UPDATE02122011/87

Dit blog had ik de kop meegegeven: The morning after ………………., maar op het laatste moment heb ik die gewijzigd in 'Collector's item'. Ik denk dat het moment van de waarheid eindelijk is aangebroken. Alle vluchtwegen voor de Regeringsleiders zijn afgesloten. Sarkouzy heeft zich gisteravond tot het Franse volk gericht in een 45-minuten durende toespraak in Toulon over de toekomst van Europa. Er moeten zware offers gebracht gaan worden voor de oplossing van de euro-crisis. Verderop in dit blog daar meer over. De vraag is echter of de goede wil van de politieke leiders niet te laat komt. Prof Tissen vraagt zich deze week in zijn column af 'of Europa failliet kan gaan. Ja, maar niet door het uiteenvallen van de eurozone. Dat is het gevolg ervan. Europa gaat failliet door het huidige beleid van overmatige schuldhandel, met geld dat er niet is. Er is sprake van financieel wanbeleid. Daar moet zo snel mogelijk een einde aan komen.' We moeten ons wel realiseren dat we op een splitsing van wegen staan. Waar staat onze politiek voor heb ik me maandagavond afgevraagd toen de Jager kwam vertellen, na een vergadering van de ministers van Financiën van de 17 eurolanden, dat Griekenland zijn €8 mrd krijgt. Niet vanwege goed gedrag, want de Grieken zijn er niet in geslaagd de door de trojka opgelegde verplichtingen uit te voeren, maar omdat niet-uitbetalen tot de val van de euro zou hebben geleid. Mensen die mijn blog al wat langer lezen weten dat ik de opgelegde bezuinigingen aan Griekenland inhumaan vind. We maken dezelfde fouten als gedaan zijn in het Vredesverdrag van Versaille van (28 juni) 1919 tussen de geallieerden en de centralen. Duitsland werd als de hoofdschuldige van de Eerste Wereldoorlog aangewezen. De bepalingen die verliezer Duitsland opgelegd kreeg waren enorm van omvang: geen eigen leger en vloot, gebiedsverlies, en gigantische herstelbetalingen. Voor de Duitsers was deze vrede niet acceptabel. Zij spraken dan ook van een 'Dictat'. Uit de onvrede over de afgedwongen verplichtingen was Duitsland niet in staat de economie aan te zwengelen, nam de werkeloosheid grootse vormen aan, ontstond er in 1922/23 een mega-inflatie in de Weimar Republiek (zo heette Duitsland toen) die zo enorm was dat op het hoogtepunt burgers voor een brood een miljard Reichsmarken moesten neertellen. Het gevolg was wel dat daarna het land straatarm was. Begin dertiger jaren van de vorige eeuw verscheen Adolf (hij was korporaal geweest in WO1) ten tonele, die de nazi-partij (NSDAP) oprichtte en aan de macht hielp. Binnen de kortst mogelijke termijn had iedere Duitser weer werk. De hele samenleving werd rechtsgericht. Het volk had weer te eten en was gelukkig. Behalve dan de joden, de roma's en de homo's, want die roeide hij uit. Op 1 september 1939 begon hij de Tweede Wereldoorlog met een militaire inval in Polen. Ik haal dit stukje geschiedenis naar voren om aandacht te vragen voor desastreuze ontwikkelingen in de toekomst als de bevolking van een land de strot wordt dichtgeknepen, zoals dat nu in opdracht van de EU, de ECB en het IMF (de trojka) in Griekenland plaatsvindt. Ik zeg dat je mensen de eerste levensbehoeften niet kunt afnemen, terwijl die mensen helemaal niet schuldig zijn aan de gepleegde fraudes. Wij, de Noord-Europese landen (met Jan Kees de Jager voorop) straffen de Griekse bevolking voor zaken waar ze part noch deel aan hebben gehad. Ik wil dit toch nog weer eens gezegd hebben. Met het huidige beleid zijn wij niet bezig de problemen op te lossen waarvan we zelf de baten hebben gehad. Vandaar …………….. dat collector's item. De oplossing van de euro-crisis moet volgens Sarkouzy komen van de ECB. Merkel heeft dat tot nu toe bestreden. Het is mij wel duidelijk dat Frankrijk het enorme probleem van de Franse banken, die tot hun nek volzitten met Italiaans schuldpapier, probeert weg te schuiven uit Frankrijk naar iets abstracts als de Europese centrale bank en daarmee de last naar de Europese burgers brengt. Maar daarvoor is de ECB nooit opgericht. Het is zelfs zeer de vraag of de ECB wel solvabel is in de zin van de voorwaarden waaraan banken moeten gaan voldoen. Volgens mij is de ECB helemaal geen centrale bank (en de FED dus ook niet) zoals centrale banken hebben gefunctioneerd. De ECB is niet meer dan een geldkraan die naar behoefte opengedraaid kan worden. Dat is kasie voor Keessie. En Keessie is dan de politiek, die zich helemaal niet bemoeien mag met het beleid van de ECB. In het voorstel van Sarkouzy en anderen gaat de politiek een geldkraan opendraaien zonder aan wie dan ook daarover verantwoording af te leggen. Wat Sarkouzy wil is dat er (veel, heel veel) geld wordt gecreëerd uit het niets zonder dat daarvoor dekking aanwezig is en dat wordt aangewend om verliezen af te dekken. Ik ben er 100% zeker van dat dat verkeerd gaat aflopen. Er komt een moment dat het vertrouwen in de euro daalt. Beleggers hebben deze week hun vertrouwen uitgesproken in een oplossing voor de Europese schuldencrisis. De AEX steeg deze weel met 9,6% en eindigde net boven de 300 punten. De Italiaanse premier Mario Monti maakt maandag de maatregelen bekend waarmee de overheidstekorten met 20 tot 25 mrd euro in de komende 2 jaar worden omlaag gebracht. In de media staat de vraag centraal: kan de euro vallen en wat betekent dat voor Nederland. Antwoord: als Griekenland uit de muntunie stapt is de schade te overzien, als het vertrouwen in een oplossing van de schuldencrisis niet terugkomt wordt het een catastrofe.

Als we alleen maar streng zijn op begrotingstekorten gaat de euro het niet redden. Je moet ook kijken naar de handels- balans en potentiële problemen, zoals hypotheekschulden, dat zegt Hans de Geus, analist bij RTLZ. ''Het begrotingstekort is maar één aspectje en het is eerder een gevolg van iets groters, namelijk het handelstekort. Juist handelstekorten zijn de grote onevenwichtigheden: de overschotten van Duitsland en Nederland zijn de tekorten van het zuiden. Dit is een structureel probleem van gebrek aan concurrentievermogen en verdiencapaciteit van het zuiden. Dat los je zéker niet op met heel streng doen alleen over het tekort van de overheid en dat te gaan beboeten. Het werkt zelfs averechts, want keihard bezuinigen in tijden dat er toch al een credit crunch gaande is omdat de banken aan het infuus liggen en ook nog een strengere kapitaalseisen om de oren krijgen, smoort de ondernemingszin. Een ander probleem is: streng doen over het begrotingstekort had Spanje niet geholpen want die hadden in 2006 nog een overschot. Je zou dus ook naar (potentiële zeepbellen) moeten kijken. Misschien moet Nederland nu wel op de vingers worden getikt vanwege de hypotheekrisico's en de overmatige bankensector. Het enige dat echt een structurele oplossing is, is een totale politieke unie waarin je niet eens doorhebt wanneer er mogelijk (blijvende) transfers van noord naar zuid gaan, als tegenwicht tegen de handelsonevenwichtigheden.''

Frankrijk en Duitsland zullen zich samen inzetten voor een nieuw Europees verdrag, dat moet zorgen voor meer begrotingsdiscipline. Dat heeft de Franse president Nicolas Sarkozy gisteravond gezegd tijdens een toespraak in de plaats Toulon. Sarkozy pleitte in de rede voor ,,meer discipline, meer solidariteit, meer verantwoordelijkheid, echt economisch bestuur''. Volgens de president hebben de Europese landen elkaar nodig, maar heeft ,,de crisis de zwaktes en tegenstellingen blootgelegd''. De nieuwe regels betekenen echter niet dat Europa een stap dichter bij ,,een overkoepelende staat'' komt, benadrukte Sarkozy. Volgens Sarkozy dringt de tijd. ,,De wereld wacht niet op Europa. Als Europa niet snel genoeg verandert, zal de geschiedenis zich schrijven zonder Europa. Zonder veranderingen is het mogelijk dat Europa wordt weggevaagd door de crisis''. De Franse president ziet een belangrijke rol voor de Europese Centrale Bank (ECB) in het ondersteunen van de Europese economie, maar onderstreepte de onafhankelijkheid van het monetaire instituut. Frankrijk heeft de afgelopen tijd een aantal keer laten weten graag een actievere rol van de ECB te zien. Ook pleitte Sarkozy voor een vernieuwing van het verdrag van Schengen. ,,Vrij verkeer van personen en goederen binnen de grenzen, zonder de buitengrenzen te controleren kan niet standhouden'', zo gaf hij aan. De leiders van de Europese Unie komen komende week bijeen in Brussel. Daar spreken ze over manieren om Europa door de moeilijke periode te loodsen.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft de hoop op een snelle oplossing voor de eurocrisis getemperd. De crisis kan niet van de ene op de andere dag worden opgelost, zei ze vandaag in de Bondsdag. Het vinden van een oplossing is een proces dat volgens haar jaren kan duren. Het streven is om de economische en monetaire unie te versterken, aldus Merkel. Volgens haar wordt de noodzaak van een begrotingsunie inmiddels breed gedragen. ,,We praten er niet meer alleen over, we zijn begonnen haar te creëren.'' Ze benadrukte dat die begrotingsunie ,,strenge regels'' zal krijgen. ,,In elk geval voor de eurozone'', voegde ze eraan toe. Om dit te bereiken moeten de Europese instellingen worden versterkt. De bondskanselier herhaalde tegen euro-obligaties te blijven, waarbij de eurolanden samen geld lenen op de kapitaalmarkt in plaats van elk afzonderlijk. Zo lang niet effectief kan worden ingegrepen in de begrotingen van individuele landen, is een discussie hierover niet zinvol. Ze waarschuwde dat ingrijpende hervormingen in het Europese bestel doorgevoerd moeten gaan worden.

In Europa wordt nu openlijk gespeculeerd over het uiteenvallen van de eurozone. Dit scenario is uitermate kostbaar en veel duurder dan wanneer de monetaire unie blijft bestaan, becijfert ING in een rapport. 'De situatie in de eurozone is afgelopen maanden serieus verslechterd.' In het eerste jaar na de val van de gezamenlijke munt zou de economie van de (voormalige) eurozone met 9 procent krimpen. In het jaar daarop zal sprake zijn van nog eens 3 procent krimp. Zelfs in 2016 zou de economie van de betreffende landen in totaal nog 10 procent kleiner zijn dan wanneer de euro blijft, denkt de ING. ,,Het is nu niet precies te berekenen hoeveel geld er nu nog van noord naar zuid zal moeten om de euro te redden'', zegt de econoom Teunis Brosens. ,,Maar de kosten van het niet redden zijn volgens ING toch stukken hoger.'' Na het mogelijke uiteenvallen van de eurozone krijgen de betrokken landen ook te maken met een sterke waardevermindering van hun nieuwe munten. Een gewogen gemiddelde zou uitkomen op een koers van 0,85 'euro' tegen de dollar. Op dit moment noteert de euro circa 1,35 dollar. Daarbij zou de waarde van de valuta van Zuid-Europese landen nog veel lager liggen, terwijl de munten van onder meer Duitsland en Nederland hoger zouden staan dan het gemiddelde. ING becijferde ook wat de schade zou zijn als alleen Griekenland de eurozone zou verlaten. De kosten daarvan zijn aanzienlijke kleiner. Daarbij zou de economie van de eurozone ,,nog geen'' 2 procent groei mislopen in het eerste jaar en zou er in het jaar daarop al sprake kunnen zijn van groei. ,,Maar het scenario dat Griekenland er uit gaat en dat het daarbij blijft, is onwaarschijnlijk'', aldus Brosens. ,,Het zet zware druk op andere landen, beleggers gaan anticiperen op het vertrek van de volgende en je hebt een domino-effect. Daarom vinden wij het praten over een vertrek van de Grieken al heel gevaarlijk spel.''

Het kabinet moet snel ingrijpen om de eurocrisis op te lossen, zeggen de ceo's van Philips, AkzoNobel, DSM, Shell en Unilever. PvdA en CDA zijn te spreken over het initiatief. Vorige week was het nog vijf voor twaalf voor de euro. Maar in een week tijd is het vier minuten later geworden: het is één voor twaalf. Dat schrijven de ceo's van vijf grote Nederlandse bedrijven in een gezamenlijke brief aan het kabinet, die staat afgedrukt in het FD. Daarin waarschuwen de topmannen voor protectionisme en nationalisme. Nederland kan zich dat, volgens hen, niet permitteren. In de brief roepen de ceo's op tot een daadkrachtige aanpak van de eurocrisis. Ze nemen het op voor de euro en de interne markt binnen Europa. Daarnaast waarschuwen zij voor het protectionisme, nationalisme en conservatieve terugtrekkende bewegingen. Eén van de ondertekenaars is Feike Sijbesma, ceo van DSM. Volgens hem realiseren veel mensen zich niet wat het belang is van Europa. "Als wij nu niet één euro hadden gehad tijdens de enorme bewegingen van de rentes in verschillende landen, waren alle valuta enorm op en neer gegaan." Bedrijven zouden daardoor veel schade hebben geleden. Dat kan Europa zich niet meer permitteren, gezien de opkomende markten in Azië, stelt Sijbesma. Naast maatregelen voor de korte termijn om de monetaire- en financiële stabiliteit te herstellen roepen ze op tot maatregelen voor de middellange termijn in Nederland die het concurrentie en groeivermogen bevorderen. Maar ze pleiten ook voor het doorvoeren van structurele hervormingen in Europa. Daardoor zou Europa ook op lange termijn concurrerend zijn in de wereld. Doen de ceo's zelf ook een duit in het zakje, bijvoorbeeld door symbolisch een financiële bijdrage te leveren aan het noodfonds? Sijbesma: "Wij zouden als bedrijven geen subsidieverschaffer voor Europa moeten zijn." Sijbesma denkt dat het belangrijker is dat de bedrijven investeren: "Als je ziet wat deze vijf ondernemingen investeren in innovatie, R&D, banen en fabrieken: ik denk dat dat veel belangrijker is." PvdA-Kamerlid Ronald Plasterk: "Het Nederlandse kabinet wordt gegijzeld in een coalitie met een partij die tegen al die dingen is waar het bedrijfsleven voor is. Dat geldt op meer plaatsen in Europa. Ik denk dat het een belangrijk politiek signaal is. Volgens het bedrijfsleven kun je niet op deze manier ons land door deze crisis loodsen."

De stormachtige reacties op de aandelenbeurzen na de bekendmaking dat 6 centrale banken het lenen van dollars door banken gemakkelijker en goedkoper zou gaan maken, heeft na een nachtje rust in Europa tot een bescheiden terughoudendheid geleid. De AEX eindigde donderdag in het rood. De onverwachte ingreep van de centrale banken geeft geen oplossing voor de onderliggende problematiek: de angst voor de terugbetaling van rente en aflossing van schulden van de zwakke Europese broeders en de gevolgen die daarbij kunnen optreden als een default van landen en de gevolgen daarvan voor het bankwezen. De liquiditeitsverruiming die optreedt door de ruimhartige zet van zes centrale banken kan, ik schrijf niet: zal, de vastgelopen bankencrisis (Amerikaanse banken en kredietverschaffers hebben de kraan voor de Europese banken dichtgedraaid: no exposure) enigermate versoepelen, alhoewel van korte duur. De vraag blijft welke gevolgen dat heeft voor de solvabiliteit van de banken. Het is niet allemaal rozengeur en maneschijn wat beleggers woensdag dachten waar te nemen. Ik weet het, maar ik blijf bij mijn stelling dat een lage rente van een valuta iets zegt over de waarde ervan. De president van de Britse centrale Bank (BoE), Mervyn King, zegt over de maatregelen die zes grote centrale banken wereldwijd hebben genomen om de liquiditeit van financiële instellingen te vergroten, zullen slechts tijdelijk soelaas bieden. Het gaat om de centrale banken van de VS, de eurozone, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Canada en Zwitserland. De maatregelen zijn ,,een stap voorwaarts, maar geen oplossing voor de onderliggende problemen''. De BoE heeft verder noodplannen klaarliggen die in werking moeten treden als de eurozone uit elkaar valt, bevestigde King. Ook de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble gelooft overigens niet dat de actie van de centrale banken voor langere tijd effect zullen hebben. ,,Het is geen oplossing voor de problemen, geen oplossing voor de langere termijn'', zo gaf hij aan. Het succes was nog niet direct zichtbaar want de banken plaatsten €304 mrd bij de ECB, wat betekent dat deze markt nog steeds op slot zit. Op de vraag of de euro de Kerst haalt is er maar één antwoord: binnen tien dagen moet er een oplossing zijn, zegt Eurocommissaris belast met economische en monetaire zaken, Olli Rehn. De regeringsleiders kennen de opdracht voor 8/9 december aanstaande: deze laatste EU-top van 2011 mag niet mislukken. De financiële markten moeten na volgend weekend gerustgesteld zijn, weten de beleidsmakers. Het is één voor 12 of misschien al wel tien over 12. De stand van zaken is wel dat het vertrouwen van producenten en consumenten steeds verder wegzakt, de werkeloosheid toeneemt, de productie afneemt, de vastgoedhandel op slot zit en de detailhandel moeilijke tijden doormaakt. En misschien wel het ergste van alles is dat de rijke en de arme eurolanden zwaar aan het bezuinigen zijn geslagen. De dreiging is, wanneer de politiek er niet in slaagt snel orde op zaken te stellen binnen de eurozone, dat nieuwe zware aanvallen zullen worden uitgevoerd op de financiële markten, waardoor het vertrouwen verder zal worden ondermijnd. Duitsland en Frankrijk komen met een nieuw Europees verdrag waarin begrotingsdiscipline zwaar wordt opgetuigd. Europa heeft meer 'slagkracht' heeft, dat is zeker. Het enige dat naar buiten kwam is dat de Duitsers werken aan een stappenplan dat moet leiden tot een stabiliteitsunie. Daarin staat dat de norm voor het emu-saldo (begrotingstekort) van -3% naar -2% moet gaan. Ergens moet nog duizend miljard dollar vandaan gehaald worden voor financiële reddingsoperaties. Kan het IMF Europa helpen en zo ja onder welke bedingingen. Draghi heeft laten weten dat de ECB niet blijft doorgaan met de inkoop van giftig schuldpapier van de Zuid-Europese landen. Dat is een forse streep door de Franse wens om de ECB op te schepen met Italiaans overheidspapier dat Franse banken in portefeuille hebben. Zeker is wel dat er vanbuiten de EU veel geld op tafel moet komen om de euro overeind te houden. De vraag is: tegen welke prijs en onder welke condities? Een zwaktebod is dat Europa zijn eigen problemen niet opgeruimd krijgt en zich moet wenden tot het IMF voor ondersteuning en regie. Overigens verwachten het IMF en de Verenigde Naties dat de groei van de wereldeconomie volgend jaar zal afnemen. De VN verlaagt de groei van 3,6% naar 2,6%, maar wel met de aantekening dat de schuldencrisis in Europa in de hand wordt gehouden. “De wereld balanceert op de rand van een nieuwe grote terugval” is de waarschuwing. In 2013 zou de groei van de wereldeconomie weer aantrekken naar 3,2%.

Het vertrouwen in het bankwezen neemt af. DNB heeft al 140 bankvergunningen afgegeven aan zogenaamde bedrijfsbanken.

Zelfs de Europese Commissie gaat er vanuit dat de euro binnen een dag of tien zal vallen als het IMF niet bereid of in staat is om tenminste 600 miljard euro extra aan Europa te lenen, zegt prof Dr R. Tissen. Waarschijnlijker is dat zelfs dit ongehoord hoge -en nooit terug te betalen- bedrag niet genoeg zal blijken te zijn. Europa heeft op korte termijn €2.000 tot 3.000 mrd nodig om de ‘bleeders’ te stoppen en dan nog stopt de teller niet. In de bedrijfskunde heet dit ‘zwarte gat’ financiering en die leidt er doorgaans toe dat beide partijen –in dit geval Europa en het IMF- failliet gaan. Lees verder op Het uur U is aangebroken .

De Duitse lokale spaarbanken, de Sparkassen, moeten vanwege de schuldencrisis 850 miljoen euro afschrijven op de regionale bank Landesbank Berlin. Dat maakte de branchevereniging van lokale spaarbanken bekend. De door de overheid beheerde Sparkassen namen Landesbank Berlin in 2007 voor 5,5 miljard euro over van de deelstaat Berlijn. Eerder moest al 430 miljoen euro verlies worden genomen. Landesbank Berlin is door de schuldencrisis in de rode cijfers gekomen. Het bedrijf moest flink afschrijven op zijn portefeuille met Griekse staatsleningen.

De Duitse minister van Economische Zaken Philipp Rösler (FDP) heeft een stappenplan opgesteld dat moet leiden tot een stabiliteitsunie. Rösler wil onder meer dat er automatische sancties komen tegen landen die zich niet aan de begrotingsafspraken houden. Als voorbeeld van automatische sancties, die alleen bij meerderheid van stemmen kunnen worden voorkomen, geeft hij het bevriezen van EU-subsidies. Rösler wil ook regelen dat de Europese Commissie preventief automatische boetes kan opleggen, als de financiële situatie van een land zich zo ontwikkelt dat een overtreding onvermijdelijk is. Hiernaast wil Rösler een 'stabiliteitscomité' van onafhankelijke experts oprichten, dat eurolanden aanbevelingen moet doen om hun concurrentievermogen te verbeteren en hun begrotingen moet controleren. Hiernaast moet het comité erop toezien dat de eurolanden hun verplichtingen in het kader van het afgelopen lente overeengekomen euro-plus pact nakomen. In dit pact beloven de eurolanden hun economische beleid met elkaar te coördineren en hun concurrentievermogen te verbeteren. De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble kondigde aan dat Duitsland tijdens de Europese top van komende week een voorstel zal doen om speciale nationale fondsen op te richten waarin de schulden van eurolanden die boven het niveau van 60 procent van het binnenlands product (bbp) liggen, kunnen worden ondergebracht. In dat geval zou er bijvoorbeeld een speciaal fonds kunnen worden opgericht waar de helft van de Italiaans staatsschuld in wordt gestopt. Italië heeft een schuld van ongeveer 120 procent van zijn bbp.

Een aantal Nederlandse multinationals sluiten hun nieuwe contracten naar Nederlands recht af voor het geval dat de euro mocht verdwijnen. „Zodat straks duidelijk is in welke munt betaald moet worden.” Nu de muntunie wankelt, helpen banken en adviseurs bedrijven aan noodscenario’s. Al vrezen multinationals zelf weinig. „Als de euro verdwijnt, worden het 27 munten extra, so what – we handelen al in honderd valuta.” „De eurocrisis speelt nu, aan onze tafel.” Bestuurders, aldus een adviseur, vragen ’aan de tafel’ onverbloemd naar de strategische consequenties van het leven zonder euro. En hoe snel ze hun ict, loonsystemen en administratie in andere munten kunnen overzetten. Voor Nederlandse beursgenoteerde bedrijven maken de huisbanken en accountants overuren op de kamers van de cfo’s, bevestigt een Londense bankier. „In landen die onder vuur liggen, checken we of we daar op zijn minst een reserverekening bij banken uit andere landen hebben”, aldus de medewerker van een AEX-fonds. „Zodat het betalingsverkeer in stand blijft.”

De bedrijvigheid in de Nederlandse industrie is in november voor de derde maand op rij gedaald en wel in het hoogste tempo in 2,5 jaar. De NEVI-inkoopmanagersindex (PMI) daalde vorige maand tot 46,0 van 48,0 in oktober. De index geeft een algemeen beeld van de economische activiteiten in de verschillende Nederlandse industrieën. Het aantal exportorders daalt aanzienlijk. De productie daalde in november het meest sinds mei 2009. Het aantal ontvangen nieuwe orders daalde het snelst in meer dan tweeënhalf jaar. De daling van de hoeveelheid onvoltooid of nog niet uitgevoerd werk was fors. De werkgelegenheid nam beperkt af, maar wel in de grootste mate sinds februari 2010. ,,Inkopers moeten alert zijn deze maanden. De inkoopprijzen van grondstoffen en materialen daalden fors in november. Het is nu zaak ervoor te zorgen dat leveranciers inkoopvoordelen aan hun klanten doorberekenen in de vorm van lagere verkoopprijzen'', aldus professor Arjan van Weele. Hij is hoogleraar Inkoopmanagement aan de TU Eindhoven. '2012 wordt een lastig jaar'. ,,De daling van de PMI zet door. Alles wijst erop dat industriële bedrijven zich voorbereiden op mindere tijden. De ervaring leert dat als de PMI eenmaal de daling heeft ingezet, dat zeker 12 maanden gaat duren. Alle energie zetten op de verkoop en zorgen voor een goede klantbehandeling en kwaliteit zijn hoofdzaak.''

De industriële sector in de eurozone is in november het sterkst gekrompen sinds juli 2009. Fabrieksarbeiders werden ontslagen als gevolg van de verspreiding van de schuldencrisis van de landen aan de rand van de muntunie naar de sterke kernlanden. De inkoopmanagersindex (PMI) daalde van 47,1 in oktober tot 46,4 in november. De deelindex voor de werkgelegenheid in de sector daalde van 50,5 in oktober naar 49,9 in november. Een stand onder 50 duidt op krimp, een stand daarboven op groei. De PMI is nu 4 maanden op rij gedaald, maar november was de eerste maand waarin de industriële productie in alle eurolanden daalde. ,,Dat bevestigt het beeld van de overslag van de crisis''. Kort voor het PMI-rapport over de eurozone waren er ook aparte PMI-rapporten over Duitsland en Frankrijk. De industrieën in de grootste economie van Europa en in de nummer 2 lieten ook de sterkste krimp sinds medio 2009 zien. De Duitse inkoopmanagersindex voor de industriesector is in november conform verwachting gedaald. De index kwam uit op 47,9, waar ook op was gerekend. In oktober kwam de index uit op 49,1.

Voor het eerst in bijna 3 jaar is er een krimp in de industriële productie in China. Dat blijkt uit de inkoopmanagersindex van november. Er is sprake van minder nieuwe orders en nieuwe exportorders, wat duidt op verzwakking van de vraag naar in China geproduceerde producten zowel vanuit eigen land, als vanuit Europa en de Verenigde Staten. Uit de gegevens blijkt dat de Chinese economie zal blijven vertragen. Een enorme productieval sluit hij uit wegens de kracht van binnenlandse investeringen en consumptie. De PMI-index voor de Chinese industrie zakte vorige maand tot 49 van 50,4 in oktober. Het is voor het eerst sinds februari 2009 dat de index onder de scheidslijn van 50 duikt. De inflatie in China zakte in oktober tot 5,5 procent op jaarbasis. Dat is het laagste niveau sinds mei. In juli bereikte de inflatie nog het hoogste niveau in 3 jaar met een piek van 6,5 procent. Om de economische groei te stimuleren, verlaagde de Chinese centrale bank voor het eerst in bijna 3 jaar de kapitaaleisen voor banken. Daardoor moet de kredietverlening worden gestimuleerd en dat moet de economische groei aanjagen. De economische groei van China kwam in het derde kwartaal uit op 9,1 procent op jaarbasis tegen 9,5 procent in het voorgaande kwartaal. De groei van de industrie in India is in november naar het traagste tempo gedaald in 32 maanden. De HSBC PMI-index zakte naar 51 van 52 in oktober. Daarmee blijft de sector nog net boven de grens van krimp.

De Amerikaanse inkoopmanagersindex voor de industrie is in november sterker dan verwacht gestegen. De index noteerde over de afgelopen maand op 52,7, tegen 50,8 in oktober. De deelindex voor de productie steeg in november tot 56,6, van 50,1 in oktober, terwijl de index voor nieuwe orders steeg naar 56,7 van 52,4 een maand eerder. De werkgelegenheidsindex daalde afgelopen maand tot 51,8, van 53,5, en de prijsindex kwam uit op 45,0 tegen 41,0 een maand eerder. De index van de industriele voorraden steeg tot 48,3 in november, van 46,7 in oktober.

De Europese Commissie heeft de speciale regels voor staatssteun aan banken verlengd. De regels gelden sinds het uitbreken van de financiële crisis in 2008. Maar de situatie is nog niet genoeg verbeterd om de regels te schrappen. De Europese financiële sector heeft tussen oktober 2008 en eind 2010 circa 1600 miljard euro aan steun ontvangen. Dat komt overeen met 13% van het totale bruto binnenlands product in de Europese Unie. De bulk van de steun was in de vorm van garanties. Eurocommissaris Joaquín Almunia (Concurrentie) zei zo snel mogelijk de regels te willen laten vervallen ,,zodra de marktcondities dat toelaten''. Oorspronkelijk zouden de regels begin 2012 komen te vervallen, maar het is door de verslechtering van de crisis ,,steeds waarschijnlijker'' dat lidstaten de financiële sector te hulp moeten schieten, aldus de EC. Drie lidstaten zijn goed voor 60 procent van de totaal uitgegeven staatssteun: Ierland, Groot-Brittannië en Duitsland. In Nederland kregen onder meer ING en SNS Reaal steun.

De economie van de eurozone zal volgend jaar met 0,8 procent krimpen. In Frankrijk en Duitsland wordt de recessie scherp maar kortstondig, terwijl in de landen aan de periferie van de eurozone de teruggang veel dieper en langduriger zal zijn. De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs doet deze voorspellingen in een rapport dat deze week werd gepubliceerd. Voor 2013 voorziet Goldman Sachs weer een bescheiden groei van de economie van de eurozone. Volgens de zakenbank is de kans dat de eurozone uiteenvalt klein. Een ordelijke opsplitsing is moeilijk te realiseren, aldus Goldman Sachs. Het uiteenvallen van de eurozone zou chaotisch verlopen en enorm schadelijk zijn voor de economie, stelt de bank. Goldman Sachs verwacht dat de beurzen de komende tijd nog verder zullen dalen. In de eerste helft van 2012 zal weer herstel optreden, aldus de zakenbank. Goldman Sachs verwacht dat de belangrijkste beursgraadmeters aan het einde van volgend jaar 10 procent hoger zullen eindigen ten opzichte van de huidige niveau's.

Volgens economisch adviseur en oud-cfo van het ABP, Jan van de Poel, zal de financiering die banken het mkb verstrekken in 2012 met 20% dalen. ABN Amro en ING erkennen dat de kredietverlening zal afnemen. Van de Poel: ‘Een bankier moet evenveel energie steken in een kleine als een grote ondernemer. De transactiekosten in het mkb zijn hoog. Dat er geknepen wordt, is begrijpelijk. Het is een gemakkelijke uitweg.’ Volgens de oud-hoogleraar accounting dreigt het mkb de dupe te worden van het aan banden leggen van de banken. Van de Poel roept minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie op om bedrijven te helpen bij het zoeken naar alternatieve, niet bancaire, financiering. ‘Dat houdt meer in dan ergens op een namiddag een ‘‘round table’’ organiseren. Er moet snel iets gebeuren.’ Van de Poel was lid van de expertgroep die in opdracht van Verhagen onderzoek deed naar de beschikbaarheid van krediet voor het mkb, dat voor 90% afhankelijk is van bancaire financiering. De expertgroep constateerde afgelopen zomer al dat sprake is van ‘structurele fricties’ in de financiering van het mkb. Daarbij gaat het om kleinere, op Nederland gerichte bedrijven en snelle groeiers. Een woordvoerder van ABN Amro erkent dat de kredietverlening in 2012 zal afnemen. ‘We gaan uit van een milde recessie. Dit betekent dat er minder vraag zal zijn naar krediet en de totale stroom aan kredieten voor het mkb zal dus afnemen.’ Een woordvoerder van ING zegt dat beperkende maatregelen voor banken kredietverlening aan ondernemers moeilijker maken. ‘Wegens de stilvallende economie kan de kredietvraag afnemen. Al lijkt een percentage van 20% ons veel.’

Spanje moest donderdag de hoogste rente in 14 jaar bieden om staatsleningen aan de man te brengen. De verkoop van drie obligatieleningen bracht daarmee wel de beoogde 3,75 miljard euro op. Madrid haalde 1,2 miljard euro op met een lening die op 20 april 2015 afloopt. De rente daarop steeg van 3,63 procent bij de laatste vergelijkbare verkoop in oktober naar 5,18 procent. Een lening die op 31 januari 2016 afloopt, bracht 1,15 miljard euro op tegen een rente van 5,27 procent. De lening, die afloopt op 31 januari 2017, bracht 1,4 miljard euro in het laatje. De rente liep op van 4,78 procent in oktober naar 5,54 procent. De veiling leek een succes te zijn totdat bekend werd dat €2 mrd was geplaatst bij een Spaanse bank. De werkloosheid in Spanje is vorige maand gestegen tot het hoogste niveau in 15 jaar tijd. In november raakten circa 60.000 Spanjaarden hun baan kwijt, waardoor er volgens de Spaanse overheid ruim 4,4 miljoen mensen zonder werk zitten. Dat is ruim 21 procent van de beroepsbevolking. Volgens gegevens van de Europese Unie ligt dat percentage nog hoger, op bijna 23 procent. Het percentage werklozen in Spanje is het hoogste van heel Europa. Vooral bij jongeren tot 25 jaar is de situatie schrijnend. De helft van hen zit zonder werk. De hoge werkeloosheid was onlangs een heet hangijzer in de Spaanse verkiezingsstrijd, die gewonnen werd door de conservatieve partij PP van Mariano Rajoy. De aanstaande premier beloofde, overigens net als zijn socialistische voorganger, de werkloosheid in het land terug te dringen en Spanje er financieel en economisch weer bovenop te krijgen.

Het pessimisme bij de Franse bevolking over de economie heeft het hoogste niveau bereikt sinds het uitbreken van de kredietcrisis in 2008. Uit de peiling bleek dat 83 procent van de ondervraagden minder vertrouwen heeft in de toekomst van de economie. Dat is het hoogste aantal pessimisten sinds oktober 2008, toen de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers de wereldwijde kredietcrisis inluidde. Aan beide kanten van het Franse politieke spectrum zijn de pessimisten ruimschoots in de meerderheid. Bij aanhangers van de huidige conservatieve regering is 65 procent somber over de economie en bij aanhangers van de socialistische en linkse partijen is dat 92 procent.

De Europese Centrale Bank (ECB) zal niet eindeloos en onbeperkt staatsobligaties van eurolanden opkopen. Het programma waarin dat gebeurt, is ,,tijdelijk en beperkt'', zo liet de president van de ECB, Mario Draghi weten in het Europees Parlement. ,,Van de ECB mag niet verlangd worden dat zij buiten haar mandaat optreedt'', aldus Draghi. De ECB is primair gericht op prijsstabiliteit waarbij gestreefd wordt naar een inflatie van iets minder dan 2 procent op de middellange termijn. Draghi zei verder zich bewust te zijn van de problemen die de banken ondervinden als gevolg van de schuldencrisis en de economische problemen. Op dit moment is het belangrijkste doel van de ECB om de liquiditeit van banken te versterken en de 'kredietkanalen' open te houden, aldus de centralebankpresident. Woensdagmiddag werd de financiële wereld verrast door een gezamenlijke actie van belangrijke centrale banken wereldwijd die er op is gericht de spanningen op de geldmarkt tegen te gaan. Draghi liet ook doorschemeren dat de ECB bereid is maatregelen te nemen om de economie van de eurozone te ondersteunen. De bedreigingen voor de economie zijn volgens hem opnieuw toegenomen. Draghi onderstreepte dat zijn opmerkingen niet gezien moeten worden als een voorbode van het rentebesluit dat volgende week genomen wordt. Analisten achten het echter waarschijnlijker dan voorheen dat de ECB opnieuw de rente zal verlagen. Draghi herhaalde nog maar eens dat de eurozone behoefte heeft aan strengere gemeenschappelijke begrotingsregels. Die regels zijn een belangrijke stap om de schuldencrisis aan te pakken omdat daarmee het vertrouwen kan worden hersteld, aldus Draghi.

De groei van de Zwitserse economie is in het derde kwartaal afgezwakt naar het traagste tempo in meer dan 2 jaar, onder druk van de dure Zwitserse frank. De economische groei bedroeg slechts 0,2 procent in vergelijking met het voorgaande kwartaal. Toen groeide de economie van Zwitserland met 0,5 procent. Op jaarbasis kwam de groei uit op 1,3 procent tegen 2,2 procent in het tweede kwartaal van dit jaar. Economen vrezen dat de Zwitserse economie in het vierde kwartaal zal krimpen. Door de sterke frank worden Zwitserse producten duurder in het buitenland en dat schaadt de export. De export van Zwitserse goederen zakte met 0,9 procent en de export van diensten daalde met 2,7 procent.

Minister van Financiën Jan-Kees de Jager is bang dat 2012 een zwaar jaar wordt voor de overheidsfinanciën. Dat zei hij in zijn wekelijks gesprek bij RTL Z. Het begrotingstekort over 2011 komt naar verwachting uit op 4,5% van het bruto binnenlands product. Dat cijfer is hoger dan in de Miljoenennota van september werd becijferd. Toen ging het ministerie nog uit van een begrotingstekort van 4,2%. In iets meer dan een maand tijd is dat getal dus met 0,3 procentpunt gestegen. Het begrotingstekort is een half procentpunt hoger dan in het regeerakkoord werd verwacht. Extra bezuinigingen lijken door deze nieuwe tegenvaller dus nog dichterbij te komen. De minister wijt de verslechtering aan tegenvallende belastinginkomsten en toegenomen tekorten van lokale overheden. De tegenvaller werd nog iets gedempt doordat Nederland een lagere rente over de staatsschuld betaalt. "De Nederlandse economie heeft het moeilijk, vooral als gevolg van de schuldencrisis en de onzekere situatie in Europa. In dat kader komen de lagere belastinginkomsten niet als een complete verrassing", aldus De Jager. Het verschil tussen het begrotingstekort en de schatting in het regeerakkoord van 4,0% is nog altijd lager dan de grens van 1 procentpunt. Wordt het verschil groter dan die grens, dan moet het kabinet sowieso extra bezuinigen, heeft de coalitie in het regeerakkoord afgesproken.

Macro-econoom Philip Marey van Rabobank schrijft de koerswinsten van vandaag op Beursplein 5 vooral toe aan het feit dat er eindelijk schot zit in de vorming van een fiscale Europese unie. ,,Gisteren bevestigde de Franse president Sarkozy dat hierover wordt nagedacht. Een fiscale unie is de echte oplossing voor de crisis en maakt het voor de ECB ook gemakkelijker om op de markt in te grijpen. Nu wil de ECB slechts mondjesmaat obligaties opkopen om landen onder druk te zetten hun overheidsfinanciën op orde te brengen." Ik heb nagedacht over deze uitspraak en zie geen verband tussen een fiscale unie en de eurocrisis. Dat er een politieke unie moet komen met daarachter een economische unie en een muntunie, daar kan ik nog wel een koppeling bij maken. Ik neem aan dat een fiscale unie gaat over het gelijktrekken van de vennootschapbelasting in de EU en eenzelfde BTW-tarief en accijnzen. Maar dat een fiscale unie (hoe wenselijk die ook moge zijn) de schuldenproblematiek gaat oplossen, dat zie ik niet. Over de beoogde versterking van het Europese noodfonds is Marey minder te spreken. ,,Het is raar dat aan Brazilië en China gevraagd wordt Europa te redden. Deze landen beschikken weliswaar over grote reserves, maar zijn significant armer dan de Europese landen. Het noodfonds is ook meer een symptoombestrijding." De macro-econoom heeft gemengde gevoelens over de Amerikaanse werkgelegenheidscijfers die halverwege de middag naar buiten kwamen. ,,De onverwachte daling van het werkloosheidspercentage van 9% naar 8,6% oogt mooi, maar wordt voor de helft verklaard door de afname van de beroepsbevolking. Wordt hier gedoeld op die 300.000 Amerikanen die kansloos zijn op de arbeidsmarkt en zijn 'afgeschreven'? De stijging van het aantal niet-agrarische banen van 120.000 stelde bovendien teleur, zeker na het meevallende cijfer dat salarisverwerker ADP woensdag naar buiten bracht."

Slotstanden week 48: AEX 300,77 +1,28%; BEL 20 2077,15 +1,2%; CAC 40 3164,95 +1,12%; DAX 30 6080,68 +0,74%; FTSE 100 5552,29 +1,15%; SMI 5718,85 +0,66%; Nikkei 8643,75 +0,54%; Hang Seng 19040,39 +0,2%; All Ords 4346,30 +1,36%; DJIA 12019,42 -0,01%; Nasdaq 100 2302,04 -0,31%; € $1,34; goud $1744,60.

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.