UPDATE 5/6-12 2020/559 Trump blijft doorvechten, maar de deadline nadert snel

Veel menselijk kapitaal verdwijnt in het bankwezen en de vraag is welke sociale gevolgen dat heeft voor de samenleving. De overheid zet in met een omscholingsprogramma, maar er wordt getwijfeld of dat veel positieve resultaten oplevert afgemeten aan het geld en de energie die daarin gestopt worden. Ik blijf van mening dat de omscholing van alfa naar bèta niet altijd voor de hand ligt. Ik weet waar ik over praat. Als iemand vier talen vloeiend spreken en een uitstekende verkoper zijn hoeft dat nog niet te betekenen dat hij ook goed is in algebra en meetkunde. Dat is geen feit van aanleren maar van inzien. De meeste bankbedienden die vroeger achter de balie werkten en de klanten bedienden met het kasverkeer en het betalingsverkeer zijn al afgevloeid dan wel op andere plaatsen binnen de organisatie tewerkgesteld. Maar door de digitalisering van het bankwezen moet nu een ingrijpender reorganisatie worden uitgevoerd. Dat werd duidelijk toen ABN Amro meldde dat de halve staatsbank kosten moet gaan besparen. Dirk Waterval schrijft in Trouw daarover …… Er wordt ingegrepen in het personeelsbestand: de komende 4 jaar schrapt de bank zo’n 2700 banen. Het gros van de klappen valt in Nederland, al is nog onduidelijk hoeveel precies. De bank gaat er zelf van uit dat het aantal gedwongen ontslagen beperkt blijft. Veel van de betreffende werknemers zullen voor 2025 met pensioen gaan. Volgend jaar komt de bank met de details. De aangekondigde reorganisatie is, op zijn zachtst gezegd, de minst positieve boodschap uit de langverwachte strategiewijziging die ABN Amro nu presenteert. De bank vond het al langer tijd om richting te kiezen. De nieuwe strategie zorgt voor ‘een duidelijk profiel en focus’, zegt bestuursvoorzitter Robert Swaak. Met het thema duurzaamheid wil ABN Amro eruit springen in de wereld van de grootbanken. Per 2024 moet een derde van alle uitstaande leningen en beleggingen duurzaam zijn, waar dat nu nog een vijfde van het totaal beslaat. Om ‘zelf het goede voorbeeld te geven’ verplaatst de bank haar huidige hoofdkantoor van de Amsterdamse Zuidas naar de Foppingadreef in Amsterdam Zuidoost, vlak bij station Bijlmer. Daar heeft ABN Amro al een pand, en na een grondige verbouwing wordt dat volgens het bestuur een ‘icoon van duurzame huisvesting’. Het huidige glazen hoofdkantoor aan de Gustav Mahlerlaan in de Zuidas verkoopt de bank volgend jaar, om het terug te huren totdat het nieuwe hoofdkantoor klaar is. De verkoop levert naar verwachting winst op. Een tweede aspect van de strategiewijziging is het stoppen met risicovolle klanten in het buitenland. Leningen verstrekken aan grondstofhandelaren en andere grote zakenklanten in verre landen is lucratief, maar die sector kent ook veel fraudeschandalen en faillissementen. En dat teerde de afgelopen jaren nogal in op de kredietvoorzieningen die ABN Amro daardoor moest treffen. Om die gederfde inkomsten goed te maken, wil de staatsbank meer inzetten op vermogende klanten in Nederland. Tot slot moeten de kosten omlaag, onder meer met die reorganisatie. Het banenverlies kan uit door het management te ‘centraliseren’ en de boel verder te digitaliseren. Net als Rabobank en ING blijft ook ABN Amro kantoren en filialen sluiten, nu klanten vaker digitaal bankieren. Wel zegt de bank ‘digitale coaches’ te blijven aanbieden, om mensen te ondersteunen met bankvragen. Door de besparingen moeten de jaarlijkse kosten vanaf 2024 zo’n €700 mln lager uitkomen. ABN Amro worstelt al langer met hoge kosten.
Banken zien hun winst zwaar onder druk staan en dat betekent: kosten besparen waar dat kan. En dat kan door filialen te sluiten, nu meer en meer klanten toch alles online regelen. Daardoor is er ter plekke ook minder personeel nodig. ABN Amro zegt de komende jaren afscheid te nemen van 15 procent van alle 18.000 werknemers, zo’n 2700 dus, van wie het merendeel in Nederland. Een maand eerder kondigde ING aan wereldwijd 1000 banen te gaan schrappen. Beide banken bouwen daarbij hun aantal filialen af. Ook Rabobank gaat de komende jaren honderden filialen sluiten. Dat afbouwen was ook voor corona al bezig, zegt de Rotterdamse econoom en hoogleraar Casper de Vries. Onder meer omdat steeds minder mensen langskomen om contant geld af te halen. “Met de komst van het corona-virus is dat laatste alleen maar minder geworden. In veel winkels wordt contant geld nu überhaupt al niet meer geapprecieerd.” En áls we dan makkelijk op filialen en bijbehorend personeel kunnen besparen, moeten we dat ook doen, zullen de banken denken. Zij staan bloot aan de problemen die het coronavirus teweeg brengt in de economie, met reorganisaties in het bedrijfsleven en toenemende faillissementen. Maar ook de gevolgen van de economische krimp als gevolg van de pandemie en de terugvallende economische activiteit in grote delen van de wereld en de transitie van fossiel naar duurzaam spelen een rol. Daardoor zijn grote afschrijvingen nodig, geld dat vast komt te zitten in hun balans, waar ze niet meer bij kunnen. Dan is er ook nog de Europese Centrale Bank (ECB), met haar beleid om de rentestanden in Europa historisch laag te houden en een ruim-geld monetair beleid te voeren, spelen de banken parten. Dat is bedoeld om consumenten en bedrijven goedkoop te laten lenen bij commerciële banken. Om, kortom, de bestedingen en zo de economie aan te jagen, maar of dat ook wordt gerealiseerd?? Maar het ECB-beleid raakt banken midscheeps in hun verdienmodel. Namelijk: zo goedkoop mogelijk geld aantrekken van spaarders, om dat tegen een hogere rente weer uit te lenen aan anderen. Dat goedkoop aantrekken van geld is tegen een ondergrens gestuit, de 0%-grens. Banken durven kleine klanten geen negatieve rente te rekenen, terwijl de rente die zij vangen op uitstaande leningen wel almaar verder blijft dalen. Tot slot speelt er nog iets totaal anders: de strijd tegen witwassen. Op last van toezichthouders proberen banken hun vinger te krijgen achter de criminele geldstromen die door hun systemen vloeien. Dat kost veel geld aan IT-systemen, maar ook aan personeel dat daarmee overweg kan. Wacht, mensen werven? En die ontslagen dan? “Voor het opsporen van financiële criminaliteit heb je een heel ander soort medewerkers nodig dan het personeel dat nu zijn baan verliest bij de gesloten filialen”, zegt De Vries. ABN kijkt wel of er omscholing mogelijk is, maar volgens de hoogleraar liggen de twee banen zo ver uit elkaar dat dat niet makkelijk zal zijn. Grote ontslagrondes spelen momenteel bij banken in heel Europa. Ondertussen willen diezelfde banken graag weer dividend kunnen uitkeren aan hun aandeelhouders. Dat mag nog niet van de ECB, die hier aan het begin van de crisis een richtlijn over opstelde. Het is volgens de centrale bank beter dat banken wat kapitaal achter de hand houden tijdens deze crisis. Maar de banken toch druk uit op de ECB om weer dividend te mogen gaan uitkeren aan de aandeelhouders. Dat wordt door de ECB nog niet resoluut afgewezen. Vakbonden zouden dat kunnen interpreteren als ‘de kostenbesparingen op het personeel’ gebruiken om daarmee de aandeelhouders te paaien om in slechte tijden risicodragend vermogen in banken te steken.
(tekst partieel Dirk Waterval, Trouw)

Dat laatste is een Ruttiaanse illusie. Ondernemers verwennen om daarmee bedrijven in Nederland te houden want dat is goed voor de werkgelegenheid. We weten hoe dat is afgelopen. Wat zich hier voltrekt in het bank- en verzekeringswezen is een proces wat zich afspeelt dan wel af gaat spelen in het hele bedrijfsleven, wereldwijd: het is de overgang van een alfa- naar een betagerichte samenleving, met grote sociaal/maatschappelijke consequenties. Wij staan aan de vooravond van een transitie van fossiel naar duurzame energie, van grote sociaal/maatschappelijke verschuivingen en een nieuwe plaatsbepaling voor de factoren kapitaal, arbeid, privacy, eigendom van data, veiligheid en klimaat, milieu en natuur. De politiek moet nu plaats bepalen wie die ingrijpende reorganisaties gaan uitvoeren. Laten we dat over aan het bedrijfsleven, de neoliberale doelstellingen van de vrije markt en de hebzucht van het kapitalisme? Wat op ons afkomt is robotisering, kunstmatige intelligentie, de macht van data, internet en digitalisering. Een aantal waardes moeten worden herwogen zoals biodiversiteit en de sociaal/maatschappelijke fundamenten, de staatsinrichting van Europa en een herwaardering van de democratie en het neoliberalisme. Ik denk ook aan een herprofilering van de waarden: arbeid, opleiding, omscholing, inkomen, woning, veiligheid en privacy. Als we dit overlaten aan de ondernemers wordt een deel van de werknemers straks gedumpt in de samenleving als gevolg van de overname van werkzaamheden door robots en computersystemen. Ik denk dat een ontwikkeling van intelligentere robots en computers niet te stuiten valt. Niet wij bepalen waar de grenzen liggen in het toestaan van intelligentere systemen maar ook elders in de wereld, de VS, China, India, en wij zullen dat moeten accepteren. Het bedrijfsleven accepteert alles zolang die nieuwe ontwikkelingen maar geld opleveren. Het zijn ontwikkelingen die op ons afkomen en waarvoor wij de ogen niet moeten sluiten. Nu kan de democratie de leiding in dat proces nog nemen, over een paar jaar zijn we overgeleverd aan de macht van het neoliberalisme en het daaraan gelieerde kapitalisme. Ik trek aan de bel om aandacht te vragen voor het perspectief van een samenleving voor een deel van onze jongeren, die gevormd zal worden als een moderne slavernij. De politiek zal nu aan de slag moeten, maar ik vrees dat daar onvoldoende wil en kennis voorhanden is zo een complex probleem aan te pakken. Daarom moeten de jongeren van nu aan het werk en duidelijk maken hoe hun samenleving moet worden ingericht. De lakeien van het neoliberalisme zullen alles in het werk stellen dat te voorkomen.

Financieel/Economische berichten

De Telegraaf meldt op https://www.telegraaf.nl/financieel/1959676408/armen-minder-arm-door-pensioenvermogen dat doordat de de beurskoersen blijven stijgen en de koers van de Amerikaanse dollar verder daalt de dekkingsgraad van de beleggingen van de pensioenfondsen weer is gestegen naar gemiddeld 100%. Daardoor zouden de verlaging van de pensioenuitkeringen en de verhoging van de pensioenpremies weer in de ijskast kunnen. Op zich is die stelling juist, maar de vraag blijft of de waarden die momenteel voor aandelen worden betaald wel een weerspiegeling zijn van de werkelijkheid. Is het geen gigantische luchtballon en ligt de waarde niet 60% lager? Maken wij onszelf niet wijs dat als wij gaan vaccineren tegen corona alle problemen zijn opgelost en de weg opwaarts weer kan worden opgestart? Het is voor mij een illusie, die aanname. Beleggers staan niet meer met beide benen op de grond maar zweven daarboven in de verwachting dat de KK’s (Knappe Koppen) ons nu gaan begeleiden naar het paradijs. Vergeet dat, de realiteit wordt een heel andere. Trouw meldt dat door de coronacrisis de beurskoersen juist aantrekken als gevolg van de inspanningen van de farmaceutische bedrijven die onder hoogspanning werken aan het ontwikkelen van een corona-vaccin. Beleggers verwachten die die scheppen met geld gaan verdienen en die verwachte winsten worden nu al geïncasseerd. Wat voorbarig, maar het is de realiteit van de dag. Het Amerikaanse bedrijf Pfizer levert voor €30 per vaccin en dat van de Universiteit van Oxford €3,50.

Op https://www.telegraaf.nl/financieel/1316014186/miljoen-nederlanders-onder-armoedegrens-kachel-op-16-graden schrijft de Telegraaf dat een miljoen Nederlanders in armoede leven met de cv-ketel op 16 graden.
Door strengere regels voor het verstrekken van leningen kunnen huishoudens volgend jaar veel minder lenen. Financiële vergelijkingssite Geld.nl zette de gevolgen van de aangescherpte leennormen voor een aantal gezinssituaties op een rij. Het verschil tussen het maximale bedrag dat kan worden geleend loopt op tot wel €12.000. Eerder deze week maakte toezichthouder AFM bekend dat de leennormen voor het consumptief krediet worden aangescherpt. Dit gebeurt om de kans kleiner te maken dat mensen meer lenen dan verantwoord is en daardoor financiële problemen krijgen. Bij het verstrekken van een lening kijken kredietverstrekkers naar het inkomen en de vaste lasten om tot een verantwoord leenbedrag te komen. Daarbij wordt ook gekeken naar hoeveel geld huishoudens overhouden om rond van te komen. Deze leennormen worden bepaald door de Vereniging Financieringsondernemingen in Nederland (VFN) en geldt voor alle kredietverstrekkers. Sinds dit jaar moeten kredietverstrekkers een extra opslag rekenen bovenop het normbedrag. Deze opslag wordt per 1 januari fors verhoogd, in de meeste gevallen met meer dan €200. In april volgend jaar worden de regels nog strenger. De exacte details van die wijzigingen zijn nog niet bekend. Bij alleenstaanden met of zonder kinderen, waarbij het netto-inkomen rond de 2000 euro per maand ligt en de woonlasten rond de €400, is het verschil in het te lenen bedrag volgens Geld.nl tussen de €11.000 en €12.000. Bij een gezin met kinderen dat maandelijks €3500 ziet binnenstromen, waarvan €800 nodig is voor de huur, valt het maximale leenbedrag dik €9000 lager uit. Het verschil bij huishoudens met een hypotheek rond de €1100 en €4000 aan inkomsten ligt ook rond de €10.000. (bron: DFT)

De OESO denkt dat het herstel van de Nederlandse economie langer zal duren dan werd gedacht. In juni gingen de economen van de denktank nog uit van 6,6% groei in 2021, na 8% krimp dit jaar. Die verwachting is bijgesteld naar 0,8% groei na een krimp van 4,6%. In 2022 is het herstel groter, de prognose is bijna 3% groei. Het kabinet bouwt de steunmaatregelen volgend jaar af, wordt gesteld, alhoewel de laatste info daarover niet ondersteunt. Daardoor ontstaat meer werkloosheid, zegt de OESO. De lonen stijgen minder en bedrijven zullen nog niet massaal investeren. Wereldwijd zal de economie groeien met 4,2%, na een krimp van 4,2% dit jaar. (bron: NOS)

Het kabinet ziet af van versobering van de noodsteun aan bedrijven als gevolg van de 2e coronagolf. In welke vorm de hulp blijft, wordt volgende week duidelijk, schrijft Jelle Brandsma in Trouw. De noodsteun aan bedrijven blijft voorlopig overeind. Het kabinet was van plan om de hulp op 1 januari verder af te bouwen, maar ziet daarvan af, omdat de economie sinds zeven weken lijdt onder een nieuwe ‘gedeeltelijke’ lockdown. Vermindering van de hulp ‘ligt niet voor de hand’, zegt minister Eric Wiebes (economische zaken). Minister Wopke Hoekstra (financiën) voegde daaraan toe: “Flink afbouwen van de steun is niet logisch”. Eind augustus werd een noodpakket opgetuigd waarbij steun in drie fasen zou verminderen. Bedrijven moeten zich aanpassen, was de redenering van minister Wiebes. Toen was er nog geen sprake van een tweede coronagolf en als gevolg daarvan nieuwe beperkende maatregelen, zoals sluiting van de horeca. Het aantal coronapatiënten in ziekenhuizen daalt slechts langzaam en daarom is het de vraag of het kabinet de teugels de komende weken of zelfs maanden wil laten vieren. De afgelopen weken klonk de roep in de Tweede Kamer, in het bedrijfsleven en bij de vakbonden om de huidige steunmaatregelen te verlengen. Of het kabinet het huidige noodpakket volledig intact laat of toch hier en daar aanpast, wordt volgende week duidelijk. Premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (volksgezondheid) geven volgende week dinsdag weer een persconferentie waarin zij ingaan op verzwaring of versoepeling van de maatregelen. Het kabinet wil hulp aan het bedrijfsleven in de pas laten lopen met die aanpak. Het Centraal Planbureau constateerde vorige week dat de economische terugval in het afgelopen half jaar meeviel en verwees daarbij naar de steun van de overheid. Toch zag deze economisch adviseur van het kabinet ‘geen economische reden’ voor handhaving van de hulp. “Het opvallend lage aantal faillissementen is een aanwijzing dat de economische dynamiek op dit moment wordt verstoord”, schrijft het CPB. Bij langdurige hulp bestaat het risico dat er na stopzetting van de steun alsnog grote problemen ontstaan. Dat werknemers en werkgevers het kabinet bidden en smeken om de steun nog niet te beëindigen, is begrijpelijk en daarvoor dragen beide belangenorganisaties argumenten aan. Maar die steun moet uiteindelijk worden betaald door Nederlandse belastingbetalers.

Ongeveer 60% van de bedrijven die aan het begin van de coronacrisis geld heeft gekregen van de overheid als tegemoetkoming in de loonkosten moet deze steun deels terugbetalen. Ze hebben te veel omzet gedraaid of de loonsom is gedaald doordat er minder flexkrachten zijn ingezet, waardoor ze geen recht hebben op de (volledige) hulp. Dat schrijft minister Koolmees in een brief over de eerste versie van de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW I) aan de Tweede Kamer.  40.000 bedrijven, goed voor 2,6 miljoen werknemers, deden een beroep op de NOW I. Dat zou betekenen dat 84.000 bedrijven terug moeten betalen. De bedrijven staan op https://www.uwv.nl/overuwv/Images/openbaar-register-eerste-aanvraagperiode-now.pdf Het gaat om een globale schatting, het UWV heeft namelijk bij slechts 20.000 van de aanvragen de definitieve subsidie pas vastgesteld. “Hoe representatief deze groep is voor de totale populatie, is op dit moment niet goed te zeggen. Het gaat om kleinere werkgevers die geen derdenverklaring of accountantsverklaring hoeven te overleggen. Werkgevers die dit wel moeten doen, zullen waarschijnlijk na vaststelling van de jaarrekening hun aanvraag indienen”, zegt Koolmees. Sommige werkgevers hebben zien aankomen dat een deel van de NOW-subsidie moet worden terugbetaald en hebben zich daarop voorbereid. Voor andere werkgevers zal de terugbetaling rauw op hun dak vallen, zeker nu de tijden economisch nog steeds zwaar zijn”, schrijft Koolmees. Het ministerie komt daarom met een coulanceregeling. In overleg met het UWV krijgen de bedrijven een jaar de tijd om het geld terug te betalen. De NOW I gaat over de maanden maart, april en mei. Voor de maanden juni, juli, augustus en september moesten bedrijven opnieuw een verzoek indienen voor hulp (NOW II). Dat deden ruim 63.000 bedrijven. Vanaf 1 oktober is er een nieuw steunpakket (NOW III), maar de eisen daarvoor zijn strenger. Maar of die worden aangepast gezien de 2e Corona-golf, die nog altijd niet onder controle is, is onduidelijk. KLM heeft ruim €330 mln aan noodsteun gekregen van de overheid in het kader van de NOW-regeling. Het gaat om subsidie voor loonkosten over de maanden maart, april en mei. Transavia vroeg €24 mln. De NS heeft het ook moeilijk en vroeg om circa €70 mln. Ook voetbalclubs doen een beroep op de schatkist. Zo vroeg Ajax bijna €4 mln aan en PSV €2,7 mln. (bron: RTL Nieuws)

De bezwaren van Italië zijn weggenomen. Het Europees noodfonds krijgt meer armslag, schrijft Christoph Schmidt in Trouw. Al sinds zeker 2017 is erover gepraat, nu is het eindelijk zo ver: de opwaardering van het noodfonds ESM tot een soort Europees IMF. De ministers van financiën van de eurozone (de eurogroep) hebben deze week eindelijk een politiek akkoord bereikt over die hervorming, bedoeld om de euro weerbaarder te maken voor toekomstige crises. Sinds december vorig jaar had de eurogroep tot twee keer toe haar tanden erop stuk gebeten. Dat kwam vooral door verzet vanuit Italië, waar het ESM enorm gevoelig ligt. Daar wordt elke oude en nieuwe voorwaarde die dit fonds stelt aan noodleningen als semi-koloniaal gezien. Maar nu een ander onderdeel van het akkoord de Italianen wat beter bevalt, is Rome overstag. “Sommige EU-beslissingen klinken zo technisch dat men het politieke belang erachter nauwelijks herkent”, aldus de Duitse minister Scholz na afloop. Dit is er zo eentje. Zijn ambtgenoot Wopke Hoekstra sprak van een ‘stapje in de richting van meer stabiliteit’. Het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) ontstond in 2012, tijdens de eurocrisis, als een permanent noodfonds om eurolanden voor omvallen te behoeden. Het speelt vooral de rol van een vrij passieve geldschieter. De echte beleidslijnen werden in de reddingsprogramma’s van onder meer Griekenland en Ierland vooral uitgezet door EU-instituties en het (mondiale) Internationaal Monetair Fonds. In de nieuwe opzet moet het ESM meer gezag krijgen. Ook moet een financiële buffer voor de ultieme redding van omvallende banken die nu nog is ondergebracht bij een heel ander fonds – eveneens na de eurocrisis op poten gezet – bij het ESM worden ondergebracht. Het geld in die buffer komt van de bankensector zelf, niet van nationale schatkisten. Dat is een cruciale verandering vergeleken met tien jaar geleden. Toen leidde de verwevenheid van banksector en overheden er nog toe dat de bankencrisis een landencrisis werd en de belastingbetalers de pineut waren. Verder krijgt het ESM de taak om de houdbaarheid van overheidsschulden te beoordelen als een land aanspraak maakt op ESM-leningen. Vooral met de Griekse ervaringen in het achterhoofd vinden de eurolanden het belangrijk dat die analyse en het uitbetalen van leningen onder één dak worden gebracht. De eurogroep-ministers waren tijdens hun videoconferentie de meeste tijd en energie kwijt met een verwant onderdeel: het omlaag krijgen van de risico’s die banken lopen, bijvoorbeeld omdat ze slechte leningen hebben uitstaan (met kleine kans op afbetaling). Die financiële bankenbuffer die bij het ESM wordt ondergebracht, zou aanvankelijk pas in 2024 operationeel worden. Dat zou eerder kunnen. Vooral Italië wil dat graag. Maar een groep landen (waaronder Nederland) eist dan wel dat die bankenrisico’s versneld omlaag gaan, om te voorkomen dat die buffer snel wordt leeggegeten door landen die hun bankensector niet in het gareel hebben gekregen. De meeste landen hebben al grote stappen gezet om het streefcijfer te halen van maximaal 5% slechte leningen. De grootste zorgenkindjes zijn Cyprus en Griekenland. Omdat zij beloven schoon schip te maken, gaan de strenge landen akkoord met een activering van die buffer per 2022 – met als gevolg dat ook Italië tevreden is. Dat wankele evenwicht leidde tot het akkoord waar iedereen zo lang naar snakte. Is dat laatste wel zo? Weten we wel waar het ESM ons kan brengen? Ik weet het niet.

Trump, Biden en de overwinning

De EU smacht naar Joe Biden en stelt alvast een agenda op, staat te lezen op https://www.parool.nl/wereld/europa-smacht-naar-joe-biden-en-stelt-vast-agenda-op~bbe4bf5f/ Na vier jaar Donald Trump, die de EU ziet als ‘vijand’, hoopt Brussel weer normaal zaken te kunnen doen met de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden. Als er één land of organisatie smachtend uitkijkt naar de inauguratie van Joe Biden als Amerikaans president, op 20 januari, dan is het de Europese Unie wel. Ruim anderhalve maand voor het zover is, liep de Europese Commissie deze week al enthousiast op die dag vooruit, met de presentatie van ‘een nieuwe trans-Atlantische agenda voor mondiale verandering’. De EU hoopt met de regering van Biden de goede oude trans-Atlantische banden weer aan te halen, onder meer op het gebied van klimaatverandering, handel en het multilateralisme, na vier jaar ‘America first’ van Donald Trump. De agendaschets van de Europese Commissie – veel meer is het nog niet – ligt komende week op tafel tijdens de top van EU-regeringsleiders. “Het is de tijd om de banden te herstellen,” stelt voorzitter Ursula von der Leyen. “We nemen het initiatief om een nieuwe trans-Atlantische agenda te ontwerpen, geschikt voor het mondiale landschap van vandaag.” In die multipolaire wereld, met onder meer China en Rusland als opkomende machten, zou een versterkte Amerikaans-Europese alliantie wellicht weer met de spierballen kunnen gaan rollen, vooral tegenover Peking. Maar uit het elf pagina’s tellende commissiedocument blijkt al hoeveel kanten het Europese Chinabeleid heeft en zal blijven houden: ‘een onderhandelingspartner voor samenwerking, een economische concurrent en een systemische (medische term: over het hele lichaam verspreid) rivaal’, zo wordt China daarin omschreven. Ook in de mondiale inspanningen om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen, hebben de VS, de EU en China elkaar hard nodig. Concreet wil de EU graag snel een einde maken aan de handelsconflicten (van Trump), waarin onlangs (van EU-kant) een nieuwe stap is gezet wegens het Airbus-Boeing-dispuut. “We hebben het liefst aimabele overeenkomsten, zodat we niet meer naar de Wereldhandelsorganisatie hoeven te stappen.” Een van de voorstellen is de instelling van een Europees-Amerikaanse handels- en technologieraad. De omgang met China, wordt gezien als een van de belangrijkste geopolitieke dossiers van Bidens presidentschap. Anders dan president Trump de Amerikanen tijdens de campagne voorhield, lijkt Biden niet een veel mildere koers dan zijn voorganger te zullen varen. Zijn stijl is alleen wel anders. Biden was, als vice-president, een Chinacriticus: tegen The New York Times zei hij deze week dat hij de importtarieven die Trump op Chinese producten heeft ingevoerd, niet direct te gaan opheffen. Als eerste stap wil hij de banden met bondgenoten in Europa en Azië aanhalen, om gezamenlijk met een ‘coherente’ Chinastrategie te komen. Duidelijk is Europa een krachtige partner nodig heeft om in de strijd om de wereldmacht, overeind te kunnen blijven. Wat Europa het liefste wil is van meerdere walletjes te blijven eten. Wat Trump wellicht zal nastreven, als hij op het allerlaatste moment toch nog met een list komt waardoor hij alsnog vier jaar in het Witte Huis kan blijven wonen en vandaar uit kan blijven regeren, is om Europa te binden aan de VS en zich als een krachtig blok op geo-nationaal terrein zou kunnen profileren. Van der Leijen spreekt over een trans-atlantische alliantie (bondgenootschap, verbond, coalitie, samenwerkingsverband) met welke vorm van zelfstandigheid? Zoiets als de NAVO, leveren we onze zelfstandigheid in of blijft er een vorm van vrijwilligheid? Als Europa kiest voor de VS als partner kiezen leveren we ons ook over aan het neoliberalisme en het kapitalisme voor een langdurige periode. Daar moeten jongeren dus een stem in het kapittel voor krijgen.

Ook in Wisconsin en Arizona is Joe Biden deze week officieel uitgeroepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen. Het waren de laatste twee cruciale staten die de winst van Biden nog niet officieel hadden vastgesteld. De gouverneur van Wisconsin noemt het verloop van de verkiezingen veilig, eerlijk en goed georganiseerd. President Trump spreekt van grootschalige fraude, zonder daarvoor bewijs aan te dragen. Een hertelling in Wisconsin leverde 132 stemmen meer op voor Biden.

Ook het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft geen bewijzen gevonden voor massale verkiezingsfraude. President Trump houdt weinig bondgenoten over in zijn strijd de uitslag te keren, schrijft het Parool. In een gesprek met persbureau Associated Press erkende de Amerikaanse minister van Justitie William Barr dat bij onderzoek van zijn ministerie geen fraude is gevonden ‘op een schaal die de verkiezingsuitslag op enigerlei kan veranderen’. Die woorden uit Barr’s mond – die haaks staan op de nog altijd ongefundeerde claims van president Donald Trump en zijn juridische team dat de Democraat Joe Biden de verkiezingen heeft gewonnen door fraude – worden in Amerikaanse media gezien als zwaarste dreun voor Trump’s geloofwaardigheid bij zijn eigen achterban tot nu toe. Barr gold als een van Trump’s vurigste medestanders. Onder zijn regie kwam het ministerie van Justitie meer en meer te boek te staan als een verlengstuk van Trump’s verkiezingscampagne, terwijl het departement, sinds het Watergateschandaal, juist doelbewust nastreeft zo onafhankelijk mogelijk op te treden. Democraten beklaagden zich er geregeld over dat Barr meer op lijkt te treden als Trump’s persoonlijke advocaat dan als een neutrale arbiter. Vorige maand omzeilde Barr het beleid van zijn ministerie door openbare aanklagers in het land de toestemming te geven ‘substantiële beschuldigingen’ van onregelmatigheden in de verkiezingen te onderzoeken. En dat terwijl het ministerie zelf dergelijke acties verbiedt tot de verkiezingsuitslag is goedgekeurd. Meerdere hooggeplaatste functionarissen uit het ministerie stapten vanwege deze beslissing op. Helemaal in de kou laten staan doet Barr Trump niet. Eerder op de dag verleende hij John Durham, die de totstandkoming van het Ruslandonderzoek naar Trump onderzoekt, de status van ‘speciaal aanklager’. Dat is niet enkel een nieuwe titel: het betekent dat Durham ook onder Biden zijn functie behoudt en enkel onder zeer specifieke omstandigheden kan worden ontslagen. Daarmee krijgt Biden een potentieel schadelijk dossier in de maag gesplitst. Trump kan vooralsnog op de ruggensteun rekenen van veel prominente Republikeinen in zijn kruistocht tegen de door hem verloren verkiezingen. Maar ook die steun begint scheurtjes te vertonen. Mitch McConnell, die als meerderheidsleider de meest invloedrijke Republikein in de Senaat is en het verlies van Trump nog altijd weigert te erkennen, lijkt dichter bij het openlijk accepteren van de realiteit te komen. Bij het bespreken van de omvang van de coronasteunpakketten voor 2021 zei de senator uit Kentucky dat die af zal hangen van de wensen van ‘de volgende regering’. Wie de strijd in elk geval nog niet opgeven, zijn Trump’s advocaten Rudy Giuliani en Jenna Ellis. In een persmededeling noemden zij het onderzoek van het ministerie van Justitie onvoldoende. “Wij zullen onze jacht op de waarheid voortzetten.” De realiteit is dat Trump’s advocaten in de inmiddels ruim dertig rechtszaken sinds de verkiezingen de overtuigende overwinning van Biden niet aan het wankelen hebben kunnen brengen. Net als het ministerie van Justitie hebben zij geen bewijzen voor grootschalige verkiezingsfraude kunnen leveren. De deadline nadert: de resultaten van elke staat liggen vast als die niet voor komende dinsdag (8 december) succesvol zijn aangevochten. (bron: Parool)

President Donald Trump heeft een rechtszaak aangespannen in Wisconsin om meer dan 221.000 stembiljetten in de twee meest democratische provincies van de staat te diskwalificeren, een lang gekoesterde poging om Joe Biden’s overwinning ongedaan te maken in een slagveldstaat die hij met bijna 20.700 stemmen verloor.

Trump deed dat de dag nadat de Democratische Regering van Tony Evers en de voorzitter van de Wisconsin Elections Commission Biden hadden aangewezen als de winnaar van de 10 Electoral College-stemmen van de staat. Trump vroeg het Hooggerechtshof van Wisconsin om de zaak rechtstreeks te behandelen, in plaats van deze voor een lagere rechtbank te laten beginnen en Evers te bevelen de verklaring in te trekken. Het wordt een complexe zaak want behalve Trump hebben twee Wisconsin Republikeinen afzonderlijk een nieuwe federale rechtszaak aangespannen die een aantal van de beweringen van Trump weerspiegelt en een rechter vraagt ​om Trump de winnaar in Wisconsin te verklaren. De rechtszaak van Trump herhaalt veel beweringen die hij tijdens een hertelling van stemmen in de provincies Milwaukee en Dane heeft gemaakt dat grote hoeveelheden afwezige stemmen illegaal zijn uitgebracht. Lokale functionarissen verwierpen zijn beweringen tijdens de hertelling en Trump daagt procedures uit die al jaren van kracht zijn en die nooit illegaal zijn bevonden. De procureur-generaal van Wisconsin, Josh Kaul, een democraat, merkte op dat de rechtszaak niet beweert dat iemand niet in aanmerking kwam om te stemmen, maar in plaats daarvan een verkiezingssysteem met twee niveaus tracht te creëren waarbij kiezers in de provincies Dane en Milwaukee het recht worden ontnomen ‘onder veel strengere regels dan burgers in de rest van de staat. ” Republikeinen van de Wisconsin Elections Commission vroegen de Democratische vootrzitter om af te treden nadat ze de verkiezingsresultaten had afgerond. Ze voerden aan dat de commissie bij dat proces betrokken had moeten zijn, terwijl de voorzitter, die weigerde af te treden, zei dat ze de staatswet en precedenten had uitgevoerd. Wordt vervolgd.
President Trump heeft met zijn adviseurs overlegd over het preventief verlenen van presidentiële gratie aan zijn kinderen, zijn schoonzoon en advocaat Giuliani, schrijft The New York Times op basis van ingewijden. Trump zou wel degelijk bezig zijn met zijn vertrek uit het Witte Huis en zich zorgen maken of het ministerie van Justitie onder Joe Biden hen zal vervolgen.

De Amerikaanse president Trump heeft dit weekend nogmaals opgeroepen tot een hertelling in de staat Georgia. Hij houdt vol dat niet Joe Biden, maar hij in die staat  gewonnen heeft, ook al zijn de stemmen er al twee keer opnieuw geteld. Bij een toespraak in Georgia zei Trump dat er een onderzoek moet komen naar de handtekeningen op de per post gestuurde stembiljetten. Trump zou voor vertrek naar Georgia de Republikeinse gouverneur van Georgia, Brian Kemp, een supporter van de president, onder druk hebben gezet om het staatsparlement bijeen te roepen om de zege van Joe Biden in zijn staat te laten herroepen. Dat zegt een hoge regeringsfunctionaris in Georgia en het wordt bevestigd door een bron bij het Witte Huis. Hij zegt dat niet te kunnen doen omdat hij daartoe niet bevoegd is. Tijdens een verkiezingstoespraak in Georgia kwam Trump er voor zijn aanhangers nog op terug: “Jullie gouverneur zou het makkelijk kunnen stoppen, als hij verdomme wist waar hij mee bezig was.” Alle ogen in Amerika zijn momenteel gericht op Georgia, omdat daar op 5 januari opnieuw een belangrijke verkiezing is. Het gaat om de laatste twee senaatszetels en wie het voor het zeggen krijgt in de senaat. De Republikeinse Partij zet er vol op in. Maar president Trump lijkt zijn prioriteit toch vooral te leggen bij het aanvechten van zijn verkiezingsnederlaag. Veel Republikeinen zijn bang dat hun aanhangers daarom niet komen stemmen. Als de stemmenverhouding in de Senaat op 50:50 zou uitkomen beslist uiteindelijk de vice-president: nu nog de Republikein Mike Pence maar vanaf 20 januari aanstaande de Democratische Kamela Harris. En daarmee stort het imperium van Trump ineen.

Wie krijgen er nog gratie van Trump, vraagt Bas den Hond in Trouw zich af? Gratie verlenen doen presidenten vaker net voordat ze het Witte Huis verlaten. Van Donald Trump wordt verwacht dat hij voor januari nog een flink aantal mensen gratie schenkt. Een van de tekenen dat Donald Trump wel degelijk inziet dat zijn presidentschap ten einde loopt, is dat er voorbereidingen zijn voor een groot aantal gratieverleningen. Een straf verminderen of kwijtschelden kan een president op elk moment doen – en hij hoeft er aan niemand verantwoording over af te leggen. Maar politiek kan het gevoelig liggen als een president een veroordeelde misdadiger helpt. Daarom doen presidenten hun meest controversiële gratieverleningen aan het eind van de rit. Bill Clinton verleende bijvoorbeeld gratie aan zakenman Marc Rich. Die was veroordeeld voor belastingontduiking, maar was op het moment van die uitspraak in Zwitserland en bleef daar. Tijdens die vrijwillige ballingschap gaf hij grote bedragen aan de Democratische partij. Clinton ondertekende het gratiebesluit op 20 januari 2001, slechts een paar uur voordat George W. Bush de eed zou afleggen die hem tot zijn opvolger maakte. Precies omgekeerd deed Jimmy Carter het in 1977: een paar dagen na zijn beëdiging al kondigde hij een generaal pardon af voor iedereen die tijdens de oorlog in Vietnam de dienstplicht ontdoken had. Maar Carter loste er dan ook een verkiezingsbelofte mee in. Tijdens zijn presidentschap heeft Donald Trump al ruim veertig mensen gratie verleend. Daar waren schrijnende gevallen bij die een andere president wellicht ook zo had behandeld. Alice Johnson bijvoorbeeld, een vrouw die wegens een drugsvergrijp tot levenslang was veroordeeld. In dat geval speelde echter ook een rol dat tv-persoonlijkheid Kim Kardashian West zich voor haar zaak had ingezet. Een duidelijk politiek signaal naar Trumps achterban was zijn gratie voor Joe Arpaio, een voormalige sheriff in Arizona. Arpaio, een enthousiast aanhanger van Trump, stond bekend om zijn strenge behandeling van gevangenen. Hij was veroordeeld voor minachting van de rechtbank toen hij een verbod negeerde om buitenlanders zonder papieren op te pakken. Trump prees hem daar juist voor: “Zijn levenswerk was het beschermen van het publiek tegen de gesels van misdaad en illegale immigratie.” Op de valreep zal Trump, zo wordt verwacht, een flink aantal mensen uit zijn omgeving gratie verlenen. Hij is er al mee begonnen: vorige week kon ex-generaal Michael Flynn opgelucht ademhalen. Die stond terecht voor liegen tegen de FBI in de periode dat hij Trumps adviseur nationale veiligheid was, over zijn contacten met de Russische ambassadeur, voor Trump’s aantreden. Hij zou er ook binnen het Witte Huis over hebben gelogen, en om die reden had Trump hem ontslagen, maar daar had hij later spijt van. Een aantal van Trump’s naaste medewerkers zijn al veroordeeld in verband met die Rusland-kwestie, zoals ex-adviseurs Rick Gates en George Papadopoulos, zijn voormalige campagneleider Paul Manafort en zijn vriend Roger Stone. Aan die laatste heeft Trump al strafvermindering gegeven; daar zou nog volledige gratie op kunnen volgen. Maar de president kan ook bij voorbaat mensen gratie verlenen voor overtredingen die ze mogelijk hebben begaan, al dan niet in zijn dienst. Donald Trump jr. was al onderdeel van het Muelleronderzoek naar Russische inmenging in de verkiezingen van 2016 en schoonzoon Jared Kushner gaf valse informatie bij een verhoor door federale autoriteiten. Wat de juridische gevaren zijn voor Eric en Ivanka is onbekend, net als die voor Giuliani. Dergelijke gratie beschermt alleen tegen federale misdrijven, niet tegen die op staatsniveau. Ieder van hen zal dan nog wel even moeten nadenken of het een probleem is wat het Hooggerechtshof in 1915 besliste: dat het accepteren van gratie automatisch inhoudt dat je schuld bekent. President Gerald Ford zorgde dat zijn eerloos afgetreden voorganger president Richard Nixon in 1974 nadrukkelijk uitleg kreeg over die uitspraak voordat hij hem gratie verleende. En hij had de tekst ervan altijd bij zich om er critici van zijn beslissing mee om de oren te kunnen slaan. Maar de vraag is of Trump het Witte Huis kan verlaten als een potentiele bajesklant voor de verdenkingen, die al op hem liggen te wachten. Dat kan hij alleen als hij voortijdig aftreedt en zijn opvolger, Mike Pence hem gratie verleent, maar dan accepteert hij wel dat hij schuld heeft aan de verdenkingen.
Corona gerelateerde berichten

Corona is nog altijd niet onder controle. Wereldwijd zijn er 67 miljoen besmettingen geregistreerd en 1½ miljoen doden. Daarvan in de VS 67 miljoen en 287.812 doden. In Nederland stijgt het aantal besmettingen de laatste dagen weer.
Tot 10.00 uur zondagochtend zijn bij het RIVM 6814 nieuwe coronabesmettingen gemeld. Er zijn 160 nieuwe coronapatiënten op de verpleegafdeling van ziekenhuizen opgenomen, meldt het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding. In totaal liggen nu 1641 covidpatiënten in het ziekenhuis, van wie 469 op de IC.

De Verenigde Staten, het land dat wereldwijd het hardst door de pandemie is getroffen, telt in totaal 15 miljoen besmettingen en 287.812 doden. De afgelopen weken werd al meerdere malen de grens van nieuwe besmettingen overschreden: die dagscore staat nu op 229.077 en meer dan 2500 doden. Nog nooit was het aantal zo hoog. Ziekenhuisopnames nemen met name toe in de vier meest dichtbevolkte staten (Californië, Florida, New York en Texas), merkt het Covid Tracking Project op. Amerikaanse gezondheidsfunctionarissen waarschuwden al eerder voor ‘een uitbraak bovenop een uitbraak’ omdat vorig week miljoenen Amerikanen, tegen het advies van de landelijke gezondheidsdienst CDC in, naar hun familie afreisden om de feestdag Thanksgiving te vieren.
Frontberichten
Ieder jaar weer groeit onze taal met nieuwe woorden. Dit jaar met de ‘anderhalvemetersamenleving’, ‘stekkergekte’, ‘klimaatwanhoper’ en ‘infodemie’. Covid is een eenzaamheidsvirus dat een testsamenleving heeft gevormd, als gevolg van zelfquartaine. We zijn coronamoe, waardoor er lockdownfeestjes worden gevierd door covidioten. Ouderen kregen raambezoek, leven in een uitsluitingscultuur en communiceren door middel van viruswappies.

Een week geleden heeft het Parool en Geen Stijl een media offensief gestart tegen het Forum voor Democratie. In eerste instantie namen alle andere media het over. Maar de vraag was hoe ernstig waren de uitspraken die Baudet op 25 november in besloten kring op een partij-etentje deed met 9 kaderleden. Hij zou anti-semitische uitspraken hebben gedaan en hij zou onvoldoende kritisch hebben gereageerd op uitspraken binnen de JfvD die zouden kunnen verwijzen naar uitspraken van rechtse actiegroepen. Joodse gemeenschappen wereldwijd hebben bescherming afgedwongen tegen beschimpingen, tegen vragen over hun handelen en tegen kritische aantijgingen van de Joodse dictatuur van het kapitalisme en de neoliberale vertalingen daarvan in het financieel/economische en monetaire beleid in de westerse wereld. Het lijkt erop dat Baudet pootje gelicht moest worden. Hij leek een gemakkelijk slachtoffer. Even leek het erop dat hij helemaal alleen stond, maar zijn achterban bleef achter hem staan: 76,29% van de 36.488 uitgebrachte stemmen (81,05% van de 45020 stemgerechtigde leden) stemde ‘Baudet’. Maar de tegenstanders leggen zich daar niet bij neer: hackers zouden de uitslag hebben gemanipuleerd, Het referendum zou onrechtmatig zijn, omdat het Bestuur hem deze week geroyeerd had als lid en hem uit het Bestuur had gezet, dat achter de rug van Baudet had plaatsgevonden. Hem wordt ‘wanbeheer’ verweten. De voortekenen voor de verkiezingen, schrijft het Parool, zijn verre van gunstig. Had de VVD gedacht van de onrust van het FvD garen te spinnen?

Ik lees al enkele weken, iedere dag wel een paar hoofdstukken, in het boek ‘De eeuw van mijn vader’ van de historicus Geert Mak. Het boek geeft behalve inzicht in de religieuze ontwikkelingen waarin de familie Mak 120 jaar geleden verkeerde, ook aandacht aan andere aspecten. Interessanter zijn de familiaire ontwikkelingen waarin de zeilmakerij in Schiedam van de familie en het verblijf van zijn vader Catrinus, die dominee was van 1931 tot 1946 in Medan (Sumatra), met zijn gezin worden beschreven. In het boek wordt ook aandacht geschonken aan de politicus Dr Hendrik Colijn (1869-1944), gereformeerd, officier in het KNIL, Militaire Willems Orde. In 1910 werd hij lid van de Tweede Kamer namens de Anti-Revolutionaire Partij (ARP). In 1914 sloot hij een 10-jarig miljoenencontract met de Bataafse Petroleum Maatschappij. In de periode van 1911 tot 1939 was hij in de politiek werkzaam onder andere als minister en later als premier in 5 kabinetten. Op 11 maart 1936 hield hij een befaamde radiotoespraak. Hij wees op de internationale spanningen, die waren ontstaan na de Duitse bezetting van het Rijnland, hetgeen een schending was van het Verdrag van Locarno, en kondigde aan dat de winterlichting ’35 langer onder de wapenen zou blijven. Dit was, aldus Colijn, slechts uit voorzorg. “Daarom maan ik nog eens aan om zich niet te laten verontrusten.” Hij beëindigde zijn radiorede zo: “Ik verzoek den luisteraars dan ook om wanneer ze straks hunne legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als ze dat ook andere nachten doen. Er is voorshands nog geen enkele reden om werkelijk ongerust te zijn. En daarmee, geachte luisteraars, laat ik u over aan de verpozing die de radio u pleegt te bieden. Goedenavond.” De beschrijving die Geert Mak geeft over hem doet mij sterk denken aan onze huidige premier Mark Rutte. Beiden zijn afkomstig uit het bedrijfsleven en beiden regeerden in een periode van een economische krimp. Beiden waren sprekers met overtuigingskracht, dat vertrouwen uitstraalde waar een meerderheid van het volk naar snakte in onzekere tijden. Beiden zijn leiders die hun beleid voer(d)en gericht op belangenbehartiging van macht, vermogen en opgebouwde waarden in het verleden en mis(s/t)en een visie op de toekomst, op een wereld voor de jongeren. Joop den Uil noemde Colijn later een ‘domme man’. En hoe zal onze premier het politieke strijdveld ‘ooit’ verlaten?

Overwegingen

Op https://www.nrc.nl/nieuws/2020/12/02/kunstenaars-moeten-vanuit-een-ethischer-invalshoek-gaan-werken-a4022353, schonk deze week het NRC in een Cultureel supplement aandacht aan de toekenning van de Grote Prins Claus Prijs 2020 aan de Ghanese beeldend kunstenaar Ibrahim Mahama. Hij kreeg de prijs, €100.000, tijdens een online uitreiking. Het Prins Claus Fonds kent jaarlijks diverse prijzen toe aan kunstenaars en intellectuelen uit waardering voor de kwaliteit van hun werk en hun verdienste voor de ontwikkeling van hun samenleving. De prijzen zijn bestemd voor personen, groepen en organisaties die voornamelijk gevestigd zijn in Afrika, Azië, Latijns-Amerika en de Caraïben. Ibrahim Mahama (Tamale, 1987), die in Europa vooral bekend is vanwege zijn installaties met juten zakken en ingepakte gebouwen, vraagt in zijn werk aandacht voor falende systemen. Met de gerecyclede zakken toont hij de verbinding van de geschiedenis over de verschillende continenten en de armoede waar de hergebruikte zakken voor staan. Daarnaast richtte hij in de Ghanese stad Tamale het culturele centrum Savannah Centre for Contemporary Art op. De mensheid is op haar slechtst geweest, de afgelopen eeuwen”, zegt de geëngageerde Ghanese kunstenaar. Toch is hij optimistisch over de toekomst, en denkt die als kunstenaar te kunnen veranderen. In zijn werk gaat het Mahama om falende systemen en om geschiedenissen van mislukkingen. De bevordering van de cultuur zit in de manier waarop hij zijn werken uitvoert: samen met anderen. Een verdeeld verleden is relevant „omdat leefomstandigheden niet aan grenzen zijn gebonden. Er zijn genoeg momenten in de geschiedenis waar huidskleur er niet toe deed. Toen Afrika werd gekoloniseerd, leefden er in Europa veel mensen onder vergelijkbare omstandigheden. Over het geheel genomen, in elke tijd, heeft het grootste deel van de wereldbevolking het moeilijk. Deze tijd vraagt meer dan ooit dat we ontsnappen aan de individualistische, kapitalistische benadering. We moeten op zoek naar manieren om de levens van mensen over de hele wereld te verbeteren. Ik ben opgegroeid in een tijd dat veel overheidstaken geprivatiseerd zijn. Dat is verwoestend geweest, en die achtergrond, die geschiedenis, is bepalend voor mijn werk en heeft dus invloed op mijn kunstopvattingen. De afgelopen eeuw hebben we het niet geweldig gedaan. Dat moet beter kunnen.” De politieke boodschap in mijn werk is eigenlijk altijd hetzelfde. Komend voorjaar zal er werk van hem te zien zijn bij de kunstmanifestatie Sonsbeek in Arnhem. „Daar plaats ik mijn installatie The Parliament of Ghosts. Ik heb er twee eerder gemaakt: eentje in Ghana, dat is een stenen gebouw in mijn studio, en een in Manchester. Daar plaatste ik oude stoelen uit Ghanese treinwagons die ooit uit Manchester en Leeds kwamen, er stonden gevulde archiefkasten bij. Ik ben geïnteresseerd in verlaten plekken, die economisch of maatschappelijk mislukt zijn. Ik vond dat ook wel gepast, met de Brexit op komst. Ik vind het namelijk weinig gevoelig dat je na eeuwen van exploitatie overzee nu je grenzen dichtgooit. Er is een gedeelde geschiedenis en deze tijd vraagt om pogingen de boel juist bij elkaar te houden.”

Minder banen, en daarmee minder filialen, kantoren en geldautomaten: het instituut bank erodeert. Wat is er nog over van de rollen die de ooit zo deftige bank vervulde? ‘Wat je niet vertrouwt, mijd je.’ Het is de kop van een artikel in het Parool van Herman Stil. Hebben banken nog altijd de dienstverlenende functie aan de samenleving, die het ooit had of zijn banken de gokpaleizen van de nieuwe tijd? Een groot aantal mensen wordt door sanerende banken in een hoek geduwd waar ze niet willen zitten,” zegt Sven Stijnman. “Er is een grote groep die echt afhaakt.” In recordtijd kreeg seniorenorganisatie KBO-PCOB vorige maand 800 klachten over gesloten bankfilialen en verdwenen dienstverlening. “Vooral persoonlijk contact wordt gemist,” zegt Stijnman, “dat je als klant wordt gezien, als mens. Onze leden vinden het niet prettig moeilijke zaken online te regelen.” Het zijn lang niet alleen ouderen, die daar last van hebben, ook laagopgeleiden, gezinnen met een migratieachtergrond en licht verstandelijk beperkten, jongeren en zzp’ers. “Het gaat om álle mensen die niet financieel zelfredzaam zijn,” zegt Karin Radstaak van budgetadviseur Nibud. “Jongeren weten vaak niet wat de bank voor hen kan doen, zoals hulp bij betalingsachterstand. Je moet overal zelf achteraan. Je gaat niet op zoek naar iets waarvan je niet weet dat het bestaat.” 90% van de bankklanten internetbankiert volgens Betaalvereniging Nederland, 10% dus niet. “Je krijgt wel contact via mail, sms of app,” aldus Radstaak. “Maar dat moeten we wantrouwen vanwege alle fraudegevallen. Als je iets niet vertrouwt, ga je het mijden.” De mensen die de hulp het hardst nodig hebben, ontberen vaak de vaardigheden om er gebruik van te maken. Zo is het aantal mensen met geldproblemen dat in deze coronatijd bijstand zoekt, opvallend laag. “Driekwart van de schuldhulpverleners heeft moeite kwetsbare groepen te bereiken,” aldus een woordvoerder van schuldhulpkoepel NVVK. Vanwege corona moeten contacten via computer of smartphone, wat voor veel mensen in betalingsproblemen een drempel te hoog is. ABN Amro gaat een prachttoekomst tegemoet, in de plannen die de nieuwe topman Robert Swaak deze week presenteerde. Maar wel met zo’n 3000 medewerkers minder. ABN verwacht dat het de komende vier jaar lukt ongeveer de helft van het banenverlies op te vangen via natuurlijk verloop. Dat betekent nog altijd dat 1500 mensen omscholing, outplacement of ontslag boven het hoofd hangt. Ooit boden banken een baan voor het leven, nu schotelen ze hun werknemers een toekomsttombola voor. Sinds 2008 verlaten meer mensen de financiële wereld dan erin starten. Volgens het CBS zijn er nu net meer dan 200.000 vaste banen in de financiële wereld, 65.000 minder dan toen. Ook het aantal zzp’ers – nu 6000 – daalt. Voor vertrekkers zijn de vooruitzichten somber. Twee op de vijf bankmedewerkers die tussen 2008 en 2019 werd ontslagen, kwamen terecht in de WW. De rest vond een andere baan, vooral als financieel specialist of econoom. Traditionele toevluchtsoorden als boekhouder, administratief medewerker en financieel manager zijn meer en meer uit de gratie. Wie blijft, loopt aan tegen een uitgehold werkpalet, ziet bestuurder Robert Wonnink van CNV Vakmensen. “Zo dreigen filiaalmedewerkers van Rabobank van achter de balie bij een callcenter terecht te komen. Dat is voor die mensen een schrikbeeld. Het lijkt misschien dezelfde functie, maar de beleving is totaal anders. Het contact is afstandelijk, het is echt een andere manier van werken. Als je daar tegen je zin terechtkomt, zorgt dat voor veel frustratie en negatief sentiment. Bij een eerdere reorganisatie heeft Rabobank daar pijnlijke lessen uit geleerd.” ABN-klant in Amsterdam-Oost? Ga in het vervolg naar het ABN Amro filiaal in Buitenveldert of – ook uit de buurt – Amstelveen. Dat kregen klanten van het filiaal aan de Middenweg te horen toen ABN Amro dit jaar de laatste vestiging in Oost sloot. Banken worden onzichtbaar. Niet alleen hun kantoorkolossen en filialen verdwijnen, ook hun flappentappen. Ze maken plaats voor de unisex Geldmaat. Deels. Voor de ruim 7000 bankautomaten komen 5300 knalgele Geldmaten terug. Omdat we, zeggen bankiers, steeds minder geld pinnen. Maar komt dat niet doordat er steeds minder geldautomaten zijn? Vijf jaar gelden konden we nog op 11.000 plekken geld uit de muur halen. Wie neemt de plek van de banken in de hoofdstad in? Fitness, in het geval van de Middenweg. Maar vaak, zoals in de Sumatrastraat, resteert een grijze muur met een pinautomaat. Of, zoals na het vertrek van ABN aan het Scheldeplein, een dichtgeplakte ruimte. Vertrekkende banken zullen het straatbeeld definitief veranderen, zegt Etienne van Unen van vastgoedadviseur Colliers. “Bankzaken zaten vaak 50, 60 jaar op hun plek,” zegt hij. “Vaak op iconische locaties in binnensteden.” Neem de Rabobankvestiging op de hoek van Dam en Kalverstraat. “Dáár wil de internationale winkelwereld wel zitten. En dan zijn ze best bereid de bank sleutelgeld te betalen.” Op het Scheldeplein ziet hij graag horeca. “Ik heb daar wel klanten voor. En lege bankpanden in dorpen lenen zich voor combinaties van foodwinkels, restaurants en soms zelfs hotels.” Banken moeten daarbij wel hun verantwoordelijkheid nemen. “Ze zijn nu nauwelijks bereid horeca of winkels te financieren, ook niet als het geld nodig is voor de verbouwing en exploitatie van een oud bankfiliaal.” Eerst een kanttekening over de bereikbaarheid van de halve staatsbank ABN Amro: die krijgt van mij geen voldoende. Ik heb daar in het verleden al eens een klacht over ingediend bij de AFM. Pas toen ik een jurist in de arm nam werd het probleem opgelost en kwam er een financiële vergoeding op tafel. Deze week had ik een vraag over een afgekeurde transactie. Communicatie met de Klantenservice is beperkt tot de telefoon. Als je daarover wil praten op het lokale bankkantoor kan dat niet zonder dat je daarvoor eerst een afspraak hebt gemaakt. Drie dagen heb ik telefoonnummer 0900 9216 gebeld. Drie keer kreeg ik te horen dat er zoveel mensen in de wacht stonden dat ik het later nog maar eens moest proberen. Ofwel er zijn veel klanten met vragen dan wel er zijn te weinig mensen ingezet om die te woord te staan! Het zijn de sociaal/maatschappelijke gevolgen van technische ontwikkelingen die hier aan de orde komen, die naadloos passen in een reorganisatie van samenlevingen wereldwijd. Daar valt niet aan te ontkomen. De opdracht aan onze bestuurders onder aanvoering van sergeant Rutte is die omwenteling te ondersteunen, door werkgevers en werknemers daarin te begeleiden en dat over te laten aan het vrije markt denken. Verder moet de overheid de positie van de monetaire beleidsmakers gaan herpositioneren. Zij bepalen op hoofdlijnen onze welvaart en onze toekomst. Daarbij moet worden meegenomen de positie van het bankwezen. Moeten we blijven accepteren dat financiële instellingen, zoals verzekeraars, banken en institutionele beleggers, zoals onze pensioenfondsen, dienstbaar moeten zijn aan de neoliberale doelstellingen? Een thema om deze maand over na te denken.

De Telegraaf vraagt zich af of er sprake is van onrust in het CDA. Wordt het ooit wel wat met Hugo de Jonge als politiek leider van de Christen Democraten? Hij zou te weinig gezag uitstralen. Is hij wel in staat om naast het corona-dossier, het politieke stokje over te nemen in de stijl van Dries, Ruud, Jan-Peter en Sybrand? Moet hij geen keuze maken tussen het corona-dossier en zijn politieke ambities? Beiden kunnen leiden tot een verkiezingsverlies of de overname van het politiek leiderschap door Pieter, die een ‘goede’ verliezer werd in het referendum. De tijd zal het leren. Een Koningsdrama vraagt de Telegraaf zich af!

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 dec 2020; week 49: AEX 615,67; Bel20 3.726,86; CAC40 5.609,15; DAX30 13.298,96335,68; FTSE 100 6.550,23; SMI 10.364,50; RTS (Rusland) 1.357,39; SXXP (Stoxx Europe); DJIA 30.218,26; NY-Nasdaq 100 12.528,48; Nikkei 26.751,24; Hang Seng 26.835,92; All Ords 6.865,30; SSEC 3.444,58; €/$1.212; BTC/USD $18.885,50; 1 troy ounce goud $1.838,10, dat is €48.713,06 per kilo; 3 maands Euribor -0,532%; 1 weeks -0,552%; 1 mnds -0,545%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,464%; 10 jaar VS 0,9758%; 10 jaar Belgische Staat -0,351%; 10 jaar Duitse Staat -0,544%; 10 jaar Franse Staat -0,307%; 10 jaar VK 0,347%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,507%; 10 jaar Japan 0,0206%; Spanje 0,081%; 10 jaar Italië 0,624%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,496.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden deze week weer licht hoger nadat Joe Biden de 46e president van de VS zou worden. Ik twijfel of dat enthousiasme wel terecht is, want de VS verkeren momenteel in een kritische fase. Zou uiteindelijk Trump toch in het Witte Huis blijven dan is een forse koersreactie mogelijk. Het corona-virus is nog altijd niet onder controle, de besmettingen waren met de helft gedaald maar stijgen weer, de dollar verloor twee cent en de bitcoin steeg weer. De BTC ging in een rally richting de $20.000 maar hield dat niveau niet vast. Slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en slechte verwachtingen voor de werkgelegenheid, en het aantal faillissementen, de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van corona, bepalen de sfeer. De goudprijs in $$ steeg weer en de rente steeg weer, vooral het 30-jarige papier. Als gevolg van de goedkopere dollar steeg de rente daar. Trump heeft eerder al eens aangegeven dat daardoor de export van in dollars genoteerde producten zou stijgen. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,367%; Duitsland -0,123%; Nederland -0,063%; Frankrijk 0,392%; Japan 0,6514%; Spanje 0,9%; VK 0,919%; Canada 1,3227%; Italië 1,478%; VS 1,7409%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,748%; Nederland -0,697%; Zwitserland -0,689%; België -0,666%; Frankrijk -0,658%; Denemarken -0,606%; Spanje -0,376%; Japan -0,1102%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.