UPDATE02112011/74

In het blog van gisteren citeerde ik prof Heertje inzake kwaliteitsverlies in de financiële en monetaire sector: “De drang van jonge honden zich in het publiek te manifesteren is de afgelopen periode zo groot geweest dat ondoordachte Nederlandse uitspraken de financiële markten onnodig hebben opgezweept”. De lezers kennen de waardering die ik heb voor de premier, de minister van Financiën en de financiële deskundigen uit ons parlement. Dat daar geen misverstand over moge bestaan. Ik maak twee uitzonderingen naar aanleiding van uitspraken gedaan in het Kamerdebat van 1 november over de afhouding, op dit moment, van het herstelplan op hoofdlijnen. De eerste positieve uitzondering maak ik voor het kamerlid Irrgang, die als enige een sterk visie op de ontwikkelingen neerlegde. Ook GroenLinks zette de toon door begrip te tonen voor de Griekse premier die door Europa met de rug tegen de muur is gezet door het afdwingen van veel te hoge bezuinigingen en hervormingen in een veel te kort tijdsbestek. Lezers weten dat ik die mening al maanden verkondig. In de media zijn nauwelijks 'deskundigen' te vinden die antwoord kunnen geven of het referendum een meesterzet is van Papandreou of een polititieke zelfmoordpoging. Om te beginnen zal ik de problematiek schetsen , waarmee Papandreou wordt geconfronteerd. De pijn die de Grieken lijden, als gevolg van de door Europa opgelegde bezuinigingen, is groot. Een op de vijf jongeren is er werkeloos, salarissen en pensioenen zijn verlaagd en er wordt nog verder in gesneden, belastingen en premies gaan nog verder omhoog, overheidsdiensten kalven verder af en de economische perspectieven zijn slecht. De bevolking wil maar kan zo ook, op deze wijze, niet verder. Afgelopen vrijdag, 28 oktober, was de Dag van het Griekse Verzet, een nationale feestdag. De straatprotesten in de hoofdstad waren zo hevig dat de politieke bobo's, waaronder president Karolos Papoulias en leden van het kabinet moesten vluchten tijdens een militaire parade. Dat was een absoluut dieptepunt in de populariteit van het regime. In ieder geval heeft Papandreou die boodschap begrepen. Eén op de acht Grieken is positief over het Griekse hulpplan van Europa en daarbij komt dat de Europese Raad nog misleidende informatie heeft gegeven over kwijtschelding van de schulden. Het schijnt namelijk zo te zijn dat de Europese banken defacto slechts 28% van de Griekse staatsschuld, in portefeuille, kwijtschelden. Terwijl de regeringsleiders op 27 oktober des nachts om 4 uur naar buiten brachten dat de Grieken 50% van hun staatsschuld kwijtgescholden zouden krijgen. Toch een nuance verschil. De Grieken zijn een trots volk, we weten het, dat geschoffeerd wordt indien het land onder een internationaal financieel, monetair en economische curatele wordt gesteld. De aanval naar voren van Papandreou, lijkt mij, onder deze omstandigheden verklaarbaar, zeker ook acceptabel. Wat er ook gaat gebeuren in alle scenario's gaan de Grieken zwaar weer tegemoet in de komende, misschien wel tientallen, jaren. Voor het Griekse drama is Griekenland zelf (mede)verantwoordelijk. Ik heb al eerder aangegeven dat andere partijen op enigerlei wijze ook verantwoording dragen voor de oplossing van de problematiek. De Europese Commissie die jaren heeft toegekeken en verantwoordelijk was voor de uitvoering van de regels van het Stabiliteits- en Groeipact, de ECB, die, als toezichthouder, heeft moeten weten dat zich daar een drama ontwikkelde, de Europese banken die de Zuid-Europese landen overvloedig van geld voorzagen, de Europese Raad die 2 keer per jaar op het succes van de euro een toast uitbracht een daarna uitgebreid dineerde en de regeringen van de Noord-Europese landen (ik noem met name Duitsland, Frankrijk, Nederland) die het profijt inde (toename van de export en een stijging van de economische groei) en overging tot de orde van de dag. Zo simpel als Brussel en de Europese politici het Griekse probleem nu willen voorstellen is het absoluut niet. Merkel en Sarkouzy mogen dan wel woedend zijn over de eenzijdige actie van de Griekse premier, maar welke opties zijn er nog voor de Grieken anders dan 'stikken of slikken'? Een premier moet op de eerste plaats de belangen van het land en zijn volk op optimaal mogelijk behartigen. Ik zeg niet dat Papandreou een meesterzet heeft gepleegd maar hij heeft ermee wel laten zien waar hij voor staat. De hele kermis rond het Griekse drama is een buitengewoon slechte start voor Europa in de bijeenkomst van de G20 in Cannes, onder voorzitterschap van Sarkouzy. De realiteit is wel dat de eurocrisis gepaard gaat met een gebrek aan vertrouwen in het bankwezen, een neerwaartse spiraal in het consumenten- en producentenvertrouwen, een stilgevallen economische groei, oplopende rentes voor een aantal zwakke eurolanden, kortom de staatsschulden lopen verder op.

Wat is de opdracht van politieke leiders in zijn algemeenheid en van de regeringsleiders van de eurolanden in het bijzonder? De belangen behartigen van volk en vaderland. Dus van alle partijen: zowel van de slachtoffers als van de veroorzakers. Met andere woorden: binnen de eurozone gaat het om het totale belang van de muntunie. De regeringsleiders onder aanvoering van Merkel en Sarkouzy hadden niet uitsluitend de belangen van de financiële sector moeten veiligstellen. Ze gebruikten het recept van de zwakste partij te dwingen de opgelegde sancties te accepteren. Het herstelplan kan zo de vuilnisbak in. Er moet een plan komen waarin een perspectief voor de Grieken aanwezig is. Dat betekent dat een deel van de nieuwe lening ad €130 mrd als een schenking wordt gegeven. Verder als de banken de helft van hun staatsleningen afboeken moet dat ook 50% zijn en niet 28%. Gelukkig voor de Grieken houdt de ECB ze in leven door een monetaire truc te gebruiken: de Griekse Staat verkoopt aan de Griekse banken Griekse staatsobligaties. Dat papier geven de banken in onderpand bij de ECB, die dat papier bevoorschot. De banken betalen de opbrengst vervolgens aan de Minister van Financiën, die daarmee onder andere de ambtenaren kan betalen. Dat is niet tot in lengte van jaren vol te houden, maar op dit moment houdt het Griekenland even overeind. En dat allemaal voor het risico van de burgers, waarop, gelukkig, de politiek geen invloed kan uitoefenen.

Europa was en is kwetsbaar. Volgens Harald Benink, hoogleraar bankwezen en financieringen van de Universiteit van Tilburg, toont de verrassende oproep van Papandreou vooral de kwetsbaarheid aan van het huidige financiële systeem. ,,Het afgesproken reddingspakket is gewoonweg niet voldoende", aldus Benink. ,,Europa kampt momenteel met serieuze problemen. Om die het hoofd te bieden, is meer vuurkracht nodig." Benink doelt onder meer op het verhogen van de buffers bij de banken. ,Hij vindt de omvang die het steunpakket nu heeft, onvoldoende afschrikwekkend. ,,Papandreou hoopt met zijn oproep de kiezers perspectief te bieden. Alleen heeft hij niet zo veel keuze." De uitkomst van het referendum kan ertoe leiden dat de Grieken ervoor kiezen uit de euro te stappen. Ook voor Benink is een dergelijk scenario niet ondenkbaar, waarmee een faillissement van Griekenland niet langer is uitgesloten. ,,De gevolgen van een ongecontroleerd faillissement van Griekenland zijn onduidelijk". ,,Het worden daarom hoe dan ook spannende tijden." Mede als gevolg van het voorstel van een referendum in Griekenland verloor gisteren de MSCI/index ca $1140 mrd, dat is 2,3 keer de totale staatsschuld van Griekenland. Dan denk ik, waar hebben we het nu precies over…………..nu een Grieks default naderbij komt!

De Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zullen hun tranche noodsteun aan Griekenland pas betalen na een Grieks referendum. Leiders van de eurozone keurden vorige week een zesde tranche van financiële steun, met een waarde van 8 miljard euro, aan Griekenland voorwaardelijk goed. Het bestuur van het IMF moet nog het groene licht geven. Volgens bronnen wordt het geld voorlopig nog niet uitbetaald. ,,Het IMF-bestuur wil niet dat Griekenland het geld krijgt zonder de zekerheid dat het land aan de afgesproken verplichtingen zal voldoen. Op dit moment is Papandreou niet in staat die zekerheid te geven.''

De hypotheekrenteaftrek moet worden beperkt omdat de Nederlandse hypotheekschuld te hoog is waardoor consumenten en banken in gevaar dreigen te komen. Dat is de belangrijkste boodschap van DNB-president Klaas Knot aan de politiek tijdens zijn toelichting op het halfjaarlijkse Overzicht Financiële Stabiliteit. „De financiële stabiliteit staat onder druk.” Nederlandse huishoudens hebben een hypotheekschuld die gelijk is aan 128% van het bruto binnenlands product, daarmee is ons land vrijwel wereldkampioen. Daarnaast is de omvang van de lening nogal eens hoger dan de waarde van het huis dat ermee is gekocht en die zogeheten loan to value ratio wordt hoger nu de huizenprijzen dalen. Deze situatie is risicovol voor de consument en de bank die het geld heeft uitgeleend. Daarom moet wat Knot betreft het heersende fiscale regime, „dat huishoudens aanzet tot maximaal lenen en minimaal aflossen”, worden veranderd. Hij zou graag zien dat het afsluiten van aflossingsvrije hypotheken wordt ontmoedigd door de hypotheekrenteaftrek gedurende de looptijd van de lening af te bouwen. Daarmee zou het aantrekkelijker worden om meer af te gaan lossen. Banken lopen in het huidige economische klimaat met een groeiende werkloosheid het risico dat huishoudens hun schulden niet meer terug kunnen betalen. Daarnaast kunnen de banken de leningen niet alleen met spaargeld financieren, ze moeten ook de kapitaalmarkt op. Maar beleggers verstrekken banken geen leningen meer zonder dat daar onderpand tegenover staat. Hierdoor staat de marktfinanciering van de banken onder druk. „Dat is geen gezonde situatie”, aldus Knot. „De interbancaire markt voor leningen met een langere looptijd ligt stil.” Dat betekent dat de banken alleen nog bij de ECB aan kunnen kloppen voor krediet. Knot verwacht niet dat de hypotheekschuld het komende half jaar voor enorme problemen gaat zorgen in ons land. Toch wil hij dat de politiek zo snel mogelijk met voorstellen komt om aflossen te stimuleren.

Pensioenfondsen, die lijden onder een lage rente en dalende beurzen, hebben volgens De Nederlandsche Bank 800 miljard euro in kas en hebben maar liefst €200 miljard nodig om de buffers van de sector duurzaam te herstellen en op de strengere vereiste dekkingsgraad uit te komen. De verslechterende economische omstandigheden zijn ook terug te zien in de financiële positie van pensioenfondsen. De fondsen lopen volgens DNB bijna allemaal achter op het herstelplan met een gemiddelde dekkingsgraad van 95. De eerste 90 miljard euro is nodig om de dekkingsgraad op te trekken naar 105%. Door de lage rekenrente en de slechte rendementen op effecten hebben de fondsen momenteel maar liefst 90 miljard euro te kort in kas om aan de nominale verplichtingen te voldoen. De fondsen kunnen ook nog lang geen inflatie vergoeden. Bij een inflatieverwachting van 2% de komende 15 jaar staat de reële dekkinsggraad nu slechts rond de 70%. De afgelopen 10 jaar hebben slechts weinig pensioenfondsen kunnen indexeren voor inflatie. Met de huidige problemen kunnen gepensioneerden de extra euro's voor gestegen kosten van het levensonderhoud de komende jaren ook wel vergeten. Het is onduidelijk waar dat geld vandaan moet komen en ’ additionele herstelmaatregelen, zo nodig een voorwaardelijke korting van aanspraken en uitkeringen, lijken bij een aantal fondsen onvermijdelijk’, zo staat in het Overzicht Financiële Stabiliteit te lezen. Verder toonde Knot zich logischerwijs bezorgd over de situatie in Griekenland, waar premier Papandreou maandagavond vriend en vijand verraste door voor te stellen dat de Grieken middels een referendum mogen stemmen over het zwaar bevochte EU-akkoord om het noodlijdende land te helpen. „Er moet haast gemaakt worden met de uitwerking van het akkoord”, stelde hij waarbij hij toevoegde dat de actie van Papandreou „geen goed nieuws” is. Knot reist vandaag af naar Frankfurt om met de andere presidenten van centrale banken de eerste door Mario Draghi voorgezeten ECB-vergadering bij te wonen.

Het ABP is woedend dat het kabinet de Nederlandse pensioenfondsen opzadelt met een transactietax die de fondsen gezamenlijk 3 miljard euro kost, per jaar! De fondsen hebben voor 800 miljard euro aan bezittingen, vooral aandelen en obligaties. Bij elke transactie moet 0,1% bankenbelastingen worden betaald. Bij elkaar worden de pensioenfondsen voor 3 miljard euro aangeslagen, blijkt uit berekeningen van het ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland. Per deelnemer is dat een bedrag van €517. Het ABP doet in een scherpe brief een dringend beroep op het kabinet en de Tweede Kamer dat er een impactanalyse wordt gemaakt van de effecten van de Financiële TransactieTax (FTT). Het ABP heeft fundamentele bezwaren tegen de FTT. Sowieso zou uit Zweeds onderzoek blijken dat een transactietax ineffectief is, aldus het pensioenfonds. Het ABP gaat verder: wanneer het FTT doorgaat verlaagt dit het pensioeninkomen, juist op een moment dat de pensioenen al behoorlijk onder druk staan. De deelnemers in de pensioenfondsen zijn al fors getroffen door de dalende dekkingsgraden als gevolg van de financiële crisis, terwijl pensioenfondsen niet de oorzaak zijn van deze crisis.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , . Bookmark de permalink.