kürze bevorstehenden Crash auch bei uns hin. Gerade die stak fallenden Preise der Industriemetalle sprechen hier eine klare Sprache. Wenn eben weniger Industriemetalle benötigen werden, fallen die Preise. Genau das erleben wir aktuell bei Kupfer oder auch Nickel. Solche „Jubelmeldungen“ können Sie also getrost ignorieren. Diese Meldungen führen in die Irre – das werden sie dieses Mal auch wieder tun wie so oft auch schon in der Vergangenheit. Die Zahlen sprechen für sich: Der August war ein richtiger Crashmonat. Der DAX erlebte die schwächste Monatsperformance seit August 2011. Unterm Strich blieb ein Verlust von mehr als 9 %. Zudem geht es heute gleich weiter abwärts beim deutschen Leitindex – und die Marke von 10.000 Punkten fällt erneut. Damit entwickeln sich die Börsen genauso, wie ich es schon seit längerer Zeit erwartet habe. Zudem teile ich auch nicht den Optimismus einiger Experten, dass das Schlimmste bei der Korrektur jetzt schon hinter uns liegt. Die in der vergangenen Woche zu beobachtende kurzfristige Korrektur an den Börsen ist völlig normal in Crashphasen. Doch ich sehe die große Gefahr erst vor uns liegen. Gerade im September ist die Tendenz zu weiteren Kursverlusten deutlich überdurchschnittlich. Das gilt nicht nur für den deutschen Aktienmarkt sondern vor allen Dingen auch für die USA. Hier bin ich auf eine Statistik gestoßen, die mich doch aufhorchen lassen. Insgesamt hat es elf Phasen gegeben, in denen der S&P 500 Index in den USA im August mehr als 5 % an Wert verloren hat. In 80 % der Fälle ist der S&P 500 Index im darauffolgenden September weiter gefallen. Im Durchschnitt fiel der Verlust mit 4 % schon ordentlich aus. Eine weitere Entwicklung kann diesen schon jetzt bestehenden Abwärtstrend sehr schnell weiter befeuern. Ich meine hier die hohen Aktienkäufe auf Kredit. Diese Praxis ist in den USA sehr weit verbreitet. Mit einem ausstehenden Kreditvolumen von mehr als 500 Mrd. Dollar erreichten die Kreditkäufe bei Aktien im Juni einen neuen Rekordstand. Solange die Kurse steigen, läuft die Party – auch bei kreditfinanzierten Aktiengeschäften. Doch wenn die Stimmung dreht und die Kurse fallen, wird es ernst. Dann geben Banken die sogenannte Margin Calls aus. In dem Fall müssen die Kreditnehmer bei ihren Positionen Geld nachschießen, um sie auszugleichen.

Slotstand indices 4 september 2015; week 36: AEX 432,94; BEL 20 3.398,66; CAC 4.523,08; DAX 30 10.038,04; FTSE 100 6.042,92; SMI 8.652,35; RTS (Rusland) 793,65; DJIA 16.102,38; NY-Nasdaq 100 4.184,721; Nikkei 225 17792,16; Hang Sen 20843,92; All Ords 5060,80; SSEC 3160,167; €/$ 1,1147; goud $1.122,80; dat is €32.333,74 per kg, 3 maands Euribor -0,033% (1 weeks -0,142, 1 mnds -0,103%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,863%, 10 jaar VS 2,1429%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,129. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.