UPDATE05072011

Dit is geen Grieks probleem, dit is de crisis van het wereldkapitalisme. Er is internationaal een revolutionaire golf. Het begon dit jaar allemaal in Tunesië, daarna in Egypte, nu in Syrië, ook in Spanje is verzet en nog steeds in Griekenland. Dat is geen toeval. De Grieken zullen uiteindelijk niet toegeven aan de kapitalistische eisen, hoe groot de druk uit Europa ook zal zijn ondanks de toestemming voor de bezuinigingen ad 28,4 mrd euro in 5 jaar door het parlement. Als wij, Grieken, zouden toestaan dat ons land wordt leeggeroofd en de bevolking naar de rand van de afgrond wordt geleid, zijn wij geen Grieken meer en ook geen Europeanen. Het default van Griekenland is afgelopen weekend door de 17 ministers van Financiën van de eurozone vooruit geschoven door 12 mrd euro beschikbaar te stellen. In ieder geval krijgen de ambtenaren hun maandsalaris uitgekeerd. Er zijn een aantal aspecten die in dit dossier een hoofdrol spelen. Waar je onze politieke Europese leiders niet over hoort is dat rijke Grieken al zeker maanden doende zijn hun geld buiten Griekenland in veiligheid te brengen. Favoriet zijn de banken op Cyprus. De rijke Griekse inwoners en bedrijven spelen op veilig door geld weg te sluizen naar het buitenland. Tegelijkertijd stellen wij een deelbetaling van 12 mrd ter beschikking aan de Griekse regering. De vraag die ik hier neerleg is “hebben onze Europese leiders zaterdag geschiedenis geschreven met het genomen besluit”. Ik weet wel dat de Grieken woekerrentes moeten betalen aan de zogenaamde goedgevende Europese bondgenoten. Het gaat echt niet voor niks. Vorig jaar kreeg Griekenland de toezegging voor een lening van 110 miljard euro, maar op die lening moet wel een fikse rente betaald worden. Europa was daarbij goed voor zo’n 80 miljard euro, het Internationaal Monetair Fonds voor de resterende 30 miljard euro. De Nederlandse bijdrage voor de lening aan de Grieken is voor de periode 2010-2013 vastgelegd op 4,7 miljard euro. Voor dit jaar worden de rente-inkomsten – volgens de voorjaarsnota 2011 van het kabinet – geraamd op 101 miljoen euro. Het ministerie van Financiën, haast zich te zeggen dat ‘de lening absoluut niet bedoeld is om geld te verdienen aan Griekenland’. Volgens Financiën heeft Nederland in de eerste plaats meegedaan aan deze lening aan de Grieken om de financiële stabiliteit in de eurozone te waarborgen (lees: de euro te redden). Nederland is overigens niet het enige land dat flink verdient aan de noodhulp. Ook de Belgen varen er wel bij. Volgens het Belgische ministerie van Financiën strijken onze zuiderburen dit jaar 75 miljoen euro aan rente-inkomsten op. En dan zegt de Jager c.s. nog hardop dat wij het allemaal doen om de Grieken te helpen. Maar de vraag is of de woekerrente die aan Europa moet worden betaald voor de noodhulp de Grieken uiteindelijk niet de nek zal omdraaien. Griekenland is slechts een klein onderdeel van Europa, het bbp beslaat slechts 2%. Je zou zeggen dat probleem oplossen is een fluitje van een cent. Het Griekse drama is echter opgeblazen tot een complex dossier. Dat komt doordat grote Europese banken de Grieken leningen hebben verstrekt, die het draagvlak van de Griekse samenleving ver te boven gingen. Daardoor is het voortbestaan van de euro onderdeel geworden van het Griekse drama. Wat voor mij ook zwaar weegt is dat onze Europese politieke elite een reddingsplan heeft opgezet waarmee de leningen van Europese banken worden afgelost met als zekerheid de spaar- en pensioengelden van de Europese burgers. Als op enig moment Griekenland in default raakt: betaalt de belastingbetaler de rekening. Ik schrijf dit omdat ik niet zo'n optimist ben die erin gelooft dat de Griekse, Portugese, Spaanse en Ierse problemen zonder slag of stoot worden overwonnen. Onze politieke leiders zijn nu bezig de zwarte piet van de ene desk naar de andere te schuiven. Het grootste slachtoffer wordt uiteindelijk de ECB (en de schuld daarvan komt op het conto van Trichet en de Raad van Bestuur, waarvan Wellink deel uitmaakt).

Ik maak nu een rondje, hoe deskundige hoogleraren tegen het probleem aankijken. Sylvester Eijffinger verwacht dat het Griekse probleem wel degelijk oplosbaar is, maar we moeten dan ons hoofd wel koel houden en tijd zien te winnen. Dan krijgen we uiteindelijk ook ons geld wel terug. Commentaar: de financiële markten wachten niet tot sint-juttemis of de Europese politiek in staat is de problemen te handlen.

Sweder van Wijnbergen is voor mij veel realistischer. Er moeten maatregelen genomen worden die draagvlak hebben in de Griekse samenleving. Hij is voor afstempelen. Hij verwijt onze politieke leiders ondeskundigheid. Er staan monetair onervaren mensen aan het roer. Niet alleen in Brussel, ook in ons land en in Duitsland. Er is een kans dat door gebrek aan visie en perspectief de eurozone verder wordt besmet. Italië en Spanje zijn in potentie ook probleemlanden.

Alfred Kleinknecht zegt dat er een Nederlands en Duits belang is vanwege de export naar de zwakke broeders van de eurozone. De financiële sector heeft, in de euforie van het moment, jarenlang veel te grote leningen aan de de zwakke broeders verleend. De bedrijven exporteerden en de banken financierden. De problemen ontstonden toen duidelijk werd dat landen niet eeuwig schulden kunnen blijven maken. Hij adviseert Spanje, Griekenland en Portugal uit de eurozone te stappen.

Pappen en nathouden adviseert Ivo Arnold. Dit is het minst slechte van de voorliggende scenario's. Eerst moeten de Grieken gaan hervormen en als dat traject is afgelegd kunnen we gaan kijken hoeveel er kan worden kwijtgescholden.

Casper de Vries is voorstander om de Griekse staatsbedrijven, die 40% uitmaken van het hele bedrijfsleven, te verzelfstandigen, zodat deze bedrijven marktgericht kunnen gaan werken. Nog meer geld naar Griekenland is voor hem geen optie.

Ook Harald Benink gelooft niet in meer geld naar Griekenland. Dat geld komt nooit meer terug. Wel herstructureren. Banken en beleggers zullen verlies moeten nemen.

Ewald Engelen is heel direct: stempel 75% van de Griekse staatsschuld af. Onze politici hebben van het Griekse drama een piramidespel gemaakt. De banken moeten maar bloeden voor hun stommiteiten. Het land is in feite in default . Ze lossen de noodhulp die ze krijgen om goedkope oude leningen af te lossen en krijgen daar veel duurdere leningen voor terug. De Griekse economie is niet concurrerend genoeg om, vanuit deze positie, deze slag te winnen. Geef de Grieken een herstart en steun ze daarmee met steungeld dat ze van ons krijgen om met een nieuwe drachme de weg terug te vinden. Wij moeten ons niet bang laten maken door Rutte, de Jager en Trichet. Aan dit piramidespel moet snel een einde komen.

Arnoud Boot is voorstander van het kwijtschelden van schulden als er wel ingrijpende hervormingen gaan plaatsvinden. Niet alleen in Griekenland ook in de hele eurozone. In al die tien jaar van de euro is er nooit ook maar iets gecontroleerd. De EU, de ECB en onze politici lieten het afweten.

En slot slot Willem Buiter. Alle financiële problemen in de eurozone zijn oplosbaar. De dreigementen aan de Grieken vanuit Brussel moeten niet serieus worden genomen. De argumenten zijn vals en tasten het vertrouwen aan van de Europese burger. Stel de banken die grote verliezen gaan lijden niet schadeloos, want anders doen ze het morgen weer. Zij hebben veel te grote risico's genomen en moeten daarvoor maar op de blaren zitten. Het alternatief is dat de rekening bij de Europese burgers wordt neergelegd.

Wat is de rode lijn die door deze meningen heen loopt? De politieke elite is onbekwaam het Griekse drama op te lossen. Er is geen visie over de toekomst van Europa en er is geen perspectief voor de Griekse bevolking. Als het Griekse volk niet achter het beleid gaat staan dan ziet de toekomst voor Europa er somber uit. Er moeten wel ingrijpende hervormingen plaats gaan vinden. Welke, daarover heb ik al geschreven in mijn vorige blog. De banken moeten niet langer beschermd worden door de overheden. De burgers moeten niet langer als een buffer fungeren voor de onverantwoorde risico's die de politieke elite in Brussel neemt. De politieke Europese elite is niet opgewassen tegen de complexe monetaire problemen. Overigens moeten we diezelfde vraag ook stellen aan de monetaire autoriteiten. Europa is in de problemen geraakt omdat niemand zijn vinger opstak en zich hardop afvroeg of alle eurolanden zich wel hielden aan de in 1992 in Maastricht vastgelegde voorwaarden voor deelname aan de muntunie: een begrotingstekort <3% van het bbp en een schuld onder de 60% van het bbp. Griekenland heeft nooit aan de voorwaarden voldaan, maar Nederland voldoet op dit moment ook niet aan die regels. Deelname aan de euro betekende inleveren van de monetaire tools. Wat resteerde waren bezuinigen op de staatsuitgaven en verhogen van de belastingen. Lezers van dit blog weten, vanaf het eerste moment dat Griekenland in de problemen geraakte hoe ik denk over de door het IMF en de EU aan Griekenland opgelegde bezuinigingen. Sir John Maynard Keynes, een Engelse econoom van voor de WOII, heeft in de 30er jaren van de vorige eeuw al gewaarschuwd voor de gevolgen. Hij noemde dat: de economie valt stil, ik noem het 'de koopkracht gaat dalen'. En dat gebeurde ook: de economische groei is gedaald naar -5,5%. En met een nieuwe bezuinigingsronde van 28,4 mrd euro in de komende 5 jaar wordt het allemaal nog veel desastreuzer. De samenleving wordt instabiel, het volk blijft opstandig, de inkomens gaan nog verder omlaag (soms onverantwoord laag) en de koopkracht daalt nog verder met andere woorden de Griekse levensstandaard wordt door de Socialistische regering verder afgebouwd. En bij die aardverschuiving blijven de financiële markten rustig afwachten hoe Brussel op die omwenteling gaat reageren. En gie geleuf da! Ik geloof nog eerder in een coup van de militairen, zoals het Το καθεστώς των Συνταγματαρχών, het Kolonelsregime, de militaire juncta die 6 jaar (1967-1973) de dienst uitmaakte in Griekenland. Dit land moet hervormingen doorvoeren, daar ben ik het helemaal mee eens. Maar geen nieuwe bezuinigingen en de belastingen verhogen. Daar moet je Henk en Ingrid niet opnieuw mee belasten. Een weduwe van 75 jaar die moet leven van een uitkering van 400 euro per maand. Daar kun je ook in Griekenland de primaire levensbehoeften (de materiële kant van ons leven: eten, drinken, kleding, brandstof, zorg, veiligheid en een dak boven ons hoofd) niet mee betalen. De noodhulp is een programma om banken te redden, die veel te grote risico's hebben genomen bij de kredietverlening aan de Grieken. De noodhulp is er om de Grieken overeind te houden zodat ze ons de schulden kunnen terugbetalen. Dus niet om de Grieken er weer bovenop te helpen. Regeringsleiders, waaronder Rutte (ook Jan Kees de Jager deed eraan mee), slaan zich op de borst, omdat zij met woekerwinsten geld aan de Grieken lenen. Dat is niet iets waar je als volk trots op kunt zijn, daar moet je je diep voor schamen. Het gevolg van het handelen van de ER (Europese Raad van Regeringsleiders) is dat de banken nu op een troon zitten. Eerst hebben ze tegen een veel te lage rente bij de ECB geld geleend en dat vervolgens tegen woekerrentes (= marktrentes) doorgeschoven naar Griekenland. Toen het fout ging in Griekenland werd het papier ondergebracht bij de ECB, die nu > 70 mrd van deze junkbonds in portefeuille heeft. De banken maken forse winsten en bij problemen legt de politiek de rekening bij de belastingbetaler. Dat is heel ongezond.

De Grieken kunnen voorlopig weer even door, nu de ministers van Financiën uit de eurozone dit weekend een tranche van 12 mrd euro hebben geaccordeerd. Het bankroet is een paar maanden vooruitgeschoven door onze politieke voormannen. Een onderzoek van de EC laat zien dat als de economische activiteit niet groeit conform de aanname (de krimp is nu nog 5,5%) er rekening mee gehouden moet worden dat op enig moment de Grieken niet langer aan hun verplichtingen kunnen voldoen. Over nieuwe noodhulp ter waarde van 110 mrd euro bestaat nog geen consensus binnen de landen van de 17 eurolanden. Mijn vraag is 'welke prijs de overheid moet betalen aan de financiële instellingen die een substantiële bijdrage moeten gaan leveren voor nieuwe steun'. In gewone taal wordt hiermee bedoeld of de Jager aan de Nederlandse banken, die straks mee gaan doen aan nieuwe kredietverlening aan de Grieken, een garantie van het Rijk gaat geven voor de aflossing en de rentebetalingen van de leningen. Als het fout met Griekenland zou gaan aflopen (en die kans schat ik hoog in) moet de belastingbetaler de rekening van de banken betalen. Dat zou dan een regelrechte aanslag zijn op het spaar- en pensioengeld van de burger.

Duitse banken dragen 3,2 miljard euro bij aan nieuwe hulp aan Griekenland. Dat zei de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble vorige week. Er zou met de banken overeenstemming zijn bereikt. Later kwam naar buiten dat de overeenkomst nog in details moet worden uitgewerkt. De looptijd van een deel van de leningen aan Griekenland wordt verlengd. Het gaat daarbij om leningen waarvan de looptijd uiterlijk in 2014 afloopt. In totaal hebben Duitse banken 10 miljard euro in Griekenland uitstaan. Een deel daarvan loopt pas na 2020 af. Josef Ackermann, de topman van Deutsche Bank, zei na de besprekingen met de minister ervan overtuigd te zijn ,,tot een oplossing'' te zullen komen met de kredietbeoordelaars. Hij zei ook dat het voor hem duidelijk is dat Griekenland verder moet worden geholpen.

Kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) vindt dat Griekenland in feite in gebreke blijft als het Franse plan om aflopende obligatieleningen om te zetten in nieuwe wordt uitgevoerd. Het Franse plan behelst onder meer dat tenminste 70 procent van de opbrengst van de obligatieleningen die tussen nu en juni 2014 aflopen in Griekse staatsobligaties met een looptijd van 30 jaar wordt gestoken. In ruil daarvoor moet Griekenland staatsobligaties kopen van een of meer landen die het hoogste kredietoordeel (AAA) hebben. Een tweede optie onder het plan is dat Franse banken en verzekeraars minimaal 90 procent van de opbrengst uit aflopende leningen steken in nieuwe vijfjarige Griekse obligaties. ,,Beide opties betekenen onder onze criteria dat Griekenland in gebreke blijft'', aldus S&P, dat het oordeel over de kredietwaardigheid van het land verlaagde van 'B' naar 'CCC'.

De prijs die de Grieken moeten gaan betalen voor de Europese hulp is hoog, blijkt uit een interview van van afgelopen zondag door de voorzitter van de Eurogroep de Luxemburger Jean-Claude Juncker, in het Duitse blad Focus. Griekenland moet rekenen op een forse inperking van zijn soevereiniteit vanwege de miljardenleningen die aan het noodlijdende land worden verstrekt. Juncker zegt, op het moment dat de eurolanden hebben besloten Griekenland te belonen voor de goedkeuring van 28,4 mrd bezuinigingen in de komende 5 jaar alsmede het doorvoeren van grote hervormingen, met een tranche van 12 mrd euro, dat hij optimistisch is dat al deze maatregelen zullen helpen de problemen van het land op te lossen. Maar ,,de soevereiniteit van Griekenland zal drastisch worden ingeperkt''.

Ook zullen overheidsbedrijven moeten worden geprivatiseerd op de schaal zoals dat in Oost-Duitsland gebeurde na de hereniging met West-Duitsland in 1990, aldus Juncker. Daar werden tussen 1990 en 1994 meer dan 14.000 staatsbedrijven geprivatiseerd, waarvan velen het niet overleefden. Het inperken van de soevereiniteit en het eventueel aanstellen van buitenlandse bewindvoerders ligt gevoelig in een trots land als Griekenland met een grootse geschiedenis, realiseert Juncker zich. ,,We willen de Grieken niet beledigen, we willen ze helpen. Ze hebben aangegeven dat ze bereid zijn de expertise van de eurozone te accepteren'', aldus de Luxemburger.

De vraag blijft of wij worden geregeerd door politici, die up-to-date geschoold zijn in economie en financiën en alles afweten van monetaire zaken, na de besluiten die dit weekend zijn genomen door de ministers van Financiën van de eurolanden. Is dat zo briljant wat Rutte, de Jager, Kamp en Donner doen: beslissingen nemen zonder visie op de toekomst en zonder perspectief voor de burgers. Zijn de Grieken nu echt slimmer dan onze Europese politieke elite? Ik heb wel eens het idee dat wij meer afhankelijk zijn van de zwakke broeders van de eurolanden dan zij van ons. Het 'slangenkuil' idee.

De Polen zijn dit halfjaar EU-voorzitter. De minister van Financiën Jacek Rostowski uitte dit weekend harde kritiek op de rijke eurolanden. Ook aan het adres van Rutte en de Jager: “de weerstand in sommige landen is van een adembenemende kortzichtigheid. We moeten echt gemeenschappelijk Europees leren denken.” Het gaat in de eurozone om meer dan alleen het Nederlandse belang.

De ING meldde onlangs dat het economische herstel aanhoudt, maar voorlopig zwak blijft. Ook verandert het herstel enigszins van karakter. De positieve invloed vanuit het buitenland neemt af terwijl de bedrijfsinvesteringen wat op gang komen. Onder meer de ramp in Japan en de gestegen prijzen van grondstoffen drukken de wereldhandel. Voor Nederland is dat van belang omdat de export de belangrijkste kracht is achter het economisch herstel. ING spreekt de verwachting uit dat Nederlandse ondernemers de economie de komende tijd meer impulsen gaan geven, doordat zij steeds meer investeren in b.v. computers, machines en vervoersmiddelen. De consument haakt nog niet aan bij het economisch herstel. Het consumentenvertrouwen zal nog niet herstellen. Zeker dit jaar niet. En een aantrekkende vastgoedmarkt staat mij ook nog niet helder voor de geest.

Onzekere consumenten en een kwakkelend economisch herstel zetten de financiële resultaten van Nederlandse, internationaal opererende bedrijven onder druk. Vijf multinationals hebben al een winstwaarschuwing afgegeven. Daarmee lijkt de kous nog niet af. Na KPN, TNT en Philips volgden AkzoNobel, TomTom en CSM. Voor elke onderneming is de directe reden voor het verminderd optimisme anders. Maar een trend is wel zichtbaar. ,,De winstwaarschuwingen passen in het beeld van een economie die wel groeit, maar nog erg kwetsbaar is, zei Wim Boonstra, hoofdeconoom van de Rabobank. Het grootste probleem ligt bij de bestedingen. ,,De wereldhandel is op peil gekomen na de recessie, maar zowel de consumentenbestedingen als de investeringen blijven zwak''. ,,In veel landen, onder meer in de VS, zie je bovendien dat de overheden de uitgaven afbouwen.'' Consumenten voelen zich volgens de econoom onzeker. ,,Het politieke klimaat speelt mee. In Europa zijn er nog allerlei onopgeloste zaken. Daardoor blijven mensen voorzichtig om hun geld te laten rollen.'' Voor Philips is het broze consumentenvertrouwen doorslaggevend. Het concern meldde onlangs dat met name de lichtdivisie en de divisie consumentenelektronica last hebben van een zwakkere vraag. Ook TomTom heeft het al langer moeilijk met de consumenten. De verkoop van losse navigatiekastjes valt flink tegen. Bij AkzoNobel zijn het vooral de hoge grondstofprijzen die het concern voor problemen stellen. We moeten er rekening mee houden dat nieuwe winstwaarschuwingen zullen volgen.

De VS moeten hun overheidsfinanciën op orde brengen om te voorkomen dat het land het vertrouwen van de financiële markten verliest. Dat schrijft het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een rapport over 's werelds grootste economie. De Amerikaanse regering staat daarbij voor de uitdaging de voortdurende stijging van de staatsschuld af te remmen zonder het zwakke herstel van de economie te schaden. Politieke partijen moeten daarom volgens het fonds snel een akkoord sluiten over de manier waarop de schuld op termijn wordt afgebouwd. Met een geloofwaardig plan kan het tempo van de sanering vervolgens worden aangepast aan de economische ontwikkelingen. Het IMF voorziet de komende 2 jaar geen sterke groei van de Amerikaanse economie en verwacht slechts een beperkte daling van de werkloosheid. Vooral de uitgaven van consumenten, jarenlang de motor van economische groei in de VS, blijven achter door de problemen op de huizenmarkt en de afbouw van schulden door huishoudens.

De uitgaven in de Duitse detailhandel zijn in mei onverwacht gedaald. Dat blijkt uit gepubliceerde cijfers van het Duitse federale statistiekbureau over de maand mei. De detailhandelsverkopen daalden met 2,8 procent, terwijl er door kenners, geraadpleegd door persbureau Reuters, gemiddeld gerekend werd op een groei van 0,5 procent. Het cijfer over april werd neerwaarts bijgesteld. In april was er sprake van een groei noch van een daling, terwijl er eerder van een toename van 0,6 procent werd uitgegaan. Op jaarbasis namen de verkopen in de Duitse detailhandel in mei met 2,2 procent toe, tegenover een gemiddelde verwachting van 2,3 procent. Wel is de groei flink lager dan in april. Toen namen de verkopen nog met 3,7 procent toe op jaarbasis.

Het Europees Parlement wil allerlei vormen van speculatief gedrag op de financiële markten aan banden leggen. Het stemde dinsdag in Straatsburg in met regelgeving hiertoe. Het Europarlement wil onder meer een verbod op ongedekte handel in kredietderivaten, waarmee beleggers zich indekken tegen een faillissement van een land. Het wil daarbij wel de pensioenfondsen ontzien. Verder wil het Europarlement Europees toezicht op 'naked short selling': het speculeren op een koersdaling van aandelen of obligaties die men zelf niet in bezit heeft.

De dienstensector in de eurozone is in juni opnieuw minder sterk gegroeid dan een maand eerder. Het is de derde maand op rij dat de dienstensector minder sterk groeit. Dat maakte marktonderzoeker Markit vandaag bekend. De inkoopmanagersindex voor de dienstensector liet een daling zien tot 53,7 van 56 een maand eerder. Dat is het laagste niveau sinds oktober vorig jaar. Economen dachten dat de index zou uitkomen op 54,2. Een niveau van 50 of meer duidt op groei, daaronder op krimp. De groei van de dienstensector in Frankrijk koelde in juni af, maar in Duitsland nam de groei wat toe. De index voor Spanje kwam dicht bij de 50 en de graadmeter voor Italië liet krimp zien.

De detailhandelsverkopen in de eurozone zijn in mei 1,1% gedaald t.o.v. April.

Het was mijn voornemen om vanaf mijn vakantieadres een blog te laten verschijnen. Daarvoor had ik, in concept, een aantal onderwerpen gereed gezet. Het blog is echter nooit verzonden. Lees de onderwerpen met de visie van bijna 2 maanden geleden.

Naast de ondersteuning die Griekenland al krijgt, moet er ook een steunfonds voor het bankenstelsel van het Zuid-Europese land komen. Dat vindt Valentijn van Nieuwenhuijzen, hoofd strategie van ING Investment Management. Een herstructurering van de Griekse staatsschuld is desastreus voor de Griekse banken, maar op termijn onvermijdelijk. De strateeg erkent het gevaar van een kwijtschelding van (een deel van) de Griekse schuldenberg. "Niemand weet wat de precieze gevolgen zijn wanneer dit gebeurt." Naast de onvoorspelbare reactie van de markt, speelt een mate van intransparantie in de sector ook mee. Zo zijn er de credit default swaps, verzekeringen tegen een default (wanbetaling) van Griekenland. Wie ze uitgeeft, wie ze heeft gekocht, in welke situatie ze worden uitgekeerd; het is duister. "Terwijl een van de belangrijkste lessen uit de kredietcrisis is dat transparantie in de financiële industrie van groot belang is." Het is een joker in een markt die moeilijk te voorspellen is. "Er is angst voor besmettingsgevaar. Gevolgen zijn rampzalig als na Griekenland ook Portugal, Ierland, Spanje en Italië dan voor een default gaan. Dan zijn de gevolgen groter dan bij de val van Lehmann Brothers." Een herstructurering van de Griekse schulden is echter op termijn onvermijdelijk, zo is de consensus. Van Nieuwenhuijzen sluit zich hierbij aan. "Het is echter van belang dat dit op een ordelijke manier gebeurt. Het eerste half jaar is het grootste risico dat de Grieken zelf de stekker eruit trekken. Dan zal het niet op een ordelijke manier gaan." Van Nieuwenhuijzen kan zich vinden in het beoogde nieuwe reddingspakket voor het lastigste jongetje van de euroklas. "Tijd winnen is op dit moment geen slechte strategie." Wanneer je de reddingsoperatie over een breder plan trekt, zet de strateeg wel een kritische noot. "De focus zou nog meer moeten liggen op de langere termijn, op structurele hervormingen in het land." Dit heeft raakvlakken met zijn algemene mening over overheden in de VS en Europa. "De focus ligt te veel op het op korte termijn terugdringen van financieringstekorten, en te weinig op structurele veranderingen. In ons eigen economie mag het bijvoorbeeld met de bezuinigingen van dit jaar best een tandje minder." Inflatiedreiging in deze volwassen markten wordt door Van Nieuwenhuizen gerelativeerd. "Je ziet geen inflatie-angst terug in de rendementen op obligaties van bijvoorbeeld de VS en Duitsland." Toch verhoogde de Europese Centrale Bank (ECB) in april het belangrijkste rentetarief. Omdat het woord 'vigilance' deze maand over de tong van ECB-baas Trichet rolde, lijkt een nieuwe renteverhoging deze maand waarschijnlijk. Van Nieuwenhuijzen analyseert: "De rentestand is natuurlijk erg laag, dus ik begrijp de renteverhogingen wel. Alleen ik heb twijfels bij het argument over trendmatige stijgingen van voedsel- en grondstofprijzen." Eerder dit jaar was de olie behoorlijk duurder geworden, toen de ECB zijn belangrijkste rentetarief voor het eerst sinds lange tijd opwaardeerde. "Wanneer je dan spreekt van een mogelijke trendmatige stijging in de olieprijzen, wil ik de ECB graag de volgende vraag stellen: 'Verwachten jullie dan dat de olieprijs eind 2012 op $300 per vat zal staan?'' In opkomende markten is het inflatiegevaar veel groter. "Daar is sprake van een sterke groei, een krappe arbeidsmarkt, een sterke loongroei en onderbezetting in de economie. Dat kan voor problemen zorgen, hoewel men monetaire en budgettaire instrumenten heeft om dit op te vangen."

De Jager en Wellink hebben de financiële experts van de Kamer in een vertrouwelijk gesprek bijgepraat over de diepe schuldencrisis waarin Griekenland verkeert. Achter gesloten deuren werd gesteld dat van kwijtschelding van de aan Griekenland geleende 4,7 mrd (vanuit het noodfonds) zou geen sprake zijn ook al dreigen landen als Griekenland en Portugal te bezwijken onder de enorme schuldenlast. Jan Kees beloofde de Kamer dat aan nieuwe hulp 'een zeer streng pakket van voorwaarden' zal worden gekoppeld. De politici denken een oplossing te kunnen vinden door de terugbetaling van noodhulp te kunnen spreiden in de tijd en door een lagere rente aan te bieden. Er wordt ook nagedacht over een nieuwe steunronde op kosten van de belastingbetaler. Hoe dat eruit zou gaan zien is mij nog niet duidelijk geworden. Jan Kees heeft geen toestemming nodig van het Parlement om Nederland nieuwe verplichtingen aan te laten gaan, ondanks dat de rating van S&P voor Griekenland zit die van Angola en Burkina Faso. Hoe dramatisch de situatie ook is de politici van de eurolanden, de EU, de ECB en de banken zijn van oordeel dat Griekenland op de been moet worden gehouden, kostte wat kost. Tegen elke prijs moeten de zwakke broeders op de rails worden gehouden. De banken mogen in geen geval de klos worden van het Griekse drama, alhoewel ze die zelf hebben veroorzaakt door slecht, heel onbezonnen risicobeheer op verstrekte leningen (niet alleen aan Griekenland). De Grieken zeggen dat ze niet door de regering worden geregeerd maar door de EU en het IMF. Ook als de duimschroeven verder worden aangedraaid een bankroet blijft in de verte dreigen. Het volk is de laatste week woedend de straat op gegaan. Indien Europa geen helder beleid voert en de problemen naar de toekomst blijft verschuiven, worden de problemen van de zwakke broeders niet opgelost. Alleen het aanbieden van soepeler leningsvoorwaarden zal het drama niet oplossen, alleen vertragen zonder zicht op een betere toekomst. In de vorige UPDATE heb ik de Deense econoom Steen Jacobson geciteerd met zijn uitspraak dat 'solvabiliteitsproblemen zich niet laten oplossen met liquiditeitsinjecties'. Het probleem van de zwakke broeders laat zich niet oplossen met noodhulp uit het noodfonds. In het Griekse geval gaat het geld van het noodfonds naar Franse en Duitse banken en blijft het Griekse drama, wat het was. De eurozone zit in een slangenkuil, de politici hebben geen idee hoe ze daaruit kunnen komen. Alleen een heel zware inflatie kan weer orde op zaken stellen in Griekenland. Alleen in zo een geval ligt heel Europa op apegapen. Ik zeg het nog een keer Griekenland moet in een situatie worden gebracht dat de economie weer kan gaan groeien en de burgers weer geld in de buidel krijgen. Na Griekenland zullen Portugal, Ierland en Spanje volgen. Bij dit beleid worden de banken en de burgers uit de eurozone het kind van de rekening.

Volgens een wet uit 1975 is het salaris van een Griekse parlementariër gelijk aan dat van een rechter van het Hooggerechtshof. Gemiddeld is dat 250.000 euro. Maar de regering betaalt dat al jaren niet meer. Sinds 2008 zijn er 284 rechtszaken aangespannen door Kamerleden die met terugwerkende kracht hun salaris verhoogd willen zien. De claims liggen slecht zeker nu Griekenland aan het hulpinfuus ligt.

Het IMF is partij in de eurozone-problematiek. Dat moet in acht genomen worden bij de volgende uitspraak: onder alle omstandigheden moet worden voorkomen dat de panelen gaan schuiven als gevolg van de solvabiliteits- en liquiditeitsproblemen in de eurozone. Een uittreding van een der leden van de muntunie kan tot een financiële chaos leiden, niet alleen voor de zwakke broeders, maar ook voor de sterkere. Hetzelfde kan plaatsvinden bij afstempelen van staatsobligaties. Het hele proces wordt niet aangestuurd door de Europese politici maar in grotere mate door de financiële markten. Al eerder heeft de ECB naar buiten gebracht dat politieke (ik zou liever willen spreken van monetaire) zelfmoord plaats gaat vinden als Griekenland onderuit zou glijden dan wel dat het zou besluiten de schulden te gaan herwaarderen. Een gebrek aan politieke eensgezindheid binnen de eurozone zou de status van de euro kunnen schaden, wat ertoe kan leiden dat het imago van de euro internationaal wordt beschadigd. Brussel moet de teugels streng in de hand nemen en van de euro geen speelbal laten maken van speculanten. Hoe Jan Kees in Brussel ligt weten we niet, ook niet of hem de kwaliteiten worden toegedicht die nodig zijn om de grote lijnen uit te zetten. Hij spreekt alsof hij de wijsheid in pacht heeft, maar daar twijfel ik zeer aan. Die zelfverzekerde grijns, brengt mij aan het twijfelen.

Duitsland eist meer onderpand van de Grieken voor nieuwe noodhulp. Denk aan bedrijven die nog in handen van de Griekse Staat zijn, er zijn zelfs eilanden genoemd en de Acropolis. Het gerucht dat Griekenland de euro zou willen verlaten werd naar het rijk der fabelen verwezen. De credit-rating-agences hebben geen vertrouwen meer in Griekenland, gezien het regelmatig bijstellen van de rating. Daarmee laten ze weten dat zij ervan uitgaan dat het land in default is. Hoe groot de Griekse staatsschuld precies is is niet exact vast te stellen. Genoemd wordt een staatsschuld van 325,23 mrd maar ook 400 mrd is al genoemd. Het kan zijn dat de schuld van Griekse banken is meegenomen. Men moet ernstig rekening houden met de onmogelijkheid om dat geld ooit terug te betalen. Alle goede bedoelingen van de Griekse regering ten spijt: hogere belastinginkomsten, lagere staatsuitgaven, snijden in de sociale uitkeringen en in de zorg: een bankroet lijkt een realistischer optie. Uitspraken van minister de Jager in het Journaal van vrijdag de 13e mei klonken verontrustend: de burgers in dit land moeten rekening houden dat zij een deel van de rekening gepresenteerd krijgen als het Griekse drama verkeerd afloopt. Dat is het preken van hel en verdoemenis. Jan Kees spreekt spierballentaal. Hij gaat meer bezuinigingen van de Grieken eisen en hogere belastingen. Die rek zit er niet meer in. Hij verschuilt zich achter het IMF, maar het beproefde IMF-model is in Griekenland uitgewerkt. Ik heb een half jaar geleden al gewaarschuwd dat in iedere situatie maar een beperkte bandbreedte is om de koopkracht te verlagen. Zodra er een economische krimp optreedt zijn de maatregelen te zwaar geweest. Die krimp is er maar de Jager gaat in Brussel zwaardere ingrepen eisen anders wordt in juni de volgende tranche van 12 mrd euro door Nederland geblokkeerd. In Nieuwsuur maakt de topeconoom van de Citybank, Willem Buiter, gehakt van de stellingname van het Nederlandse kabinet. Stop met dit scenario, zegt hij. Griekenland moet nu overgaan tot afstempelen van de staatsschulden, maar moet wel in de eurozone blijven. De hulpsteun vanuit het noodfonds moet niet langer teruggesluisd worden naar Europese banken maar moet aangewend worden om de Griekse economie terug op de rails te zetten. Hij stelt voor Portugal en Ierland voor ook die landen financieel te reorganiseren. Ik deel dat standpunt. Franse banken zouden nog 57 mrd euro te vorderen hebben, Duitse banken nog 43 mrd en Nederland 4,5 mrd. Alles wat er nu nog in Griekenland wordt gepompt is weggegooid geld. Een bodemloze put. Alles wat de Jager gisteren het parlement en vandaag de belastingbetalers heeft geprobeerd wijs te maken is nonsens. Alles wat de Jager heeft gezegd over dit dossier moet juist niet gebeuren. Wat wil Jan Kees van de Grieken. De Jager eist nieuwe maatregelen van de Grieken die nog ,,zwaarder en pijnlijker'' zijn dan het pakket aan hervormingen, bezuinigingen en privatiseringen dat de Griekse regering eerder indiende dan wel werd opgelegd. ,,De bal ligt nu bij de Grieken, ze moeten het IMF programma gewoon uitvoeren. Als ze dat niet doen, houdt het op. Of er in Griekenland nou politieke tegenstand is of niet, dat maakt me niet uit, er is geen tijd meer voor onwil’’, aldus De Jager. ,,Als het IMF afhaakt, is dat voor ons het uitgangspunt dat ook Nederland zijn deel van de volgende tranche van 12 mrd inhoudt en niet uitkeert.’’ De Grieken moeten gaan voldoen aan strengere zwaardere afspraken. De Jager dreigde dat het ,,nog lang niet zo ver is dat de eurolanden iets extra’s gaan doen’’ in de richting van Griekenland. Athene heeft mogelijk een nieuwe lening van 50 mrd nodig, bovenop die van 110 miljard euro die het land vorig jaar al kreeg. Volgens De Jager is de Europese schuldencrisis nog lang niet uitgewoed en in potentie vele malen ernstiger dan de internationale kredietcrisis die ontstond na de val van de Amerikaanse bank Lehman Brothers in september 2008 (Willem Buiter ontkent die stellingname). Dan trekt de Jager het 'hel-scenario' open. De open Nederlandse economie is bijzonder gevoelig voor ontwikkelingen elders; door de kredietcrisis liep de Nederlandse overheid een tekort op van tientallen miljarden euro's en verdubbelde de werkloosheid. ,,Dat soort scenario's zijn ook nu denkbaar als het misgaat. Desastreus voor de Nederlandse burger.'' De schuldenproblemen in Griekenland, Portugal en Ierland zijn ook zo gevaarlijk voor Nederland omdat ze in onze ,,eigen achtertuin'' plaatsvinden, aldus De Jager. ,,Veel ernstiger dan het omvallen van Lehman wat toen leidde tot grote krimp van onze economie.'' Hier sprak onze minister van Financiën, Jan Kees de Jager. Volgens Buiter zal de muntunie niet instorten, maar wel moeten terugvechten. Ook deelde hij het standpunt niet van Jan Kees dat Nederland de kandidatuur van de Italiaan Draghi als president van de ECB niet zal steunen. Het volk krijgt de regering die ze zelf gekozen hebben. In de kantlijn: oud-minister Plasterk is de financieel woordvoerder van de PvdA. Als ik naar zijn analyse luister over het Griekse dossier geeft dat weinig vertrouwen voor het standpunt van links. Alleen links/links en rechts/rechts zijn helder: SP en de PVV hand in hand. Stoppen met nog meer geld in een bodemloze put te deponeren.

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) strooide deze week zout in de wonden van beleggers. Op basis van de OESO-index van economische indicatoren sprak het onderzoeksinstituut de verwachting uit dat vrijwel alle grote Europese economieën de komende maanden een groeiterugval tegemoet kunnen zien. Over donkere wolken gesproken: een handelaar op de beurs zegt zich grote zorgen te maken over de Griekse schuldencrisis. ‘Het lijkt erop dat beleggers nog steeds een feestje op het strand vieren terwijl ze de donkere wolken vanuit zee niet willen zien aankomen. Als je de wolken zou zien, zou je alvast een paraplu pakken, maar er wordt gewoon doorgefeest’, aldus de handelaar met gevoel voor beeldspraak. ‘Welke Griekse oplossing er ook op tafel komt, het zal nooit de beste, maar de minst slechte oplossing zijn.’ Dat er een oplossing moet komen, staat als een paal boven water. ‘Wel of geen herstructurering van de schulden, blijven ze nu wel of niet in de euro en dan ook nog een geniepige vergadering in Luxemburg. Dat maakt beleggers kopschuw. Het wordt tijd dat de bittere pil wordt geslikt: de markt eist duidelijkheid’, stelde het hoofd treasury van een Nederlandse bank eerder deze week. Eindelijk raakt de markt doordrongen van het feit dat er besluiten moeten worden genomen. Beter laat dan nooit.

DFT schrijft in de editie van zaterdag dat de Ministers van Financiën van de 17 eurolanden geen andere uitweg meer hebben dan de looptijd van de noodhulp-leningen te verlengen en de rente te verlagen. U weet dat ik daar mordicus tegen ben want daarmee wordt de illusie gewekt dat Griekenland zich uit deze bodemloze put kan bevrijden. Ik geloof daar niet meer in. Ik verwacht dat verlengen betekent dat de pijn voor alle partijen zwaarder wordt. Er komen geen winners uit dit drama. Ik ben bijna aan het eind van het eerste segment van deze blog. Resteren nog twee items. Het eerste is een column in de Telegraaf van Leon de Winter. Het gaat over de toekomst van de EU en de persoon van Herman van Rompuy. Deze Belg mag zich president van Europa noemen, maar zegt de Winter, niemand, behalve dan een afvaardiging van de politieke elite in Europa, heeft deze man gekozen. De Winter is faliekant tegen dat de Europese Economische Unie wordt worden omgebouwd naar een politieke, sociale, fiscale en financieel/economische federatie. De Winter kan niet worden ontzegd dat hij geen heldere taal spreekt. Hij beschouwt de EU als de grootste bedreiging van vrijheid, welvaart en vrede sinds het nazisme. Het bouwwerk van de EU berust op bedrog en manipulatie en Herman is de technocraat die boven ons werd aangesteld om ons te besodemieteren. In een lezing in Den Haag deze week probeerde hij de aanwezigen wijs te maken dat de EU de oplossing is voor de huidige financiële crisis in de eurozone. De Winter keert deze stelling om: de EU is niet de oplossing maar de oorzaak van het probleem. Ik zeg daarbij: 'en incapabel om deze op te lossen'. De Winter vervolgt: de EU heeft deze crisis uitgelokt. De EU heeft die onzalige verantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën in Zuid-Europa en Ierland op het bord gesmeten van de Europese burgers. Dan beschrijft de Winter waarom hij van mening is dat er geen nieuwe, pan-Europese identiteit kan ontstaan. De banken worden van hun oninbare vorderingen afgeholpen door de rekening door te schuiven naar de belastingbetalers. Nederland moet het voortouw nemen en een einde maken aan de muntunie. Het uitspraak van de Jager dat we door de euro in stand te houden economische groei kunnen realiseren is een fabeltje. Het is slechts een manier om te verdoezelen dat wij exporteren naar zwakke landen die de rekening niet kunnen betalen. De uitspraak dat de landen van de eurozone onze vrienden zijn die wij in goede en slechte tijden terzijde zullen staan wordt ons catastrofaal. De euro is nooit de haarlemmerolie geworden voor de eurozonelanden. De Winter besluit zijn column met de uitspraak dat wij 'net als de Grieken op één been hinken. Want Brussel moet op onze benen lopen. Wat wil de elite van de EU? Macht. Via belastingheffing en wetgeving. Het doel is, zeggen ze, een Nieuw Europa. Fijn.” Wat de Winter ons wil zeggen is: geen cent meer naar Griekenland. Dan vraag ik: maar wat dan? De Griekse premier George Papandreou vroeg deze week aan de media te stoppen met publiceren van al die doemscenario's. Laat ons Grieken onze eigen oplossen. De vraag is of het daarvoor niet te laat is. Jaap van Duin geeft in de Telegraaf het antwoord. Met een staatsschuld van ca 150% is het ondenkbaar dat de Grieken ooit hun schulden kunnen terugbetalen. Hij rekent voor dat, als Griekenland uitstel krijgt van de EU om in 2020 te moeten voldoen aan de norm voor de maximale staatsschuld van 60% moet het land tien jaar lang een overschot hebben op de begroting van 15%. Dat is Nederland in 200 jaar nog nooit gelukt dus die kans is verwaarloosbaar klein, eigenlijk nihil. Eerst moet de Griekse staatsschuld fors worden gereduceerd, de economie moet worden geherstructureerd (van de export van olijfolie en feta alleen kan een land niet bestaan), de corruptie moet worden aangepakt en de burgers moeten belasting gaan betalen. Verder moeten er op sociaal/maatschappelijk gebied zaken (arbeidstijden, pensioenleeftijd) worden geschaald naar Europese normen. Daaronder valt ook het salaris van parlementariërs. Achteraf bezien heeft Griekenland de Olympische Spelen van 2004 financieel bezien nooit goed afgesloten. Alles bijeen was het besluit van de ballotagecommissie om Griekenland toe te laten tot de eurozone een dramatische vergissing, zowel voor Griekenland zelf als voor de eurozone, schrijft Jaap van Duijn. Hoe nu verder ……………….. van Duijn kiest voor de optie Griekenland te laten uittreden, met alle gevolgen die dat voor de euro met zich meebrengt. Verlengen van de terugbetaalperiode is in mijn optiek ook geen optie. Het verlengt alleen maar de pijnperiode en brengt voor hen en voor ons alleen maar grotere verliezen met zich. Ik kies voor een optie, waar geen politicus warm voor loopt, laat staan een belastingbetaler. Ik ga ervoor de Grieken een herkansing te geven. Ik zou willen gaan voor een kwijtschelding van 150 mrd aan schulden. Gewoon wegstrepen en het verlies nemen door de banken, beleggers en het IMF/EU/ECB. Andere optie is de Grieken geld te schenken om niet dat MOET worden aangewend voor de economie stimulerende maatregelen. Tranches vanuit het noodfonds mogen niet meer worden doorgeboekt naar de banken e/o andere financiële instellingen. Die hebben een verwijtbaar risicobeoordeling uitgevoerd en moeten de gevolgen daarvan zelf dragen. Een heel slecht voorstel, maar wel heel sociaal en realistisch. We moeten door en niet te lang over de slechte besluitvorming van onze politici (zowel Zalm en Bos en Balkenende als de Jager en nu Rutte). Dominique Strauss-Kahn (DSK) zit in de problemen met de aangifte van wurging en poging tot verkrachting/orale sex van een 32-jarig kamermeisje in het Sofitel in NY. Wat doet het IMF nu? Hij was de eerste kandidaat voor de Franse presidentsverkiezingen volgend jaar.

Het verhogen van het schuldenplafond van de Verenigde Staten is absoluut noodzakelijk. Dat benadrukte president Barack Obama tijdens een interview op de Amerikaanse televisiezender CBS. Wanneer de maximale limiet voor de nationale staatsschuld niet verder wordt verhoogd, kan het land volgens de president in een zwaardere recessie en financiële crisis terechtkomen dan in 2008 en 2009. ,,Wanneer investeerders wereldwijd het vertrouwen in en de kredietwaardigheid van de Verenigde Staten verliezen, kan het hele financiële systeem ontwarren''. Ook minister van Financiën Timothy Geithner deed een duit in het zakje. Hij waarschuwde voor ,,catastrofale gevolgen'' en onherroepelijke schade voor de economie.

De maximale limiet voor de Amerikaanse staatsschuld bedraagt nu 14,29 biljoen dollar (ruim 10.000 miljard euro). Naar verwachting wordt deze duizelingwekkende grens binnenkort bereikt. Wanneer de limiet wordt bereikt, kan het land niet meer naar de obligatiemarkten om geld op te halen. Het Amerikaanse ministerie van Financiën heeft inmiddels aangegeven tot begin augustus de rekeningen te kunnen betalen met behulp van andere financieringsbronnen. Het Amerikaanse Congres en het Witte Huis voeren al tijden een felle discussie over het verhogen van het schuldenplafond. De Republikeinen, met een meerderheid in het Congres, eisen zware bezuinigingen op de overheidsuitgaven in ruil voor hun steun aan het plan.

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.