UPDATE01122012/145 depri afbouw verzorgingsstaat

De eurolanden en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zijn het maandagnacht eens geworden over een nieuw politiek akkoord over de Griekse schuldenpositie. Griekenland krijgt de al eerder toegezegde noodsteun groot €43 mrd, waarvan €34,4 in december en het restant in 3 trances in het 1e kwartaal 2013, uitbetaald, zo zei voorzitter van de groep van ministers van Financiën van de eurozone Jean-Claude Juncker. Door de verslechterde economische situatie kan Athene niet meer voldoen aan eerder gemaakte afspraken. De doelstelling om de schuld terug te dringen tot 120% van het bruto binnenlands product (bbp) in 2020 is niet langer haalbaar. De lidstaten en het IMF zijn het eens geworden over een pakket aan maatregelen om de schuld houdbaar te maken op de lange termijn. Zo worden de rentes van leningen verlaagd en wordt de looptijd van de leningen verlengd. Ook zullen landen winsten op leningen terugsluizen naar Griekenland. Daarnaast zal Griekenland eigen schulden op gaan kopen. Een financieel deskundige van de ING, de econoom Martin van Vliet, verwacht dat het hierbij niet zal blijven voor de schuldeisers. ,,Dit gaat nog meer kosten. In feite is dit natuurlijk gewoon een afboeking, met de lagere rente-betalingen en verlenging van de looptijd. Maar een echte afschrijving zal waarschijnlijk ook nog volgen.'' De ING-econoom is echter positief over de ,,vastberadenheid die de Europese Centrale Bank en politici tonen om Griekenland binnenboord te houden''. In dat opzicht is hij optimistisch over de gang van zaken. ,,Het is een goed teken dat aan nieuwe afspraken wordt gedacht, zodat de Grieken de eigen economie niet geheel afknijpen om maar de doelstellingen te hoeven halen."De Griekse schuld mag volgens het nieuwe akkoord in 2020 uitkomen op 124% van het bbp. Daarnaast is afgesproken dat 2 jaar later de schuld ,,substantieel lager'' moet zijn dan 110%. De schuld is nu 176%. Deskundigen zetten vraagtekens bij deze aanname. De politiek denkt ermee weg te komen dat dit plan haalbaar is zonder nieuwe afschrijvingen van de publieke partijen. "De eurolanden hebben toegezegd eventueel bereid te zijn om de rentes verder te verlagen, mocht dat nodig zijn. Door deze maatregelen zou de schuldpositie van Griekenland weer houdbaar zijn, menen het IMF, de ECB en de Euroraad. Minister Jeroen Dijsselbloem onderstreepte dat de gestelde doelstellingen haalbaar zijn zonder dat landen (een deel van hun) leningen moeten kwijtschelden. Er was volgens de bewindsman brede weerstand tegen afschrijving op leningen onder de lidstaten. ,,Als landen aan elkaar lenen, moet dat altijd worden terugbetaald.'' Dijsselbloem erkende dat dat niet makkelijk zal zijn voor Griekenland. Volgens eerste schattingen kost de aanpassing van het akkoord Nederland jaarlijks gemiddeld €70 miljoen per jaar gedurende een periode van 14 jaar, aldus de minister. Het begrip verlies dat in dit kader werd gebruikt is niet correct. De woekerrenten die wij de Grieken hebben opgelegd worden naar beneden bijgesteld. In feite moeten we dus spreken over een lagere rentewinst op Griekse leningen. ,,Deze aanpak is niet helemaal gratis.'' Het nieuwe akkoord is onder parlementair voorbehoud. Verscheidene landen willen eerst de goedkeuring krijgen van hun parlementen. Stemmen deze ook in, dan zal Griekenland het eerste geld in december overgemaakt krijgen. De landen hebben de termijnen die Athene in 2012 tegoed had staan bij elkaar geveegd. Wij moeten er m.i. rekening mee houden dat het onwaarschijnlijk is dat de schade voor de schuldeisers van Griekenland blijft bij het nu geschetste beeld. Het is wel een gekunsteld pakket. Er is naar gestreefd om Griekenland binnenboord te houden, om vervolgens te kijken hoe." Onderdeel van de afspraken is dat de ECB de gemaakte winst op Griekse staatsschuld, die ze bijvoorbeeld op 80% van de nominale waarde kochten om wel het gehele bedrag terug te krijgen, terugsluist naar het noodlijdende land. Inmiddels heeft Rutte al gezegd dat Nederland geen geld naar de Grieken gaat terugsluizen. Het geld gaat gebruikt worden als een terugbetaling van de Grieken. Een aflossing op de vorderingen dus. ,,Ook gaat de ECB mogelijk Griekse staatsschuld kopen van private partijen. Daar kan ook winst op gemaakt worden." De €70 miljoen die de nieuwe afspraken Nederland naar schatting kosten, moet wel in perspectief worden gezet. Het is immers een klein bedrag als je het vergelijkt met het profijt dat Nederland heeft van de lage rente die het over staatsschuld hoeft te betalen. Het grootste pijnpunt uit het pakket zit in de rente-afspraken. ,,De Grieken hoeven over de leningen uit het tweede noodpakket niet meer jaarlijks rente te betalen, maar hoeven pas over tien jaar rente-betaling daarover op te hoesten. Dit scheelt nu echt vele miljarden euro's." Ook de verlaging van die te betalen rente,,,Dit gaat nog meer kosten. In feite is dit natuurlijk gewoon een afboeking, met de lagere rente-betalingen en verlenging van de looptijd. Maar een echte afschrijving zal waarschijnlijk ook nog volgen.'' Het nieuwe steunpakket voor Griekenland zorgt er alleen maar voor dat de crisis in het noodlijdende Zuid-Europese land niet verder escaleert. De eurolanden schuiven de problemen daarmee voor zich uit, schrijven economen van ABN Amro. Het economisch bureau van ABN Amro vindt deze verwachtingen te optimistisch. ,,Indien alle maatregelen uitgevoerd worden en Griekenland aan alle doelstellingen ten aanzien van het begrotingssaldo en de inkomsten uit privatisering voldoet, dan daalt de schuldratio volgens onze berekeningen naar ongeveer 130% van het bbp.'' De economen gaan er dan ook vanuit dat een verdere afschrijving van de Griekse schulden in de komende jaren onvermijdelijk is. Voorlopig is dat nog niet het geval. Een halve kwijtschelding zou Nederland zo'n €5 miljard hebben gekost. De schade voor onze oosterburen bedraagt dan €20 miljard. ,,Vooralsnog heeft de politiek deze verliezen echter onder het tapijt geveegd.''

Inmiddels heeft kredietbeoordelaar Moody's de kredietwaardigheid van het permanente Europese noodfonds ESM afgewaardeerd van de hoogste status AAA, naar AA1. De rating van het tijdelijke fonds EFSF gaat naar (P)AA1, van (P)AAA. De outlook voor beide steunfondsen blijft negatief. Volgens het bureau hangt de afwaardering samen met de recent verlaagde kredietwaardigheid van Frankrijk en de hoge correlatie van kredietrisico's die volgens Moody's aanwezig is in de grootste geldschieters van de noodfondsen.

Degenen die speculeren over een Grieks vertrek uit de eurozone lopen achter bij de werkelijkheid. Dat zegt eurocommissaris Olli Rehn (Monetaire zaken en de euro). ,,Wie speculeert op een Grieks vertrek loopt achter op de curve''. Volgens de eurocommissaris is het akkoord dat deze week werd bereikt over een schuldenverlichting voor Griekenland een ,,belangrijke mijlpaal''. De Europese topbestuurder gaf verder aan dat er een zeer sterke inzet is om de eurozone in stand te behouden. Ook zei Rehn dat zodra er een noodaanvraag van een euroland komt, de commissie klaar staat om te handelen. Wat moet ik met die 'belangrijke mijlpaal'? Hoe belangrijk de besluitvorming voor de eurozone en voor Griekenland is zal de toekomst ons leren. Ik blijf op dit moment even langs de zijlijn staan.

Een deadline voor Griekse banken om met hun halfjaarresultaten naar buiten te komen, is door het Griekse ministerie van Financiën opgeschoven naar 21 december. De Griekse overheid had eerder de publicatie van de halfjaarcijfers al uitgesteld naar 31 oktober en vervolgens naar eind november. Het uitstel hangt samen met de verwachte herkapitalisatie van de banken door de EU en het IMF. Die herkapitalisatie is nog steeds niet compleet omdat de noodzakelijke middelen nog moeten worden vrijgegeven. Ook maakt Athene zich op voor een schuldeninkoopprogramma. De Griekse banken kwamen in juni voor het laatst met cijfers naar buiten. Die resultaten waren over het eerste kwartaal van dit jaar. De banken maakten toen zware verliezen bekend door afschrijvingen op Griekse staatsleningen.

De recessie in EU-kandidaat Kroatië heeft ook in het derde kwartaal aangehouden. De Kroatische economie kromp met 1,9% op jaarbasis. In het tweede kwartaal was sprake van een krimp van 2,2% en over de eerste 9 maanden ging de economie met 1,8% achteruit. Het land gaat nu al 3 jaar op rij gebukt onder een recessie en ligt volgens Zagreb voor dit jaar op koers voor een neergang van 1,1%. De Kroatische overheid voorspelt voor 2013 een groei van 1,8%, maar die prognose wordt door de meeste economen als veel te optimistisch beschouwd. Dat zou betekenen dat de groei in het 1e kwartaal nog 2,3% geweest zou zijn en in het 4e kwartaal wordt geschat op een plusje van 0,7%. Kroatië wordt naar verwachting in juli volgend jaar het nieuwste lid van de EU. De grote kredietbeoordelaars zijn pessimistisch gestemd over het land. Zij hebben allemaal een negatieve vooruitblik en een zeer lage kredietwaardering voor Kroatië, door zorgen over het begrotingstekort en de aanhoudende economische crisis.

Reactie's uit politiek den Haag: De premier zegt in een regeringsverklaring: „Wij zijn tegen een derde steunpakket en tegen het afschrijven op bestaande bilaterale leningen. Maar ik zeg erbij: je zit met 17 aan tafel en een definitieve stand weet je pas als het trojka-rapport er is”. De PVV is, zoals verwacht, compleet over de rooie naar aanleiding van de nieuwe miljardensteun voor Griekenland. Het akkoord kost de Nederlandse belastingbetaler over een periode van 14 jaar ruim €720 mln. Volgens Geert Wilders kan premier Mark Rutte daarom voortaan door het leven als Markos Ruttos. "Rutte weer soft voor Grieken maar keihard voor NL. Griekse deal kost ons 1 mld extra. Voormalig PVV-europarlementariër Daniel van der Stoep (tegenwoordig van Artikel50) gaat nog een stap verder. Hij heeft de Voorzitter van de Europese Raad, Herman van Rompuy, opgeroepen om te onderzoeken hoe het stemrecht van Griekenland bij de Europese Raad kan worden opgeschort. Volgens Van der Stoep hebben de Grieken met deze "massale gift van de Europese belastingbetaler" het recht verspeeld om nog mee te mogen praten over welk financieel besluit dan ook, in de Raad. De SP vreest dat „dit slechts het eerste miljard” is dat naar Griekenland gaat. Dat stelt Tweede Kamerlid Arnold Merkies, financieel specialist van de SP. Jaarlijks kost het akkoord Nederland €70 mln, wat in totaal neerkomt op zo'n €900 mln. In de toekomst kan er nog flink wat geld meer bij moeten, denkt Merkies. „We lopen het risico dat er over een jaar of twee alsnog een schuldenherstructurering nodig is.” „We moeten op de blaren zitten, omdat er niet op tijd is opgetreden”, aldus de SP'er. „Dat is te verwijten aan de Europese regeringsleiders en ons eigen kabinet.” Hij vindt het akkoord geen echte oplossing en spreekt van een enorme trukendoos. Wat ik in het vorige blog al heb geschreven is bewaarheid. De Euroraad heeft de problemen voor zich uit geschoven, sommige landen laten het nationale parlement de eindbeslissing nemen. De aannames zijn: de Grieken hebben gedaan wat onder de gegeven omstandigheden haalbaar was. Daarvoor worden ze beloond. Ze krijgen €43 mrd overgemaakt. De woekerrenten die ze aan de eurolanden moeten betalen worden 'genormaliseerd'. Een deel van de rentelast worden naar 2023 verplaatst. Als er aanvullende noodhulp nodig is komt dat ook, als de eurolanden maar geen verlies hoeven te nemen op openstaande leningen. Toch zou dat heel logisch zijn geweest als ze voor zichzelf en voor Griekenland schoon schip zouden hebben gemaakt. De trukendoos is zo transparant dat er alsnog 'afgerekend' moet worden in dit dossier. De financiële markten zullen zich wel even koest houden. Het volgende probleem wordt Spanje.

De economie van de 17 eurolanden krimpt ook volgend jaar nog, met 0,1%. Dat voorspelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), die eerder voor 2013 nog uitging van een groei met 0,9%. Dit jaar voorziet de OESO een krimp van 0,4%, dat was 0,1%. Voor de Nederlandse economie voorziet de OESO volgend jaar een licht herstel van 0,2%. Bij de vorige raming in mei was dat nog 0,7%. Dit jaar krimpt de economie in ons land naar verwachting met 0,9%. In mei ging de OESO uit van 0,6% krimp in 2012. Er is aan de knoppen gedraaid met als resultaat dat het herstel van de economie nog 'even' op zich laat wachten.

Het is geen verrassend nieuws dat het consumentenvertrouwen laag blijft, als ik lees dat het Nibud en de ING samen, onderzoek hebben gedaan naar buffers bij Nederlandse huishoudens. Hoeveel spaargeld is er achter de hand om onverwachte tegenvallers, als een wasmachine of koelkast die uitvallen, op te vangen. De uitslag is verontrustend te noemen: bij 1/5 van de huishoudens zijn er geen buffers dan wel is het spaargeld ontoereikend. De normen zijn: voor een alleenstaande is dat €3550, een echtpaar €4000 en een gezin met kinderen €5000. De buffers moeten er zijn om inventaris/inboedel te vervangen, maar ook een auto. 15% van de huishoudens spaart niet en heeft dus ook geen buffer om tegenslagen op te vangen. 40% spaart wel maar heel onregelmatig. Huishoudens met een inkomen van >€3000 en mensen met een koophuis sparen vaste bedragen per maand. Dekking voor inkomensterugval door werkeloosheid, arbeidsongeschiktheid, pensionering, brand en ziekte en koophuizen die 'onder water' staan, is buiten beschouwing gebleven. De onderkant van onze samenleving komt in zwaar weer terecht. Wie bekommert zich over de echt armen in onze maatschappij? Rutte in ieder geval niet. Mijn hoop is gevestigd op Asscher.

Nederlanders hebben minder vertrouwen in de euro gekregen nadat de EU-landen er vorige week niet in waren geslaagd het eens te worden over de Europese meerjarenbegroting. Ook het geloof dat de problemen met de euro binnen 3 jaar achter de rug zijn, is afgenomen. Dat blijkt uit een peiling onder 1300 mensen van Ipsos Synovate. Tot eind oktober was het vertrouwen dat de euro zijn waarde zou behouden juist een beetje aan het stijgen, maar sinds vorige week is daar weer de klad in gekomen.

De werkloosheid in de eurolanden is in oktober gestegen tot het recordniveau van 11,7%. De werkloosheid in de 17 eurolanden bedroeg in september gemiddeld 11,6% van de beroepsbevolking. In oktober 2011 lag het percentage nog op 10,4. Vorige maand telde Eurostat 18,7 miljoen werklozen in de eurozone, bijna 2,2 miljoen meer dan een jaar eerder. De laagste werkloosheid werd gemeten in Oostenrijk (4,3%), Luxemburg (5,1%), Duitsland (5,4%) en Nederland (5,5%). De werkloosheid blijft het hoogst in Spanje. Daar had vorige maand 26,2% van de beroepsbevolking geen betaalde baan. De arbeidsmarkt verslechterde het afgelopen jaar het sterkst in Zuid-Europa. In Griekenland liep de werkloosheid in een jaar tijd met 7%punt op tot 25,4% in augustus 2012, de meest recente maand waarover cijfers beschikbaar zijn. In Cyprus lag de werkloosheid vorige maand met 12,9% bijna 4%punt hoger dan een jaar eerder, in Portugal klom het werkloosheidscijfer met 2,5%punt tot 16,3%. In de hele Europese Unie klom de werkloosheid in oktober tot 10,7%, tegen 9,9% een jaar eerder. Onder de niet-eurolanden viel de sterke daling van de werkloosheid in de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen op. Wat dus opvalt is dat de eurozone van de 17 het slechter doet dan de EU van de 27.

Het instellen van een bankenunie en een systeem om toezicht te houden op bancaire instellingen zou de eerste prioriteit moeten zijn binnen de eurozone. Dat zegt topvrouw Christine Lagarde van het IMF. Volgens Lagarde moet er toezicht op alle 6000 banken binnen de eurozone worden gehouden. Na de bankenunie zou de volgende stap er een richting meer begrotingseenheid moeten zijn, aldus Lagarde. Volgens de IMF-directeur is de economische situatie in de eurozone nog steeds fragiel, ondanks belangrijke economische en monetaire maatregelen die inmiddels zijn genomen. Overheden moeten dan ook een ,,redelijke'' bezuinigingspolitiek voeren om te voorkomen dat de economische groei de das wordt omgedaan, voegde Lagarde toe. Is deze laatste opmerking bedoeld voor Rutte? Het kabinet zegt hierover in een brief aan de 2e Kamer over de toekomst van de eurozone: het kabinet is voorstander van strenge begrotingsdiscipline. De Europese Commissie moet landen met een te hoog tekort ''een dwingend aanpassingspad'' kunnen voorschrijven. Een volgende stap zou het opschorten van het stemrecht van een eurozondaar kunnen zijn. Ook daar is echter een wijziging van het EU-verdrag nodig. De brief van het kabinet sluit aan bij een notitie van Rutte-I van een jaar terug, die destijds ook werd onderschreven door de huidige regeringspartij PvdA. Net als zijn voorganger voelt het kabinet niets voor plannen van Brussel voor een apart fonds om de eurolanden te helpen bij economische schokken. Ook vindt het de Europese Commissie te optimistisch over het tempo waarin een bankenunie tot stand kan komen. D66-leider Alexander Pechtold noemt de visie van het kabinet ''kortzichtig''. Hij ziet weinig aandacht voor het democratischer maken van de EU. Dat is naar zijn mening ''een gemiste kans''. Verder zijn in de brief volgens hem duidelijk de meningsverschillen tussen de regeringspartijen over Europa te zien. ''Er wordt geen heldere keuze gemaakt. Op veel punten heeft het kabinet gespleten standpunten.'' Het kabinet neemt wel stellingname over de bankenunie waar het gaat over begrotingsdisciplines en bankentoezicht, uit zich negatief over de uitgifte van eurobonds en zegt helemaal niets over 'schulddeling'. Van Merkel is bekend dat de tijd daarvoor nog niet rijp is, ze wil daarmee wachten totdat alle eurolanden in financieel/economisch en monetair opzicht gelijke partners zijn. Maar dat ook nog best tien jaar duren. Rutte spreekt niet over schulddeling.

De VVD zit met een levensgroot probleem. De politiek leider wordt in de media als een leugenaar met een onbetrouwbaar imago. Of het nu gaat over Griekenland, hypotheekrenteaftrek, een donatie aan de hardwerkende Nederlander dan wel over de kosten voor de zorg gaat, je kunt de premier niet meer geloven. Hij heeft ervoor gekozen zich te profileren als de 'sorry-premier'. Steeds weer moet hij zich excuseren dat veranderende inzichten, ondoordachte besluitvorming en vernieuwende ideeën hem steeds weer op een fout spoor hebben gezet. De valse start van het kabinet Rutte-II blijft hem voorlopig nog achtervolgen. Hoe bewust is voor deze strategie gekozen? Ik wijs naar het zwakke koppel Rutte/Blok. Alles werd in de verkiezingscampagne ingezet om de Haagsche pluche te behouden. Daartoe waren ze bereid de hoogste prijs te betalen. Zeg maar gerust de 'firma list en bedrog'. Dat is geslaagd: de VVD werd de grootste partij en mocht de premier leveren. De vraag of hij daarvoor de kwaliteiten bezit is niet aan de orde gekomen. Dat zijn zorgen voor 'later'. Of Rutte-II zijn tijd gaat volzitten ben ik duidelijk: het antwoord is: nee. Rutte zit namelijk met een aantal probleemdossiers waarvoor hoog nodig duidelijkheid moet worden gegeven. Het grootste probleem is misschien wel dat de premier steeds ongeloofwaardiger wordt door valse voorstellingen van zaken en harde leugens die hij achteraf moet terugnemen. Een sorry-premier wordt ook in Brussel niet serieus genomen. Ik benoem een aantal zaken, die om aandacht vragen. De alarmbellen klinken luid vanuit de bouwsector. In de woningsector heeft een kaalslag plaatsgevonden. De noodklok wordt geluid door de sociale partners en de bij de bouw betrokken partijen (makelaars, hypotheekadviseurs, notarissen, Eigen Huis). Het regeerakkoord biedt op korte termijn geen uitzicht. De banken handelen voorzichtig in de kredietverlening zowel aan ondernemers als aan particulieren. De eisen voor hypotheken zijn aangescherpt en die zullen niet snel worden versoepeld. Redenen: grotere buffers, gezondere balansverhoudingen, maar ook de enorme hoeveelheid hypothecaire vorderingen, >100% van het bbp, ad €670 mrd is een zware last, waar maar €350 mrd spaargeld tegenover staat. Daarbij komt dat de kapitaalmarkt kritischer wordt geld te lenen aan de banken voor de financiering van de hypotheken door de dalende vastgoedprijzen. Het CBS schat dat een miljoen huishoudens in Nederland met een hypotheekschuld zitten die hoger is dan de huidige waarde van de koopwoning. Op een deel ervan, €130 mrd, zit een garantie van de overheid vanwege de nationale hypotheekgarantie. Het waarborgfonds is weinig soepel in de acceptatie van geleden verliezen bij verkoop van panden. Zo traineert het fonds de verkoop van woningen tegen de marktprijs om geen verlies te hoeven te nemen voor de overheid. De dupe daarvan zijn de eigenaren die met een onverkocht huis blijven zitten en in financiële problemen geraken met alle gevolgen die dat kan hebben (loonbeslag, afsluiting van energie, boetes van deurwaarders wegens te late betaling), kortom veel ellende hier en daar. Er is door de markt een voorstel gedaan voor het oprichten van een Nationale Hypotheekbank, maar daar zijn ook alle partijen niet even enthousiast over. Een ander aspect met betrekking tot de malaise in de bouw zijn de toeleveranciers, doe-het-zelf-zaken, klusbedrijven, keuken leveranciers, inrichtingsbedrijven en de notariskantoren die zich in het verleden hadden gespecialiseerd op het passeren van koop- en hypotheekacten. Daardoor draait momenteel één op de zes notariskantoren met verlies. En volgend jaar komen nog meer kantoren in het nauw, verwacht het economisch bureau van de ING. En dit is allemaal nog maar het begin van de kaalslag die Rutte & zijn maten gaan uitvoeren. Laten we ons niet wijsmaken dat het allemaal wel mee zal vallen. Een illusie zal harde realiteit worden. Rutte is hard bezig de sociaal/maatschappelijke ellende, die we in Griekenland hebben aangericht, naar hier te importeren. Ik vrees voor de toekomst van dit land en niet omdat we uiteindelijk toch wel een deel van onze vorderingen op Griekenland zullen kwijtschelden, omdat de aanname van het terugbrengen van de emu-schuld naar 124% in 2022 niet op te brengen zal zijn, maar wel omdat dit kabinet onze verzorgingsstaat om zeep gaat helpen. Wat catastrofale gevolgen zal hebben voor mens en samenleving. Eén lichtpuntje: het kabinet heeft een oriënterend gesprek gehad met de sociale partners. Het overleg wordt vervolgd. Minister Asscher noemde het ongelooflijk belangrijk dat kabinet, werkgevers en werknemers van plan zijn samen te gaan werken. Asscher zei wel dat de financiële kaders uit het regeerakkoord heilig zijn, maar dat de concrete invulling van de maatregelen bespreekbaar is. Wat dat ook moge betekenen.

Het vertrouwen in de economie nam in november af in Nederland, terwijl de rest van de eurozone positiever werd. De zogeheten economic sentiment indicator van de EC steeg ten opzichte van oktober met 1,4 punten tot 85,7 punten. De index combineert het ondernemers- en het consumentenvertrouwen. In het Verenigd Koninkrijk (plus 3,1 punten), Duitsland (plus 2,3), Frankrijk (plus 1,6), Spanje (plus 0,5) en Italië (plus 0,4) nam het vertrouwen toe. Nederland (min 3,2) liet als enige van de zeven grootste eurolanden een daling zien. Het Nederlandse consumentenvertrouwen daalde van min 15,8 in oktober tot min 27. De negatieve teneur onder fabrikanten (min 9,6) en dienstverleners (min 11,5) was vrij stabiel, terwijl het sentiment onder detailhandelaren verbeterde van min 8,9 tot min 2,9. Bouwers werden nog wat somberder waardoor de graadmeter van hun vertrouwen daalde van min 43,1 tot min 46,2. Nederland gaat de komende tijd door Brussel extra in de gaten gehouden worden. In ons land zijn mogelijk macro-economische onevenwichtigheden die niet goed zijn voor de Europese Unie. Dit zegt de Europese Commissie. Het is de eerste keer dat Nederland op deze kritische manier door Brussel gevolgd gaat worden. Er wordt door Brussel onder meer gekeken naar het concurrentievermogen van Nederland, de werkloosheid, de huizenmarkt, de schuldpositie en de wisselwerking met de financiële sector. Het dagelijks bestuur gaat deze vermoedens van onevenwichtigheden nu diepgaand bestuderen en komt volgend voorjaar met een conclusie. Is er sprake van onevenwichtigheid, dan komt de commissie met aanbevelingen aan Nederland. Het is de eerste keer dat Brussel de Nederlandse economie gaat evalueren. Brussel is bezorgd over de negatieve ontwikkeling van de schuldbalans van veel gezinnen. Vooral de risico's op onze huizenmarkt en de hoge hypotheekschulden van de huishoudens zijn zorgelijk. Door de hypotheekaftrek hebben Nederlanders zich in verhouding tot hun inkomen relatief diep in de schulden gestoken. In eerste instantie stuwde dit de huizenprijzen, maar door de crisis zijn deze fors gedaald. Huiseigenaren zien de waarde van hun woning afnemen, maar de hypotheek niet. Ook noemt Brussel de vooruitzichten voor de woningmarkt ongunstig. De Commissie verwacht dat de economische groei afneemt, wegens een dalende binnenlandse vraag. De Nederlandse export blijft het wel goed doen, aldus Brussel, dat zorgt voor een overschot op de handelsbalans. Dat Nederland extra in de gaten wordt gehouden betekent niet dat er meteen aanwijzingen uit Brussel volgen. Wel vraagt Brussel Nederland waarschijnlijk om een evaluatie van de risico's voor de Nederlandse economie. Als de kritiek aanblijft, dan volgen er uit Brussel aanbevelingen voor Nederland. In mei oordeelde Brussel nog positief over de macro-economische vooruitzichten van Nederland, naar aanleiding van het Kunduz-akkoord. "De plannen zijn van hoge kwaliteit en het begrotingsakkoord past binnen het kader van stabiliteit en groei", zo zei eurocommissaris Olli Rehn toen tijdens de persconferentie over de aanbevelingen. Wel werd toen al gevreesd voor de uitwerking van de structurele hervormingen en werd gewezen op de risico's in het pensioenstelsel en de huizenmarkt. "Hoewel de nieuwe regering het eens is over hervormingsmaatregelen, blijft het vooruitzicht in de huizenmarkt ongunstig zolang de economische prognoses troebel blijven'', zo stelt de Commissie nu. Nederland is niet de enige lidstaat waar door Brussel extra op wordt gelet: nog 13 andere landen kunnen een beoordeling van de Commissie tegemoet zien. Dit zijn België, Bulgarije, Denemarken, Spanje, Frankrijk, Italië, Cyprus, Hongarije, Malta, Slovenië, Finland, Zweden en Groot-Brittannië.

Verzekeraars die dachten met compensatieregelingen de woekerpolisaffaire achter zich te kunnen laten, zouden weleens van een koude kermis terug kunnen komen. De Vereniging Woekerpolis.nl bereidt een nieuwe collectieve procedure voor die naar eigen zeggen zal uitlopen op een massaclaim van miljarden euro’s. „Dit wordt een heel nieuw hoofdstuk in de woekerpolisaffaire”, zegt mr. Pieter Lijesen, voorzitter van de kersverse vereniging. „Wij hebben een groot gebrek ontdekt in de afgesloten polissen. Ik kan nog niet vertellen wat dat is, want dat is juridisch tactisch niet handig. En we zijn in gesprek met het Verbond van Verzekeraars en hebben afgesproken dit nog niet naar buiten te brengen. Maar dat wij gaan procederen staat wel vast. De dagvaarding is op een paar puntjes na klaar.” Daarmee verschilt de inzet van de vereniging van Lijesen ook van de twee stichtingen die nu voor honderdduizenden gedupeerde verzekerden compensatieregelingen hebben afgesproken met de grote verzekeraars. Daarnaast, zo stelt Lijesens, maakt de gekozen rechtsvorm van de vereniging ook dat er maximale transparantie is over wat er met het geld gebeurt dat bij zijn vereniging binnenkomt van de leden.

Van de 55-plussers met een werkloosheidsuitkering is 70% binnen een jaar nog niet aan het werk. Dat blijkt uit het 'Kennisverslag' van het uitkeringsorgaan UWV. Het aantal werklozen boven de 55 steeg van 68.000 in oktober 2011 naar 81.000 nu. Dat is een stijging van 20%. In de bouw steeg de werkloosheid onder ouderen het hardst. Van de 30% oudere werklozen die binnen een jaar wel weer aan het werk is, komt bijna de helft terecht in een tijdelijke baan. Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken noemt het in een reactie „een groot probleem” dat oudere werklozen moeilijk aan de slag komen. Het wordt voor hem een belangrijk thema in zijn overleg met vakbonden en werkgeversorganisaties. Er moet meer aandacht komen voor begeleiding en scholing van oudere werknemers en voor goed werkgeverschap. Asscher erkent echter dat er een groep oudere werklozen zal zijn die niet meer aan het werk komt. In het regeerakkoord is daarom afgesproken dat de leeftijdsgrens voor de IOW wordt verlaagd van 60 naar 55 jaar. De IOW is een uitkering op bijstandsniveau, waarbij echter geen rekening wordt gehouden met het vermogen van de werkloze en het inkomen van de partner. Volgens FNV-voorzitter Ton Heerts tonen deze cijfers aan hoe 'desastreus' het kabinetsplan is om fors te bezuinigen op de WW. „In deze tijden van crisis, waarin er elke maand 9000 werklozen bijkomen, mag je het fatsoenlijke vangnet dat onze huidige WW is niet minimaliseren naar 1 jaar”. De maximale WW-duur bedraagt nu nog 38 maanden, maar volgens het regeerakkoord wordt dat in 2014 12 maanden. Volgens Heerts bestaat hiervoor absoluut geen draagvlak in Nederland. Iedere werkdag worden momenteel 50 bouwvakkers ontslagen.

Britse banken zijn niet zo gezond als hun kapitaalratio's suggereren. Dat zegt president Mervyn King van de Britse centrale bank bij de presentatie van een rapport over de financiële stabiliteit. King is van mening dat het probleem beheersbaar is en dat ook de financiële markten de situatie doorzien. Het gevaar dat de centralebankpresident vreest en wil voorkomen is dat banken met ontoereikende kapitaalbuffers het herstel van de bredere economie in de weg staan. ,,Bij het vaststellen of banken over voldoende kapitaal beschikken, moeten we er zeker van zijn dat de gerapporteerde kapitaalratio's een accuraat beeld geven van de gezondheid. Op dit moment zijn er goede redenen om daaraan te twijfelen'', aldus King. Hij denkt dat toekomstige verliezen op uitstaande kredieten te laag worden ingeschat. Daarnaast is er wellicht te weinig oog voor kosten die voortvloeien uit verkeerde beslissingen in het verleden en zijn de risicoprofielen van de diverse bezittingen mogelijk te optimistisch.

Toen in 2007 de kredietcrisis uitbrak werd al snel duidelijk dat veel kwetsbaarheden zich hadden opgebouwd buiten het zicht van de financiële autoriteiten. Voor DNB nu reden om het segment 'schaduwbankieren' goed in beeld te krijgen. Dit houdt in dat financiële bemiddeling op een andere wijze verloopt dan binnen een traditionele bank en grotendeels wordt uitgevoerd door niet-banken. Het schaduwbankwezen kent een sterke wisselwerking met banken en institutionele beleggers. Het systeem biedt verschillende voordelen. Doordat instellingen zich primair richten op één onderdeel van het intermediatieproces ontstaan bijvoorbeeld meer mogelijkheden voor specialisatie en schaalvoordelen. Zo kunnen partijen zich uitsluitend bezighouden met kredietverstrekking of alleen met het construeren van kredietgerelateerde beleggingsproducten. Maar zoals de afgelopen jaren is gebleken, ontstaan hierdoor ook nieuwe risico’s. Het financiële stelsel is minder overzichtelijk geworden door de toegenomen complexiteit en het grote aantal betrokken partijen en jurisdicties. Bovendien staan schaduwbanken veelal niet onder toezicht, of slechts indirect als onderdeel van een financiële groep. De Financial Stability Board (FSB) kiest als vertrekpunt voor de omvang van het schaduwbankwezen een brede maatstaf: alle 'overige financiële instellingen' oftewel alles behalve banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Hiermee wordt bewust het net zo breed mogelijk uitgeworpen en aldus een bovengrens voor het schaduwbankwezen vastgesteld. Na de VS en het VK heeft Nederland mondiaal de derde grootste sector 'overige financiële instellingen', met een balanstotaal van zo’n €3000 miljard. Daarmee neemt Nederland volgens de brede FSB-maatstaf een prominente positie in.

De Griekse schuldenlast blijft onhoudbaar ondanks de verlichting die het eerder deze week gesloten akkoord brengt voor de korte termijn. Op den duur zal een deel moeten worden kwijtgescholden. Dat stelt kredietbeoordelaar Moody's. De eurolanden en het IMF spraken een pakket maatregelen af om de Griekse schuld houdbaar te maken. Zo worden de rentes van leningen verlaagd en de looptijden verlengd. Ook zullen landen winsten op leningen terugsluizen naar Griekenland. Het land mag in 2022 een schuld hebben van 124% van het bruto binnenlands product, gevolgd door een daling tot ver onder 110% 2 jaar later. In ruil voor de hervormingen die nodig zijn om aan het akkoord te voldoen, krijgt Griekenland noodsteun uitgekeerd. In de komende maanden gaat het om bijna 44 miljard euro.

Volgens Moody's zijn overheden en overheidsinstanties de voornaamste schuldeisers, samen goed voor 70% van de leningen aan Griekenland. ,,Alleen kwijtschelding van een deel van de schulden door deze partijen zou leiden tot een schijn van houdbaarheid van de Griekse schuldenlast'', aldus Moody's. De kredietbeoordelaar denkt dat het ,,gezien de economische en sociale breekbaarheid niet realistisch is te verwachten dat Griekenland zonder horten en stoten de afgesproken doelstellingen haalt''.

De consumentenbestedingen in de Verenigde Staten zijn in oktober met 0,2% gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. De eerste daling in 5 maanden was onverwacht. Amerikaanse consumenten zagen hun inkomen stabiliseren in oktober. In september stegen de inkomens gemiddeld met 0,4%. Het is niet duidelijk in welke mate de bestedingen zijn beïnvloed door de orkaan Sandy, die eind oktober over het noordoosten van de VS trok. De cijfers over oktober lijken er wel op te wijzen dat het dit kwartaal lastig wordt de toch al matige consumptiegroei van 1,4% op jaarbasis uit het derde kwartaal te bereiken. Daardoor zou ook de economische groei in de laatste maanden van 2012 kunnen terugvallen. Later bleek uit een nieuwe schatting dat de Amerikaanse economie in het derde kwartaal harder is gegroeid dan eerder werd gedacht. Die positieve bijstelling was vooral te danken aan bedrijven die hun voorraden aanvulden. Dat effect valt in het huidige kwartaal naar verwachting weg.

De economie van de eurozone krimpt volgend jaar verder. Dat stellen de banken BNP Paribas en Goldman Sachs. BNP Paribas voorziet voor 2013 een economische krimp van 0,4% in de eurozone, Goldman Sachs verwacht een achteruitgang met 0,2%. Beide banken gingen bij de vorige ramingen nog uit van een bescheiden groei volgend jaar. Die voorzien ze nu pas in 2014. Bezuinigingen en de afbouw van schulden blijven de euro-economieën de komende jaren domineren, denkt Goldman Sachs. De Amerikaanse bank verwacht daarom in de periode van 2014 tot en met 2016 slechts een matig herstel. BNP Paribas denkt dat de Nederlandse economie volgend jaar met 0,3% krimpt. Daarmee is de Franse bank veel pessimistischer dan het Centraal Planbureau (CPB), dat in zijn laatste ramingen nog uitging van een groei met 0,75%. Volgens de bank blijven de uitgaven van consumenten dalen door de hoge schuldenlast en de toenemende werkloosheid. Daarnaast hebben bedrijven steeds meer moeite om aan financiering te komen. De huizenmarkt blijft het grootste gevaar voor de Nederlandse economie, waaarschuwt BNP Paribas. Ongeveer 20% van de huizenbezitters kampt met een schuld die hoger is dan de waarde van hun huis. Het aantal achterstallige betalingen kan volgens de bank daarom snel toenemen als de werkloosheid stijgt.

Het verlenen van financiële steun aan Griekenland hoeft niet eindeloos door te gaan. Arie Slob, fractieleider van de ChristenUnie, pleit voor kwijtschelding van de Griekse schulden en voor het vrijwillig vertrek van Griekenland uit de euro. Slob haakt hiermee in op de uitkomsten van het onderzoek dat zijn partij liet doen naar de mogelijkheden om de euro op te delen in een noordelijke (neuro) en zuidelijke (zeuro) variant. Het onderzoek was bedoeld om het taboe op nadenken over andere oplossingen te doorbreken en noemt nu een goed doordacht vertrek van Griekenland als meest gewenste optie. Opsplitsen in een neuro- en zeurozone zou economisch gezien minder gunstig zijn, terwijl het opnieuw invoeren van de gulden zelfs onnodig schadelijk voor de noordelijke landen als Nederland, Duitsland en Oostenrijk wordt genoemd. Griekenland zou als het uit de eurozone stapt en weer een eigen munt gaat gebruiken, wel volwaardig lid moeten blijven van de Europese Unie, waardoor het recht houdt op EU-subsidies. „Dit vergroot de kans dat Griekenland zelf voor uittreding kiest. Het biedt uitzicht op een hogere economische groei voor Griekenland en de eurozone”, meent onderzoeker Johan Graafland. Arie Slob is blij met de bevindingen. „Het rapport laat duidelijk zien waarom een eerlijk verhaal over Europa zo belangrijk is. Doorgaan met steunoperaties aan Griekenland helpt de Grieken niet, maar drijft ze naar de afgrond. Vergroten van schulden, zoals nu met de laatste deal weer gebeurt, is dus niet solidair en toekomstbestendig.” Hij vindt het belangrijk dat nu serieus gekeken gaat worden naar gerichte voorwaarden rond een Grieks vertrek uit de groep eurolanden. „Daarmee versterken we de geloofwaardigheid van een gemeenschappelijke munt.” Rutte reageerde op het voorstel van Slob: Griekenland uit de euro graag, maar schuld kwijtschelden is onbespreekbaar.

De Europese Centrale Bank (ECB) zegt klaar te zijn om begin 2014 het toezicht over 6000 banken in de eurozone op zicht te nemen. De ministers van Financiën van de zeventien eurolanden kwamen afgelopen zomer overeen dat het toezicht op de banken bij de ECB komt te liggen. Het bankentoezicht maakt deel uit van de bankenunie die moet voorkomen dat de Europese belastingbetaler in de toekomst ooit nog de portemonnee moet trekken als banken in de problemen komen. Volgens de ECB is het op dit moment vooral belangrijk dat de Europese leiders nog voor het eind van dit jaar instemmen met de voorstellen voor het toezicht. De bankenunie komt tijdens de volgende EU-top halverwege december opnieuw ter sprake. De realisatie van zowel de bankenunie als het toezicht kan nog wel eens een moeilijk verhaal worden. De ECB is namelijk verantwoordelijk voor de monetaire stabiliteit binnen de eurozone. Frankfurt kan moeilijk de geldkraan voor banken dichtdraaien uit vrees voor oplopende inflatie, terwijl dat scenario financiële instellingen juist in de problemen kan brengen. Bovendien zet Duitsland vraagtekens bij het toezicht door de ECB. De Duitsers zijn bang dat Frankfurt meer bevoegdheid krijgt dan de Bundesbank.

De Spaanse banken hebben €37 mrd noodsteun nodig. Dat zegt Europees commissaris Joaquin Almunia (Mededinging). In ruil voor de steun moeten de genationaliseerde Spaanse banken de helft van hun filialen sluiten. Daarnaast moeten schuldeisers van de banken een verlies accepteren. Eerder dit jaar beloofden Europese landen Spanje maximaal €100 mrd aan noodkredieten om de bankensector in het land overeind te houden. Bankia, de grootste van de vier genationaliseerde banken, kondigde aan dat er in zijn herstructureringsplan tussen nu en 2015 6000 banen verloren gaan. Dat komt neer op 28% van het totale personeelsbestand. De bank zal 39% van zijn filialen sluiten en draagt €4,8 mrd bij aan het opschonen van zijn balans door verliezen te nemen op zijn vastgoedgerelateerde leningen. De ingrepen moeten ertoe leiden dat Bankia volgend jaar weer winstgevend is en dat de kapitaalratio stijgt tot 9,5%. In 2015 denkt het bedrijf een nettowinst te halen van €1,2 mrd. Over 2012 verwacht de bank een verlies van €19 mrd. In ieder geval tot 2014 wordt er geen dividend uitgekeerd. De Spaanse detailhandelsverkopen zijn in oktober op jaarbasis met 9,7% gedaald, na een krimp van 11% een maand eerder. Dat maakte het Spaanse bureau voor de statistiek woensdag bekend. Daarmee dalen de winkelverkopen in Spanje nu al 28 maanden op rij. De verkoop kwam vanaf september nog eens extra onder druk te staan door een verhoging van de btw met 3%punt naar 21%. Daardoor hielden Spanjaarden de hand verder op de knip.

Het moderniseren van het openbaar bestuur, de werkloosheid te lijf gaan en inzetten op competitie. Het zijn drie van de vijf prioriteiten van de Europese Commissie om de huidige crisis aan te gaan. Het dagelijks bestuur van de EU wil bovendien dat lenen weer op een normaler niveau komt en het houdt vast aan begrotingsdiscipline. Dat blijkt uit de jaarlijkse groeistrategie van de Europese Commissie. Crisismanagement kan niet zonder een langetermijnvisie, aldus Europees commissaris Olli Rehn (economische en monetaire zaken). ,,Kortetermijn- en langetermijnmaatregelen moeten beiden met dezelfde inzet nagestreefd worden om het vertrouwen te herstellen en investeringen en groei voor onze burgers te stimuleren.''

Kort Nieuws

De 2-jaarlijkse AutoRAI gaat volgend jaar niet door. Te weinig animo (geen geld, te lage omzetten) bij de standhouders. De Fransen laten hun wijntje staan vanwege de crisis. Het aantal Duitse werklozen stijgt in november naar 2.939.000. Dat is een plus van 5.000 in één jaar.

Om te overleven kondigt Holland Casino het ontslag aan van 450 van de 3100 voltijdbanen. De goudgerande bedrijfsCAO gaat versoberd worden. Nieuw personeel begint met fors lagere salarissen. Bij eerdere reorganisaties zijn al 800 banen gesneuveld.

Argentinië heeft het voorlopig verbruid bij kredietbeoordelaar Fitch. Het ratingbureau verwacht dat het Zuid-Amerikaanse land binnenkort niet aan zijn financiële verplichtingen zal voldoen en verlaagde zijn kredietwaardigheid in één keer met vijf stappen tot een van de laagste categorieën (CC). Een Amerikaanse rechter bepaalde eerder deze maand dat Argentinië voor 15 december $1,3 mrd aan achterstallige leningen moet terugbetalen. Die verplichtingen stammen uit de diepe economische crisis van 2001, toen Argentinië besloot alle betalingen aan internationale schuldeisers op te schorten. Argentinië weigert de schulden te betalen, omdat die in handen zouden zijn van speculatieve beleggers die niet hebben meegewerkt aan de herstructurering van de Argentijnse schuldenberg. Fitch waarschuwde dat een weigering om de schuld op tijd te voldoen zal worden opgevat als wanbetaling. De huidige situatie ondermijnt volgens Fitch het vertrouwen in Argentinië. Dat vertrouwen staat al onder druk door de verslechterende overheidsfinanciën van het land en de toenemende staatsbemoeienis in verschillende sectoren van de economie, aldus de kredietbeoordelaar.

De Duitse economie zal in het vierde kwartaal tot stilstand komen. Dat voorspelt het toonaangevende economische onderzoeksinstituut DIW. In het derde kwartaal was nog sprake van een lichte groei van de grootste economie van Europa.

De malaise in de bouw houdt voorlopig aan. De totale bouwproductie daalt in 2012 met 7% en volgend jaar met nog eens 3%. De zwaarste klappen vallen in de woningbouw, waar de investeringen dit jaar en volgend jaar met 16% dalen. Dat schrijft het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB).

De kredietverlening aan bedrijven en huishoudens in de eurozone is in oktober verder gedaald. De kredietverlening aan de private sector nam met 0,7% af ten opzichte van een maand eerder. Uit een nieuwe schatting bleek daarnaast dat banken in september 0,9% minder uitleenden dan in de voorgaande maand. Eerder werd voor september een afname met 0,8% gemeld. De geldhoeveelheid in de eurozone (M3) groeide in oktober met 3,9% op jaarbasis. Dat was aanzienlijk sterker dan verwacht, na een stijging met 2,6% in september. De geldgroei is een graadmeter voor de toekomstige ontwikkeling van de inflatie.

Fitch zal de kredietwaardigheid van Frankrijk volgend jaar mogelijk verlagen als het land niet aan zijn doelstellingen voor schuldenvermindering voldoet en de economie slechter presteert dan verwacht. Fitch is de enige van de drie grote kredietbeoordelaars die vooralsnog de hoogst mogelijke rating voor Frankrijk hanteert. Standard & Poor's verlaagde de rating in januari al van AAA naar AA en concurrent Moody's verlaagde zijn beoordeling van de tweede Europese economie onlangs met een stap van AAA naar AA1.

De Kabul Bank, Afghanistan’s grootste financiële instelling , is ten onder gegaan aan massale fraude. Honderden miljoenen dollars werden door personeelsleden en hun familie het land uit gesmokkeld, soms zelfs via de dienbladen van vliegtuigmaaltijden. Het geld kwam terecht op bankrekeningen in 28 landen. Dat schrijft de Financial Times op basis van een onafhankelijk rapport, gefinancierd door internationale donors. Het personeel van de Kabul Bank verrijkte zich aan $861 miljoen aan frauduleuze leningen. Het IMF sprak van een piramidespel dat het geld van klanten gebruikte, terwijl er nauwelijks sprake was van toezicht in het door oorlog verscheurde land. Volgens het rapport hield de Kabul Bank er twee boekhoudingen op na, een voor de toezichthouder en een voor achter de schermen. Er werd geld geleend, maar dat werd zelden terugbetaald. Schuldenaren namen een leningen om daarmee een andere lening terug te betalen. Ook gebruikte de krediettak van de Kabul Bank meer dan 100 bedrijfstempels van niet-bestaande bedrijven om documenten echt te laten lijken. Het omvallen van de bank en het reddingspakket dat daarop volgde, kostte de Afghaanse bevolking meer dan 5% van het binnenlands product. Daarmee is het volgens het comité dat het schandaal onderzocht ’een van de grootste gevallen van bankfraude ter wereld’. Eerder deze maand startte het proces naar aanleiding van de megafraude, 20 mensen staan terecht.

Euroland Cyprus heeft tot €10 mrd aan noodsteun voor zijn zwakke bankensector nodig, volgens president Panicos Demetriades van de Cypriotische centrale bank Hij gaf aan dat het bedrag een schatting is en mogelijk lager zou kunnen uitvallen. Cyprus vroeg in juni steun aan bij de EU, ECB en IMF en onderhandelt nog over de voorwaarden. De Cypriotische banken zijn hard geraakt door de crisis in Griekenland. Volgens de Cypriotische regering kan een overeenkomst medio december worden verwacht en wordt in februari de eerste noodhulp uitgekeerd. Eerder werd gemeld dat Cyprus in totaal €17,5 mrd nodig zou hebben. Dat zou naast €10 mrd voor de banken ook €6 mrd voor staatsschulden en €1,5 mrd voor financiering betreffen.

Draghi, de superoptimist, heeft weer eens van hem doen horen. De eurozone is nog niet uit de crisis, maar zou vanaf de tweede helft van volgend jaar moeten herstellen. Die uitspraak deed Mario Draghi. Volgens hem staan bezuinigingsmaatregelen die regeringen moeten nemen een sneller herstel in de weg. De maatregelen zijn echter noodzakelijk, benadrukte hij. Vooral in Frankrijk en Italië zijn bovendien structurele hervormingen nodig die tot meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt leiden. Verder zei hij dat de vaart moet worden gehouden in de vorming van een bankenunie. Daarbij moeten landen bereid zijn bevoegdheden af te staan. Gezamenlijk toezicht op de financiële sector moet voor alle banken gaan gelden om versnippering te voorkomen, zei de ECB-president. Toekomstverwachtingen van hem neem ik altijd met een korreltje zout.

Bij Delta Lloyd zal de werkgelegenheid de komende jaren jaarlijks met 4 a 5% afnemen.

Slotstand indices 30 november 2012/week 48: AEX 336,55; BEL 20 2.436,95; CAC 40 3.557,28; DAX 30 7.405,50; FTSE 100 5.866,82; SMI 6.820,60; RTS (Rusland) 1.437,26; DJIA 13.025,58; Nasdaq 100 2.677,88; Nikkei 9.446,01; Hang Seng 22.030,39; All Ords 4.518,00; € $1,2986; goud $1715,20 dat is €42.439,56 per kg. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.