UPDATE04052013/169 koop geen auto maar investeer in renovatie

Prof Heertje doceert: dat het economische herstel moet komen van de consumenten is een grote misvatting, zegt hij in Trouw. De consumenten gaven ter gelegenheid van de inhuldiging van de koning deze week wat meer geld uit dan 'normaal', maar ik zie de consument de hand op de knip houden. Er wordt meer afgelost op hypotheekschulden, er worden nauwelijks luxe artikelen gekocht, er wordt minder buiten de deur gegeten, er zijn minder files (en dus reizen er minder mensen in hun eigen auto) en er wordt meer gespaard. En dat allemaal omdat het volk geen vertrouwen heeft in het beleid van deze regering. Ik vergelijk Rutte (en Samsom) wel eens met Colijn. We gaan 80 jaar terug. We zitten midden in de crisis van de 30er jaren. Colijn staat aan het roer van de Staat. Inmiddels is duidelijk geworden dat de crisis kan worden opgelost als de gouden standaard wordt losgelaten. De waarde van onze guldens staat hoog. Zo hoog dat mijn vader mij vertelde dat hij in 1934 met zijn schoonvader en zwagers een weekendje naar Brussel was geweest. Dat kostte niks, bijna niks in vergelijking met de prijzen in Nederland. Nederland was het laatste land wat de gouden standaard in 1936 losliet. Daarna werden onze export goedkoper en herstelde de werkgelegenheid enigermate. Hoe cru het ook moge klinken maar de handel trok weer stevig aan na de inval van het Duitse leger tijdens de Pinksterdagen 1940. De 'moffen' konden hier producten kopen die in de Heimat niet in de winkel lagen, o.a. chocolade. Het werd betaald met bezettingsgeld dat de Duitsers in omloop brachten, vodjes bankpapier, dat geen enkele waarde had. En wij maar terugbetalen met zilveren guldens. Maar ja, de Duitsers kochten en wij konden weer aan het werk. We zijn nu 80 jaar verder en de vraag is of we, van dit stukje geschiedenis wat hebben geleerd. Mijn antwoord is: niets tot (te) weinig ondanks het feit dat we een premier hebben die is afgestudeerd als historicus. Heertje stelt dat het volk niet in beweging komt met nieuwe auto's en huizen te kopen. Voor de premier is dat harde noodzaak voor economisch herstel. De burgers denken 'ons bin zûnig' en daar is iets voor te zeggen. Ze hebben blauwe plekken opgelopen, die velen nog aan den lijve ondervinden. Denk aan veel te hoge hypotheekschulden, huizen die 'onderwater' staan en de woekerpolissen. Het volk denkt meer op de lange en het kabinet meer op de korte termijn. Heertje zegt daarover 'de gedachte dat je de economie met meer consumptie op gang kunt krijgen, is een illusie.' Ik krijg wel eens de gedachte dat beleidsmakers de problemen denken op te kunnen lossen door terug te schakelen naar 2008 en vandaar een herstart te maken waarbij alle gemaakte fouten door overheden en banken kunnen worden voorkomen. Dat is geen realistische gedachte. 2008 was het toppunt, waarin wij dachten dat de bomen tot in de hemel zouden groeien. Die tijd is voorbij en die komt de komende decennia ook niet meer terug: wij staan weer met beide benen op de grond met de wetenschap dat de zwakste schakel het Europese bankwezen is. Er zijn veel te grote risico's genomen, bij een veel te lage solvabiliteit. Er zou grootschalig een herkapitalisatie moeten worden doorgevoerd. Daarbij gaan slachtoffers vallen, niet uitsluitend in de financiële wereld, ook daarbuiten. Ik betwijfel of wij in staat zullen zijn dat proces ordelijk te laten verlopen. Ik verwacht dat op enig moment zich een ontwikkeling voordoet die niet in de hand te houden is en dat Brussel met lege handen komt te staan. In het vorige blog heb ik melding gemaakt van korte en langlopende leningen met extreem lage rentes die de zwakke Zuid-Europese landen momenteel kunnen aantrekken. Dat is een uitermate sterk signaal dat er een levensgroot overschot aan geld in omloop is gebracht. Ik waarschuw hiervoor al geruime tijd. Dat wij bij een inflatie van ca 3% kort geld lenen tegen een negatieve rente (de verstrekkers van leningen aan b.v. de Nederlandse Staat betalen een klein bedrag bij als wij het geld maar van hen willen lenen). Voor de minister van Financiën en de Nederlandse Staat is dat positief nieuws dat we voor een lage rente op onze oplopende staatsschuld kunnen lenen, maar het is een illusie dat die situatie nog jaren voortduurt. Er komt een moment dat de ballon knapt en het paradijs, waarin wij dachten te leven, verandert in een hel als gevolg van de vernietiging van de zwaar opgeblazen geldhoeveelheid. Mijn vrees is dat en de centrale banken en het commerciële bankwezen dan in zwaar weer terechtkomen met ongekende uitkomsten. Wij moeten er rekening mee houden dat wij op gloeiende kooltjes lopen. Ik ben begonnen met uitspraken van prof Heertje en wil daarmee ook afsluiten. De auto-industrie wordt zwaar getroffen door vraaguitval en reageert daarop met de 50/50 deal. Je betaalt nu de helft van de prijs en de andere helft over 2 jaar. Over die 2e helft wordt geen rente geheven. Heertje reageert daarop met 'dat is de oude manier van denken, daar trapt de burger niet meer in'. Op de vraag waar het economisch herstel vandaan moet komen is Heertje duidelijk: heel simpel, de economie komt niet op gang door een toenemende consumptie maar door investeringen in duurzaamheid. Het geld ervoor is voorhanden: Nederlanders hebben ca €350 mrd aan spaargeld en deposito's. Heertje noemt als speerpunten: onderhoud van de infrastructuur en renovatie van het woningbestand. Dat creëert werkgelegenheid en levert rendement op in de vorm van energiebesparing. Een stelling waarover nagedacht kan worden. Bedankt, Arnold Heertje. Voor de goede orde wil ik hier wel even stellen dat ik geen profeet ben, geen waarzegger en geen paragnost. Ik kan ook geen indicatie geven over de ontwikkeling, als gevolg waarvan 'de hel' kan ontstaan, noch jaar, dag en tijd. Er is veel te veel 'bad money' in omloop en die moet eerst worden opgeruimd voordat de nieuwe wereld van start kan gaan.

Nu even aandacht voor de politieke ontwikkelingen in ons land. De peiling van Maurice de Hond van zondag 28 april laat één zetel winst zien voor de VVD, het CDA en GL. De PvdA verliest 2 zetels en 50+ 1 zetel. De coalitie heeft in de peiling nog maar 43 zetels van de 79 waarmee ze nu in de 2e Kamer zitten. De PvdA verliest 20 zetels van de 38. De PVV (27) blijft de grootste partij, gevolgd door de VVD (25) en de SP (21). In de peiling van 3 mei staat de coalitie stabiel op 43 (24+19) zetels. De grootste partij blijft de PVV (27), gevolgd door de VVD (24) en de SP (21). De PvdA staat op 19 (+1), D66 op 17, CDA 15, 50+ op 11, CU op 6, GL op 4 en de PvdD met 3 zetels.

Ik schreef al eerder over de onzekerheden die op de loer liggen voor ons spaargeld >€100.000. Nu kies ik voor een andere invalshoek: hoe veilig is ons spaargeld bij de banken? Dit naar aanleiding van een interview dat Brandpunt had met de Israëlische deskundige en ondernemer over de aanpak van cybercriminaliteit, Nissim Bar-El. Zijn er risico's verbonden aan de DDos aanvallen op onze banken, bedrijven en instellingen. Het antwoord is: ja, maar dit is nog maar kinderwerk bij wat ons te wachten staat. Dit zijn speldenprikken voorafgaand aan een cyberoorlog. Stellen we ons het volgende voor: de aanvallen zijn zo hevig dat de bestaande vestingwerken daartegen niet bestand zijn en een bank gedurende een week niet meer op internet bereikbaar is. Hoe groot zal die schade zijn? Groot, heel groot, overlevingskans? Nissim Bar-El waarschuwt voor wat nog kan gaan gebeuren. Onze defensieve bouwwerken zijn te simpel voor intelligente aanvallen waarbij het grote rumoer bij de ingang plaatsvindt en tegelijkertijd via de achterdeur het geld wordt weggesluisd. Nederland besteedt dit jaar €4 mln aan cyberbeveiliging en voor volgend jaar is €5 mln gebudgetteerd. Israel geeft €750 mln per jaar daaraan uit. De verdedigingswerken in Europa zijn zwak. Dat komt doordat er niet geinvesteerd wordt in veiligheid door de overheden. Noch in Brussel, noch in den Haag. Opstelten stelde kortgeleden dat cybercriminaliteit een zaak is van het bedrijfsleven. De banken moeten hun veiligheid zelf op orde brengen en houden. Dat is heel kortzichtig. De aanpak moet, volgens Bar-El, veel breder en diepgaander worden aangepakt. Hij adviseert een platform te maken van deskundigen van de overheid, de wetenschap en het bedrijfsleven, die leiding gaan geven aan werkgroepen en gespecialiseerde bedrijven die vestigingswallen gaan bouwen en onderhouden waardoor de openstaande poorten van dit moment kunnen worden dichtgetimmerd. Daarvoor is nodig gespecialiseerde kennis en geld. Wat dat laatste betreft honderden miljoenen per jaar. Die aanpak moet breed in Europa worden aangepakt. Werk aan de winkel voor Brussel, maar er zit ook een positieve kant aan: zet de werkeloze jeugd aan het werk. Verder moet justitie veel actiever de cyber-criminelen gaan opsporen, niet alleen nationaal, ook Europees en mondiaal. Verder moet er software komen die moet voorkomen dat computers worden besmet en niet langer kunnen worden ingezet bij cyber-aanvallen. Er stroomt nog heel wat water door de Rijn voordat het (spaar)geld bij banken beschut is tegen de oorlog die nog gevoerd gaat worden. Minister Opstelten kondigde deze week aan dat hij hackers fors gaat aanpakken met nieuwe wetgeving. Politie en justitie moeten kunnen inbreken op verdachte plekken om te kunnen vaststellen of daar cyberaanvallen worden aangestuurd. Ook moet het mogelijk worden om Skype gesprekken af te luisteren. Over het voornemen van de minister om de wetgeving te verruimen (hoe zit het met de aantasting van de privacy van de burgers) kwamen al snel kritische reacties. Het probleem van de aanpak van cybercriminaliteit zit niet in de wettelijke mogelijkheden maar in een groot gebrek aan deskundigen zowel bij de politie als bij justitie. Er schijnen stapels aangiften over cybercriminaliteit waar de politie niets mee kan omdat er een levensgroot tekort aan deskundigheid is. Opstelten moet eerst rechercheurs gaan opleiden die full-time moeten worden ingezet op cybercriminelen. Daar moet geld voor worden vrijgemaakt. We praten wel over een mogelijke cyberwar. De positieve kanten zijn dat de nieuwe generatie zich kan gaan bekwamen in de opbouw van hoogwaardige kennis. Er zitten voldoende uitdagingen in de samenleving om werkelozen aan het werk te krijgen. Ga mensen, ook de jeugd als dat nodig is, omscholen en start bij/omscholingstrajecten. De techniek ontwikkelt zich zo snel dat daaraan veel meer aandacht moet worden geschonken. Ik volg Heertje met zijn advies: zet in voor de renovatie van woningen, maak ze duurzamer, verfraai ze. Dan kunnen de bouwvakkers en zzp'ers weer aan de slag. Als we dat overlaten aan minister Blok zijn ze over 3 jaar nog werkeloos. Wordt vervolgd.

Ik heb bij mijn schetsen over de overgang van de ene lange economische golf van Kondratieff naar het begin van de volgende golf geruime tijd nodig is voor het schoonmaken en opruimen van de overtollige ballast, die in de 60-jarige duur van deze lange golf, is opgebouwd. Bij de voorlaatste golf, van het begin van de Industriële Revolutie tot eind oktober 1929, heeft die grote schoonmaak precies 20 jaar geduurd. Dat was inclusief de 2e Wereldoorlog (van 1939 tot 1945). Na de enorme kapitaalvernietiging die door de Duitsers was aangericht werd al heel snel door de toenmalige minister van Financiën Lieftink een geldsanering uitgevoerd. Ieder gezin begon weer met tien gulden. Op de puinhopen van een verwoest Europa konden we in 1949, met Marshall-hulp uit de VS, weer gaan bouwen aan een nieuwe toekomst. Ook die golf duurde 60 jaar. Hoe langer ik erover nadenk, hoe sterker het beeld wordt dat de 'Cyber on war' wel eens de laatste fase kan zijn van het opruimproces. Dan moeten eerst wel een aantal grote hervormingen worden doorgevoerd op het terrein van arbeid, zorg, veiligheid, onderwijs, duurzaamheid. We moeten ons klaarmaken voor de start van een nieuwe golf voor de Nieuwe Wereld, te realiseren door de nieuwe generatie.

De nieuwe Italiaanse premier, de socialist Enrico Letta, omarmt Europa en is naar Berlijn, Brussel en Parijs gegaan om duidelijk te maken dat een heropleving van de Italiaanse economie moet worden gerealiseerd door het beleid om te buigen van bezuinigen naar investeren, waardoor weer groei ontstaat. Als Brussel het huidige beleid, dat wordt voorgeschreven door Berlijn, voortzet zal Italië sterven, zegt Letta. Italië is de derde economie van de eurozone. Het Zuid-Europese land gaat gebukt onder een enorme staatsschuld van >130% bbp, die nog verder op gaat lopen. Een 'complexe strategie' zal economische groei moeten aanwakkeren, aldus Letta. De progressieve 46-jarige katholieke Letta krijgt steun van de grootste partijen uit elk van de twee grote politieke blokken, zijn eigen centrumlinkse Democratische Partij (PD) en de centrumrechtste PDL van de omstreden ex-premier Silvio Berlusconi. Niet in Italië alleen ontstaat weerstand tegen de door Brussel gedicteerde bezuinigingen. Ook binnen de Franse socialistische partij wordt een harde aanval gepleegd op het beleid van Angela Merkel. In een partijpamflet wordt gesproken over de egoïstische Duitse bondskanselier, die alleen maar bezig is met haar herverkiezing en de Duitse handelsbalans. Terwijl, op hetzelfde moment, Zuid-Europa en binnenkort ook Frankrijk zwaar te lijden hebben van haar harteloze en hardvochtige bezuinigingsrondes. De Franse president Hollande verzet zich al enige tijd over de bezuinigingsdrift die hen door Brussel wordt opgelegd. Ik denk dat Hollande op de lijn van Letta zit en een switch wil forceren van bezuinigen naar investeren in groei. Ik deel dat inzicht. De opgelegde bezuinigingen leiden naar steeds verder groeiende armoede. Er moet een doorbraak worden geforceerd. Misschien zou het voor Europa goed zijn als Merkel komend najaar niet wordt herkozen. Laten nog weer eens kijken naar Griekenland. Om in aanmerking te komen voor een hulpprogramma van €8,8 mrd moesten de Grieken een wet aannemen waardoor in de komende periode 15.000 ambtenaren kunnen worden ontslagen. Dat er een sanering in het ambtenarenbestand moet plaatsvinden staat niet ter discussie. Griekenland heeft er veel teveel die ook nog eens inefficiënt werken. Maar niet nu, wat de EU/ECB/IMF wil. Op een moment dat 27% van de Grieken werkeloos is, op een moment dat de armoede groeit, op een moment dat de Grieken in de afgelopen 4 jaar, door de opgelegde ingrepen van de trojka, een derde deel van het besteedbaar inkomen hebben verloren. De Griekse minister van Financiën, Iannis Stournaras, zegt dat Griekenland het ergste nu wel achter de rug heeft.

De EC heeft deze week kenbaar gemaakt dat zij het financieel/economische beleid in de EU gaan aanpassen aan somberder verwachtingen voor dit jaar. We moeten wachten totdat de wereldeconomie weer aantrekt. De prognose voor de ontwikkeling van de economische groei is verder neerwaarts bijgesteld. Voor de eurozone rekent de EC nu op een krimp van 0,4% en voor 2014 van een groei van 1,2%. Voor de hele EU zijn die kengetallen wat positiever: -0,1% en +1,4%. Nederland blijft slecht scoren is de verwachting: -0,8% en +0,9%. We blijven dus achter bij zowel het gemiddelde van de EU en van de eurozone. De omslag in 2014 moet komen van buitenaf: een stijging van de export. Als we naar de eurozone kijken zien we dat Ierland, Duitsland, België, Luxemburg, Frankrijk, Estland, Finland, Oostenrijk, Slowakije en Malta het (veel) beter doen dan Nederland. De zwakste landen zijn Cyprus -8,7% en -3,9%, Griekenland -4,2% en +0,6%, Portugal -2,3% en +),6%, Slovenië -2,0% en -0,1%, Spanje -1,5% en +0,9% en Italië -1,3% en +0,7%. Het grootste probleem is de alsmaar stijgende werkeloosheid. In de eurozone stijgt de werkeloosheid dit jaar van 11,4% naar 12,2%. De werkeloosheid bedraagt momenteel in ons land 8,1% en zal volgens het Economisch Bureau van ABNAmro komend jaar stijgen naar 9%. Door de aanhoudende recessie halen meerdere landen de opgelegde norm van 3% begrotingstekort in 2013 niet. Daarom komt de EC met het voorstel, dat nog wel de komende EU-top moet passeren, een aantal landen uitstel te geven om het emu-saldo terug te brengen naar de norm. Nederland,Polen en Slovenië zouden dan een jaar respijt krijgen, Frankrijk en Spanje 2 jaar. EU-commissaris Olli Rehn vraagt nog wel aandacht voor de financiële situatie. De liquiditeitsval blijft aanhouden. Dat wil zeggen dat de ECB, die de rente deze week verlaagde van 0,75% naar 0,5%, wel grote hoeveelheden geld beschikbaar stellen aan commerciële banken, maar banken zijn heel terughoudend dat geld uit te lenen aan bedrijven. Het probleem speelt niet alleen in Zuid-Europa. Misschien moet eerst de bankenunie worden opgetuigd waardoor de zwakkere banken kunnen worden geherkapitaliseerd en de nodige buffers kunnen worden opgebouwd. Voor wat Frankrijk betreft: dit land moet zijn plannen voor economische hervormingen zo spoedig mogelijk doorvoeren, ondanks het feit dat het land mogelijk twee jaar langer de tijd krijgt om het begrotingstekort (dit jaar -3,9%) op orde te krijgen. Dat zegt Michel Barnier, Commissaris voor de interne markt van de Europese Unie. Er liggen hervormingen op de plank voor de Franse pensioen- en arbeidsmarkt. Die maken, volgens Barnier, de markt meer concurrerend en kunnen de werkloosheid terugdringen. Hollande is nu aan zet. De nieuwe premier van Italië Enrico Letta wil meer focussen op economische groei, maar zou eigenlijk de staatsschuld naar beneden moeten brengen. Dat stelde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) deze week. Italië moet zich richten op het terugbrengen van de overheidsuitgaven en het verder liberaliseren van de arbeidsmarkt. en de aanpassingen die Mario Monti heeft gedaan in de begroting moeten niet worden teruggedraaid. De economische adviesorganisatie verwacht dat de Italiaanse economie dit jaar met anderhalf procent krimpt. Verder adviseert de OESO belastingen te verlagen. De OESO dringt er verder op aan dat Letta iets doet aan de verslechterende verhouding tussen staatsschuld en bbp. Volgens de OESO komt het begrotingstekort van Italië dit jaar uit op 3,3% van het bbp en volgend jaar op 3,8%.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg schrijven deze week in DFT dat een meerderheid van de EU-lidstaten al langer van oordeel zijn dat het huidige bezuinigingsbeleid de Europese economie verder in de put zal helpen. Bezuinigingen om de staatsschulden en tekorten van de lidstaten aan te pakken blijven nodig, maar dan wel in een lager tempo: de Europese begrotingstekortnorm van 3% bbp zal flexibel worden toegepast. De nadruk komt te liggen op economische hervormingen en maatregelen die de groei in de EU aanjagen. Extra groei is een effectief recept om de overheidsfinanciën weer gezond te maken. Daarom heeft de Europese Centrale Bank deze week besloten tot een renteverlaging van 0,25%, die vooral moet leiden tot een meer positieve stemming onder beleggers en investeerders. Pas als er maatregelen worden genomen die er voor zorgen dat deze verlaging terecht komt bij burgers en het midden en kleinbedrijf zal dat de economische groei echt bevorderen. De koerswending van de EU vloeit voort uit de slechte economische situatie in Europa, de toenemende anti Europa stemming bij veel burgers, de Europese verkiezingen volgend jaar en het stimuleringsbeleid (daar worden de geldpersen aangezet, wat op korte termijn positief kan werken voor de economie, maar op middellange en lange termijn tot desastreuze ontwikkelingen kan leiden) in de VS en Japan. Mede door het bezuinigingsbeleid kampen veel lidstaten met een krimpende economie en is de werkloosheid in de eurozone opgelopen tot gemiddeld 12 procent. Steeds meer landen houden Duitsland verantwoordelijk voor deze economische malaise. Ze verwijten de Duitsers halsstarrigheid en wijzen er op dat alle economische denktanks en economen van mening zijn dat bezuinigingen in crisistijd de neergang van de economie versterken.

Kort Nieuws:

Iedere dag gaan er in Nederland 27 bedrijven failliet.

Het verlies van AirFrance/KLM is in het eerste kwartaal opgelopen van €379 mln (2012/1) naar €630 mln (2013/1). Het vrachtvervoer daalde met 7%, terwijl 0,8% meer passagiers werden vervoerd.

Slotstand indices 3 mei 2013/week 18: AEX 357,61; BEL 20 2.696,36; CAC 40 3.912,95; DAX 30 8.122,29; FTSE 100 6.521,46; SMI 7.937,61; RTS (Rusland) 1.429,86; DJIA 14.973,96; Nasdaq 100 2.944,59; Nikkei 13694,04; Hang Seng 22689,96; All Ords 5.105,40; € $1,3117; goud $1470,70 dat is €36.025,75 per kg, 3 maands Euribor 0,204%, 10 jarig 1,482%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.