UPDATE03122016/353 Het Trump-effect: de vooruitzichten voor de Amerikaanse economie zijn vooral positief.

Ik heb afgelopen weekend met heel veel belangstelling gekeken naar een aflevering van VPRO’s Tegenlicht, met als onderwerp de “geldscheppers”. Over Super Mario en de ontbrekende modellen van het monetaire beleid dat hij dicteert. Al anderhalf jaar lang pompt ECB-voorzitter Mario Draghi iedere maand €80 mrd in de Europese economie. Met als doel: de economie weer laten groeien. Om een beeld te geven hoe groot dat in materie dat is: het is de tegenwaarde van 320.000 woningen waar een half miljoen mense in wonen. Het merendeel van deze virtuele euro’s komen echter niet in de reële economie terecht, maar blijven als beleggingen, obligaties en leningen in het financiële systeem hangen, waarmee gespeculeerd wordt op de financiële markten. Ik stel me de ECB voor als een gokpaleis maar dan in extremis. Wat voor een (politieke) machtspositie heeft het ECB verworven met deze experimentele vorm van kwantitatieve verruiming? Wanneer worden de grenzen van het huidige beleid bereikt (en met wat voor gevolgen)? Welke bijeffecten heeft dit gigantische monetaire experiment, waarom lijken die talloze miljarden tot nu toe elke economische theorie te tarten, hoe ver moet het gaan voordat we weten of dit beleid ooit gaat werken of niet; en hoe ziet de financiële toekomst van Europa eruit? Hoe lang is de houdbaarheid van het huidige financieel/economische en monetaire systeem? Zijn onze politieke, financiële en monetaire autoriteiten bij machte de hoognodige duurzame ingrepen voor de houdbaarheid uit te voeren of bevinden wij ons op een doodlopend spoor. Omdat de rente al geruime tijd extreem laag staat, is de gereedschapskist van de ECB zo goed als leeg. Een kleine twee jaar geleden besloot Draghi daarom tot een draconische maatregel: hij zette de digitale geldpersen aanzetten. Met een simpele muisklik creëert de ECB elke maand 80 miljard euro. Dag bedrag verdwijnt geruisloos in het financiële systeem. Daar wordt het virtueel gecreëerde geld gebruikt om staats- en bedrijfsobligaties van banken, verzekeraars en institutionele beleggers te kopen. Zij moeten het geld vervolgens weer in de reële economie brengen. NRC-journalist Maarten Schinkel onderzoekt in deze Tegenlicht wat het eigenlijk betekent dat de Europese Centrale Bank elke maand opnieuw tachtig miljard euro in de eurozone stopt. Als heilig verklaard doel geldt een inflatie van plusminus twee procent. Alleen wil dat doel maar niet binnen handbereik komen. De reden is dat al het nieuw gecreëerde geld slechts mondjesmaat in de reële economie terechtkomt. Het merendeel blijft hangen in het financiële stelsel: daar zorgen al die miljarden euro’s voor records op de aandelenbeurzen, voor bedrijfs- en staatsobligaties die met een negatieve rente worden verkocht en voor huizenprijzen die de pan uitrijzen. Talloze economen, waaronder veel prominente, trekken de haren uit hun hoofd bij dit ECB-beleid dat formeel tot maart 2017 wordt volgehouden en zoveel langer als Draghi dat nodig vindt. De realiteit is dat de ECB geen weg terug meer in beeld krijgt, maar ook geen oplossing in de toekomst ziet. Wat is, onder dit gesternte, de euro nog waarde. Zoveel als de gek er nog voor geeft? De monetair econoom Edin Mujagic zegt daarover: steeds minder, als gevolg van het geknoei van centrale banken en politici. De munt zal het niet redden, vreest hij. En dat is nog niet eens het ergste. In het welvarende Nederland maakt Mujagic zich grote zorgen. Over de eurocrisis, de waarde van geld, het ‘gevaarlijke’ stimuleringsbeleid van de centrale banken, de roep om hogere inflatie om problemen op te los. “De westerse wereld is steeds welvarender geworden en toch hebben we almaar moeite om rond te komen. De armoede neemt toe. Dat heeft niet alleen te maken met de huidige economische toestand. Onze inkomens stijgen al decennia minder hard dan onze uitgaven. Dat gat hebben we opgevuld door te gaan lenen. We hebben daarmee op het randje geleefd. Er hoeft dan maar iets te gebeuren, en we komen in grote problemen.” Die grote problemen zijn de hoge schulden waarmee mensen en overheden nu kampen, de zwakke banken die almaar overeind gehouden moeten worden, de algehele economische malaise. De grote verbindende factor van al die ellende is volgens Mujagic de uitholling van de waarde van geld. Een beetje inflatie houdt de economie nog aan de gang. “Ja, zo rechtvaardigen de centrale banken hun aanpak. Maar ze kunnen dat alleen doen door steeds de geldhoeveelheid te verruimen. Simpel gezegd: er is telkens meer geld in omloop dan de geproduceerde goederen en diensten bij elkaar rechtvaardigen. Er is zodoende een overvloed aan kapitaal dat ergens heen moet. Daar komt de schuldenproblematiek op de proppen.” Volgens deze monetair econoom is er de afgelopen decennia een giftige mix ontstaan. Een gestage stroom aan geld, gecombineerd met liberalisering van de financiële markten en losjes toezicht van diezelfde centrale banken op de gewone banken. Dat broeierige mengsel heeft veroorzaakt dat alles en iedereen zich in de schulden kon steken. En dat maakt zeer kwetsbaar. “We zijn nu zeker vijftien jaar achteruit geworpen. Het houdt een keer op, en dat is nu. Het gaat niet alleen om de waarde van het geld. We betalen een hele hoge prijs voor die economische vooruitgang waar de centrale banken op uit waren: hoge werkloosheid.”Is dat wel een reden om feest te vieren? Dat is de vraag. De eerste honderd jaar was de gulden zo waardevast als het maar kon. In 1900 kon je voor een gulden ongeveer evenveel kopen als in 1800. Een gulden was toen veel waard. Nu stelt de waarde van een gulden, 0,44 euro, niets meer voor. Er is in die honderd jaar 1100, 1200 procent inflatie overheen gegaan.” Inflatie, het minder waard worden van geld, is dat niet gewoon een verschijnsel dat onlosmakelijk verbonden is met de economische groei die de afgelopen eeuw gekenmerkt heeft? “De industriële revolutie was een positieve schok, de eerste dertig jaar. We slaagden erin processen te automatiseren, we werkten efficiënter, de wereldhandel kwam op gang. De welvaart steeg enorm en het prijspeil ging omlaag. Het kan dus wel degelijk: hogere lonen kunnen samen gaan met lagere prijzen. Dat kan als we slimmer weten te werken, als de arbeidsproductiviteit omhoog gaat. Die is ongekend hard gestegen in die periode.”En de centrale banken hebben daarmee hun eigenlijke opdracht, waken over de waarde van het geld, ernstig verzaakt, vindt u? “Ze hebben iets gedaan wat niet te rijmen is met hun opdracht. Wie heeft ze gezegd dat ze jouw euro telkens met twee procent per jaar mogen uithollen? Voor wie komt inflatie dan wel goed uit? Voor de financiële sector, die vaart daar wel bij. Uitlenen levert hun winst op. Het heeft geleid tot wat zo mooi ‘financiële innovatie’ wordt genoemd: allerlei ingewikkelde, schimmige producten die weer als pakketten werden doorverkocht.” De grote belangen van de financiële sector, maken het moeilijk weer van dit beleid af te komen. Sterker: er zijn juist duizenden miljarden uitgegeven om banken te redden, in Europa en de VS. Gerespecteerde organisaties die financieel over de wereld zouden moeten waken, zoals het IMF, pleiten zelfs voor nog hogere inflatie, vier tot zes procent om de crisis makkelijker te boven te komen. Dat is al helemaal gevaarlijk, vindt Mujagic. Want uit de historie blijkt dat zulke forse inflatie, gemakkelijk nog hoger wordt, zonder dat centrale banken die geest weer in de fles kunnen duwen. Het gaat niet puur om de waarde van het geld, er staat veel meer op het spel?  “Wat ik nu zie is voor mij een déjà-vu, een angstaanjagende flashback. Er zijn schitterende parallellen te trekken met wat eerder in Joegoslavië gebeurde nu in de Europese muntunie plaatsvindt. De kern van het probleem in Joegoslavië was financieel. Het land was een economische federatie van regio’s. Het rijke Noorden hielp altijd het arme Zuiden, via overdrachten. Maar het rijke Noorden wilde dat systeem aanpassen. Het werkt niet, zeiden ze, want het arme Zuiden is al dertig jaar arm en blijft arm. Er verandert niets. Het nationalisme werd daardoor aangewakkerd. Het arme Zuiden en het rijke Noorden kwamen niet nader tot elkaar. De centrale bank probeerde het op te lossen door geld bij te drukken. Dat gaat even goed. Het eerste effect van zo’n actie is altijd zoet. Maar na een paar jaar ontstond een hyperinflatie. Het geld was niets meer waard. Hoge inflatie is in feite gelegaliseerde diefstal van mensen die prudent zijn geweest. Dat ontwricht een maatschappij, het levert grote spanningen op.” Ook in Europa nu is het Noord versus Zuid. “Wij kijken vanuit Nederland met verbazing naar de protesten tegen massa-ontslagen in Griekenland en Spanje. De eurocrisis raakt de middenklasse in die landen hard. Juist die is de lijm van de samenleving. Als die het vertrouwen verliest, ontstaat politieke instabiliteit; men gaat het zoeken in extremen. We hebben dat al zo vaak meegemaakt in de geschiedenis. Er is geen voorbeeld dat het ergens economisch goed gaat en tegelijk extreem links of extreem rechts groot worden.” Economische groei zou de problemen kunnen verzachten. De schuldenberg zou gemakkelijker slinken, de werkloosheid afnemen. Maar die groei is er niet, of zeer matig. “Ik maak me daar grote zorgen over. Omdat de economieën niet goed groeien, nemen de spanningen overal toe: Noord versus Zuid, de VS versus de EU, India versus China.” Wij zitten nu in een fase waarin nog steeds de productie van veel spullen goedkoper wordt. “De volgende computer is goedkoper, of hij kost hetzelfde maar kan veel meer. Hoe logisch is het dan dat alles toch duurder wordt, dat er inflatie is?” De verklaring daarvoor ligt volgens Mujagic in het beleid van de centrale banken. Sinds eind jaren zeventig hebben die, los van de economische situatie, een inflatiedoelstelling ingesteld van rond de twee procent per jaar, liefst niet minder. Dat klinkt weinig, afgezet tegen periodes van hoge inflatie. In de jaren zeventig was de jaarlijkse geldontwaarding soms wel tien procent. Dan is twee procent toch heel bescheiden? “Het lijkt weinig, maar het betekent dat je koopkracht in tien jaar met een kwart omlaag gaat.” Sinds maart 2015 is de eurozone de proeftuin van een financieel experiment met een nooit eerder vertoonde omvang. In dat vroege voorjaar begon de Europese Centrale Bank in Frankfurt met haar twee jaar durende opkoopprogramma: elke maand opnieuw werd voor gemiddeld zestig miljard euro aan staatsobligaties opgekocht bij financiële instellingen, waaronder banken, verzekeraars en investeringsfondsen. Afgelopen april is dat maandelijkse bedrag verhoogd tot zelfs tachtig miljard euro. Sindsdien worden ook bedrijfsobligaties opgekocht. “Vrijwel alle economen zijn het hierover eens dat lasten verzwaren een slecht idee om meer economische groei te bewerkstelligen. Iedereen roept nu: dit is niet wat je moet doen. Maar wat zijn Rutte en de rest van de gezagsdragers waard als ze daar niet naar luisteren?” Centrale banken proberen het beleid van overheden te compenseren en de spanningen in de wereld te verzachten door aan het ruime geldbeleid vast te houden. “Dat is wat ze doen. Maar wij vragen het onmogelijke aan de centrale banken. We zouden moeten beginnen met de erkenning van het probleem. Maar dat is nog helemaal niet het geval.” In Europa zien we onoverbrugbare tegenstellingen, net als in Joegoslavë destijds. Het Noorden en het Zuiden verstaan elkaar niet, ze kijken volstrekt anders tegen de oorzaken van de eurocrisis aan en denken in stereotypen“Het Noorden zou veel meer moeten doen. Het Zuiden heeft hoge schulden gemaakt, overheden en huishoudens. Maar waar kwam dat geld vandaan: van banken uit het Noorden. Het is ook onze schuld. Het Noorden moet zijn verantwoordelijkheid nemen en een deel van de schulden van het Zuiden afschrijven. Doen we dat niet, dan komen heel andere dingen in gevaar dan alleen ons geld, zoals Europa zelf, de Europese Unie.” Ook als het Noorden, Duitsland, Nederland, die verantwoordelijkheid neemt, is de euro zelf nog niet gered. Maar dat is van minder belang, vindt de econoom. De Europese Unie behouden is vele malen belangrijker dan die eenheidsmunt. Mujagic wil niet zoals sommigen suggereren dat oorlog op de loer ligt als de Europese samenwerking stokt. Maar ook hierbij wil hij wijzen op de geschiedenis en de vrede die de Europese samenwerking gebracht heeft. De munt zelf zal het uiteindelijk niet redden, is de overtuiging van Mujagic. Voor een goed werkende muntunie zouden het Noorden en Zuiden veel meer op elkaar moeten gaan lijken. “Deze euro is niet levensvatbaar. Er staan twee economische modellen tegenover elkaar, van het Noorden en het Zuiden. Het is net als met water en olie: dat gaat niet mengen, de olie komt bovendrijven. Of wij moeten het zuidelijke model omarmen, van losse overheidsfinanciën, of zij het noordelijke. Ik zie daar nog geen enkel signaal van. In het Zuiden associëren ze ons met een soort Hitlers die komen zeggen wat ze moeten doen. En wij kijken naar hen als luie mensen. Ik zie niet hoe het samen moet.” Tot zover hoe Edin Mujagic naar het verleden, het heden en naar de toekomst kijkt. Op hoofdlijnen volg ik hem wel.
Onze economie moet groeien. Daarom pompt de Europese Centrale Bank onder leiding van voorzitter Mario Draghi elke maand met een muisklik 80 miljard euro in de Europese economie. Waar wordt dat enorme virtuele bedrag voor gebruikt? En wat zijn de effecten van deze geldinjecties? De economie van de eurozone is gebaseerd op groei en als die uitblijft kijken de verschillende Europese regeringen vroeg of laat naar Frankfurt. Daar zetelt Mario Draghi met zijn Europese Centrale Bank (ECB). De ECB heeft een aantal instrumenten in handen om de koers van de euro en de rente te sturen, en zo, hopelijk, de Europese economie aan te jagen. Maar de laatste jaren lukte dat maar mondjesmaat. Omdat de rente al geruime tijd extreem laag staat, is de gereedschapskist van de ECB bijna leeg. Een kleine twee jaar geleden besloot Draghi daarom tot een draconische maatregel: de digitale geldpersen werden aangezet. Met een simpele muisklik creëert de ECB elke maand 80 miljard euro. Die 80 miljard verdwijnt geruisloos in het financiële systeem. Daar wordt het virtueel gecreëerde geld gebruikt om staats- en bedrijfsobligaties van banken, verzekeraars en institutionele beleggers te kopen. Zij moeten het geld vervolgens weer in de reële economie brengen. De vraag is ‘met welke gevolgen’?

In de laatste peiling van de Hond verliezen de beide liberale partijen (VVD en D66) 1 zetel, die naar de Partij voor de Dieren en de PVV gaan. Daardoor heeft de PVV 34 zetels en de VVD 24. Rutte was dit weekend in Warschau bij een vergadering van liberale politici. Het is al zeker twee jaar bekend dat er binnen de liberale leiders in Europa een groot verschil van mening bestaat over de route naar een streven naar verdere Europese integratie, “meer Europa”, terwijl grote problemen als migratie en een achterlopende economie nog niet zijn opgelost. De Europese liberalen, die zijn verenigd in de ALDE-partij, hebben verschillende opvattingen over de toekomst van de EU. Zo is de fractievoorzitter van ALDE in het Europees Parlement Guy Verhofstadt, voorstander van meer Europese integratie. Rutte is daar een fervent tegenstander van. Hij waarschuwt voor het uiteenvallen van de Europese Unie. De EU moet nu serieus luisteren naar de zorgen van de burgers in de lidstaten. “Te vaak zeggen de elites in Europa” ‘de burgers begrijpen het niet’. Maar dat is niet zo. Jullie, kennelijk doelt hij op liberale collega’s die opteren voor ‘meer Europa’, begrijpen het zelf niet.” Hij vindt dat Europese politici moeten ophouden met de problemen waarmee de EU worstelt (gebrek aan vertrouwen in politici) op de politieke agenda te zetten. Populistische partijen krijgen hierdoor, met hun anti-Europastandpunten, nu te veel kans, zegt hij, terwijl zij weglopen als ze verantwoordelijkheid moeten nemen. Als voorbeelden noemde hij Groot-Brittannië na de brexit en Nederland, doelend op PVV-leider Wilders die verantwoordelijk was voor de val van het eerste kabinet-Rutte. “Als je van Europa houdt, houd dan op met dromen van meer Europa.” Rutte vindt dat Europese politici de zorgen van burgers serieus moeten nemen en daar eerst oplossingen voor moeten geven. Anders brengen zij “datzelfde Europa dichter bij de afgrond”. Het moet afgelopen zijn met de dromen van meer Europa, en verdere integratie. Volgens Rutte zijn er twee kwesties die moeten worden aangepakt: de economie en migratie. ‘Ik ben ervan overtuigd dat als we de problemen van de bevolking van Europa niet oplossen dat het datzelfde Europa dichter bij de afgrond zal brengen’. Opmerkelijk is dat Rutte in zijn pleidooi duidelijk afstand neemt van D66, een partij die bij naam en toenaam noemde, en met wie hij een Europese fractie, maar niet eenzelfde visie over de toekomst van Europa delen. Rutte vindt dat de lidstaten op economisch gebied hun huishoudboekjes op orde moeten brengen en iedereen zich aan dezelfde regels moet houden. Daarnaast moeten de zorgen die burgers hebben over migratie serieus genomen worden. Als je van Europa houdt, houd dan op met dromen van meer Europa. Als je nog steeds zo gefixeerd bent op verdere integratie, kijk dan eens om, om te zien of mensen je nog wel volgen. En zo niet, stel jezelf dan de vraag of je het juiste pad bewandelt, in plaats van vragen of mensen wel de juiste leiders volgen’. Ik herhaal nog maar eens een keer dat we ons ook kunnen afvragen of Rutte wel over de capaciteiten beschikt een toekomstig Europa vorm te geven. Ik heb daar grote twijfels over, dat weten lezers van dit blog al langer, Rutte is geen staatsman met een visie op de toekomst. Hij houdt het bij het nastreven van liberale idealen. Ik waardeer zijn kwaliteiten als debater, daar scoort hij hoog in, maar wel met het niveau van de baas van een bedrijfje dat onderhoudswerkzaamheden uitvoert, terwijl de behoefte groot is aan nieuwbouw. Wellicht scoort hij een voldoende als geschiedenisdocent op een middelbare school, maar als staatsman valt hij door de mand. In het volgende blog zal ik aandacht wijden aan Angela Merkel en haar voornemen voor een nieuwe termijn als bondskanselier. Ik betwijfel of dat nu wel zo’n verstandige beslissing is. Op haar niveau moet je tijdig uit de ring stappen, zeker als de panelen verschuiven (en dat doen ze). Overigens heb ik die twijfels ook met Mario Draghi.

De Britse stresstest voor banken heeft drie instellingen gedwongen in te grijpen. RBS, voormalig eigenaar van ABN Amro, kreeg geen goedkeuring en moet €2,3 mrd nieuw kapitaal ophalen. Direct na het bekend worden verloor de Britse bank 2,6%. Ook Barclays en Standard Chartered kampten bij de test met ‘enkele onvolkomenheden, aldus de Prudential Regulation Authority van de Bank of England. Zij hoeven niet bij te storten. De Bank of England (BoE) onderwierp de banken naar eigen zeggen aan zijn zwaarste stresstest ooit. Daarbij ging het zwartste scenario onder meer uit van een sterke economische crisis in China en Hongkong, een forse krimp van de wereldeconomie, een crash van de huizenmarkt en veel onrust op de valutamarkten. De gevolgen van de Brexit zitten echter niet in het scenario, dat al acht maanden geleden werd opgesteld. Vooraf stelde RBS ruim gefinancierd te zijn en alle stormen te kunnen doorstaan. RBS stelt dat het zelf heeft ingegrepen, op basis van zijn eigen inschattingen. De horde in de test was de 4,5% buffer aan te houden op risico gewogen bezittingen, zoals hypotheken en consumentenkredieten. De stresstests zijn ingevoerd om het vertrouwen in het systeem te herstellen. Een rommelige afscheiding van de Europese Unie kan een gevaar vormen voor het Britse bankensysteem, waarschuwt de centrale bank. Volgens ingewijden heeft centralebankpresident Mark Carney daarom al gepleit voor een lange overgangsperiode, zodat bedrijven zich kunnen aanpassen aan de nieuwe regels en omstandigheden. Dit weekend stemmen de Italianen over hervormingen van de grondwet. In Italië moeten nu zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden met nieuwe wetten instemmen. Renzi wil de macht van de Senaat inperken, zodat het voor de regering makkelijker wordt hoognodige structurele hervormingen in het kwakkelende land door te voeren. Na de schrik rond het Brexit-referendum en de verkiezing van Donald Trump als nieuwe Amerikaanse president, het terugtreden van Francois Hollande bij de volgende verkiezingen voor de Franse president en de presidentsverkiezing in Oostenrijk, kunnen beleggers opnieuw onder druk komen te staan. Vooraf de verkiezingen van dit weekend werd gesproken over een beangstigend weekend voor Europa. Het Italiaanse referendum kan de obligatiemarkt een nieuwe dreun geven. Bij het posten van dit blog was de eerste exitpoll beschikbaar. Iets meer dan de meerderheid van de kiezers, 53,3%, koos voor de ex-chef van de Groenen, Van der Bellen. Voor de verliezer, Norbert Hofer van de rechtse FPÖ, stemden 46,7 %. Alhoewel het tellen van de stemmen de komende dagen nog doorgaat komt er geen wijziging meer in de einduitslag. De eerste resultaten van het Italiaanse referendum komen pas zondagavond laat beschikbaar.

Rob de Wijk schrijft deze week in zijn column in Trouw over de uitspraken van zowel het Europees Parlement als de Tweede Kamer over de manier waarop Erdogan ‘behandeld’ moet worden om in aanmerking te komen voor visa voor de Turkse burgers en voor het proces dat moet leiden tot het EU-lidmaatschap voor Turkije op onderwerpen als democratie, mensenrechten, persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting: hij moet luisteren naar de Europese politici en moet aan de door Brussel gestelde eisen voldoen. Hoe harder wij Erdogan aanpakken des te luider worden zijn reacties. Maanden te laat kwam deze week de discussie ter tafel over de vraag of Erdogan overstag zal gaan en zal voldoen aan ‘onze’ dictaten. Lezers van dit blog kennen mijn standpunt in dezen: op enig moment zal hij de vluchtelingendeal opzeggen. De Wijk zegt in zijn column dat ‘het hem niet zal verbazen als Erdogan de banden met de EU wil doorsnijden’. Ik ga zelfs verder. Ik denk dat het overleg van de EU met de Turken al zover is geëscaleerd dat er zonder gezichtsverlies geen overeenstemming wordt bereikt. We moeten nog maar eens goed nadenken of het mogelijk is om namens 27 EU-lidstaten, 27 regeringsleiders, 27 nationale kabinetten en 27 parlementen besluitvorming kan plaatsvinden over een heikel onderwerp als het onderhavige, waarbij er geen sprake is van overeenstemming. <citaat> uit de column: ik ben altijd een tegenstander van die Turkije-deal geweest. Je mag je voor de oplossing van je eigen problemen nooit afhankelijk van andere landen maken. Doe je dat wel, dan word je chantabel. Feitelijk bewijst de Turkije-deal dat de lidstaten van de Unie een te beperkt idee van buitenlandse politiek hebben. </citaat> <citaat> Respect dwing je af door kracht en onafhankelijkheid. Maar de economische en militaire verzwakking van en de politieke chaos in de Unie hebben die kracht en onafhankelijkheid onacceptabel aangetast. Daarom zou het mij ook niet verbazen als Erdogan inderdaad vindt dat wij hem meer nodig hebben dan andersom en dat hij de banden met de Unie en zelfs met de NAVO definitief wil doorsnijden. Naar verluidt lonkt hij inmiddels naar de Shanghai Coorporation Organization: een club van zes leden voor economische en militaire samenwerking met Rusland en China. Verder zijn er 6 leden met een ‘waarnemers’ status en ook 6 landen, waaronder Turkije, met een gesprekspartner status. Egypte, Israël, Malediven en Oekraïne hebben zich aangemeld voor de dialoog partnerstatus. Erdogan was deze week in Moskou voor een gesprek met Poetin. Turkije heeft de verstoorde diplomatieke contacten met Israël weer geactiveerd.

Op 25 november 2016 is op 90 jarige leeftijd overleden de Cubaanse revolutionair en politicus Fidel Alejandro Castro Ruz (1926-2016). Van 1959 tot 1976 was hij minister-president van Cuba en vervolgens van 1976 tot 2008 was hij de president van het eiland. Hij diende ook als eerste secretaris van de Communistische Partij van Cuba vanaf de stichting van de partij in 1961 tot 2011. Fidel Castro was politiek gezien een marxist-leninist. Onder zijn regering werd de republiek Cuba omgevormd tot een communistische staat, waarbij de industrie en de bedrijven werden genationaliseerd en er socialistische hervormingen werden gedaan op alle gebieden van de samenleving. De Griekse premier Alexis Tsipras nam afscheid met de wens “Farewell Comandante” Αντίο κομαντάντε. Ως την παντοτινή νίκη των λαών. Bewerkte citaten uit de toespraak van de de Griekse premier Alexis Tsipras aan de “Dappere mensen van Cuba. Hier, vanaf het Plein van de Revolutie, zoals dat past bij deze grote revolutionair van de twintigste eeuw, nemen wij afscheid van Fidel. We nemen afscheid van een internationaal symbool van de strijd en weerstand, die met zijn voorbeeld de strijd van de volkeren over de hele wereld inspireerde voor onafhankelijkheid, vrijheid, rechtvaardigheid en waardigheid. Afscheid van Fidel van de armen, de nederige, de onderdrukten en degenen die nooit opgeven, de Fidel van u, onze Fidel, Het is een grote eer om deel te nemen aan dit historische moment in opdracht van het Griekse volk, een volk dat leeft in een hoek van de planeet ver van u, maar heel dicht bij de waarden en idealen waarvoor u hebt gevochten en nog altijd vecht. Want zoals het Cubaanse volk op kritieke momenten in zijn geschiedenis, heeft het Griekse volk niet geaarzeld om op te staan en de strijd tegen machtige tegenstanders om hun vrijheid en onafhankelijkheid, hun waardigheid en hun rechten op te eisen. In Europa kunnen we ons niet, de moeilijkheden die Fidel te verduren heeft gehad, voorstellen, maar we hebben ook onze eigen onderdrukkende krachten, de onmenselijke logica van de marktwerking in het neoliberalisme. Wij in de verre Griekenland strijden voor gerechtigheid en waardigheid, en in dit gevecht met ons en wij zullen ons altijd vergezeld doen gaan door het voorbeeld van Fidel in onze overwinningen en onze nederlagen, onze uitdagingen en onze verplichtingen.

Een eigen pensioenrekening met een gezamenlijke beperkte buffer kan het vertrouwen en de betrokkenheid van Nederlanders bij hun pensioen vergroten, ziet onderzoekers van de Pensioenfederatie, een club van lobbyisten, die de belangen van de pensioenfondsen behartigen. Bovendien zien deelnemers hun pensioenvermogen op hun eigen ’rekening’ groeien, waardoor opbouwers redeneren vanuit winst, terwijl in het huidige stelsel de pensioenaanspraak (belofte voor de toekomst) nog wel eens kan tegenvallen. De tweede variant (vaak ambitiepensioen genoemd) lijkt meer op het huidige stelsel, maar dan zonder harde pensioenbeloften en dan ook met flexibelere buffers. Hierbij wordt een standaard opbouw jaarlijks op basis van de dekkingsgraad naar boven of beneden bijgesteld. Voordeel volgens de Pensioenfederatie is dat deze variant een betere bescherming bij slechte beleggingsresultaten biedt dan de eigen pensioenrekening. Variant twee heeft namelijk een buffer zonder beperkingen, terwijl de eigen pensioenrekening een gemaximeerde buffer heeft. De federatie denkt dat het lastiger is om voor de tweede variant draagvlak te vinden bij de bevolking. Het huidige stelsel met iets meer onzekerheid kan worden ervaren als een verslechtering, aldus de onderzoekers. De belangenbehartiger van 220 pensioenfondsen, overhandigde deze week deze analyse aan de Sociaal Economische Raad, die onderzoek doet naar hoe het pensioenstelsel het beste hervormd zou kunnen worden. Gerard Riemen, directeur van de Pensioenfederatie: “Ons onderzoek is geen theoretische oefening, maar een harde praktijktoets. Want pensioen gaat over heel veel echt geld van heel veel echte mensen. Dan ga je bij een grote hervorming niet over één nacht ijs. We weten nu wat de voordelen én de haken en ogen zijn van de beide varianten. En we zien mogelijkheden om een breed gedragen pensioencontract te ontwikkelen. Nu zijn sociale partners en de SER aan zet.” Beide varianten doorstaan volgens de Pensioenfederatie de praktijktoets. Als laatste waarschuwen de onderzoekers nog om de doorsneesystematiek niet in een ’big bang’ af te schaffen voor zogenoemde degressieve opbouw. Dat zal in stapjes moeten en voor pensioenuitvoerders zeker 2,5 jaar vergen. De voorstellen zijn niet meer dan ballonnen met illusies, waar grote risico’s aan zijn verbonden. De onmogelijkheid om betrouwbare pensioenreserves op te bouwen voor de deelnemers is te herleiden tot de komst van financiële producten. Het is onmogelijk voor wie dan ook pensioenreserves op te bouwen, gedurende gemiddeld 40 jaar, op degelijke modellen. Wij zijn zelfs niet meer in staat beleid te voeren voor een periode van vijf jaar, laat staan voor een blik op nog verdere termijn. De vraag is of deelnemers in staat zijn een beleggingsbeleid te voeren voor de eigen opgebouwde reserves. Mijn antwoord daarop is dat 80% van alle deelnemers niet de kennis in huis hebben hier vorm aan te geven anders dan goklust op bot te vieren. Het idee van gezamenlijke beperkte buffers zie ik niet scherp voor ogen. Wie betaalt daarvoor en wie profiteert daarvan? Wat mij betreft kunnen deze beide illusoire voorstellen zo in de prullenbak. Het is een complex probleem waarvoor een oplossing niet voorhanden is.

Het Trump-effect: De vooruitzichten voor de Amerikaanse economie zijn vooral positief. Dat schrijft de Federal Reserve, de koepel van Amerikaanse centrale banken, in het Beige Book. De helft van de regio’s in de VS verwacht de komende periode een ,,gematigde groei”. Volgens het rapport zaten in de weken voorafgaand aan 18 november onder meer de winkelverkopen en vastgoedmarkten in de lift. Verder hadden zakelijke dienstverleners meer werk. Wel blijft de inflatie een punt van zorg. een aantal districten merkten een ,,opwaartse druk” van de prijzen in het algemeen. De lonen gingen daarbij ,,bescheiden” omhoog. De sterke dollar werd betiteld als ,,tegenwind” bij de ,,meer robuuste vraag naar goederen.” Het rapport over de stand van zaken in de Amerikaanse economie wordt samengesteld op basis van enquêtes door regionale Fed-banken. Mindere voertuigverkopen in de regio’s Richmond en St. Louis zouden volgens het rapport kunnen worden toegeschreven aan de onzekerheden voorafgaand aan de presidentsverkiezingen op 8 november. In de regio Cleveland zorgden ,,kriebels” in de strijd om het Witte Huis voor een daling van het aantal vacatures en stages. De FED vergadert op 13 en 14 december over het al dan niet verder verhogen van de rente. Sinds de eerste rentestap in jaren in december 2015 hield de centrale bank de rente ongewijzigd. De kans op een renteverhoging deze maand wordt door de markt op 100% geschat.

Het arbeidsmarktbeleid van minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) is mislukt. Dat zeggen de Tweede Kamer en de polder die een volgend kabinet terug naar de tekentafel sturen om de grote problemen op te lossen. Volgens vakbond FNV heeft het beleid van Asscher niet kunnen verhinderen dat de flexibilisering van de arbeidsmarkt volledig is doorgeslagen. „Werknemers, zzp’ers, uitzendkrachten en buitenlandse krachten worden tegen elkaar uitgespeeld”, stelt vicevoorzitter Ruud Kuin van de FNV. Coalitiepartner VVD zou de nieuwe ontslagwet het liefst geheel van tafel halen. „Gummen en opnieuw beginnen”, aldus VVD-Kamerlid Bas van ’t Wout.

©2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 2 december 2016; week 48: AEX 449,60; BEL 20 3.427,61; CAC-40 4528,82; DAX 30 10.513,35; FTSE 100 6730,72; SMI 7.884,01; RTS (Rusland) 1050,21; DJIA 19170,42; NY-Nasdaq 100 4.739,372; Nikkei 225 18426,08; Hang Seng 22.581,25; All Ords 5502,60; SSEC 3243,843; €/$ 1,0673; goud $1177,10; dat is €35.437,72 per kg, 3 maands Euribor -0,313% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,449%, 10 jaar VS 2,40,67%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,169, elders €1,199.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.