UPDATE01072017/383 De lange rente stijgt licht

Geen Nieuws is een kritisch blog, die afgelopen weekend commentaar leverde op de EU-top van 22/23 juni j.l. in Brussel. In blog 382 heb ik, op meerdere daar besproken onderwerpen, al eerder aandacht besteed. Ik citeer Geen Nieuws ‘er is <citaat> geen enkele vooruitgang geboekt waarvan de EU burger zegt ‘fijn en toch maar goed dat wij een EU hebben ‘. Daarmee vertellen wij u Geen Nieuws. Maar het is haast weerzinwekkend als je de eerste berichten uit Brussel in je opneemt en je realiseert dat het gewoon weer het al jaren durende toneelstukje blijft wat het vanaf het begin was: veel gepraat, veel elkaar op de schouder kloppen, maar geen enkel resultaat, afgezien van de bananen en gloeilampen. Naast het gebruikelijke geleuter, want meer kunnen wij het toch niet noemen, wordt er met belangstelling gekeken naar wat Macron te melden heeft, en dan moet je als EU regeringsleider toch gewoon een dèja vue gevoel krijgen. Meer EU, dat voor haar burgers , lees de Fransen, gaat zorgen. Uiteraard voor de Fransen, want Mamie’s toyboy moet aan de bak en als je al 4 ministers in 4 weken bent kwijt geraakt, kun je nauwelijks nog van een vlekkeloze start spreken, overigens geheel volgens de verwachtingen. Maar een van de agendapunten is natuurlijk weer </citaat> de vlucht vanuit centraal Afrika van economische vluchtelingen via Libië en de Middellandse Zee richting Italië. <citaat> Nu inmiddels is gebleken dat het terugsturen nauwelijks lukt, wij hebben het dan over een succes percentage lager dan 5% , terwijl het aantal nieuwe binnenkomers met 30% stijgt ten aanzien van afgelopen jaar, hebben de EU bonzen het weer over additionele hulp aan de Libische kustwacht, hetgeen uiteraard geld kost. Nu is het opnemen van nieuwkomers ook niet bepaald gratis, wij herhalen het nog maar eens, ons land betaalt het hoogste bedrag per binnenkomer per jaar van alle EU landen, rond de € 35.000 per jaar voor zonnebrillen, gouden tanden, nieuwe I-phones, goede huisvesting en… een gratis retour toeristen ticket als met het thuisfront even wil gaan vertellen hoe plezierig het is in Nederland. En de Nederlander doet ……… niets, want in mijn dorp hoorden wij laatst hebben wij er geen last van. Ieder voor zich enz. Het verdrag van Dublin zou herzien worden, het verdrag dat o.a. inhoudt dat het EU land waar een gelukszoeker de EU binnenkomt ook voor hem of haar verantwoordelijk is en mocht de nieuwkomer doorreizen en niet in een ander land zijn stek kan vinden, dan mag dat betreffende land hem terugsturen aan b.v. Griekenland of Italië, waar de meesten het grondgebied van de EU betraden. Maar nu is al duidelijk dat ook deze vergadering het niet zal lukken om Dublin weer vlot te trekken. De reden? Omdat een aantal landen zeer terecht zeggen geen zin te hebben nieuwkomers met alle risico’s voor de eigen bevolking op te nemen. In Nigeria is weer polio uitgebroken, en u weet wat dit naast andere zeer besmettelijke ziektes voor de EU kan betekenen. Lezer, kunt u zich nog herinneren hoe streng de maatregelen waren als u naar een Afrikaans of ander land wilde vliegen en niet de juiste vaccinatie stempels in uw gele boekje had staan ? U ging niet mee, of U werd op het vliegveld van aankomst niet toegelaten. En wat doet uw buurvrouw ? Alvast mutsjes en truien, breien, want de schatten zullen het binnenkort wel koud krijgen! Maakt u zich geen illusie, het wordt alleen nog maar erger. Het ‘motorblok‘ wie heeft dit woord bedacht, want met motorblok denk je aan iets stoers, stevigs maar niet aan een groepje politieke stumperds die het om eigen belang niet eens willen/kunnen worden, zal er geen soelaas aan geven. In tegendeel, CDA, D66, CU zijn voor meer opvang en de VVD, ach als het voor Rutte pluspunten betekent, doet de VVD ook graag mee. </citaat> We kunnen ons niet onttrekken aan de ethische plicht om vluchtelingen op te nemen, de vraag is alleen hoeveel mensen op zoek naar vrede en veiligheid we kunnen opvangen. Voor mij zou het een absolute must zijn dat naast de zorg die wij hen bieden wij van hen eisen dat ze vanaf dag 1 aan het (vrijwilligers) werk gaan, Nederlands en Engels leren spreken en bereid zijn te integreren. Het Nederlandse flitsfaillissement voldoet niet aan de Europese wet- en regelgeving, oordeelde het Europese Hof. Daarmee stellen ze ontslagen medewerkers van kinderopvangorganisatie Estro in het gelijk. De uitspraak heeft verstrekkende gevolgen voor flitsfaillissenten in Nederland. Dit is het einde van de flits-faillissementen. Het was een heel gemakkelijke manier om van alle schulden te worden verlost en met een schone lei een herstart te maken.

De informatie voor een meerderheidskabinet is woensdag weer opgestart. Herman Tjeenk Willink (PvdA) heeft zijn opdracht aan de Kamer-voorzitter teruggeven en geadviseerd een derde informateur, deze keer weer van VVD-huize, Gerrit Zalm, aan het werk te zetten. Gerrit Zalm zou zeker mijn keuze niet zijn geweest. Ik ken hem als ‘behoudend’ en onvoldoende progressief. De vraag is dan ook ‘wat gaat er nu gebeuren’? Er zijn drie ontwikkelingen die van groot belang kunnen worden voor het volgende kabinet. Op de eerste plaats benoem ik het besluit van de Nederlandse Aardoliemaatschappij ( NAM), die in hoger beroep gaat bij de Raad van State tegen het besluit van minister Kamp om de gaswinning in Groningen vanaf oktober met 10% te verlagen. De gaswinning in Groningen moet verder omlaag en gelijkmatiger plaatsvinden om de kans op aardbevingen te verminderen, zegt de minister. Volgens de NAM komt de veiligheid echter juist in het geding. ‘Met het wijzigingsbesluit lijkt de minister de eerder geaccepteerde kaders op het gebied van veiligheid los te laten’, aldus de NAM. Dat schept ‘fundamentele onduidelijkheid over’ de te volgen normen. De NAM verwijt de minister dat zijn besluit onvoldoende is onderbouwd. Zaak twee: Nederland moet duidelijk maken hoe het financiële klimaatverplichtingen aan ontwikkelingslanden gaat nakomen. Dat zegt de OESO in een evaluatierapport over het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Nederland heeft toegezegd om ontwikkelingslanden te helpen met de klimaataanpak. Het gaat om een bedrag dat oploopt tot €1,2 mrd per jaar in 2020. De OESO wil dat Nederland duidelijk maakt hoe het dat gaat doen. De OESO maakt zich zorgen over het dalende budget voor ontwikkelingssamenwerking. De organisatie roept Nederland op om zich weer te houden aan de internationale afspraak om 0,7% bbp aan ontwikkelingssamenwerking te besteden. Dat wordt niet meer gehaald. De OESO vindt verder dat de belangen van de allerarmsten onvoldoende meetellen in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. De OESO volgt Nederland over de investeringen die ons land steekt in het realiseren van de afspraken die, eind vorig jaar, zijn gemaakt over verduurzaming in het Klimaatverdrag van Parijs. Zaak drie: PvdA-leider en demissionair vicepremier Lodewijk Asscher zet het conflict over de beloning en onvoldoende leerkrachten in het basisonderwijs, in het demissionaire kabinet over de salarissen in het primair onderwijs op scherp: als in de begroting van het kabinet Rutte II voor 2018 daar niets aan wordt gerepareerd. Volgens hem zullen de PvdA-minister in het demissionaire kabinet niet akkoord gaan met de begroting voor 2018 als daar niet in staat dat de lerarensalarissen omhooggaan. Desnoods treden alle PvdA-bewindslieden uit het demissionaire kabinet en ondertekenen ze de begroting 2018 niet. Hij staat achter de onderwijzers die dinsdagmorgen het eerste lesuur staakten en later op die dag op het Malieveld demonstreerden voor een hoger salaris en een lagere werkdruk. Rutte ziet dat als verraad aan de prettige wijze waarmee hij met Samsom de afgelopen jaren heeft samengewerkt. De uitspraak staat haaks op wat in een brief van minister Jet Bussemaker (PvdA) staat, die zij mede namens VVD-staatssecretaris Sander Dekker naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. In die brief staat dat het demissionaire kabinet geen extra geld zal uittrekken voor het onderwijs. Dit is volgens Bussemaker en Dekker een kwestie voor het nog te vormen nieuwe kabinet. Het is maar de vraag wat de harde opstelling van Asscher waard is. De indruk lijkt gerechtvaardigd dat het vooral een actie is om sympathie te wekken. De PvdA zit nu nog wel in het demissionaire kabinet, maar heeft in de Tweede Kamer nog maar negen zetels. Asscher is in feite al uitgeregeerd en heeft aangegeven dat de PvdA niet in een nieuw kabinet wil, maar in de Tweede Kamer oppositie gaat voeren. De reactie van de VVD is dat ‘iedereen’ aan de bel trekt bij de informateur over broodnodige salarisverhogingen, maar dat daar geen geld voor is. In mei van dit jaar maakte Dijssel bekend dat er een meevaller voor de begroting zou zijn van €30 mrd. Dat was een meevaller voor de politieke partijen die nog steeds aan het ‘informeren’ zijn. Zalm is aan het werk gegaan en heeft op voorhand laten weten dat hij geen tijdsdruk op het informatieproces zal zetten. Hij heeft bepaald dat er van maandag t/m vrijdag twee sessies per dag worden gehouden. Komende week staan medisch-ethische vraagstukken op de agenda. Rutte heeft al laten weten dat het demissionaire kabinet de begroting 2018 zal indienen. Dat kan ertoe leiden dat het regeerprogramma van het nieuwe kabinet pas ‘later’ kan worden gerealiseerd. En wat gebeurt er als Asscher het dreigement uitvoert om de PvdA-bewindslieden op te laten stappen. Overigens ligt er een nieuw probleem op tafel. Het gaat over het kinderpardon dat het PvdA-smaldeel in het kabinet Rutte II heeft binnengehaald en vervolgens is daaraan een uitleg door staatssecretaris Klaas Dijkhoff (VVD) gegeven waardoor de uitwerking is geminimaliseerd. De Kinderombudsvrouw Prof. Dr. Mr. Margarite Evelien Kalverboer, trekt bij de vier politieke partijen die aan de informatietafel zitten, aan de bel omdat het beleid van dit neo-liberale kabinet ‘de fundamentele rechten van jonge asielzoekers worden geschonden.’ Ze wil dat afgewezen aanvragen van kinderen opnieuw moeten worden getoetst aan de internationale regels en dat dit in het regeerakkoord wordt opgenomen. Nederland schendt de regels voor kinderen van asielzoekers. Kinderen die goed aangepast zijn in de samenleving worden ook na vijf jaar nog teruggestuurd naar het land van herkomst van hun ouders. Het gaat hier ook om in Nederland geboren kinderen, die geen enkele band hebben met het land van herkomst van de ouders. Ze spreken Nederlands en zitten op een Nederlandse school.

Ik heb zo mijn twijfels over de hoogte van de boete die de EC deze week heeft opgelegd aan Google van €2,42 mrd over oneerlijke concurrentie van de zoekmachine van Google. De EC wil de macht van Google inperken, ten gunste van Europese tech-bedrijven. Wat voor mij meespeelt is dat het gratis dienstverlening is voor de consument. De handelsbetrekkingen met de VS komen verder onder druk te staan. Hoe gaat Trump hierop reageren? Boze woorden en/of harde maatregelen? Wat gaat de EC doen als Google voor het gebruik van haar zoekmachine geld gaat vragen? Dat er goede afspraken over gemaakt moeten gaan worden, dat deel ik, maar op deze wijze zal dat worden opgepakt als een teken van zwakte.

Op een zwarte lijst die gebruikt wordt door banken, blijken veel fouten te staan ,zo heeft het VPRO-radioprogramma Argos ontdekt. Op de World-Check-lijst staan 2,2 miljoen personen die gelinkt worden aan terrorisme of witwassen, kwetsbaar zouden kunnen zijn of gevoelig voor corruptie. Volgens Argos is er geen controle op de lijst en zijn en worden er veel fouten gemaakt. Volgens het onderzoeksteam gebruiken banken, waaronder ABNAmro, ING en Rabobank de lijst nog steeds om risico’s in te schatten. Het is echter maar zeer de vraag in hoeverre deze lijst betrouwbaar is en regelmatig wordt geactualiseerd. Zo staat de Belgische Moslimliga, die tegen geweld strijdt, erop. En onder de verwanten van politici staat ook de overleden vader van premier Rutte en ook zijn moeder en Sharon Dijkstra. Ook Peter R. de Vries is ook een PEP (politically exposed personal), omdat hij in 2005, samen met Klaas Wilting en Jan Nagel een politieke partij heeft opgericht die nooit actief politiek heeft bedreven. Ook criminelen als Willem Holleeder en Dino Soerel en een lading maffiabazen, worden genoemd. Ik vraag mij af om welke reden en door wie de ouders van demissionair-premier Mark Rutte op die lijst staan? Meer duidelijkheid hierover vind ik een must. Dat banken risico-profielen checken als ze zaken doen met personen dan wel (financiële) bedrijven en organisaties heeft een hoge prioriteit, maar dan wel aan de hand van betrouwbare informatie. Dit systeem moet hoog nodig gescreend worden, zo niet, dan kan het de prullenmand in.

De Italiaanse regering heeft afgelopen weekend een noodwet goedgekeurd voor de afwikkeling van de twee in de problemen geraakte banken Banca Popolare di Vicenza en Veneto Banca, waarover ik in mijn laatste blog al schreef. Beide banken hebben ieder een balanstotaal van €30 mrd. Premier Paolo Gentiloni sprak na afloop van een spoedzitting van de ministerraad van ,,een dringend en noodzakelijk besluit, dat zo breed mogelijke steun in het parlement verdient”, aldus het persbureau Ansa. Minister van Financiën Pier Carlo Padoan zei dat de regering maximaal €17 mrd voor de ontmanteling van de 2 banken reserveert. €5,2 mrd wordt uitgetrokken om de twee banken deels te laten opgaan in de Italiaanse branchegenoot Intesa Sanpaolo, als een kadootje om te zorgen dat die bank geen kosten hoeft te maken bij de afwikkeling. Daarnaast heeft de staat garanties gegeven voor €12 mrd.Intesa heeft interesse getoond in een overname voor een symbolisch bedrag van €1. Het andere deel van de banken wordt ondergebracht in een zogenoemde ‘bad bank’. De noodwet moet die overname mogelijk maken. Ook moeten er afspraken op papier staan, zodat de banken aan het begin van de week gewoon open kunnen. De Banca Popolare di Vicenza en de Veneto Banca zitten al jaren op een enorme berg slechte kredieten. Premier Gentiloni zei dat de crisis een niveau heeft bereikt dat ingrijpen nodig is om een ,,onordentelijke ineenstorting” te voorkomen. De Europese Centrale Bank (ECB) had al vastgesteld dat er geen redding meer mogelijk is voor de twee Italiaanse banken. Aangezien het geen zogeheten systeembanken zijn springt de ECB niet bij en wordt de procedure verder onder Italiaans recht afgewikkeld. Ik vraag mij af of de Europese Commissie en/of de Bankenunie hiervoor geen toestemming moeten verlenen. Vooralsnog is mijn eerste reactie: ‘ja’ en dat bevestigd. Brussel zou een uitzondering voor Italië hebben gemaakt vanwege de verkiezingen in 2018 (er wordt gespeculeerd op vervroegde verkiezingen). Brussel heeft er een groot belang bij dat deze regeringscombinatie aan de macht blijft en daarvoor moet de financiële wereld niet worden belast met de lasten van omvallende banken. Daarbij komt ook nog dat de belastingbetalers de rekening krijgen gepresenteerd van verliezen die kunnen voortkomen uit de afwikkeling van de activa die uit de ‘bad bank’ zitten. De geplande overname van de Italiaanse probleembanken Banca Popolare di Vicenza en Veneto Banca door hun branchegenoot Intesa Sanpaolo kost mogelijk 3900 medewerkers hun baan. Dat zei de overnemende bank Intesa in een toelichting op de overnameplannen. Beleggers reageerden bij de opening van de beurs in Milaan optimistisch: de Italiaanse belastingbetalers en mogelijk ook die in de eurozone betalen het gelag van deze ineenstorting. Italiaanse banken werden massaal omarmd door beleggers na het nieuws dat de regering in Rome in de bres is gesprongen om de noodlijdende Banca Popolare di Vicenza en de Veneto Banco uit de brand te helpen. De koers van Intesa Sanpaolo dat bereid is om voor een symbolische bedrag de twee in de problemen geraakte banken over te nemen, schoot 3,9% omhoog. Banco Medioplanum kreeg er 1,5% bij, terwijl Banco BPM 3,6% meer waard werd. Door de financiële steun van de Italiaanse regering konden de filialen van Banca Popolare di Vicenza en de Veneto Banco gewoon weer open.

Italië heeft in één maand de strenge Europese bankenregels twee keer omzeild. Dit zet volgens economen en bankenwatchers de bijl in de belofte van onze politici, de Europese Commissie en de Eurogroep om bankiers niet meer met belastinggeld te redden. Moet er nog waarde worden gehecht aan uitspraken, beloftes en garanties van politici? Voor de tweede keer in betrekkelijk korte tijd bleek het tóch mogelijk een kapseizende bank drijvende te houden met staatssteun. „Er staat kennelijk toch iets in de regels die dat mogelijk maakt”, constateert Karel Lannoo van de Brusselse denktank CEPS sceptisch. De jonge Europese bankregels uit de Bankenunie, om te voorkomen dat er nog belastinggeld naar banken gaat, lijken met de eerste probleemgevallen al flink opgerekt. Harald Benink, hoogleraar Banking en Finance aan de Universiteit van Tilburg, concludeert dat het resolutiemechanisme in de praktijk nog niet werkt. „Dit schept een precedent. Een bail-in, waarbij houders van aandelen en achtergestelde leningen opdraaien voor verliezen bij banken, is blijkbaar niet in alle gevallen haalbaar. De weerstand is in bepaalde landen heel groot.” Kennelijk zijn er belangen die de uitvoering van de afgesproken regels waaraan prioriteit wordt toegekend. Niet de Single Resolution Board (SRB), de Europese instelling die faillissementen van instortende banken begeleidt, maar Rome mocht dit weekend bedenken hoe de Veneto-banken failliet gingen nadat zij vrijdagavond door de Europese Centrale Bank (ECB) niet meer solvabel werden verklaard. Maar de oplossing die premier Paolo Gentiloni zondag bekendmaakte, roept veel vragen op. Volgens Lannoo is er in de Europese bankenwereld geen eerlijk speelveld meer. „Hier gaan rechtszaken van komen, misschien niet door banken maar wel door aandeelhouders en hedgefondsen die bij andere banken wel gebloed hebben.” Intesa Sanpaolo neemt de Veneto-banken voor €1 over. Tot zover lijkt dit op de ‘overname volgens het boekje’ van de omgevallen Spaanse bank Banco Popular door Santander van twee weken geleden. Santander moet echter zelf de kapitaalbuffers met €7 miljard verhogen. Intesa lijft daarentegen alleen de goede onderdelen van de Veneto-banken in, waarvoor het ook nog eens €5,2 miljard aan belastinggeld meekrijgt. Voor de slechte leningen en andere risico’s die in een ‘bad bank’ achterblijven staat de Italiaanse schatkist (dus de Italiaanse belastingbetalers) voor €12 mrd garant. Lannoo: „Santander zou best naar de rechter kunnen stappen, omdat Italië de schulden voor Intesa wel overneemt en Spanje die voor Santander niet.” Lannoo twijfelt aan de uitspraak van Gentiloni dat de €12 miljard aan garantstellingen vermoedelijk nooit hoeft te worden aangesproken omdat slechte leningen uiteindelijk toch worden afbetaald. „Zelfs als dat lukt gaat het héél lang duren. De bad bank van het Belgische Dexia Bank is nog altijd niet afgewikkeld. En uit cijfers blijkt dat van probleemleningen uit 1995 bij Italiaanse banken slechts 20% in 20 jaar waren gerecupereerd.” Daarnaast zijn er grote twijfels over hoeveel bankenlasten Italië kan dragen. Het land heeft een enorme staatsschuld van €2218 mrd (132,6% van het bbp), maar haalt toch maximaal €17 mrd uit de schatkist voor de afwikkeling van de Veneto-banken. „Die schuld loopt zo alleen maar verder op. Italië kan op termijn in een schuldsaneringstraject terechtkomen, net als Griekenland”, stelt Benink. Ik acht dat helemaal niet uitgesloten. Draghi heeft de kraan voor de Veneto-banken dichtgedraaid en de politieke autoriteiten draaien de kraan weer open. Een nieuw spook doemt na de Veneto-banken en Monte dei Paschi di Siena (MPS) alweer op in Italië. Banca Carige had bij de ECB een plan moeten inleveren om alle slechte leningen weg te werken. Maar de 534 jaar oude spaarbank uit Genua heeft nog altijd geen marktpartijen gevonden die €938 mln aan probleemleningen willen kopen.

Carige kan wel eens de volgende zijn”, zegt de Italiaanse econoom Silvia Merler van de Europese denktank Bruegel. Zij denkt wel dat dit de laatste is: „De vele kleine bankjes met problemen kunnen het wel redden, is haar aanname. Bij MPS en de Veneto-banken was al lang duidelijk dat zij op een zeker moment moesten worden gered. Bij de Veneto-banken viel de optie van een preventieve herkapitalisatie ook af omdat de slechte leningen dan moeten worden doorverkocht. Maar het reddingsfonds Atlante is juist leeg door die van MPS.”

Het Zwitserse bedrijf Nestlé, met een beurswaarde van 240 mrd wordt aangesproken door een Amerikaanse activistische aandeelhouder, Third Point die een belang van 1% in Nestlé heeft genomen. De Nederlander Jan Bennink adviseert deze Amerikaanse investeerder bij een grote activistische campagne tegen de Zwitserse voedingsmiddelengigant Nestlé. Samen met de oud-topman van onder meer Douwe Egberts wil Third Point de Zwitsers onder meer bewegen om uit cosmeticaproducent L’Oreal te stappen. Bennink, die veel ervaring heeft in de voedingsbranche, is vooral bekend van de vele miljoenen die hij opstreek toen de bedrijven waaraan hij leiding gaf werden verkocht. Hij kreeg in 2007 tientallen miljoenen toen babyvoedingsbedrijf Numico werd ingelijfd door Danone. In 2013 was het voor hem opnieuw kassa bij de overname van Douwe Egberts door de Duitse investeerder JAB. Third Point heeft zich nu voor meer dan €3 mrd ingekocht bij Nestlé. Bennink heeft zelf ook geïnvesteerd. Ze willen dat Nestlé aan verbeterpunten gaat werken om beleggers beter te kunnen belonen. Nestlé heeft nu bijvoorbeeld nog ruim 23% van L’Oreal in handen. Third Point wil dat dit belang wordt verkocht. Het hedgefonds zorgde vorige week in Nederland ook al voor reuring, volgens The Times zou het tevens Philips in het vizier hebben. De Britse krant schreef dat de investeerder een miljardenpositie zou willen opbouwen in Philips, voorafgaand aan een activistische campagne. Mogelijk mikt Third Point bij Philips op een verbetering van de operationele prestaties, die nogal teleurstellend zouden zijn. Philips en Third Point willen nog geen commentaar geven op deze zaak.

Net als in augustus 2015 is er kans op een abrupte waardedaling van de yuan wat een schokgolf door de financiële markten zal sturen. Vele beleggers denken met angstzweet terug aan de zomer van 2015. De devaluatie van de yuan door China begin augustus was het begin van een ongekend roerige maand op de financiële markten. De Chinese centrale bank verlaagde toen de vastgestelde koers die de yuan ten opzichte van de dollar had van 6,11 naar 6,22. Het was de sterkste waardevermindering sinds het wisselkoerssysteem van de munt in 1994 aangepast werd. De bank deed dit deels om tot een meer marktconforme wisselkoers te komen – een eis van het IMF om in hun valutamandje te komen – en deels om export goedkoper te maken en daarmee de vertragende economie weer aan te wakkeren. Na jaren van groeipercentages boven de 10% daalde de groei in 2014 tot 7,4% en was er opeens de angst dat de Chinese economie een harde landing zou maken. De kans op een abrupte waardedaling zal sterk afhangen van de uitkomsten van het nationaal congres van de Chinese communistische partij dat elke vijf jaar in het najaar gehouden wordt. Als president Xi Jinping zijn huidige koers van economische hervorming door kan zetten, zal de yuan stapsgewijs vrijer worden gelaten en daardoor minder waard worden. Stuit de president op veel weerstand bij zijn partijgenoten dan neemt de kans op sterke wisselkoersschommelingen toe. In het slechtste scenario van Pimco lukt het Xi niet om een groot deel van de staatsbedrijven te privatiseren. De Verenigde Staten zien deze bedrijven als oneerlijke concurrentie en leggen importtarieven op als hervormingen uitblijven. Er ontstaat een handelsoorlog waarin China zich genoodzaakt ziet zijn munt in waarde te laten dalen om goedkoper te kunnen exporteren. Dit leidt er toe dat Chinese bedrijven hun geld buiten China gaan uitgeven – een kapitaalvlucht – en dat de dollarreserves van de Chinese overheid sterk afnemen. „Augustus 2015 zal hiermee in het niet vallen.” De aandelenmarkten zetten destijds direct na de devaluatie wereldwijd een daling in. Het dieptepunt was op 24 augustus, ’zwarte maandag’. De beurzen van China verloren 8,5%. Daarna leek een bloedbad te worden aangericht op de Europese markten. Op een bepaald moment die dag stond de AEX 9,3% lager dan de opening, de slotkoers lag uiteindelijk 5,2% lager. Voor de Europese beurzen was augustus de slechtste maand in vier jaar. De VIX, ook wel de angstbarometer genoemd, schoot tot boven de 40 punten. Sinds de kredietcrisis in 2008 was de stand niet meer zo hoog geweest. Volgens berekeningen van persbureau Bloomberg ging er die maand wereldwijd 5000 miljard dollar aan beurswaarde in rook op. Zo’n vaart zal het volgens macro-econoom en China-expert Arjen van Dijkhuizen van ABN Amro niet lopen, zelfs als er een plotselinge waardevermindering zou plaatsvinden. „Bedenk dat de yuan sinds eind 2016 met circa 1,5% in waarde is gestegen ten opzichte van de dollar. Op dit moment is het een speerpunt van Chinese overheid om de kapitaalstromen te managen en hun deviezenreserves op peil te houden. Dit betekent dat ze de uitstroom van kapitaal aan banden leggen en de munt sterk houden. Daarnaast willen ze de kans op een handelsconflict met de Verenigde Staten verkleinen.” Van Dijkhuizen is net terug van een studiereis naar China met een aantal andere professionals uit de Nederlandse financiële sector. Zij zagen dat de centrale bank sinds het aantreden van Trump erg zijn best doet om de yuan sterk te houden. Volgens de macro-econoom hebben de Chinezen qua communicatie veel geleerd van de marktonrust in 2015 en begin 2016. „De financiële markten worden sterk bepaald door vertrouwen. Het is daarom belangrijk om aanpassingen in je wisselkoersregime goed uit te leggen om het schrikeffect te beperken.” De afgelopen handelsdagen is de yuan weer wat verzwakt ten opzichte van de dollar. Maar een sterke devaluatie van de yuan ziet Van Dijkhuizen niet snel gebeuren. „Als de Chinese economie een harde landing zou maken, zou de overheid de munt wellicht sterker in waarde kunnen laten zakken. Dit is niet het basisscenario waar we bij ABN Amro vanuit gaan.”

Vier van de zes banken compenseren dit jaar al hun mkb-klanten met een rentederivaat op een lening. ABN Amro belooft voorschotten uit te keren, Rabobank doet dit voor kwetsbare klanten. Dat blijkt uit een voortgangsrapportage over de afwikkeling van de problematiek. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) schrijft hierin dat ING, Van Lanschot, SNS Bank en Deutsche Bank de herbeoordelingen van hun mkb-derivaten dit jaar afronden. Rabobank en ABN Amro, hebben de waakhond laten weten hen dat dit niet lukt. ABN Amro belooft gedupeerden wiens dossier niet voor de jaarwisseling is doorgenomen, een aanbod te doen voor een voorschot van 80%. Alle klanten in Bijzonder Beheer krijgen hoe dan ook dit jaar een voorschot uitgekeerd. Rabobank belooft alle kwetsbare klanten dit jaar hoe dan ook een aanbieding te doen voor een voorschot van minimaal 80% van de coulancevergoeding. De bank laat weten dat met de AFM nog wordt onderzocht of het mogelijk is alle overige gedupeerden dit jaar een voorschot aan te bieden. De bank wil echter niet dat dit te veel vertraging van de uiteindelijke afronding met zich meebrengt. Inmiddels is duidelijk dat 18.000 klanten recht hebben op compensatie. Dit aantal zal zeer waarschijnlijk de komende maanden verder toenemen, aangezien de banken nog lang niet klaar zijn met het doorploegen van hun dossiers. De afgelopen maand ontstond grote irritatie onder derivatenklanten over de grote vertraging bij de herbeoordelingen, met name bij Rabobank en ABN Amro als grootste derivatenverkopers. De eerste klanten hebben pas recent een brief met een compensatieaanbod ontvangen, constateert de AFM. „De voortgang van de uitvoering van het uniforme herstelkader is minder ver gevorderd dan tijdens de publicatie op 19 december 2016 werd verwacht”, erkent de waakhond. Als reden wordt de grote complexiteit van alle dossiers en onduidelijke details van het herstelkader aangevoerd: „De rentederivatendossiers van klanten zijn zeer verschillend en vaak bijzonder complex. Dat heeft gevolgen gehad voor de praktische uitwerking van het herstelkader.” De Derivatencommissie beantwoordde de afgelopen maanden ruim 200 vragen van banken, externe dossierbeoordelaars en belangenorganisaties. Daarnaast werden ook diverse banken en externe beoordelaars teruggefloten tijdens het ‘intensieve toezicht’ van de AFM op de kwaliteit van hun werkproces: „Dit heeft verschillende keren geleid tot aanpassingen en aanscherpingen in het uitvoeringsproces van banken.” Rabobank, ABN Amro, ING, SNS, Van Lanschot en Fortis (van wie de portefeuille naar Deutsche Bank ging) verkochten tussen 1 april 2011 en 1 april 2014 rentederivaten op mkb-leningen. Al drie jaar geleden droeg de AFM de banken op gedupeerden te compenseren. Toen hierbij het klantbelang niet altijd voorop stond, werd door een speciale commissie een uniform herstelkader opgesteld. Inmiddels is duidelijk dat 18.000 klanten recht hebben op compensatie. De banken verkochten aan mkb’ers zonder goede kennis van zaken de voor hun erg winstgevende rentederivaten bij euriborleningen als dé ultieme bescherming tegen een verwachte rentestijging. Toen de rente door het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) begon te dalen werden met name ondernemers met ‘exotische derivaten’ geconfronteerd met extra kosten.

De inflatie in de eurozone is in juni gedaald tot 1,3% op jaarbasis. Dat blijkt uit een raming van het Europese statistiekbureau Eurostat. In mei bedroeg de geldontwaarding nog 1,4%. De gedaalde inflatie komt voor een groot deel door de lagere energieprijzen. Die stegen in juni op jaarbasis met 1,9%, maar in mei was dat nog 4,5%. De prijzen van voedsel. alcohol en tabak daalden licht. De Europese Centrale Bank (ECB) probeert de inflatie met zijn monetaire beleid richting de 2% te krijgen.

De Russische president Vladimir Poetin heeft de zogeheten ‘tegensancties’ tegen de Europese Unie verlengd tot eind volgend jaar. Dat blijkt uit een gepubliceerd presidentieel decreet. Rusland legde de sancties in 2014 op, nadat de EU had besloten Moskou economisch te straffen vanwege de Russische bemoeienis bij het conflict in Oost-Oekraïne en de annexatie van de Krim. Nadat de EU deze week besloot die strafmaatregelen te handhaven, verlengde het Kremlin enkele dagen later de eigen sancties. Rusland neemt door de sancties sinds 2014 geen producten als fruit, groente, vis, vlees en zuivel meer af van veel westerse landen. Die sanctie treft onder meer de Europese landbouwsector: de Russen importeerden jaarlijks voor miljarden euro’s aan voedsel en zuivel uit EU-landen.

In de cijfers die het CBS naar buiten brengt over de werkeloosheid worden grote aantallen, meest oudere werknemers, niet meegeteld. DE Werkeloosheidsmeter meldt dat in Nederland 1.704.960 mensen werkeloos zijn, dat is 20,6% van de beroepsbevolking. Bij het CBS is slechts 5,1% werkeloos, hetgeen staat voor 473.000 werknemers. Het is maar hoe je naar de cijfers kijkt.

Nederlandse vissers mogen in de toekomst hun netten niet meer uitgooien in een strook van tussen de zes en twaalf mijl buiten de kust van het Verenigd Koninkrijk. De Britse overheid heeft bekend gemaakt een verdrag op te zeggen, waarin deze strook was opengesteld voor vissers uit Nederland en vijf andere landen. Het verdrag stamt uit 1964 en is destijds aangegaan met de zes landen die hoorden bij de Europese Economische Gemeenschap. Het verdrag zou een opzegtermijn van twee jaar hebben. Britse wateren -tot 200 mijl buiten de kust- buiten die twaalfmijlszone zijn nog wel toegankelijk, maar of dat zo blijft is afhankelijk van de onderhandelingen over de Brexit. Het opzeggen van dit verdrag wordt gezien als een schot voor de boeg in de aanloop naar de onderhandelingen over het Britse afscheid uit de EU. Nederlandse vissers vangen een aanzienlijk deel van hun vangst in Britse wateren. De Britse minister van milieu Michael Gove sprak van een ’historische eerste stap’. „Dit betekent dat we voor het eerst in vijftig jaar in staat zijn te beslissen wie er toegang heeft tot onze wateren.”

De Duitse vermogensadviseur Günter Hannich geeft al zeker twee jaar waarschuwingen af voor een op handen zijnde ineenstorting van de financiële markten. Voor die crash weet hij steeds weer ontwikkelingen te duiden. Ook deze week weer. <citaat> noch sind die Börsen im Höhenflug. Viele Aktien notieren nahe den Rekordständen – auch der DAX und andere wichtige Indizes haben in diesen Tagen wieder einmal annähernd neue Rekorde erreicht. Doch diese Euphorie wird nicht ewig so weitergehen. Die Börsen sind auf keinen Fall Einbahnstraßen nach oben – die Korrektur wird kommen. Und dann kann es sogar zum Crash kommen. Der bekannte Hedgefonds-Manager und frühere Mitarbeiter von George Soros, Jim Rogers, erklärte jetzt in einem Interview, dasz er mit dem größten Finanzcrash rechnet, den wir bislang erlebt haben. Er verweist darauf, dass der Dow-Jones Aktienindex in den USA allein in den letzten 5 Jahren um über 60 Prozent angestiegen ist, und das in einer Zeit der hohen Staatsverschuldung und niedriger Wachstumsraten. Die niedrigen Zinsen der Notenbanken haben seiner Ansicht nach zu einer „Katastrophenhausse“ geführt, in welcher Anleger in Immobilien und Aktien flüchten, bis die Blase platzt. Er verweist darauf, dass der Auslöser für den nächsten Crash aus einem Bereich kommen könnte, von wo man ihn eigentlich nicht erwartet. Als Beispiele dafür nennt er den Konkurs eines US-Rentenfonds (failissement van een Amerikaans obligatiefonds) oder die extreme Verschuldung Chinas, die bereits bei über 250 Prozent des Bruttoinlandsprodukts (BIP) liegt. Der nächste Crash kann das gesamte Finanzsystem gefährden. Daraus könnte jederzeit der Zusammenbruch des weltweiten Finanzsystems erwachsen. Die Notenbanken würden zwar versuchen den Crash aufzuhalten, aber es wird ihnen seiner Ansicht nach nicht gelingen. Der Einschätzung von Jim Rogers schließe ich mich an. Die Überbewertung bei Aktien und Immobilien hat inzwischen ein Niveau erreicht, das nicht mehr lange zu halten ist. Ein Crash ist in dieser Lage unvermeidlich und wegen der hohen Staatsverschuldung werden diesmal – anders als in der Finanzkrise 2008 –, die Staaten nicht mehr in der Lage sein, den Kollaps zu verhindern. Deshalb rate ich Ihnen dazu, sich heute schon aktiv gegen den unweigerlich kommenden Absturz zu wappnen. Das tun Sie in erster Linie, in dem Sie Ihr Vermögen breit streuen und so auch im Krisenfall flexibel bleiben und dann umschichten können. Zu einer breiten Streuung gehören auf jeden Fall Fremdwährungen, Edelmetalle und auch ausgewählte Aktien. </citaat> Of het breed spreiden van vermogen en beleggingen in edele metalen, grondstoffen en geselecteerde aandelen de verliezen kunnen beperken dan wel voorkomen, betwijfel ik ten zeerste. Als we terugkijken naar de hyperinflatie in de periode na de Eerste Wereldoog tijdens de Weimarrepubliek, zoals Duitsland toen heette: voor de oorlog van 1914 kostte: 1 Dollar = 4,2 Mark; in januari 1920, ruim een jaar na de oorlog (1918): 1 Dollar = 42,1 Mark; In juli 1922 (2,5 jaar later): 1 Dollar = 420 Mark; In januari 1923, bij het begin van de bezetting van het Roergebied door de Fransen en de Belgen: 1 Dollar = 49.000 Mark; 24 juli 1923: 1 Dollar = 414.000 Mark; 8 augustus 1923 (2 weken later): 1 Dollar = 4.860.000 Mark; 3 oktober 1923 (2 maanden later): 1 Dollar = 440.000.000 Mark; 11 oktober 1923 (8 dagen later): 1 Dollar = 5.060.000.000 mark (vijf miljard!). Die deflatoire ontwikkeling resulteerde erin dat arbeiders twee maal per dag hun dagloon kregen uitgekeerd, omdat soms een brood rond het middaguur de helft kostte van de prijs ‘s avonds. Voorbeeld: de prijs van 1 kilo brood:

December 1921:

4 Mark

December 1922:

163 Mark

Januari 1923:

250 Mark

April 1923:

474 Mark

Augustus 1923:

69.000 Mark

November 1923:

201.000.000.000 Mark

Aan deze ontwikkeling kwam een einde toen Rijkskanselier Gustav Streseman in de loop van 1923 een plan uitwerkte om een nieuwe munteenheid uit te geven die dan wel gedekt zou worden door een tegenwaarde, in plaats van papieren geld dat niets waard was en de hyperinflatie deed doorhollen. Het duurde nog wel enkele maanden, eer die nieuwe munteenheid, de ‘Rentenmark’ tot stand kon komen, maar op 23 november 1923 werd hij ingevoerd. De tegenwaarde: 1 Rentenmark werd gelijkgesteld aan 1 biljoen Mark. Met andere woorden: van het oude papieren geld werden 12 nullen weggeveegd en de waarde van de Rentenmark stond daarmee terug op de waarde van de Mark voor de oorlog: 1 Rentenmark voor 4,2 Dollar. De Duitse bevolking was overgelukkig met die nieuwe munteenheid en de invoering ervan verliep veel sneller, dan de regering had kunnen hopen. Uit voorzichtigheid had zij per wet vastgelegd dat de bevolking niet verplicht zou zijn om de Rentenmark te aanvaarden en nog steeds de oude Mark mocht gebruiken, maar de mensen in de straat wierpen hun oude biljoenbriefjes weg. Mijn moeder vertelde mij als kind dat die miljarden en biljoenen bankbiljetten later op markten in Nederland werden verkocht voor een appel en een ei. Die Reichsmarken waren toen waardeloos.

Aan het einde van dit blog wijs ik mijn volgers op een ontwikkeling op de financiële markten die mij tot nadenken stemmen. De indices van de Europese markten staan deze week allemaal in het rood, op Rusland na. De euro is ten opzichte van de US$ 2% in waarde gedaald, De 10 jaars rente in de VS steeg 5,4%, in Nederland en Duitsland is er ook sprake van een stijging van 1,42% en 1,79%. De dalende dollarkoers kan erop wijzen dat het aanbod van dollars groter is dan de vraag bij een stijgende lange rente. Wij volgen de ontwikkelingen. Is er een link naar het Trump-beleid? Een duurdere euro is slecht voor de export.

Slotstand indices dd 30 juni 2017; week 27: AEX 507,15; BEL 20 3793,62; CAC-40 5120,68; DAX 30 12.325,12; FTSE 100 7312,72; SMI 8906,89; RTS (Rusland) 1.000,96; DJIA 21349,63; NY-Nasdaq 100 5646,918; Nikkei 225 20033,43; Hang Seng 25.776,57; All Ords 5764,00; SSEC 3,192.427; €/$ 1,1427; goud $1241,20; dat is €34.901,35 per kilo; 3 maands Euribor -0,331% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,373%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,651%; 10 jaar VS 2,2808%. 10 jaar Duitse Staat 0,464%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,119, elders €115,9.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.