UPDATE05052011

Dat was wel even schrikken toen ik maandagmorgen opstond en de stem hoorde van de Amerikaanse president, die het grote nieuws wereldkundig maakte dat Osama bin Laden in het Pakistaanse dorpje Abbotabad was gevonden en bij een militaire actie was geliquideerd. De vraag is of bin Laden nog wel de genius was achter de Islamitische terreurgroepen in de wereld. Ik betwijfel dat zelf sterk. Al Qaida is een filosofie en geen organisatie van moslimextremisten, zegt men nu. Onderzoeksburo Motivaction heeft onderzoek gedaan naar de moordaanslag waarvan de uitslag is dat een groot aantal Nederlanders eraan twijfelt of Osama bin Laden zondagnacht is gedood. 39% van de ondervraagden is niet overtuigd van de dood van Osama en 15% gelooft dat de dood van Osama een publiciteitsstunt is van het campagneteam van de Amerikaanse president. De Amerikanen wisten al 5 jaar dat er iets met die villa in Abbotabad aan de hand was in relatie tot Al Qaida. Daar is al die jaren niets mee gedaan en nu opeens wisten ze het beter en waren ze overtuigd van de aanwezigheid van Osama bin Laden. Iedere dag worden de scenario's bijgesteld. Iedere dag weer een net iets andere lezing. Gisteren was er een bericht dat de Amerikanen een document hadden gevonden waaruit bleek dat Osama Coca Cola en Pepsi Cola dronk. Ik betwijfel sterk of Osama cola dronk anders dan als medicijn. Ik ben evenals Osama een diabetespatient en diabetespatienten mogen alleen cola drinken tijdens een hypoglykemie. Een toestand van snel dalende glucosewaarden. Ik kan op twee handen de keren tellen dat ik, in een jaar tijds, een glas cola heb gedronken. Uit een bloedanalyse kan worden vastgesteld of de man die is gedood een diabetespatient was. Wat me ook opvalt is hoe amateuristisch de aartsvijand van de VS beveiligd werd. Er zijn twijfels over de juistheid van de informatie, niet alleen bij mij ook in de VS zelf. In de VS circuleren al 5 scenario's over wat zich zondagnacht heeft afgespeeld. Op 2 mei zijn heel even op internet foto´s te zien geweest van de gedode man. Ik heb een van die foto´s gezien en had onmiddellijk twijfels of de man op de foto wel Osama bin Laden was. Later werd dat allerwegen bevestigd. Bin Laden was 57 jaar en de man op de foto met bebloed gezicht was jonger en leek niet op de leider van Al Qaida. Die mening wordt door Republikeinen in de VS breed gedragen. Er wordt van de regering Obama meer ondersteunende informatie verlangt. De regering Obama wil niet met de foto's naar buiten komen: ze zijn te verschrikkelijk om aan te zien en er is een kans dat er vergeldingsacties zullen worden uitgevoerd door terroristische actiegroepen. Ik ben ervan uitgegaan dat bin Laden al jaren geleden is overleden als gevolg van diabetes en slecht functionerende nieren waarvoor hij voor nine-eleven 2001, opgenomen is geweest in een ziekenhuis in Koeweit. Daarover zijn wel geruchten geweest maar die zijn nooit door Al Qaida en door de Amerikanen bevestigd. Dat was nog in de periode Bush en bekend was dat de families Bush en bin Laden goede (zakelijke) bekenden van elkaar waren. Het woord 'vrienden' wil ik niet gebruiken. Er zijn ook regelmatig twijfels geuit of de zogenaamde videoberichten wel van Osama bin Laden waren. Stel, dat Osama bin Laden al 6 jaar geleden is overleden, in een periode dat Al Qaida nog bezig was aan haar wereldwijde organisatie, dan kan ik me voorstellen, dat ze, om de Amerikanen te misleiden, een dubbelganger hebben gecreëerd. Vreemd is ook dat bin Laden 'genade' zou hebben geroepen tegen de militairen, die opdracht hadden hem te doden. Hoeveel tijd is er nodig geweest om het DNA te testen? De persoon die gedood is zou een Islamitische begrafenis krijgen. Werden er Islamitische geestelijken achter de hand gehouden voor het uitvoeren van de Islamitische rituelen? In ieder geval is het zeemansgraf in de Noord-Arabische zee, in dit geval, niet-islamitisch. Waarom moest de VS zo snel mogelijk van dat lijk af? Dat duidt op paniek. Er zijn nog veel vragen die om een heldere verklaring vragen. Het is voor Barack Obama te hopen dat hij niet in een list van Al Qaida is gelopen. U weet wel zoiets als 'het paard van Troje'. De VS waarschuwt voor wraakacties van Islamitische terroristische organisaties. Pakistan is kwaad dat de Amerikanen zonder enig overleg een militaire inval hebben gedaan. De Amerikanen zeggen dat ze expres geen overleg hebben gepleegd. Belangrijke info blijft nog altijd uit. Alleen de pantoffels van de gedode man voor zijn bed werden getoond. Het NRC schrijft: Het is absurd dat president Obama als voormalig hoogleraar strafrecht beweert dat er recht is gedaan met de dood van aartsvijand Osama. Had hij maar als Truman gehandeld, de president die voorkwam dat nazileiders direct na hun arrestatie standrechtelijk geëxecuteerd werden. Osama bin Laden was ongewapend, toen hij door 2 kogels in zijn hoofd werd gedood. Op de niet gepubliceerde foto is een man te zien zonder hersenpan, zegt het Witte Huis.

De snel aantrekkende inflatie leidt in Europa volgens een meerderheid van economen tot een gestage rentestijging die doorgaat tot eind 2012. Ze verschillen alleen nog van mening over het tempo waarin die verhogingen plaats gaan vinden. Een ruime meerderheid ziet de rente in mei volgend jaar op 2,25% staan, eind 2012 zou zelfs een niveau van 3 á 3,5% realistisch zijn. Overmorgen komt het ECB-bestuur weer bijeen voor de maandelijkse rentevergadering, ditmaal in het Finse Helsinki. Begin april begon de ECB als eerste grote centrale bank in de westerse wereld de rente te verhogen van 1 naar 1,25%, daarmee flink voor de muziek uitlopend. De Amerikaanse centrale bank houdt zijn kruit nog droog tot eind dit jaar. Vooruitlopend op de maandelijkse bijeenkomst van de ECB liggen Europese staatsobligaties er zwak bij. Beleggers houden rekening met een snel stijgende rente dit jaar naar 2%. De kracht van de euro neemt toe dan wel de kracht van de dollar neemt zienderwijze af: de dollar is 'even' gestegen >1,49. De AEX verliest terrein en noteert 355,91. De ING meldt dat de opleving van de Nederlandse woningmarkt eind 2010 van korte duur is geweest. De groei van de dienstensector in de Verenigde Staten is in april sterk afgezwakt. De ISM-inkoopmanagersindex voor de dienstensector kwam in april uit op 52,8 tegen 57,3 een maand eerder. Dat is de laagste stand sinds augustus vorig jaar. Economen rekenden op een stand van 57,4. Een stand van boven de 50 duidt op groei, daaronder op krimp. De index voor nieuwe orders zakte naar het laagste niveau sinds september 2009. De dienstensector is de belangrijkste in de Amerikaanse economie en omvat branches als de banken, horeca en luchtvaart. De dienstensector is goed voor circa 80 procent van de Amerikaanse economie. DNB meldt dat de banken miljarden tekortkomen. De buffers moeten met zeker 10 miljard worden aangevuld voor 2015, op basis van de Bazel III-regels. De nieuwe toezichtregels veroorzaken een daling van het eigen vermogen omdat veel financiële producten niet meer meegeteld mogen worden bij de solvabiliteitsberekening. De bufferratio van de Nederlandse grootbanken, de tier 1-ratio, daalt, gerekend naar de cijfers van ultimo 2009, van 9,3 naar 5,8%. Met dat cijfers scoren we in de 'middelmaat' in de wereld en 'net iets beter' dan bij de Europese banken. Op 1 januari 2015 wordt de tier 1-ratio verhoogt naar 7% plus misschien met extra buffers als de grotere groei. Sinds het midden van de 90er jaren was de groei groter en dat zou tot gevolg hebben een extra buffer van 2,5%. Dus 9,5% bij de start in 2015.

Er is gemor binnen het FNV. Kritische kaderleden eisen het vertrek van Agnes Jongerius en het voltallige bestuur van de vakcentrale. Ze verwijten haar gesjoemel met de AOW-leeftijd en verkwanseling van opgebouwde pensioenrechten. Dat de pensioengerechtigde leeftijd uiteindelijk van 65 naar 70 jaar moet (ook in de EU) is, naar mijn mening onontkoombaar. Dat zullen de vakbonden moeten accepteren, als tenminste de werkgevers ervoor zorg dragen dat er voldoende arbeid en scholing is en blijft voor oudere werknemers. Met Kamp op Sociale Zaken valt vanuit de zijde van het kabinet weinig positiefs te verwachten. Zijn voorstel om over 9 jaar de AOW-leeftijd te verhogen naar 66 jaar is: te laag en te weinig.

Europese pensioenfondsen maken zich steeds meer zorgen over de gevolgen van inflatie op hun beleggingsportefeuille. Vergeleken met een jaar geleden maakt 80% van de fondsen zich hier meer zorgen over. Dit blijkt uit het jaarlijkse Europese onderzoek van adviesbureau Mercer naar de spreiding van kapitaal onder ruim 1100 pensioenfondsen met een belegd vermogen van ruim 550 miljard euro. Van de onderzochte fondsen zegt 38 procent bezig te zijn zich in te dekken tegen de gevolgen van inflatie op de portefeuille. Zo geeft 18 procent aan haar belang in inflatiegekoppelde obligaties te verhogen en 5 procent zet in op inflatiegevoelige aandelen. Volgens Jelle Beenen van Mercer is diversificatie momenteel de trend en het middel voor fondsen om inflatie en schommelingen op de markten het hoofd te bieden. ,,Door het gevoerde monetaire beleid en de verschillende stimuleringspakketten is er een klimaat ontstaan waarin inflatie de kop op kon steken, iets waar veel pensioenfondsen zich nu grote zorgen over maken.'' Uit het onderzoek blijkt verder dat de fondsen meer afstand nemen van aandelen, een trend die al enkele jaren zichtbaar is. Het percentage aandelen in de portefeuille van Nederlandse pensioenfondsen is teruggelopen van 35 procent in 2007 naar 26 procent in 2011. De interesse bij pensioenfondsen in andere beleggingscategorieën dan aandelen en obligaties blijft onverminderd groot. Ook kijken Europese fondsen sterker naar groeikansen vanuit de opkomende economieën. ,,Met de beperkte groeiverwachtingen in veel westerse economieën blijven de groeipercentages van opkomende economieën de aandacht trekken. En pensioenfondsen kijken niet alleen naar de aandelen van opkomende markten om te profiteren van het groeipotentieel in deze markten'', aldus Beenen.

De Portugese overheid heeft meer dan 100 miljard euro aan steun nodig van de andere Europese landen en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Dit schrijft de Portugese krant Diario Economico. Volgens deze zakenkrant is een team van experts van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het IMF tot de conclusie gekomen dat Portugal meer geld nodig heeft dan gedacht. Aanvankelijk werd uitgegaan van maximaal 80 miljard euro aan steun. Het team presenteert naar verwachting later zijn definitieve bevindingen. Portugal deed vorige maand een aanvraag voor noodsteun. Het is het derde euroland, na Griekenland en Ierland dat een beroep moet doen op hulp. De maatregelen die Portugal moet doorvoeren om in aanmerking te komen voor de noodsteun van de EU en het IMF, zorgen ervoor dat de economie van het land de komende twee jaar sterk krimpt. Volgens een bron heeft de demissionaire Portugese regering afspraken gemaakt met de EU en het IMF over hogere belastingen en bezuinigingen op onder meer gezondheidszorg en onderwijs. Dat zou zowel in 2011 als in 2012 leiden tot een economische krimp van naar schatting 2 procent. Premier José Socrates zei op de Portugese televisie dat er een akkoord is met de EU en het IMF over de noodsteun. De Europese Commissie liet daarna echter weten dat er nog geen groen licht is. De maatregelen zouden ervoor moeten zorgen dat het overheidstekort van Portugal, dat vorig jaar nog ruim 9 procent bedroeg, in 2013 weer aan de Europese limiet van maximaal 3 procent van het bruto binnenlands product voldoet. Oorspronkelijk wilde Socrates dat doel al in 2012 behalen. Zijn regering viel echter over de bezuinigingen die daarvoor nodig waren. Op 5 juni worden daarom nieuwe verkiezingen gehouden in Portugal. Om te voorkomen dat de plannen na de verkiezingen van tafel gaan, is steun van de huidige oppositie onontbeerlijk. De belangrijkste oppositiepartij, de sociaal-democratische PSD, deed mee aan de gesprekken met de EU en het IMF. De partij wil echter nog niet aangeven of de voorstellen worden gesteund.

De producentenprijzen in de eurozone zijn in maart met 0,7 procent gestegen ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldt het Europees statistiekbureau Eurostat. Op jaarbasis namen de prijzen die fabrikanten voor hun producten vragen met 6,7 procent toe. De prijsontwikkeling voldeed daarmee min of meer aan de verwachtingen. Economen hadden gemiddeld een toename met 0,6 procent op maandbasis en 6,6 procent in vergelijking met vorig jaar voorspeld. In de hele Europese Unie namen de producentenprijzen in maart met 1 procent toe in vergelijking met februari, na een stijging van 0,8 procent in de voorgaande maand. Op jaarbasis was de stijging in de 27 EU-landen gemiddeld 7,4 procent. In februari was dit nog 7,1 procent.

Over afstempelen gesproken. Het onderwerp blijft de gemoederen bezig houden: deze keer uit Denemarken van Steen Jacobsen, hoofdeconoom bij de Saxo Bank. Hier citaten uit 2 artikelen waarin hij zijn visie geeft over financieel/economische ontwikkelingen bij de presentatie van de outlook voor het tweede kwartaal 2011. Overheden blijven proberen met liquiditeitsmaatregelen solvabiliteitsproblemen op te lossen, terwijl ze hun economieën hard zouden moeten saneren, is zijn stelling. Van de Verenigde Staten verwacht de Deen, wat dit betreft, niet veel. Europese leiders zouden echter een eigen lijn moeten trekken. "Europa is veel belangrijker in de wereld dan waar het krediet voor krijgt." Jakobsen ziet voor de financiële markten drie mogelijke toekomstscenario's. Het eerste is een verloren decennium, waarin eigenlijk geen voortgang wordt geboekt, vergelijkbaar met de jaren-70. Het tweede is een proces van horten en stoten, waarbij op iedere inzinking nieuwe kwantitatieve overheidsstimulering volgt. In een derde, en volgens hem te prefereren, scenario wordt gekozen voor keiharde sanering, waarna robuuste groei kan terugkeren, zij het vanaf een lagere basis. In zijn presentatie die de titel draagt 'The European Union – Bound to fail?', stelt de Deen dat het vooruitschuiven van pijnlijke maatregelen de welvaart van het hele continent in gevaar brengt. Hij vergelijkt het hedendaagse Europa met dat van het oude Rome, waar afvlakkende economische groei gepaard met almaar oplopende kosten van de overheid, de welvaart van zijn inwoners erodeerde en uiteindelijk leidde tot ineenstorting van het hele Romeinse Rijk. Hij ziet enkele kritieke uitdagingen voor de Europese Unie (EU) en met name de eurolanden. Zo toonden de verkiezingen in Finland en Portugal het probleem van groeiende anti-EU sentimenten, terwijl de bijdragen aan het noodfonds voor eurolanden nog niet rond zijn en een Griekse schuldherstructurering volgens hem nog dit jaar te verwachten is. “Het enige dat we bereiken door te wachten met het herstructureren, is dat de Griekse schuldenlast onnodig verder oploopt.” Hij is weinig te spreken over de aanpak van de Europese schuldencrisis: “Ruim een jaar na de oprichting van het tijdelijke Europese reddingsfonds EFSF zijn de spreads verder opgelopen dan ooit.” Jakobsen voorziet in de toekomst het uiteenvallen van de monetaire unie in twee stukken, met enerzijds de financieel gezonde en anderzijds de financieel zwakke landen. Veel vertrouwen in EFSF en de permanente variant ESM die vanaf 2013 actief wordt, heeft Jakobsen niet. “Het EFSF en ESM werken zolang Spanje niet in de problemen komt. Spanje neemt goede maatregelen, maar de rente op nieuw krediet is te hoog opgelopen om hier zelfstandig uit te komen.” Tot nu toe bestaan de Europese noodfondsen grotendeels uit garanties, zonder dat eurolanden met bedragen over de brug hoeven te komen. Tegelijkertijd neemt de bereidheid steeds hogere garanties af te geven af. Zelfs het van oudsher eurosympathieke Finland begint te morren. Wanneer deze garanties daadwerkelijk worden aangesproken als Spanje in de problemen komt, zijn de gevolgen volgens Jakobsen niet te overzien. Ook Jacobsen verwacht dat de Griekse herstructurering, die er op neer komt dat het land overgaat tot surseance ofwel default, zeer binnenkort gaat gebeuren. "Op zijn laatst in september." Maar omdat president Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank (ECB) er zo op hamert dat dit niet aan de orde is, zal het ook niet gebeuren voor diens aftreden dit najaar. "Vergelijk het met een bosbrand", zegt Jakobsen die afbraak voor opbouw als enige uitweg ziet. Herstructureringen en schuldsaneringen zijn nodig op alle niveaus. Griekenland, en waarschijnlijk Portugal en Ierland, moet een deel van de staatsschuld worden kwijtgescholden. Maar ook tegen het brede publiek moeten overheden eerlijk zijn en zeggen "luister, dit worden moeilijke tijden, breng je schuld nu terug". De Deen vindt het erg vreemd dat Nederlanders tot meer dan 100% van de waarde van hun eigen woning kunnen financieren bij een bank, om van de hypotheekrenteaftrek nog maar te zwijgen. Hij zou snel duidelijk maken dat eigen vermogen nodig is om een huis te kopen en dat marktverstorend overheidsbeleid gestaakt wordt – zij het gefaseerd om geen onnodige onrust te veroorzaken. Een overheid die het in zijn ogen helemaal bont maakt, is de Amerikaanse. President Ben Bernanke van de Amerikaanse Federal Reserve staat aan zijn printer om bij het minste of geringste zijn verse dollars met een helikopter over het systeem uit te storten. "Kwantitatieve verruiming nummer drie komt er aan, in het vierde kwartaal of anders het eerste van volgend jaar", aldus Jakobsen. "Er is geen alternatief voor het beleid", zegt de Saxo-econoom over de Amerikaanse situatie. En in Europa is er een enorme politieke wil om het EU-project te laten slagen, of in ieder geval niet te laten mislukken terwijl de huidige politici verantwoordelijkheid dragen. "Er zijn eigenlijk meerdere ponzi-schemes aan de gang." Bij voortgang op deze volgens hem zowel meest heilloze als meest waarschijnlijke weg, ziet hij eigenlijk geen reëel potentieel voor de voorname aandelenindices van ontwikkelde markten zoals de S&P 500. Kwantitatieve stimulering kan de index tijdelijk opstuwen, maar uitholling van de waarde van de munt zal volgens Jakobsen niets overlaten van het rendement. In staatsobligaties van overheden met verslechterende financiën ziet hij geen alternatief. Wie aandelen wil kopen, adviseert de Deen dit selectief te doen in sterke blue chip bedrijven met een hoog dividendrendement of juist kleine slimme bedrijven die moeilijk aan financiering komen. Sectoren als mijnbouw, (kern)energie, technologie en scheepvaart bieden kansen. Daarbij zijn opkomende markten te prefereren boven ontwikkelde. Jakobsen uit dan ook forse kritiek op de Europese Centrale Bank. “ECB-president Trichet zegt dat we door een transitiefase gaan, maar dat wil weinig anders zeggen dan dat de huidige voorspellingen in veel gevallen niet kloppen en dat deze ruis wordt toegeschreven aan een ‘transitie’.” De Saxo Bank econoom vindt dat de geschetste scenario’s te rooskleuring worden voorgesteld. “De ECB voorziet een economische groei van 1,7%, wat onder het huidige inflatieniveau ligt. Dergelijke groeipercentages zijn niet genoeg om het schuldenprobleem aan te pakken.” De als bearish bekend staande Jakobsen verwacht in de toekomst een meer pragmatische aanpak van centrale banken dan het geflatteerde beeld dat nu wordt gecreëerd. “Het kan niet anders, of ze realiseren zich langzaam maar zeker dat de huidige modellen niet werken. In de toekomst moeten ze een realistischer beeld scheppen. Nu wordt jaar op jaar beterschap beloofd, terwijl de groei aan een plafond zit. De huidige economische groei is gebaseerd op geleend geld en alsmaar bijgedrukte dollars.”

De Europese schuldencrisis wedijvert in ernst echter met de dollarcrisis in de VS. “De VS zijn gewend dollars bij te drukken wanneer ze in geldnood zaten, maar Amerika begint de pijn van de zwakke dollar te voelen nu de waarde in schrikbarend tempo zakt.” Het Amerikaanse monetaire beleid is veel te los, zegt Jakobsen. “We moeten voor banken af van het idee dat het een soort supermarkt is, en weer terug gaan naar traditioneel bankieren. ” Aanhoudend economisch groei voorziet de hoofdeconoom dan ook niet. “Het zogenaamd herstel sinds de crisis in 2008 beperkt zich tot financiële bedrijven en Wall Street. Banengroei blijft uit en de huizenmarkt ligt nog steeds in puin, het consumentenvertrouwen blijft laag. Mensen verwachten dat het herstel langzamerhand doorsijpelt, maar dat gebeurt niet want deze groei is nergens op gebaseerd.” Vrijwel alles wat Jacobsen hier aan de orde stelt is hier al eens gezegd. Voor mij is het geen nieuws. Ook niet dat de oplossing van de problemen bij de zwakke broeders in de eurozone zal voortkomen uit het kwijtschelden van de schulden door de financieel rijkere landen als Nederland. Zijn boodschap is: je verlies nemen en opnieuw beginnen vanaf een lager niveau. Mijn boodschap is: eerst het overtollige kapitaal vernietigen en dan een herstart maken. De samenleving is klaar voor die herstart alleen moet de financiële wereld nog gesaneerd worden. Hoe hoog is de prijs die de factor 'kapitaal' en 'arbeid' hiervoor moeten gaan betalen? Ik vrees 'heel hoog'.

Er zal tijdelijk enige windstilte ontstaan. Begin juni pas verschijnt het volgende blog.  

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.