UPDATE 7/8-11 2020/555b Trump is er niet in geslaagd zijn rivaal Joe Biden buitenspel te zetten

Blog 555 heb ik zondagavond gepost, maar maandagmorgen heb ik dit blog weer geopend voor een toelichting over de verkiezingsfraude, waarover Trump al weken heeft gesproken. Hij doelt daarmee op het feit dat met poststemmen en vervroegd stemmen mensen, die zijn overleden tussen de datum waarop is bepaald welke inwoners stemgerechtigd waren (en dus een stemoproep hebben ontvangen) en de datum van de verkiezingen, 3 november een stem hebben kunnen uitbrengen. Eenzelfde mogelijkheid gaat zich in Nederland volgend jaar maart voordoen. Trump heeft gelijk als hij stelt dat er overledenen een stem op Biden hebben kunnen uitbrengen die als legaal is behandeld. Hij is van oordeel dat dat illegale stemmen zijn, die uit de tellingen moeten worden verwijderd. Het zou dan misschien gaan om 5.000 of 10.000 stemmen en stel dat 1/3 daarvan op Trump heeft gestemd, waar praten we dan over. Dat er uiteindelijk hele nieuwe verkiezingen gaan worden gehouden, wat Trump al een keer op tafel heeft gelegd, acht ik niet realistisch. Maar Trump kennende zal hij achterhoede gevechten blijven voeren, want hij is van oordeel dat hij de verkiezingen met vlag en wimpel heeft gewonnen.

Zaterdagmorgen om 11:26 uur ET, bij ons 17:26 uur, maakte CNN bekend dat Joe Biden de winnaar van de verkiezingen was toen hij in de staat Pennsylvania meer dan 0,5% stemmen (> 34.000 stemmen) had dan Trump, waardoor er daar geen hertelling meer kon komen. Fox News en andere media volgden snel daarna. Daarmee heeft hij ruim het aantal van 270 benodigde kiesmannen bereikt. Ook de staten Wisconsin en Michigan gaan naar Biden. Mijn gelukwensen gaan naar de ‘gekozen’ 46e Amerikaanse president Joseph R. Biden en zijn vice-president Kamala Harris. Ik denk dat de strijd gestreden is ondanks dat president Trump volhoudt dat bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen is gefraudeerd. Op Twitter schrijft hij vandaag in hoofdletters dat hij ruimschoots gewonnen heeft. Volgens hem zijn waarnemers bij stemlokalen geweigerd en hebben miljoenen Amerikanen ongevraagd een stembiljet toegestuurd gekregen. Of hij daarmee suggereert dat kiezers twee keer hun stem hebben kunnen uitbrengen is onduidelijk. Wel roept hij dat met de poststemmen, van voornamelijk democraten, is gefraudeerd. Het lijkt er wel op dat juist die stemmers in de 5 swingstaten Trump’s kansen hebben doen keren. Jared Kushner, schoonzoon en adviseur van president Trump, heeft zijn schoonvader benaderd over het erkennen van de verkiezingsnederlaag. Dat meldt CNN op basis van twee anonieme bronnen. Het is niet duidelijk wat Kushner tegen Trump zou hebben gezegd en of er iets is afgesproken. Vooralsnog is de Amerikaanse president niet van zins zich bij zijn verlies neer te leggen, want blijft hij volhouden dat er massaal gefraudeerd is en hij de winnaar is. Alleen is zijn campagneteam er tot dusverre niet in geslaagd harde bewijzen voor grootschalige fraude op tafel te krijgen. Toch heeft Trump aangekondigd allerlei rechtszaken te gaan voeren. Het team van president Trump spant nog voor het eind van deze week vier of vijf rechtszaken aan in swing states vanwege stembusfraude. Dat heeft Rudy Giuliani, oud burgemeester van New York en persoonlijk advocaat van Trump, gezegd bij Fox News. Er is tot nu toe geen bewijs voor fraude bij de verkiezingen. Mogelijk volgen nog meer rechtszaken, met een maximum van tien. Anonieme medewerkers van Trump hebben tegen ABC News gezegd dat vermoeidheid en teleurstelling nu overheersen in het campagneteam. Donderdag schakelden een aantal TV-zenders, waaronder CNN, weg bij een toespraak van president Trump , toen hij opnieuw sprak over verkiezingsfraude, waarvoor hij geen bewijzen kon aandragen. Dat was nooit eerder voorgekomen. Veel prominente Republikeinen houden zich nog stil of zeggen, net als Trump, dat de strijd doorgaat. Zo schrijft senator Steve Scalise dat er pas een uitslag is als alle legale stemmen zijn geteld. Slechts enkele Republikeinen, onder wie Mitt Romney en Jeb Bush, hebben Biden met zijn overwinning gefeliciteerd. Joe Biden zei in een eerste reactie dat hij “vereerd en nederig” is en roept het land op zich weer te verenigen. Hij en zijn vice-president hielden beiden een krachtige toespraak, waarmee zij beiden een streep trokken onder de zwarte periode Trump. Hij wil, zoals hij al eerder heeft gezegd, “president voor alle Amerikanen” zijn. In meerdere Amerikaanse steden zijn mensen de straat op gegaan om de verkiezingsoverwinning van Joe Biden te vieren. In onder meer New York, Atlanta, Philadelphia en Washington wordt de overwinning van Biden gevierd, meldt CNN. Automobilisten toeteren en er wordt gedanst. In de buurt van het Witte Huis in Washington D.C. heeft zich een menigte verzameld. Nadat Amerikaanse media de overwinning van Biden hadden uitgeroepen, werd er vuurwerk afgestoken in Atlanta, Georgia. In die staat waren de verkiezingen ongemeen spannend. Er is daar nog altijd geen winnaar uitgeroepen. In Louisville, Kentucky, kwamen Biden-aanhangers bijeen om te toosten met champagne. In Manhattan in New York zijn spontane straatfeesten uitgebroken. In de staat New York won Biden ruim van Trump (die afkomstig is uit New York City). Veel staatshoofden en regeringsleiders hebben Joe Biden en Kamala Harris gisteren al gefeliciteerd met hun verkiezingsoverwinning, maar er zijn ook enkele grote landen die dat nog niet hebben gedaan. Zo zijn er, bij het sluiten van dit blog, nog geen officiële felicitaties uit Rusland, Turkije en China gekomen. Ook de Braziliaanse president Bolsonaro, een groot bondgenoot van Trump, heeft nog niet gereageerd. Hetzelfde geldt voor Saudi-Arabië. President Lopez Obrador van Amerika’s zuiderbuur Mexico wil wachten “tot alle zaken zijn opgelost”, verwijzend naar de rechtszaken die Trump heeft aangekondigd. “We willen niet roekeloos zijn. We wachten tot het verkiezingsproces is afgerond”, zei hij. De Israëlische premier Netanyahu heeft Joe Biden en Kamala Harris al wel gefeliciteerd met hun verkiezingsoverwinning. Netanyahu schrijft op Twitter dat hij Biden al bijna veertig jaar kent en weet dat hij een groot vriend van Israël is. Hij bedankte ook Trump voor zijn support in de afgelopen jaren. De vraag is nu hoe Trump er mentaal voorstaat. Het was tijdens de verkiezingscampagne al duidelijk dat hij een slechte verliezers zou zijn. Hij kondigde op voorhand al aan dat de stemmen die per post zouden worden uitgebracht niet zouden mogen meegeteld, dat hij niet vrijwillig uit het Witte Huis zou vertrekken en dat hij de uitslag tot aan het Hoog Gerechtshof zou aanvechten als Biden hem zou verslaan. Maar het volk heeft gesproken en zijn achterstand op Biden kan wellicht wel 80 kiesmannen zijn. Dan rijst de vraag of en hoe hij zijn verlies kan dragen. Hij zal, om zijn positie tegenover zijn volgers, te verdedigen met een voorstelling van zaken komen waardoor het niet de verliezer is, maar anderen b.v. zijn adviseurs, zijn Administration, het Witte Huis, de Republikeinse partij. Hij kan ook besluiten dat hij het verlies niet kan dragen en uit het leven stapt, als martelaar aan het kruis genageld. Maar hij kan ook besluiten een tweede macht in de VS te gaan aanvoeren met een deel van zijn achterban, om het beleid van de Biden Administration onderuit te halen. Ook kan hij ‘zijn’ volk aan zetten tot het plegen van burgerlijke onlusten en misschien wel tot een burgeroorlog. Je weet met Trump nooit wat je van hem te verwachten heb. Misschien laat hij zich wel opnemen in een psychiatrische instelling. In ieder geval heeft de helft van de bevolking het gevoel de vijand verslagen te hebben. De komende tijd zal duidelijk worden wat de wereld van de VS te verwachten hebben. Een loyale wereldleider of een land in chaos. Het onzekere is dat Trump daarvoor de sleutel in handen heeft met zijn 70 miljoen volgers op sociale media.

President Trump is voor zijn zakelijke activiteiten in vastgoed al jaren vaste klant van Deutsche Bank, die hem miljarden leende. Maar de Duitse zakenbank probeert, volgens Reuters, van The Trump Organisation af te komen. Deutsche Bank heeft voor $340 mln geleend aan The Trump Organisation, waar twee van zijn zoons over de zakelijke activiteiten van de president gaan. Het gaat om drie leningen die ondernemer Trump gebruikt voor zijn vastgoedactiviteiten, gebundeld in The Trump Holding. Die leningen moeten binnen de komende twee jaar afgelost worden. Intern zijn volgens 3 bronnen bij de Duitse bankenreus tegen Reuters meerdere zakenbankiers verwoed bezig met scenario’s om een uitweg te zoeken en afscheid te nemen van Trump. De bank leende de vastgoedman vanaf eind jaren negentig rond $2 miljard, aldus Reuters. Een optie die de bankiers zien is om de leningen te verkopen aan andere zakenbanken, aldus de bronnen bij de gesprekken. Maar er bleek niet direct animo bij collega-banken om de leningen voor Trump over te nemen. Alternatieve scenario’s leverden tot nu toe evenmin iets op. Tijdens vergaderingen afgelopen maanden heeft het managementcomité van Deutsche Bank, dat ook toezicht houdt op zijn reputatierisico, volgens Reuters veelvuldig gesproken over hoe de bank zonder kleerscheuren afscheid kan nemen van de laatste overblijfselen van de relatie met Trump. Het Witte Huis gaf tegen Reuters geen commentaar op de kwestie. Deutsche Bank is zelf middelpunt van Amerikaans onderzoek naar de financiën van de vastgoedmagnaat Trump en vermeende transacties met Russische zakenlieden met banden met Moskou en president Poetin. Dat onderzoek zet Deutsche Bank doorlopend in de schijnwerpers. Volgens een hoge bankier tegen Reuters levert dit “ernstige bijkomende schade” voor de bank. Deutsche Bank kende jaren van grote schandalen, waaronder pijnlijke witwasaffaires. Het werd gekapitteld voor zijn lakse houding bij verplichte controles van miljardair-investeerder Jeffrey Epstein, terwijl signalen van grootschalige misbruik door de Amerikaan van vrouwen de bank bekend waren. De nieuwe topman Christian Sewing probeert een grote schoonmaak te houden bij Deutsche Bank, en heeft daarin de steun van zijn aandeelhouders. De Amerikaanse Democraat Elizabeth Warren, lid van de bankcommissie van de Senaat, voert campagne voor nader onderzoek naar Deutsche Bank en vermeende witwaspraktijken en de relatie van de familie Trump met Deutsche Bank daarin. Ook als Trump niet herkozen wordt, zal Warren dat onderzoek naar Trump doorzetten, stelde zij tegenover Reuters. Als de Republikeinse president verliest en de Senaat-onderzoeken doorzetten, wil Deutsche Bank volgens Reuters de relatie met Trump snel beëindigen. (bron: DFT)

Twee dagen voor de uitslag van de verkiezingsstrijd tussen Trump en Biden steeg de Dow Jones-index al met 540 punten tot 2% winst, de technologiezware Nasdaq koerste 2,6% hoger. De S&P 500 won 2% bij de slotbel. Als reden werd genoemd: dat met een verdeeld Congres, waarin het Huis van Afgevaardigden en de Senaat naar respectievelijk Democraten en Republikeinen gaan, de volgende president geen grote belastingverhogingen noch het splitsen van Big Tech-bedrijven als Amazon, Facebook en Apple zal kunnen doorvoeren. Maar de uitslag van de verkiezingen voor Senaatszetels ligt stil en de verhouding kan nog altijd 50:50 worden. (bron: DFT)

De Amerikaanse economie heeft een nieuw steunpakket vanuit de overheid nodig. Dat was de nauwelijks verhulde boodschap van de voorzitter van de Federal Reserve, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, na afloop van de rentevergadering. Powell zei dat hij voorlopig blijft doen wat hij kan. In het geval van de FED is dat schuldpapier blijven kopen en de rente op het huidige niveau van 0 tot 0,25% houden. Want ook al herstelde de Amerikaanse economie de afgelopen maanden, de werkgelegenheid en economische activiteit bleven onder het niveau van begin dit jaar. Meer steun is echt nodig”, zei Powell. Het eerdere steunpakket was volgens hem essentieel voor het economisch herstel van de afgelopen maanden. Sindsdien kunnen de Republikeinen en de Democraten het maar niet eens worden over nieuwe maatregelen. Volgens Powell was het herstel na de eerste golf sterker dan verwacht, omdat de verschillende overheidsinstellingen samenwerkten. „De gezondheidszorg kan maatregelen nemen om de verspreiding tegen te gaan. Overheidssteun vervangt het inkomen van mensen die buiten hun schuld om hun baan zijn kwijtgeraakt. En wij als centrale bank kunnen voor financiële stabiliteit zorgen en de vraag naar leningen in stand te houden door de rente te verlagen.” Tegelijkertijd kan de economie in een dubbele dip terechtkomen als er een tweede golf losbarst. De Denktank Economic Policy Institute waarschuwde in de zomer al dat 5,3 miljoen Amerikanen volgend jaar werkloos is als er geen nieuw steunpakket vanuit de overheid komt. De vraag is hoeveel de FED nog kan doen. De rente, die nu op een bandbreedte van 0% tot 0,25% ligt, kan niet verder omlaag aangezien de centrale bank geen voorstander is van negatieve rente. Powell herhaalde, nog voor de uitslag van de verkiezingen bekend was, nog maar eens dat de FED alleen geld kan uitlenen, en dat het Congres als enige geld kan uitdelen. Powell: „Wij bieden goedkope leningen aan. Maar een lening die iemand niet kan terugbetalen, is niet de oplossing. Daarom is er ook ruim begrotingsbeleid nodig.” Hoeveel steun er komt, hangt ook af van de verkiezingsuitkomst. Wordt Joe Biden president, dan treft hij een Republikeins Senaat, die al te grote overheidsuitgaven zal proberen te blokkeren. (bron: DFT)

Corona berichten

In België lagen voor het eerst in de corona-crisis meer dan 7000 patiënten met het corona-virus in het ziekenhuis. Ook liggen er momenteel meer Belgen dan ooit met COVID-19 op de intensive care: 1302. Ter vergelijking: in Nederland waren er op 7 november 2295 corona-patiënten opgenomen en liggen er 598 mensen op de IC. Gemiddeld testen er in België nu 15.000 mensen per dag positief op het virus. In Nederland werden er 7 november 5703 nieuwe besmettingen geregistreerd. De VRT schrijft wel dat het aantal nieuwe gevallen iets minder snel stijgt dan in de afgelopen 2 weken. Vorige week scherpte België de coronaregels aan. Ook in Nederland dalen de aantallen besmettingen en ziekenhuisopnamen. Wij zijn op de goede weg, dank zij de aangescherpte maatregelen? (bron: NOS)

Het aantal coronatests bij de GGD is in week 44 gedaald. Het waren er ruim 295.000, tegen 321.000 tests een week eerder. Volgens de GGD is niet duidelijk waarom het aantal afgenomen tests nu lager ligt. Mogelijk heeft het iets te maken met de opkomst van commerciële teststraten. Zij geven alleen positieve uitslagen door aan de GGD. (bron: NOS)

Meerdere ziekenhuizen hebben vanwege de toestroom van coronapatiënten moeten besluiten operaties uit te stellen. Zo sluit het ziekenhuis in Zevenaar voor zeker 2 weken de operatiekamers. Op die manier kan personeel bijspringen in Rijnstate Arnhem, dat veel patiënten met het corona-virus telt en waar door hoog ziekteverzuim problemen zijn om de roosters te vullen. Ook ziekenhuizen in Harderwijk en Leiderdorp stellen operaties uit, meldt persbureau ANP. “Dit is onvermijdelijk om de urgente zorg te kunnen laten doorgaan”, zegt het bestuur van het Harderwijkse ziekenhuis. (bron: NOS)

Financieel/economische berichten

Air France-KLM leed tot nu toe een verlies van ruim €6 mrd dit jaar en verwacht dat het vierde, nu lopende kwartaal ook beroerd zal zijn. En dus moet Air France-KLM op zoek naar geld, ondanks de €10,4 mrd aan noodsteun van de Franse en Nederlandse staat. Air France-KLM heeft in het derde kwartaal een verlies geleden van bijna €1,7 mrd. In dezelfde periode vorig jaar werd nog een winst van €363 mln gemaakt. De omzet lag 67% lager dan vorig jaar. Als gevolg van de coronacrisis werd er immers veel minder gevlogen. Het aantal beschikbare stoelen dat Air France-KLM inzette lag op 40% van een jaar geleden en die stoelen waren ook nog eens veel minder goed bezet: gemiddeld nog geen 43%. Dat komt door de coronacrisis. Het verlies komt ook door een bijzondere last van €565 mln voor een reorganisatie. Zoals al jaren gebruikelijk draait KLM aanzienlijk minder slecht dan Air France. KLM leed een operationeel verlies van €234 mln, terwijl Air France €807 verloor. De omzet van Air France wel 30% hoger dan die van KLM. Voor het vierde kwartaal ziet het er slecht uit. Het bestuur van Air France-KLM verwacht een ‘uitdagend’ vierde kwartaal, met een resultaat vóór aftrek van rente, belastingen, afschrijvingen en afschrijving goodwill (ebitda) dat ‘substantieel’ lager zal uitvallen dan dat in het derde kwartaal. “Dit zal voorlopig niet verbeteren, er moet er een oplossing voor het coronavirus zijn voordat mensen weer in het vliegtuig stappen”, aldus Corné van Zeijl, analist bij Actiam. Air France-KLM zelf denkt dat het nog een aantal jaren zal duren voordat het vliegverkeer terug zal zijn op het niveau van voor de uitbraak van het coronavirus. Het bedrijf heeft daarom nog eens €10 mrd aan extra leningen nodig, berekende de de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). “Met COVID-19 is het ook in 2021 nog niet afgelopen en dus heb je waarschijnlijk aanvullende middelen nodig om in de lucht te kunnen blijven. Het bedrijf had eind september al een negatief eigen vermogen van 4,6 miljard en dat zal het komende half jaar oplopen tot 7 miljard, verwacht de directeur van de VEB Paul Koster. “Reken daar nog €3 mrd buffer bij om niet meteen opnieuw geld op te hoeven halen, en je zit aan €10 mrd”, rekent hij voor. De komende maanden zijn dus cruciaal, alleen niemand weet hoe die zullen verlopen. “Zolang landen in lockdown zijn, is er nauwelijks inkomen. En dus is het onmogelijk om in te schatten hoeveel geld je nodig hebt”, zegt Mark Manduca, luchtvaartspecialist van de Britse zakenbank Citigroup. “Ze zien door de bomen het bos niet.” Het grootse probleem: de meest lucratieve bestemming voor maatschappijen zoals Lufthansa en AF-KLM is Noord-Amerika en daar wordt nu nauwelijks op gevlogen. Wanneer dit wel kan, is onzeker. “Het wordt een lange zware winter voor ze”, verwacht Manduca. Om die door te komen, is nieuw kapitaal waarschijnlijk onvermijdelijk. De schuldenberg wordt op een gegeven moment te hoog, en dan moeten maatschappijen ‘terug naar de bron’, zoals Manduca dat zegt. “Financiering.” Daar zijn meerdere opties voor. “Verkopen van onderdelen, toestellen of schuld omzetten naar aandelen”. Nieuwe aandelen uitgeven is geen reële optie volgens hem. “Ze hebben een te hoge schuld om geld op te halen van de markt”, legt hij uit. Met de huidige onzekerheid over de luchtvaart is er geen enkele institutionele belegger, zoals pensioenfondsen, dat zal investeren in deze sector. Het wordt een hele complexe operatie, denkt ook Koster. “Stel dat je €10 mrd wil ophalen, dat is tien keer de huidige marktwaarde van het bedrijf. Dat is bij beleggers niet op te halen.” En dus zal de overheid verder moeten bijspringen. De meest voor de hand liggende optie is, volgens de door RTL Z geraadpleegde analisten, dat de staatsleningen van in totaal €4 mrd uit het noodsteunpakket worden omgezet naar aandelen. Dat verlaagt de schuld, die eind september €9,308 mrd bedroeg. Een consequentie is alleen dat de Nederlandse en Franse staat dan een groter risicodragend belang krijgen in het bedrijf. (bronnen: RTLZ/DFT) FNV en VNV gaan akkoord met de loonmatiging voor KLM-personeel in de komende 5 jaar, in ruil voor de staatssteun van 3,4 mrd aan leningen en garanties. Het FNV zegt akkoord te gaan op voorwaarde dat al het personeel in die periode salaris inlevert. Verder kan de bond over 2 jaar weer met KLM in gesprek over de invulling van het corona-noodpakket, zegt FNV. KLM moet voor de steun 5 jaar in plaats van de afgesproken 2 jaar bezuinigen. De steun werd afgelopen weekend in de wacht gezet omdat pilotenbond VNV en FNV toen nog niet akkoord gingen met de eisen. (bron: NOS) Moeilijk dossier. Wat is de prijs die belastingbetalers (=de overheid) gaan betalen om onze 100-jarige nationale luchtvaart in de lucht te houden en deze ongekend zware crisis te overleven? De schulden waarmee wij KLM opzadelen is vele malen groter dan de marktwaarde die het bedrijf nu heeft. Wat ik mis in de argumentatie voor de noodhulp die wij verstrekken is een visie op de luchtvaart, stel op 5 jaar en 10 jaar, en de positie van Air France-KLM daarin. Het opzadelen van het bedrijf met schulden die later niet terugbetaald kunnen worden is een zinloze handeling en geldvernietiging. De opgelegde bezuinigingen zijn terecht, maar mogelijk niet voldoende om te overleven. Ik hou er rekening mee dat de integratie van de 2 luchtvaartmaatschappijen nog veel ingrijpender vorm moeten krijgen. Misschien moet de samenwerking met grotere entiteiten als b.v. de Lufthansa Groep worden geëntameerd. Corné van Zeijl, beursanalist, stelt dat de penibele situatie waarin KLM verkeert een ramp tot gevolg kan hebben voor onze economie als onze nationale trots de slag niet zou overleven.

ING heeft de stroppenpot opnieuw moeten vullen. Deze keer maar met €469 mln, waarmee er in 9 maanden €2.400 mln in zit voor onverwachte tegenvallers. Het aantal klanten die tijdelijk uitstel hebben gekregen van betaling van rente en aflossing op leningen en kredieten, dat wordt een payment holiday genoemd, is in het 3e kwartaal gestegen met 2.500 tot 205.000 met een financieel belang van bijna €20.000 mln. Het resultaat in het derde kwartaal viel niet tegen: €788 mln, fors hoger dan de €299 mln in het tweede kwartaal, toen er €1.300 mln naar de stroppenpot ging. ING gaf in het derde kwartaal €111 mln uit aan de ruim 4000 personeelsleden die zich bezighouden met de controle van criminele geldtransfers. Ook ING gaat zijn zakenbank strippen. Er verdwijnen 1000 banen van de 55.000 mensen die bij ING werken, waarvan momenteel 75% vanuit huis (corona-crisis) (bron: ING/Trouw)

Winkels trekken aan de bel, want het hebben het moeilijk in corona-tijd en het feit dat consumenten meer bij webwinkels shoppen en de banken moeilijker doen over meer kredieten. De bank kijkt meer naar de sector waarvoor krediet wordt gevraagd dan naar het bedrijf. Sportwinkels geven signalen dat de bank moeilijk doet over seizoenskredieten om de ingekochte goederen voor de wintersport te financieren. Dat lijkt verklaarbaar met de uitspraak van de premier dat wintersport komende tijd taboe is. De mode-, sport- en schoenenwinkels in de winkelcentra hebben het moeilijk. De omzet van de damesmodewinkels loopt in de eerste 9 maanden van dit jaar 22% achter bij die van vorig jaar. De gemiddelde omzetdaling van 35% sinds maart bij mode- en schoenenzaken is verontrustend. Want zijn de gevolgen van die ontwikkeling zullen de banken zich afvragen? (bron: DFT)

Frontberichten

De Europese Centrale Bank (ECB) komt in december vrijwel zeker met extra steun om de eurozone door de coronacrisis te loodsen. Volgens ECB-president Christine Lagarde zijn de beleidsbepalers het erover eens dat ingrijpen noodzakelijk is. Voor de precieze uitwerking wil de centrale bank evenwel nog even de tijd nemen. Met het economisch herstel van de eurozone gaat het duidelijk niet de goede kant op, aldus Lagarde. De oplopende besmettingsaantallen en lockdownmaatregelen om de pandemie in te dammen hebben geleid tot een “duidelijke verslechtering” van de economische vooruitzichten voor de eurozone op korte termijn. Maar wat de ECB precies kan doen om de economie extra te helpen, is volgens Lagarde niet zo simpel. De centrale bank wil graag naar alle mogelijke instrumenten kijken, dus niet alleen naar het bestaande corona-opkoopprogramma PEPP. Achter de schermen zou nu al gezocht worden naar de beste cocktail om de eurozone een oppepper te geven. Een ‘recalibration exercise’, zo noemt Lagarde dit. Daarbij speelt ook mee hoe het virus zich komende tijd blijft verspreiden, aldus de ECB-president. Bij de volgende beleidsvergadering in december zullen er ook nieuwe ramingen zijn waaruit de invloed van de tweede coronagolf op de economie beter duidelijk wordt. Wat dan ook helder zal zijn geworden, is hoeveel steun er vanuit de verschillende overheden in de economie wordt gepompt tijdens de tweede golf. De ECB vindt het nu nog te vroeg om zijn programma’s voor het opkopen van staatsleningen en bedrijfsobligaties te verruimen. Het centralebankhoofd benadrukte dat alle beleidsbepalers het hier unaniem over eens waren. De bestaande miljardenaankopen van schuldpapier gaan vooralsnog onveranderd door. Ook de rente wordt ongemoeid gelaten, op het laagste niveau ooit. Mensen hoeven volgens Lagarde niet ongerust te zijn dat de ECB hen in de steek laat. “De ECB was er voor de eerste coronagolf en de ECB zal er ook zijn voor de tweede golf”, zo benadrukte ze. Ook is ze van plan opnieuw gratis geld beschikbaar te gaan stellen aan de banken. Op het eerste oog ziet de boodschap er vertrouwenwekkend uit. De Knappe Koppen (KK’s) gaan nadenken. Het bedrijfsleven meldt echter dat de Tweede coronagolf het herstel in de industrie smoort. Maar niet alleen de corona-pandemie is daaraan schuldig, ook de wereldhandel dreigt verder terug te vallen. Weliswaar draait China weer goed, maar kan in z’n eentje niet voldoende tegenwicht bieden. Wij moeten er rekening mee houden dat de interne markt, door de economische terugval, als gevolg van de huidige geheel of gedeeltelijke lockdowns in de andere 18 eurolanden, de export negatief zal beïnvloeden. De economische schade van eerder dit jaar begint door te werken in de cijfers: uitstel van bedrijfsinvesteringen, toename van faillissementen, inkomensonzekerheid en toenemende werkloosheid zijn al waarneembaar en voorspelbaar. Het 4e kwartaal zal een krimp geven van 1,3%, verwacht ABN Amro. Dat is niet dramatisch, maar de vraag is hoe de economie zich volgend jaar gaat ontwikkelen, zeker niet in de lijn van de prognoses van het Centraal Planbureau, die door het kabinet zijn overgenomen. De EC verwacht dat de economie pas in 2023 terug zal zijn op het ‘oude’ niveau. Hoe groot is de (on)macht van de monetaire autoriteiten en de politiek, om zonder onherstelbare schade aan te richten, de regie in handen te houden. De ECB kan alleen maar liquiditeiten in de markt pompen, maar geen solvabiliteit. Die moet komen van de aandeelhouders en beleggers die bereid zijn risicodragend vermogen te leveren. En ook dat geeft geen 100% zekerheid. Want wat is geld nog waard als het op de kapitaalmarkten ‘gratis’ beschikbaar is en in grote hoeveelheden. Het uitgangsprincipe dat geld een ‘schaars’ product is dat waarde vertegenwoordigt ligt achter ons. Voor mij is het maar de vraag in hoeverre er een moment ontstaat dat de centrale banken kunnen terugkeren naar een monetair beleid dat weer vertrouwen geniet van ‘volk en vaderland’. Wat ik waarneem is het tegengestelde. Trekken we niet aan een dood paard?

Nieuwe ramingen van de Europese Commissie geven aan dat herstel van de economie langer gaat duren dan gedacht. De krimp van dit jaar is weliswaar naar beneden bijgesteld, maar het herstel in 2021 en 2022 is kleiner. Voor dit jaar rekent de Commissie op een krimp van 7,4% en daarna op een groei van ruim 4% in 2021 en 3% in 2022. Voor Nederland zijn de cijfers een krimp van 5,3% en een groei van 2,2% en 1,9%. Het duurt twee jaar voor Europa weer in de buurt komt van cijfers voor corona. De ramingen zijn wel erg onzeker, omdat hier inmiddels een tweede coronagolf is. (bron: NOS) Waarop zijn die ramingen gebaseerd? Op welk moment zijn de verliezen van de economische krimp, als gevolg van de dalende wereldhandel en de corona-pandemie, en de ontslaggolf die de wereld treft, weggewerkt. Daarbij komt dat de president van de VS hardere eisen zal gaan stellen aan Europa, voor wat betreft onze eigen veiligheid. Verder dalen de buffers van burgers en kleinere bedrijven als gevolg van de crisis. Maar ook grote bedrijven luiden de bel: neem KLM en BAM waar nog veel geld ingepompt moet gaan worden. Neem het toerisme, luchtvaart, recreatie, kunst en cultuur, transport, horeca. Hoeveel biljoenen moeten er gestopt worden in de economieën waarmee wij handelen in de interne markt zoals de arme Zuid-Europese landen (en die hopelijk ook in staat zijn hun rekeningen te betalen) en die buiten Europa. Nog daargelaten dat de VS ons gaan verbieden nog handel te drijven met, wat zij zien als hun ‘vijanden’, Aziatische landen. Daarbij moeten we erop rekenen dat er veel geld moet worden geïnvesteerd in de samenleving van morgen. Denk dan aan het klimaat, de lasten van het milieu (o.a. stikstof), onderwijs en de omwentelingen die na de corona-pandemie gaan optreden. En dan de vraag hoelang dit monetaire systeem van overtollige liquiditeiten en negatieve tot extreem lage rentetarieven nog stand houdt. Ik hoop dat de ramingen van de EU kunnen worden waargemaakt, maar ikzelf reken erop dat er een veel langere periode voor nodig zal zijn voordat er een nieuwe lange economische golf van start gaat. Ik reken met 10 tot maximaal 15 jaar. Ik onderbouw dat met mijn waarneming dat bedrijven die zwaar getroffen worden door de crisis meer kredieten hebben moeten opnemen en hun financiële verplichtingen naar de toekomst hebben moeten verschuiven, met medewerking van de fiscus, lagere overheden en de banken, hun prijzen zullen moeten gaan verhogen. Daardoor gaat de inflatie stijgen en als de lonen en pensioenen daarvoor niet worden gecompenseerd, waar ik niet vanuit ga, daalt de koopkracht. Daardoor zullen de economische activiteiten worden afgeremd, hetgeen de gewenste opbouw verder zal vertragen. Dat proces kan tijdelijk worden ‘opgelost’ door meer gratis geld in de markt te pompen, maar daardoor nemen de schulden toe en de financieel/monetaire onevenwichtigheden. We verkeren in moeilijke tijden en het is de vraag of de autoriteiten de problemen aanpakken op een wijze die later weer niet terugslaat?

8% van de Nederlanders is te arm om zijn energiekosten op te hoesten, schrijft Barbara Vollebregt in Trouw. Stel je voor dat je niet genoeg geld hebt om je woning te verwarmen, te verlichten of om er te koken. Voor 650.000 huishoudens in ons land is daar geen inbeeldingsvermogen voor nodig, zij wonen nu al in het donker of kunnen het zich niet veroorloven de verwarming aan te zetten. “Ik heb in ijskoude woonkamers gestaan en met mensen gesproken die de hele dag buiten aan het werk zijn en dan aan het einde van de dag niet durven douchen uit angst dat ze hun energierekening niet kunnen betalen. Stookangst noemen ze dat in Engeland”, zegt onderzoeker Koen Straver van TNO. Samen met andere onderzoekers publiceerde hij deze week een witboek met oplossingen om deze armoede – ook wel energiearmoede genoemd – tegen te gaan. “Officieel ben je energiearm als je meer dan 10% van het inkomen uitgeeft aan energie”, zegt hij. Niet alleen in Nederland komt dat regelmatig voor, tussen de 50 en 125 miljoen Europeanen hebben hiermee te maken. Eerder riep de Europese Commissie alle lidstaten al op om dit actief te bestrijden. In veel landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk gebeurt dit ook al jaren. In Nederland niet. En dat moet veranderen, vindt TNO. Allereerst moet energiearmoede beter meetbaar worden. “Die definitie van ‘10% van het inkomen’ is vrij subjectief”, aldus Straver. “Energiearmoede kent vele gedaanten. Daarom zouden er – naast het aandeel van het inkomen dat naar de energiekosten gaat – ook andere indicatoren moeten worden vastgesteld om erachter te komen of iemand energiearm leeft.” Hij noemt achterstallige betalingen van de energierekening, maar ook hoeveel ruimtes in een woning worden verwarmd. “Als je erachter komt dat slechts een kleine ruimte in de woning wordt verwarmd, kan dat ook duiden op energiearmoede”, legt Straver uit. Door bovenstaande frequent te meten kun je inzichtelijk maken waar de meest kwetsbare huishoudens zitten, zegt Straver. Met die kennis kunnen gemeenten en woningcorporaties een meer gericht beleid voeren. Volgens de onderzoeker zijn er nu al een twintigtal gemeenten, van de 355, die experimenteren met specifiek beleid om deze vorm van armoede tegen te gaan. Hij noemt dat goed, maar tegelijkertijd ook zonde. “Waarom moet iedere gemeente opnieuw het wiel uitvinden?” TNO pleit dan ook voor landelijke richtlijnen. “Nu valt energiearmoede onder het algemene armoedebeleid. Een maatregel vanuit de overheid om een te hoge energierekening tegen te gaan, is een korting op de energiebelasting van zo’n €340 per jaar. Maar die is voor alle huishoudens, niet specifiek voor energiearmoede-huishoudens. Volgens Straver is dat niet de oplossing. Al was het maar omdat niet alle huishoudens het bespaarde bedrag in verduurzaming van hun woning zullen steken. Volgens hem helpt zo’n korting ook niet om mensen iets te leren over hoe ze geld kunnen besparen door betere isolatie, het gebruik van ledlampen of een waterbesparende douchekop. Ook biedt het geen oplossing voor de gezondheidsproblemen die kunnen ontstaan door het wonen in de kou of de daardoor veroorzaakte schimmel of vocht in een huis. TNO stelt dat er een nationale taskforce moet komen die het probleem van alle kanten bekijkt. “Energiearmoede valt nu eigenlijk onder meerdere ministeries. Zo heeft het te maken met gezondheid, het milieu, wonen en sociale zaken. Een oplossing zit dus ook in beleid dat door alle betrokken ministeries samen moet worden gemaakt”, zegt Straver. Ook woningcorporaties, energieleveranciers en gemeenten horen volgens hem in de taskforce thuis. Als dit lukt ziet TNO mooie kansen voor een boost in de energietransitie. Straver: “Als je weet op welke plekken mensen in de kou zitten, kunnen gemeenten en woningcorporaties die plekken prioriteit geven bij duurzame renovaties, zoals het beter isoleren van de muren of het plaatsen van dubbelglas. Dat is beter voor het milieu en kan tegelijkertijd stookkosten voor de armste huishoudens besparen.” Goed werk, maar pas uitvoerbaar door het volgende kabinet. Mijn vraag is alleen of de kosten die ermee gepaard gaan ook voor iedereen betaalbaar zijn? En als dat niet zo is, wat dan?

Centraal bankiers en ministers van financiën van de grootste economieën komen aanstaande vrijdag bijeen om schuldverlichting voor de armste landen te bespreken. Het gaat om een extra bijeenkomst, voorafgaand aan het reguliere topoverleg binnen de G-20 dat op 21 en 22 november zal plaatsvinden in Saoedi-Arabië. Deze extra bijeenkomst kan een nieuwe fase inluiden in de kwijtschelding van schulden van de allerarmste landen. In oktober bereikten de grootste economieën al overeenstemming over de noodzaak tot schuldverlichting, omdat veel zwakkere economieën door de coronacrisis in de problemen zijn gekomen.

Westerse landen proberen China te overtuigen van de noodzaak tot kwijtschelding van schulden. Ook China heeft de laatste jaren veel geld uitgeleend aan handelspartners, maar wil deze schulden niet zonder meer kwijtschelden. Eerder stemde ze al in met een voorstel van de G-20 om arme landen uitstel van betaling te verlenen. Westerse landen willen nog een stap verder gaan door schulden weg te strepen, maar dat ziet China nog niet zitten. In ruil voor schuldverlichting wil China ook eisen kunnen stellen. Westerse landen zouden daar minder voor voelen. De coronacrisis treft vooral de armste landen, omdat zij minder mogelijkheden hebben voor fiscale of monetaire stimulering. Ontwikkelde economieën kunnen veel makkelijker lenen op de kapitaalmarkt, omdat ze een betere kredietstatus hebben. Daardoor is er meer vraag naar staatsobligaties van deze landen. Daar komt bij dat centrale banken als de Federal Reserve en de ECB veel meer mogelijkheden hebben om staatsobligaties op te kopen. Voor kleine ontwikkelingslanden is die ruimte beperkt, omdat beleggers dan snel het vertrouwen in de betreffende valuta verliezen. Analisten van kredietbeoordelaar S&P Global waarschuwden onlangs al voor grootschalige afwaarderingen van landen. Door het coronavirus hebben verschillende landen fiscale stimuleringsmaatregelen genomen. Daardoor zijn de begrotingstekorten en staatsschulden wereldwijd sterk toegenomen. Een afwaardering kan soms grote gevolgen hebben, omdat het bijvoorbeeld kan betekenen dat institutionele beleggers er niet meer in mogen beleggen. In dat geval loopt de rente verder op en stijgen de financieringslasten. In combinatie met een daling van de belastinginkomsten kunnen de armste landen daardoor in een schuldenval terechtkomen. (bron: Geotrendlines)

Overwegingen

Ik voel mij aangesproken door een artikel in de Verdieping/Trouw over Qanon, de populairste complottheorie van Nederland. Daar lees ik datDe wereld zoals we die kennen stort in voor onze ogen en het gros van de wereldbevolking heeft het niet door. Machtsstructuren die al duizenden jaren standhouden worden op dit moment onderuitgehaald. Al snel zullen we het bewijs zien van een elitair plan, zo duivels, zo alomvattend, dat mensen tot in hun kern geschokt zullen zijn.” Aan het woord is Jannet Ossebaard, die een filmpje heeft gemaakt ‘De val van de Cabal WWGIWGA’ om ons te helpen met wat er gaat komen. Maar dan moeten we wel eerst de realiteit onder ogen zien en daar heeft de kijker nog geen flauw idee van. Ze geeft een opsomming van ‘verdachte’ gebeurtenissen die haar aan het denken hebben gezet. In razend tempo navigeert ze van kinderen die worden gevaccineerd met kwik, via de vliegtuigstrepen in de lucht, naar orgaanroof, de satansliefde van het Vaticaan met paus Franciscus en de hoax van 9/11. Wie zijn de werkelijke heersers van de wereld, voorbij politieke leiders, koningen en koninginnen? Wat voor rol spelen de banken? Het Vaticaan? Brussel? Rutte en consorten? Wat wordt hun ondergang? Wat is de rol van het volk? Hoe kunnen wij de enorme transformatie waar we nu en-masse doorheen gaan, bij vol bewustzijn meemaken? Ik schrijf al geruime tijd over de panelen die verschuiven, over het komende einde van het fossiele tijdperk, over de onbekwame politiek en de KK’s (beleidsmakers, rekenmeesters en autoriteiten), over de sociaal/maatschappelijke gevolgen van het neoliberalisme (het kapitalisme), over de instabiliteit van het financieel/monetaire systeem en de gevolgen die dat kan veroorzaken. Ik zuig dat niet uit mijn duim, maar probeer mijn stellingen steeds weer te beargumenteren. Geert Mak ziet in zijn Epiloog, waaruit ik in het vorige blog citeerde, een gitzwarte horizon, en die komt iedere dag dichterbij. Naast alle angst, pijn, dood en verdriet komt er een economisch noodweer van ongekende omvang op ons afzeilen. Hij bevestigt met deze uitspraak waarvoor ik vrees. De suggestie van de monetaire autoriteiten en onze politieke leiders dat wij alle onheil kunnen voorkomen door geld in de markt te blijven pompen. Waarschijnlijk tot in het oneindige, ik geloof daar niet in, voor mij is dat een fata morgana (illusie). We zitten niet in een eenvoudige economische krimp. We staan voor drie uitdagingen. Corona-pandemie, dalende wereldhandel en de bouw en inrichting van een nieuwe maatschappij, die grote veranderingen zullen teweegbrengen. Dat laatste zal zeker aan de orde komen vanuit de VS, waar de president zichzelf zal willen profileren in de strijd om de wereldmacht en Europa voor de keuze zal worden gesteld te kiezen voor de VS dan wel China. Ik heb al eerder eens geopperd dat Europese Unie zal kunnen integreren in een groot Noord-Atlantische alliantie met de Verenigde Staten van Noord-Amerika. In ieder geval zullen we zelf moeten gaan betalen voor onze bescherming, hetgeen grotere financiële lasten met zich zal meebrengen. Maar even terug naar monetaire zaken. Wat ik nu schrijf is zeker geen complottheorie. Dat de centrale banken een beleid voeren waardoor de waarde van ons geld daalt, is niet verzonnen (geen complottheorie): het is realiteit en dat weten de monetaire autoriteiten zelf ook. Daarom kondigde mevrouw Lagarde onlangs aan dat ze gaan nadenken voor een oplossing. In feite staat ze nog één optie beschikbaar. Een devaluatie van de waarde van de valuta (dollar, euro, pond) door verhoging van de goudprijs. Per eind september 2020 bezaten de VS 8133 ton (=1000 kg) goud in de kluizen, die op basis van de marktprijs van $1900 per troy ounce (31,1 gram), $426.982 miljoen waard was. Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland bezaten 8861 ton en de ECB 505 ton met een gezamenlijke waarde van $491.663 miljoen. Als de FED de waarde, die zij aan goud toekennen, met 30% zouden verhogen, naar $2500 per troy ounce dan zou de waarde van het Amerikaanse goud met $135.000 miljoen toenemen en voor de 4 eurolanden + de ECB met $155.200 miljoen. Daarmee zouden de centrale banken even uit de schijnwerpers zijn. Als dat werkt is die truc nogmaals uitvoerbaar naar $3.000. In 1933 heeft de Amerikaanse president Franklin D. Rooseveld dat ook al eens gedaan door een verhoging van het goud van $20,67 naar $35. Dat werkte toen prima, maar de VS bevond zich, door de crisis van de Dertiger Jaaren, met een werkloosheid van 25%, een daling van het BNP met 30% en een crash van de Dow Jones (1929-1932) van 89% in een deflatoire toestand met te weinig liquiditeiten in de markt. Tijdens de grote depressie van de jaren ‘30 was namelijk duidelijk geworden dat de wereld de schulden niet meer kon terugbetalen. Ter indicatie hier het verloop van de goudprijs, per troy ounce in $, over 1833-2010 op http://wiki.gzu-online.com/wiki/NL/historische-goudprijs/page603 Maar de problemen van nu zijn van een andere aard.

In het volgende blog zal ik aandacht besteden over het VVD-partijprogramma voor de komende verkiezingen. Maar hier enkele in het oog vallende uitspraken. ‘De rafelranden’ van het kapitalisme moeten worden bijgeschaafd. Mensen met een modaal inkomen kunnen amper een huis huren, flexwerkers hebben te weinig beschermingen werknemers zijn er de laatste jaren te weinig op vooruit gegaan ten opzichte van de top van de bedrijven. Dit alles gebeurde met de VVD als de grootste coalitiepartij. Er worden een aantal voornemens geformuleerd maar het zijn geen harde toezeggingen. Na 17 maart 2021 zien we wel verder. De vraag is dan wat kiezers die op de VVD stemmen dan wel mogen verwachten?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 6 nov 2020; week 45: AEX 572,90; Bel20 3.191,33; CAC40 4.960,88; DAX30 12.480,02; FTSE 100 5.910,02; SMI 10.322,57; RTS (Rusland) 1.158,28; SXXP (Stoxx Europe 600) 366,40; DJIA 28.323,40; NY-Nasdaq 100 12.091,35; Nikkei 24.325,23; Hang Seng 25.712,97; All Ords 6.395,00; SSEC 3.312,16; €/$1.187; BTC/USD $15.565,50; 1 troy ounce goud $1.951,54, dat is €52.859,67 per kilo; 3 maands Euribor -0,513%; 1 weeks -0,538%; 1 mnds -0,533%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,514%; 10 jaar VS 0,8278%; 10 jaar Belgische Staat -0,392%; 10 jaar Duitse Staat -0,614%; 10 jaar Franse Staat -0,349%; 10 jaar VK 0,272%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,537%; 10 jaar Japan 0,0166%; Spanje 0,097%; 10 jaar Italië 0,655%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,52.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden gemiddeld 7% hoger op de verwachting dat Joe Biden de 46e president van de VS zou worden, het corona-virus is nog altijd niet onder controle maar de besmettingen nemen af, de dollar daalde en de bitcoin steeg flink. Slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en werkloosheid en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van corona, bepalen de sfeer. De goudprijs in $$ steeg weer. De rentetarieven noteerden flat. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,331%; Duitsland -0,197%; Nederland -0,11%; Frankrijk 0,351%; Japan 0,6242%; VK 0,854%; Spanje 0,908%; Canada 1,2437%; Italië 1,501%; VS 1,6069% . 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,794%; Zwitserland -0,708%; Nederland -0,741%; Frankrijk -0,69%; België -0,693%; Denemarken -0,65%; Spanje -0,357%; Japan -0,1202%; VK -0,038%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.