UPDATE 5/6 09 2020/547 Collector’s item

Mr Dr Ferdinand Bernhard Joseph (Ferd) Grapperhaus (Amsterdam, 8 november 1959) is een Nederlandse politicus, jurist en een voormalig advocaat. Sinds 26 oktober 2017 is hij minister van justitie en veiligheid en belast met het corona-dossier in het kabinet Rutte III voor het CDA. Hij is in politieke moeilijkheden gekomen door de bruiloftsceremonie op 22 augustus j.l. in Bloemendaal. Het huwelijk van de 60-jarige Ferd Grapperhaus met de 63 jarige Liesbeth Wytzes (columniste bij Elsevier) werd voltrokken door staatssecretaris van Justitie en veiligheid Ankie Broekers-Knol (VVD). De corona-regels, voor de handhaving waarvoor Grapperhaus verantwoordelijk is, werden aan de laars gelapt. Daarmee dacht hij weg te komen door ‘sorry, sorry, sorry’ te zeggen in de media en in de 2e Kamer. Iedereen maakt wel eens een foutje, nietwaar zei de premier ter vergoelijking. Maar de minister heeft een plaat voor zijn kop als hij denkt dat hij gewoon kan doorregeren Hij plaatst zichzelf boven de wet als een regent van de oude stijl. Zijn lichaamstaal sprak boekdelen tijdens het debat in de 2e Kamer op 2 september. Hij verloor alle credits die er nog over waren. De premier steunde hem door te stellen dat hij in het openbaar toch zijn excuses had aangeboden, een cultuurvorm van Rutte III. Grapperhaus denkt verder te kunnen regeren, ondanks de vrijwel de hele oppositie een motie van afkeuring steunde. Maar uiteindelijk beslist daar de politiek niet over maar het volk dat op 17 maart 2021 gaat stemmen. Ik vrees voor een forse klap voor het CDA (en misschien ook wel de andere 3 coalitiepartijen). Je kunt voor dezelfde overtreding van de corona-regels door burgers geen andere normen hanteren (boete en een aantekening in het strafblad) dan voor een bewindspersoon uit het kabinet Rutte III.

De president van De Nederlandsche Bank spreekt het volk toe

Prof. dr. K.H.W. Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB) sprak op de eerste dinsdag van september in zijn H.J. Schoo-lezing het volk toe, vanuit zijn visie op de actualiteit als centraal bankier. Door schulden kwijt te schelden en een permanent herstelfonds in te stellen, denkt hij de EU te kunnen redden: Brusselse dwang op Nederland om meer uit te geven; schuldkwijtschelding voor Italië en Griekenland en een permanent herstelfonds voor de zwakke eurolanden. DNB-president Klaas Knot maakt zich zorgen over de Europese Unie en rammelt aan de laatste heilige huisjes in de eurozone. Klaas Knot maakt zich zorgen. Best grote zorgen zelfs. Over de Europese Unie. Over de euro. Over ‘het draagvlak voor de Europese samenwerking’. Voor de Italiaan en Spanjaard is Brussel langzamerhand synoniem aan pijnlijke bezuinigingen. Voor de Nederlander en Duitser aan een immer malende geldpomp. Als we niet oppassen, waarschuwt de president van De Nederlandsche Bank, gaat de EU liefdeloos ten onder. ‘Kijk wat de Brexit ons leert: als tabloids drie decennia het beeld over de EU bepalen, een uiterst negatief beeld, en er is geen actief weerwoord van politici, dan zit een politiek ongeluk soms in een klein hoekje’, zegt hij in een telefonisch interview. Nu vind ik de situatie in Nederland niet vergelijkbaar met die in het Verenigd Koninkrijk, maar we moeten ook in Nederland blijven werken aan draagvlak voor de EU. Op basis van een nuchtere kosten-baten analyse concludeer ik dat voor Nederland de voordelen van de EU echt groter zijn dan de nadelen. Dan moeten we dat voordeel goed over het voetlicht brengen. En het profijt moet eerlijker verdeeld worden over de samenleving.’ De EU kampt met een ingebakken scheefgroei, analyseerde Knot (53) in de Schoo-lezing. Noordelijke landen profiteren veel meer van de interne markt en de euro dan de zuidelijke. Zonder correctie knapt het elastiek. ‘Als we geen effectieve remedie tegen die scheefgroei vinden, worden we steeds opnieuw geconfronteerd met een situatie zoals afgelopen maanden, waar in allerijl een Europees fonds wordt opgetuigd waarmee de sterkere landen bijspringen om de investeringen en economieën van de zwakkere broeders overeind te houden. Dat vergroot niet bepaald het draagvlak voor de EU. Dat is mijn boodschap: pas op het draagvlak! De discussie in Nederland focust te veel op de kosten van zo’n hulppakket, terwijl de veel grotere baten van de EU – zo’n 4% tot 9% van ons nationaal inkomen – als vanzelfsprekend worden aangenomen en daarom niet benoemd.’ Voor die scheefgroei in de eurozone tussen Noord en Zuid is van meet af aan gewaarschuwd. Hadden we niet beter de gulden gehouden? De euro was ook een politiek project. Duitsland mocht herenigen, maar zonder D-mark, Frankrijk kreeg zijn zo lang gewenste euro. Het is dus niet fair om met puur economische argumenten het besluit over de introductie van de euro te beoordelen. Voor Nederland geldt daarbovenop dat de euro ondanks zijn onevenwichtigheden duidelijke baten oplevert. Wij behoren tot de sterkere economieën met een hogere productiviteit die continu profiteren van de lage en stabiele eurokoers. Dat werpt onze export een voordeel in de schoot dat er niet zou zijn bij een steeds duurder wordende gulden.’ U zegt dat Nederlandse politici de voor- en nadelen van de EU eerlijk moeten benoemen. ‘Moed helpt daarbij’, citeert u voormalig Commissievoorzitter Delors. Waarom tonen Tweede Kamerleden en bewindslieden die moed niet? Dat gesprek moet u met de politici aangaan. Ik zie het als mijn taak om een nuchtere analyse van de kosten en baten te geven. Natuurlijk is de Brusselse besluitvorming niet optimaal. Maar dat sentiment moet ons niet afleiden van het feit dat de baten van deze imperfecte unie vele malen groter zijn dan de kosten. Je mag van onze politici verwachten dat ze handelen in het welbegrepen eigenbelang van de Nederlandse burgers.’ Vandaar mijn vraag: waarom tonen ze die moed niet? Omdat Brussel niet populair is. De EU wordt gezien als een bureaucratische moloch die onwelgevallige dingen over ons beslist. Daarop valt veel af te dingen, het is beslist niet mijn mening, maar de politiek gaat er iets te makkelijk in mee.’ Het verwijt van gebrek aan moed treft ook u. U bent uitgesproken kritisch over het ECB-beleid, zoomt gretig in op de nadelen voor de Nederlandse spaarder en Nederlandse pensioenfondsen en laat het Europese belang buiten beeld. Als de DNB-president geen enthousiasme voor de euro uitstraalt, waarom zou de burger dat wel hebben? Dat bredere verhaal hoort u nu van mij. Ik heb het ook met regelmaat in ons jaarverslag gezet. En daarbij: waar ik kritisch ben over het ECB-beleid, ben ik dat niet vanuit een Nederlands maar een Europees perspectief. Op korte termijn is het altijd aantrekkelijk meer geld in de economie te pompen, zoals de ECB doet, en de rente laag te houden. Op de lange termijn schaadt dat de groei.’ Bij vrijwel elke Europese crisis staat het bestaansrecht van de euro ter discussie. Niemand trok de gulden in twijfel als het even tegenzat. De euro voelt kennelijk niet als ‘van ons’. Waarom niet? Nou, vóór de euro was het ook bal bij elke crisis in het Europese monetaire stelsel (stelsel dat tussen 1979-1999 de wisselkoersen tussen nationale valuta afstemde, red.). De gulden stond niet ter discussie, maar wel de wisselkoers van de gulden ten opzichte van de D-mark en Franse frank. Ook toen waren er heftige discussies tijdens crisisweekeinden als over devaluaties werd onderhandeld. In de eurozone kan een land niet meer devalueren. Het is alles of niets als je ermee begint. Het enige alternatief is de boel opbreken.’ Medio juli besloten de regeringsleiders tijdens een marathontop tot een herstelfonds: €750 mrd voor de meest door corona getroffen landen. Een doorbraak? Dat herstelfonds is zeker waardevol. De zuidelijke landen hebben niet het geld om te investeren, nodig om die scheefgroei te beëindigen. Maar die investeringen moeten gepaard gaan met hervormingen, anders valt het geld niet in vruchtbare aarde. Landen moeten zelf de akker omploegen – hervormen. Dan ben ik ervan overtuigd dat dit herstelfonds echt een verschil maakt.’ U wilt de schuldregel uit het stabiliteitspact – maximaal 60% staatsschuld – in ere herstellen. Is dat realistisch nu bijna alle landen door dat plafond knallen? Nu zijn we bezig een grote brand te blussen. Terecht dat de begrotingsregels tijdelijk terzijde zijn geschoven. Er hoeft dit en volgend jaar niet bezuinigd te worden. Maar er komt een moment dat we terug moeten naar die begrotingsregels, of we het nu leuk vinden of niet: die 60% en de 3% voor het begrotingstekort staan gewoon in het Europees Verdrag. Een verdragswijziging is voorlopig een illusie. Er is wel een rethink nodig hoe we die 3% en 60% gaan naleven in de toekomst. Dan wil ik toch een paar lessen trekken uit verleden. Toen lag de nadruk veel te veel op 3% voor het tekort en te weinig op de 60% voor de schuld. Ik wil dat omdraaien, waarbij voor landen met een hoge schuld een striktere tekortgrens wordt gehanteerd.’ De 3 heilige huisjes en de oplossing ervoor van Klaas Knot.

1 Permanent herstelfonds: Premier Rutte bezwoer het na afloop van de marathon EU-top medio juli: het speciale Europese coronaherstelfonds is eenmalig en beperkt in tijd (zes jaar). Knot stelt dat de economische situatie in Italië en Griekenland zo beroerd is, dat deze landen ook na 2026 nog niet op eigen benen kunnen staan. Een permanent herstelfonds biedt dan soelaas. Nederland en Duitsland willen niets weten van zo’n permanente transfer van geld van Noord (betalers) naar Zuid (ontvangers).

2 Kwijtschelding schulden: Vaak geopperd tijdens de Griekse crisis: scheldt Athene een deel van zijn torenhoge staatsschuld kwijt (196% afgelopen mei), zodat het financiële ademruimte krijgt om te investeren. Ook populair in Italië (staatsschuld 158%). Wekt acuut hysterie en ongeloof op in Den Haag en Berlijn, staat immers haaks op de noordelijke begrotingsdiscipline. Mag ook niet volgens het Europees Verdrag. Knot noemt het niettemin als optie voor Rome en Athene: ‘Theoretisch gezien de beste.’

3 Verplichte begrotingsafstemming: Elk jaar adviseert de Europese Commissie alle eurolanden over noodzakelijke aanpassingen van hun begrotingsbeleid. Dit om een nieuwe Griekse crisis – slecht beleid in één land sleurt de hele eurozone naar de afgrond – te voorkomen. Zinvolle aanbevelingen die goeddeels door de lidstaten worden genegeerd. Knot wil nu dwang: wie niet luistert, krijgt geen EU-subsidies.

Dat klinkt als het oude recept van bezuinigen als het slecht gaat. Dat leidt niet tot de door u zo gewenste groei, integendeel. De staatsschuld hoeft niet naar nul. Er is niets mis met een schuld van 60%, er is voldoende vraag naar veilige staatsobligaties. Maar bij een schuld van meer dan 150% zoals Italië en Griekenland moet er een pad terug zijn naar 60%. Financiële markten zijn coulant als ze zien dat een land serieus hervormt. Dan vindt de schuld zijn weg naar de beleggers.’ U pleit ook voor meer afstemming van het begrotingsbeleid tussen de eurolanden. De Commissie vraagt Nederland al jaren zijn handelsoverschot te verlagen door meer geld uit te geven, dat is goed voor de hele eurozone. Moet Brussel dat kunnen opleggen? Het beste is een combinatie van wortel en stok, van belonen en verplichten. Ik vond het heel verstandig dat premier Rutte bij het herstelfonds eiste dat het geld gepaard moet gaan met hervormingen. Maar dat geldt dan ook voor ons. Nederland heeft een in het oog springend overschot op de lopende rekening. Een tijdelijk spaaroverschot kan prima in een vergrijzende samenleving, maar jaar in jaar uit zo’n overschot realiseren zoals Nederland, duidt op fundamentele problemen: bedrijven worden geprikkeld hun winsten op te potten en de loonstijging is te lang achtergebleven bij de productiviteitsgroei. Daar iets aan doen is in de eerste plaats in het belang van Nederland, maar het helpt ook om elders in Europa de groei aan te jagen.’ Moet Brussel dat dwingend opleggen? Ook Nederland krijgt EU-subsidies en ja, ook daar zouden hervormingen aan gekoppeld moeten worden. Zodat de aanbevelingen die de Commissie al een tijdje aan de Nederland richt ook concreet in daden worden omgezet.’ Het draagvlak voor de EU in Nederland staat onder druk omdat de baten vooral bij het bedrijfsleven terechtkomen. De EU is volgens veel werknemers een ondernemersfeestje, zegt u. Hoe trek je die oneerlijke verdeling recht? Terwijl het bedrijfsleven sterk profiteert van interne markt en lage eurokoers, concurreren overheden met elkaar op belastingtarieven om bedrijven te lokken. Daardoor neemt de belasting op kapitaal af en die op arbeid toe. Het zou goed zijn als we Europese afspraken maken over de vennootschapsbelasting. De race to the bottom voor de winstbelasting is geen verstandige route.’ Moet het veto van de lidstaten over belastingzaken worden afgeschaft? Dat is een politieke vraag. Vanuit economisch opzicht pleit er veel voor afstemming en coördinatie.’ U concludeert dat de staatsschuld van Italië en Griekenland dermate hoog is dat extra hulpmaatregelen nodig zijn. U stelt schuldkwijtschelding voor, een taboe voor Nederland, mede omdat de Griekse schuld inmiddels grotendeels in Europese handen is. Het is geen concreet voorstel, maar een optie die in je opkomt als je denkt: wat te doen met zo’n hoge schuldenlast? Ik geef aan dat het verre van probleemloos is. Bij een hoge schuld is kwijtschelding wellicht het effectiefst, maar tijdens de Griekse schuldafwaardering in 2012 hebben we gezien dat dan de Griekse banksector – die de Griekse staatsobligaties bezat – dreigde in te storten en alsnog gestut moest worden. Anders was Griekenland uit de eurozone gedrukt. Schuldherstructurering kan alleen onder strikte voorwaarden: het bezit van de obligaties moet gespreid zijn; er moet een eerlijke – lees: ge-de-po-li-ti-seerde – schuldhoudbaarheidsanalyse liggen; een firewall om besmetting van andere eurolanden te voorkomen; en, als andere eurolanden schuldeiser zijn, moet het Verdrag gewijzigd. Zeer complex dus.’ U noemt het niettemin als optie. Natuurlijk. Als je kampt met landen met een grote schuldenlast en lage groei zijn er maar een paar oplossingen. Kwijtschelding is er één, theoretisch gezien de beste. Ons leven zou er een stuk makkelijker op worden. Maar op dit moment wordt in de eurozone niet voldaan aan de randvoorwaarden.’ Uw tweede optie is het tijdelijke herstelfonds permanent maken. Ik hoor de Tweede Kamer al gillen. We hebben het nu één keer gedaan. Dat schept een precedent. Maar kijk naar landen met permanente geldtransfers als België en Italië, dat geeft weinig vreugde. Zowel bij de gevende partij die steeds moet inspringen als bij de ontvangende partij die steeds de hand moet ophouden. Staan de Walen te lachen als ze elk jaar bij de Vlamingen aankloppen? Die indruk heb ik niet.’ En als we Athene en Rome niet helpen? Dan staan we in de toekomst – wanneer precies weet ik niet – voor hetzelfde dilemma als in juli. Helpen we niet, dan bestaat de kans dat deze landen uit de eurozone vallen en de hele euro ontrafelt. Daarmee staan de baten van de EU op losse schroeven. Die baten zijn dusdanig groot voor Nederland, dat we net als nu opnieuw kiezen voor bijspringen. Dat is uit welbegrepen eigenbelang, los van enige emotie.’ (bron: VK) Dit interview met Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, vond plaats naar aanleiding van de 12de H.J. Schoo-lezing. Knot ging in op de economische crisis als gevolg van het corona-virus en het benoemen van wat nodig is voor herstel en duurzamere welvaart. Ik denk dat ze in politiek Den Haag niet zo gelukkig zijn met de uitspraken van de centrale bankier. Hij stelt zaken aan de orde waarover dit kabinet en de coalitiepartijen heel andere ideeën en doelstellingen hebben. Maar Knot is stellig in zijn uitspraken: de keuze is meer solidariteit dan wel een euro in gevaar. Zijn onderbouwing herken ik wel. De belangen van de rijke landen en de die van de arme staan diametraal en de inzet is de toekomst van Europa.

10 topeconomen geven hun mening over de financiële stand van zaken

Nederland heeft nog meer dan voldoende geld in kas voor tijdelijke steun aan de economie. Dat zeggen 10 topeconomen in interviews met het ING Economisch Bureau in aanloop naar Prinsjesdag op 15 september. Het kabinet heeft al steunpakketten aangekondigd om de schade van de corona-crisis te ondervangen. Het Centraal Planbureau becijferde eerder dat de staatsschuld als gevolg van die steun zal oplopen tot meer dan 60% van het bbp. Dat is volgens de economen een veilig niveau. Bovendien hoeft die staatsschuld pas op lange termijn afgebouwd te worden, of mogelijk zelfs helemaal niet. De economen zeggen dat de overheid met de steun de economische schade “terecht heeft beperkt”. Een deel van hen stelt voor om na de crisis de overheidsuitgaven te verlagen of belastingen te verhogen, om zo de opgehoogde staatsschuld weer af te bouwen. Dat zou pas moeten gebeuren als de economie weer op eigen benen kan staan. Maar een groter deel van de geïnterviewde economen vindt zulke ingrepen niet nodig. In het rapport schrijft ING dat grote ingrepen in de overheidsfinanciën dan ook “niet voor de hand liggen”. (bron: NOS) Dat deze topeconomen adviseren aan de overheid de economie te blijven ondersteunen en daarvoor de staatsschuld te laten oplopen tot >60% bbp roept vragen op. En wel om twee redenen: de OESO wijst overheden erop dat steunpakketten niet tot gevolg hebben dat bedrijven die geen of nauwelijks overlevingskansen hebben uit deze crisis te komen, zo lang mogelijk overeind worden gehouden. Dat is geld in een bodemloze put gooien, weggegooid geld. Natuurlijk moeten we investeren in de toekomst maar we moeten geen geld meer stoppen in de ‘oude economie’. Daar moet geen geld meer in gestopt worden, het geld moet naar de bedrijven van de ‘nieuwe economie’. Op deze wijze worden onze jongeren en toekomstige generatie opgezadeld met staatsschulden van de huidige generatie. De topeconomen kijken met een beperkte visie naar de oplossing van de huidige crisis door vooral geld te blijven steken in een ontwikkeling, waarvan we eigenlijk afscheid moeten nemen. Maar ik erken dat de toekomst veel onzekerheden kent, want de bouwmeesters zijn nog niet aan het werk gezet blauwdrukken daarvoor te ontwerpen. Ook onze topeconomen denken nog altijd in modellen die ooit resultaten hebben gegeven maar deze crisis is veel complexer en vraagt om een andere aanpak. Daar speelt ook een ander politiek en monetair beleid een belangrijke rol. Lees daarover ook wat Klaas Knot daarover zegt.

Koos Schwarz schrijft over dit onderwerp in Trouw onder de kop van “Tien economen kunnen zich goed vinden in de overheidsaanpak van de corona-crisis. De schuld mag oplopen, al was het om nog een crisis te voorkomen.” Het kabinet heeft er goed aan gedaan om de Nederlands economie, vooral bedrijven, te steunen. Dat de schuld van de overheid daardoor fors is gestegen, is geen probleem. Wel moet die steun ophouden als de coronacrisis voorbij is. Dit stellen tien economen met verstand van macro-economie en/of overheidsfinanciën – negen Nederlanders en een Belg – die door het Economisch Bureau van ING zijn gevraagd om hun visie te geven op de crisis en op de aanpak daarvan door de overheid. Omdat de coronacrisis (hopelijk) tijdelijk is en diep ingrijpt in de economie, is het goed dat de overheid het zekere voor het onzekere heeft genomen en ruimhartig de portemonnee heeft getrokken – alleen al met de eerste steunronde voor bedrijven die met flinke omzetverliezen kampen, was €8 mrd gemoeid. Zo zijn faillissementen en ontslagen voorkomen en konden veel bedrijven doorwerken, zij het soms op een lager pitje. Voorkomen is ook dat in de kern gezonde bedrijven zijn omgevallen. De werkloosheid is wel hard gestegen, maar als het Rijk niet was bijgesprongen, waren er sinds half maart veel meer mensen werkloos geworden. Na de eerste steunronde volgde de tweede – het UWV maakt binnenkort bekend hoeveel geld die kost – en een derde steunronde is al aangekondigd. Ook die hebben de instemming van de meeste door ING bevraagde economen, al twijfelen sommigen of het wel goed is dat bedrijven lang aan het infuus van de overheid liggen. Het gevaar bestaat dat de overheid bedrijven steunt die eigenlijk ongezond zijn of die de concurrentie op termijn niet meer aankunnen. Dat geldt bijvoorbeeld voor (fysieke) winkels die klanten verliezen aan online concurrenten, een verschijnsel dat al aan de gang was en dat door de corona-crisis is versterkt. Over de hogere overheidsschuld die het gevolg is van die steunoperaties maken de economen, onder wie Bas Jacobs, Sweder van Wijnbergen, Coen Teulings en Lex Hoogduin, zich vooralsnog geen zorgen. Nederland kan het hebben en de economie zal weer opveren als de crisis voorbij is. Daarbij is de rente laag – en soms zelfs negatief – en staat meer dan de helft van de overheidsschuld uit bij Nederlandse beleggers, vaak pensioenfondsen. De rente die de overheid over de schuld betaalt, komt dus voor een groot deel bij hen terecht. Als de overheid veel meer gaat lenen, bestaat wel het gevaar dat de rente gaat stijgen. Is er aan al dat lenen dan geen grens? Over het antwoord op die vraag verschillen de meningen. De EU heeft de grens voor zijn lidstaten vastgesteld: de schuld mag niet meer zijn dan 60% van het bruto nationaal product – veel EU-landen zijn die grens overigens allang voorbij. Sommige van de economen vinden dat de schuld tijdelijk wel hoger mag: 70% tot 90% bijvoorbeeld. Maar daarna moet-ie omlaag, al was het maar om een eventuele volgende crisis te kunnen opvangen. Voor andere economen mag de schuld zelfs wel hoger zijn. Zolang de overheid aan haar renteverplichtingen kan voldoen, is er in hun ogen geen probleem. Er zijn landen, Japan bijvoorbeeld, met een nog veel hogere schuld. De verwachting is overigens dat de Nederlandse schuld, ook na de steunpakketten, onder de 80% blijft. In fors bezuinigen ná de crisis zien de economen geen heil. In de vorige crisis begon de overheid te vroeg met bezuinigen en ondermijnde daarmee het economisch herstel. Als de corona-crisis eenmaal voorbij is, moet de steun wel stoppen, vinden de economen. Bij dat alles tekenen de geraadpleegde economen wel aan dat de onzekerheid groot is. Komt er een tweede lockdown? Een derde wellicht? Komt er een vaccin? En zo ja, wanneer? Nog iets waar de economen het over eens zijn: hoe langer de pandemie duurt, hoe groter de kans dat de economie permanente schade oploopt. Enkele kanttekeningen. Dat het kabinet de eerste klappen heeft opgevangen ondersteun ik, alleen moeten we bij de evaluatie wel nagaan of geen bedrijven overeind gehouden zijn, waarvan voor de corona-crisis al vaststond dat ze zouden omvallen. En dat is zeker wel het geval want het aantal faillissementen is gedaald en de toename van het aantal werkelozen valt mee. Die klap moet dus nog komen. Verder mag met het steungeld niet gaan naar al die ondernemingen die actief inzetten voor verduurzaming en vergroening. Want ook het geld naar bedrijven die voortgaan met de economische activiteiten van voor de corona-crisis zal uiteindelijk weggegooid geld zijn. Voor verstandige investeringen die ook ten gunste komen aan de nieuwe wereld van onze jongeren mag/moet de staatsschuld stijgen. Als volgende generaties die schulden moeten terugbetalen zullen ze ook de baten ervan krijgen. Ik adviseer de tien economen kennis te nemen van de Duurzame Troonrede van Prof Dr Jan Jonker. Ik vindt wel dat deze topeconomen teveel denken en redeneren langs de lijnen van modellen van de oude en voorbije economie. We leven met complexe ontwikkelingen, die met een eendimensionale aanpak kunnen worden opgelost. Om de staatsschuld van Nederland af te zetten tegen die van Japan met een compleet opgeblazen monetair beleid waarbij de BoJ de halve Japanse samenleving bezit doordat grote delen van de (staats)obligaties en aandelen door de centrale bank zijn opgekocht, is onzinnig. Daar moet onze toekomst niet liggen alhoewel het tot nadenken stemt dat kennelijk topeconomen dat als een oplossing zijn. Daarbij wordt geen woord gezegd over de uitspraken van deze week in de H.J. Schoo-lezing van Prof Dr Klaas Knot in relatie tot de ECB en de EU.

De Duurzame Troonrede 2020

Op de eerste dag van september sprak prof. dr. Jan Jonker, hoogleraar Strategie, aan de Radbout Universiteit, met de leeropdracht: Bedrijfskunde, in het bijzonder Duurzaam Ondernemen, de negende editie uit van De Duurzame Troonrede in Trouw. Zijn thema is: We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Ik citeer: Ons collectieve economische denken laat zich typeren als marktgedreven. Niet alleen waar het sec om ‘de’ economie gaat, maar op alle mogelijke terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg of natuur. Het is een economie die gebaseerd is op kopen en weggooien als hoogst bereikbare vorm van menselijk geluk. Een economie die in een steeds hoger tempo inteert op de reserves van de aarde. Zo is het tempo waarin nu diersoorten uitsterven even hoog als in de tijd dat dinosauriërs verdwenen. We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Als we de verdere ontwikkeling van deze tragedie niet stoppen, krijgt de biodiversiteit zo’n klap dat onze planeet onleefbaar wordt. De onverbiddelijke en onvermijdelijke conclusie is dat het axioma van een zuiver op rendement gericht marktdenken anno 2020 achterhaald is. We moeten onze obsessie met economische groei loslaten. We dienen onze economieën te gaan beheren op een manier die ons klimaat en onze natuurlijke hulpbronnen beschermt, ook al betekent dit minder, geen of zelfs negatieve groei. Het is daarbij ronduit naïef te denken dat we alleen op technologie kunnen vertrouwen om existentiële problemen, zoals klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en vervuiling, op te lossen. Onze levensstijl gebaseerd op overvloed ten koste van anderen, sociaal en ecologisch, moet veranderen. We hebben niets aan materiële welvaart als deze ten koste gaat van welzijn, ecologie en sociale inclusie. We moeten ons opnieuw organiseren.” Hij stelt de grote onderwerpen aan de orde voor de maatschappij van morgen en geeft aanwijzingen hoe we ‘het nieuwe normaal’ kunnen verwezenlijken. Wat gaan we doen met de miljarden aan staatssteun: oude zekerheden terughalen? Zouden we bedrijven niet veel scherper moeten beoordelen op de echte toegevoegde waarde die ze hebben voor de samenleving? We staan misschien wel ongewild op een kruispunt, een cruciaal keuzemoment. De pandemie is, hoe pijnlijk ook, misschien wel een blessing in disguise. In tijden van crisis kan in korte tijd een nieuwe basis voor de toekomst gecreëerd worden. Laten we dat moment vooral niet onbenut voorbij laten gaan door routineus terug te keren tot de economie die we al hadden. Laten we een nieuwe route kiezen op weg naar een economie waarin onze prachtige planeet en moedige mensen gezond en houdbaar samen kunnen leven. Wij leven in een georganiseerde maatschappij. Die is in de afgelopen decennia versmald tot denken in termen van markten, rendement en efficiëntie. Misschien is er daarom wel €4 mrd voor de KLM, en applaus, bedankkaartjes en een koekje voor de mensen in de zorg. De pandemie laat zien dat we naast het denken in markten ook weer het ‘menszijn’, het er voor elkaar zijn, waarderen en daarin willen investeren. Ons collectieve economische denken laat zich typeren als marktgedreven. Niet alleen waar het sec om ‘de’ economie gaat, maar op alle mogelijke terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg of natuur. Het is een economie die gebaseerd is op kopen en weggooien als hoogst bereikbare vorm van menselijk geluk. Een economie die in een steeds hoger tempo inteert op de reserves van de aarde. Zo is het tempo waarin nu diersoorten uitsterven even hoog als in de tijd dat dinosauriërs verdwenen. We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Als we de verdere ontwikkeling van deze tragedie niet stoppen, krijgt de biodiversiteit zo’n klap dat onze planeet onleefbaar wordt. De onverbiddelijke en onvermijdelijke conclusie is dat het axioma van een zuiver op rendement gericht marktdenken anno 2020 achterhaald is. We moeten onze obsessie met economische groei loslaten. We dienen onze economieën te gaan beheren op een manier die ons klimaat en onze natuurlijke hulpbronnen beschermt, ook al betekent dit minder, geen of zelfs negatieve groei. Tot zover de citaten uit de Duurzame Troonrede, lees zijn oplossingen op https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/we-gaan-uit-naam-van-de-economie-de-natuur-met-een-kettingzaag-te-lijf-zeven-breekijzers-om-het-anders-te-doen~bdc06cbd/ .

Dr Philipp Blom

De coronacrisis heeft ons hardhandig duidelijk gemaakt dat menselijke wezens lang niet zo bijzonder en machtig zijn als ze denken, aldus de Duitse historicus, filisoof en schrijver Philipp Blom (1970, Hamburg, uit een Duitse vader en een Nederlandse moeder) in een interview met Nicole Lucas. Hij schrijft voor verschillende bekende kranten, waaronder The Independent, The Times Literary Supplement, Die Zeit, Frankfurter Allgemeine Zeitung en Vrij Nederland. Tot 1992 studeerde hij filosofie en judaïtiek aan de Universiteit van Wenen. Daarna studeerde hij aan de Universiteit van Oxford, waar hij in 1997 de titel van Doctor of Philosophy behaalde. In het Nederlands verschenen van hem onder meer De duizelingwekkende jaren, Europa 1900-1914 (2009), Het verdorven genootschap (2010), Alleen de wolken Cultuur en crisis in het Westen, 1918-1938 (2014), De opstand van de natuur (2017), Wat op het spel staat (2017) en Een Italiaanse reis. Een zoektocht naar de herkomst van mijn viool (2019). Zijn nieuwste publicatie heet Het grote wereldtoneel (Uitgeverij De Bezige Bij). Philipp Blom aarzelt even na de vraag hoe hij de afgelopen maanden, waarin een tot voor kort onbekend virus de hoofdrol opeiste op het wereldtoneel, heeft ervaren. “Ik werk net als een musicus, als er geen concerten zijn, zijn er ook geen centjes. Ik schrijf boeken, maar geef ook lezingen en colleges, spreek op festivals. Afgelopen jaar deed ik dat een stuk of tachtig keer, nu zit ik op drie. Anderzijds schiet ik niet meer van vliegveld naar vliegveld, dat is prettig. Het is een gekke positie waarin bij verkeert, licht hij toe. “Voor een historicus is dit een zeer boeiende tijd om te leven. Je ziet een breuk in een tijdvak. We leven in een kanteltijd, het kan de ene of de andere kant opvallen. We zitten vast in een economisch model dat niet veel langer goed kan gaan. Of het eindigt in een catastrofe met nieuwe pandemieën, oorlogen om toegang tot natuurlijke hulpbronnen, noem maar op. Of we gaan een andere kant op. Maar kantelen doet het, dat staat vast. En als je dan tegelijkertijd je leven een beetje bij elkaar moet zien te houden, wordt het ook beangstigend. Die twee zieltjes heb ik in mijn borst. En die vechten weleens met elkaar. Het is moeilijk een redelijke basis voor hoop te vinden, terwijl je weet hoe belangrijk dat is, zowel voor een individu als voor een maatschappij.” Drie jaar geleden trad de Duitser deels uit zijn rol van traditioneel historicus. In ‘Wat op het spel staat’ gaat het vooral over het nu en de toekomst (en een mogelijk gebrek daaraan) door klimaatverandering, automatisering en de uitholling van de democratie. In het eind augustus verschenen essay ‘Het grote wereldtoneel. Over de kracht van verbeelding in crisistijd’ gaat Blom daarop door. Geschreven ter gelegenheid van het 100ste jubileum van de Salzburger Festspiele was het eigenlijk al af toen er een pandemie uitbrak. Het leidde tot een extra hoofdstuk. “Corona is slechts een deel van een cascade aan ontwikkelingen, maar het zet mijn betoog extra kracht bij”, vertelt hij vanuit zijn werkkamer in Wenen. In het Nederlands, een taal waarmee hij is opgegroeid door zijn moeder. Covid-19 blijkt slecht nieuws te zijn voor de menselijke ijdelheid, schrijft u. “Een dom stukje DNA, afkomstig van een markt in China, blijkt binnen enkele dagen de hele wereldeconomie te kunnen verlammen. En de meest geavanceerde maatschappijen op slot te zetten. Omdat wij niet buiten de natuur staan. Menselijke wezens zijn lang niet zo bijzonder en machtig als ze zelf graag denken.” Het zit diep, het idee dat de mens een speciale positie inneemt. Blom legt de oorsprong ervan deels in de Bijbel en de opdracht aan Adam en Eva de aarde te onderwerpen en erover te heersen. “Wij zijn verheven boven de natuur, wij maken daar eigenlijk geen deel van uit. Wij zijn Gods lievelingscreaturen, de kroon op de schepping, en nemen daarom een heel andere positie in dan dieren, planten, andere organismen. Wij zijn de baas.” Deze zelfoverschatting was misschien geruime tijd nuttig, maar inmiddels zit de mensheid tegen de existentiële grens van die visie aan. In zijn essay schrijft hij: ‘Een snel toenemende technologie, een onverzadigbare honger naar grondstoffen en een angstaanjagend onvermogen om het afval te verwerken dat vooral rijke landen produceren, hebben het geheim van het succes van gisteren veranderd in een recept voor langzame zelfmoord vandaag.’ Nee, dat is niet overdreven, stelt Blom met nadruk. “‘We kappen en verbranden per minuut 30 voetbalvelden (dat zijn er 14.000 per dag) aan regenwoud om goedkope hamburgers te hebben of make-up. Het moet, want we hebben economische groei nodig, zeggen we. Maar je kunt gewoon zien: dat houdt een keer op. Als wij manieren vinden om te groeien, zonder al die negatieve effecten, prima, maar ik zie ze niet. We hebben weinig tijd meer om door te gaan zoals we dat doen. Vertrouwen op een technologie die alles oplost? Dat kan ook pas over honderd jaar zijn en dan zijn we er niet meer. Dat zou een intellectuele belediging zijn.” “We zijn een prachtige species, vol van ongelooflijke vaardigheden. We hebben Plato gehad, Mozart, Marie Curie. Maar collectief ageren we exact zoals gist. We vreten alles op wat we voor ons hebben totdat er niks meer is en dan verhongeren en stikken we. We hebben van andere species niets geleerd, wij zijn op hetzelfde pad als de primitiefste organismen. We zien dat, we weten dat, maar we doen er eigenlijk niets aan. Dat vind ik intellectueel beledigend.” Terwijl we denken dat we rationele wezens zijn. “Maar dat zijn we niet.” Rationeel, vrij om te kiezen, onafhankelijk van onze omgeving, van anderen, autark: dat is het beeld dat we van onszelf hebben gecreëerd, in dat verhaal leven we, aldus Blom. Maar het klopt niet. “Het gruwelijkste wat je kan doen is iemand in een isoleercel stoppen. Waarom zijn mensen bijna gek geworden tijdens de lockdown? Omdat ze contact nodig hebben met anderen, sociale interactie, verbinding. “Wij zijn primaten, een onderdeel van een immens systeem, veel minder belangrijk dan plankton. Ons lichaam leeft samen met biljoenen micro-organismen, ons DNA bevat het DNA van virussen en van de hele evolutionaire geschiedenis. We moeten echt radicaal herdenken wie wij zijn, wat een maatschappij kan en moet zijn, en hoe wij interageren met de natuur. Wij kunnen alleen overleven als we onze plaats vinden binnen de natuur.” “Paradoxaal genoeg biedt juist Covid-19 misschien een aanknopingspunt. “Het heeft ieders leven verstoord, het is een gedeelde ervaring. Mensen overal ter wereld ondervinden de effecten aan den lijve. Het is geen theoretisch probleem.” De coronacrisis heeft de wereld van velen op zijn kop gezet en dat is, in het licht van de geschiedenis, nou weer niet uniek. Blom verwijst in ‘Het grote wereldtoneel’ onder meer naar Europa’s ‘tweede Dertigjarige Oorlog’, de periode van de Twee Wereldoorlogen (1914-1945). De herinnering aan massamoord vormde de aanzet voor grote veranderingen: de ontwikkeling van de verzorgingsstaat, de stichting van de Europese Unie. Een gedeelde ervaring, een collectief trauma, zorgde voor ‘een krachtige impuls om wat gebeurd is niet nog eens te laten gebeuren’. Zover zijn we nu nog lang niet, erkent Blom, want een gedeelde ervaring is niet hetzelfde als een gedeelde interpretatie, zoals ook de hoogoplopende discussies in Nederland over het corona-virus laten zien. Toch ontleent Blom aan de recente ontwikkelingen een beetje hoop dat deze een ‘triggerpoint’ voor veranderingen kunnen zijn. Het is, natuurlijk, een kwestie van maatregelen om de uitstoot van CO2 te beperken, gebruik van plastic te beperken, afvalstromen te verminderen, los te komen van onze verslaving aan aardolie, noem het maar op. Maar er is meer. Blom: “Het is niet alleen noodzakelijk iets anders te doen, maar ook om iets anders te willen.” “We moeten andere beelden in ons hoofd vormen van wat het waard is om naar te streven, andere ideeën vormen over wie een held is, wie een schurk. Helden zijn helemaal niet slecht, die geven een beeld wat een maatschappij deugdelijk vindt, hoe een maatschappij het goede definieert. Misschien moet onze definitie anders zijn dan die nu is. Misschien is de held van het verhaal niet langer degene die het rijkste is, het meest kan consumeren. Gaan we succes zien in de manier waarop je met anderen omgaat, wat je voor anderen betekent. “Wat respect afdwingt in een samenleving kan heel snel veranderen. Zes jaar geleden gaf ik een lezing voor een groep scholieren in een kleine Duitse stad over het begin van de Eerste Wereldoorlog. Zestien, zeventien waren ze, het was vroeg in de ochtend, ze waren nog slaperig. Ik begon met de vraag: als Merkel morgen de oorlog verklaart aan Poetin, wie van jullie meldt zich dan vrijwillig? Ik werd aangekeken of ik gek was: wat een bizar idee. Terwijl hun overgrootvaders honderd jaar geleden zich juichend vrijwillig meldden voor de oorlog. En daar zitten maar drie generaties tussen. Er heeft zich in die tussentijd een enorme omslag voorgedaan. Het is mogelijk zulke morele instincten om te draaien. “Het gekke is: we zijn rijker dan ooit, maar we zijn niet gelukkiger dan ooit. En als we dat niet zijn, waarom gaan we dan zo door? Zijn er geen alternatieven?” Om misverstanden te voorkomen: Blom heeft het nadrukkelijk niet over (het vinden van) de weg naar de ideale maatschappij. “We komen echt niet in een samenleving van wijsgeren die allemaal deugdzame levens leiden. Zo zijn we nu eenmaal niet. We leven in een bizarre wereld, als je dat eenmaal ziet is het waard om daarover na te denken en erover te discussiëren. Niet alleen die ene filosoof in zijn ivoren toren, maar ook dichters, voetbalsterren en gewoon aan de keukentafel: is dit wat wij willen, is dit het echt waard om gewild te worden, maakt het ons gelukkig? Waar is het goede leven, wat is het goede leven. En die vraag heeft geen definitief antwoord. Maar we moeten wel de mogelijkheid creëren de wereld anders te denken en anders te voelen.” Ik heb deze visie op het verleden, het heden en de toekomst twee keer gelezen. Het geeft een beeld om over na te denken. Het materiële, de macht van de markt is verleden tijd, het fossiële tijdperk loopt op zijn laatste benen, we moeten ons richten op de toekomst. Dat geeft een goed gevoel. Maar, waarschuw ik, afbouw en de opbouw moet wel in een tempo plaatsvinden dat voor de bedrijven, de arbeiders en de ouderen te volgen is. Anders ontstaat er chaos. Geen afvallers, geen verliezers, alleen maar winnaars.

CPB en AFM vragen aandacht voor de slachtoffers van de financiële gevolgen van de corona-crisis

Het Centraal Planbureau en de Autoriteit Financiële Markten trekken aan de bel voor 100.000 huishoudens, die na een half jaar hun rekeningen niet meer betalen als ze door de corona-crisis hun inkomen zijn kwijtgeraakt. 73.000 huishoudens komen zelfs al na drie maanden in de knel. Vooral zelfstandigen zijn kwetsbaar. Volgens de onderzoekers moet de overheid nadenken over extra steun, bijvoorbeeld om te voorkomen dat mensen zich diep in de schulden steken. Veel mensen van wie het inkomen wegvalt, komen al snel geld te kort voor noodzakelijke ‘normale’ uitgaven voor zaken als wonen en eten. En als hun wasmachine kapot gaat of als ze met onverzekerde ziektekosten te maken krijgen, komen ze nog verder in het rood te staan. De groep die in de problemen dreigt te komen, is divers. Het grootste risico lopen alleenstaanden, mensen die in hun eentje het huishoudinkomen verdienen, en mensen met kinderen – want die zorgen voor hogere maandlasten. Ook jongeren zitten vaak in de hoek waar de klappen vallen. Vaak gaat het om mensen die sowieso al niet veel verdienden en dus nauwelijks een buffer hebben kunnen opbouwen. Misschien komen de ramingen van het aantal huishoudens in de knel zelfs nog te laag uit, waarschuwen CPB en AFM. Want in hun berekeningen zijn zij ervan uitgegaan dat mensen die hun inkomen verliezen minder belasting gaan betalen en hogere toeslagen krijgen en zo hun tekort weten te beperken. Maar de ervaring leert dat niet iedereen die recht heeft op een hogere toeslag die ook daadwerkelijk aanvraagt. Bovendien moeten aanvragers vaak tot het nieuwe kalenderjaar wachten. De onderzoekers laten nóg een waarschuwing horen: ook huishoudens die genoeg reserves hebben om het ondanks hun inkomensverlies een tijdje uit te zingen, lopen risico. In zulke huishoudens worden misschien buffers aangesproken die bedoeld zijn om tegenvallers te kunnen opvangen of die opzijgezet zijn als pensioen. Begrijpelijk, vinden de onderzoekers, ‘maar de oplossingen van vandaag kunnen de problemen van morgen zijn’. Op korte termijn al moet er extra inkomenssteun komen voor de kwetsbaarste groepen, zeggen CPB en AFM. Daarnaast wijzen zij op het gevaar van schulden. Voor gewoon consumptief krediet komen degenen die nu in de knel zitten al niet meer aanmerking, en het gevaar bestaat dat zij in zee gaan met illegale kredietverstrekkers, die woekerrentes vragen. De onderzoekers vinden dat de overheid zelf coulant moet optreden bij het innen van schulden, bijvoorbeeld door de Belastingdienst. Ook pleiten zij ervoor dat er meer geld wordt uitgetrokken voor hulp bij schuldsanering. De steunprogramma’s van de overheid zijn vooral gericht op het bedrijfsleven incl de dienstverlening, maar nu ondernemers ook werknemers met een vast contract mogen ontslaan ontstaat een hele nieuwe groep die in financiële problemen kunnen komen. Daar moet de overheid dezelfde royale steun aan verlenen als aan de bedrijven in problemen.

Frontberichten

Na maanden van dalende productie door de coronacrisis begint de industrie uit het dal te klimmen. De NEVI-index van inkoopmanagers is in augustus gestegen naar 52,3. Een waarde boven de 50 wijst op groei van de productie. Inkoopmanagers signaleren als eersten of de industriële productie groeit of krimpt en stemmen daar de inkoop van grondstoffen en onderdelen op af. In augustus nam het aantal exportorders toe, onder meer door groei in de Duitse industrie. De productie ligt nog wel ver onder het niveau van voor de crisis. De vraag blijft beperkt en veel bedrijven verwachten een langdurig lagere omzet.

Het economisch herstel van de eurozone heeft afgelopen maand niet doorgezet. Dat komt doordat het in de dienstensector niet goed ging, blijkt uit nieuwe cijfers van de Britse marktonderzoeker Markit. De index die het bureau hanteert, wordt gezien als goede graadmeter van de economische ontwikkeling. De marktonderzoeker heeft de bedrijvigheid gemeten in de industrie en de dienstensector in de eurozone. In augustus kwam de stand van de index uit op 51,9. Een stand boven de 50 duidt op groei, daaronder is er sprake van krimp. In juli was de stand nog 54,9. Er was in augustus dus nog wel sprake van groei, maar de nieuwe cijfers suggereren dat de eurozone nog lang niet op het niveau zit van voor de corona-crisis. (bron: NOS) De inkoopmanagers suggereren dat de productie in augustus weer boven de norm van 50, hetgeen duidt op een groei. Dat zal wel zo zijn want juli is bij uitstek een vakantiemaand en daarbij komt dat na 3 zwakke maanden het hier en daar wel wat beter gaat.

Kleding- en schoenenwinkels in Nederland zullen in 2021 nog niet zijn hersteld van de corona-crisis. Dat schrijft ABN Amro in een gepubliceerd rapport over de detailhandel. De bank verwacht dat de omzet van fysieke kledingwinkels dit jaar met 15% zal dalen. Voor schoenwinkels gaat het om een omzetdaling van 10%. Dat heeft volgens de bank te maken met het thuiswerken: Nederlanders hebben minder behoefte aan formele kleding. Vanwege de pandemie bleven veel klanten bovendien weg uit de winkelstraat. De online verkoop ging daarentegen wel omhoog, maar dat is volgens ABN Amro niet genoeg om de verliezen uit de fysieke winkels te compenseren. Ook autodealers krijgen zware klappen: voor die branche verwacht de bank een omzetdaling van 15%. Door de corona-crisis nam de omzet van de auto- en motorbranche in het tweede kwartaal af met ruim 25%, meldde het CBS al. Het herstel volgend jaar schat ABN Amro op maar 8%. (bron: NOS)

De Franse regering heeft zijn stimuleringsplan voor de Franse economie gepresenteerd. Het land maakt voor de komende paar jaar €100 mrd vrij. “Het geld is bedoeld om ervoor te zorgen dat de economie niet instort”, zei premier Jean Castex op de radio. Een deel van het bedrag gaat naar belastingverlagingen voor bedrijven en naar loonsubsidies. Met het plan hoopt het kabinet volgend jaar zeker 160.000 nieuwe banen te creëren. Frankrijk is door de coronacrisis terechtgekomen in de hevigste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog. De verwachting is dat de krimp dit jaar uitkomt op 11%. Het aantal nieuwe corona-besmettingen is gestegen naar 7000 per dag. (bron: NOS)

De corona-crisis bezorgt Nederlandse zorginstelligen een flinke financiële klap. Dat voorziet accountancykantoor EY op basis van de jaarverslagen van 453 zorginstellingen. Corona zorgt voor meer personeelskosten door extra zorg voor patiënten, uitval van personeel door ziekte, en door de inhuur van externe duurdere krachten. Tegelijkertijd leidt uitstel of afstel van behandelingen ertoe dat er minder geld binnenkomt. Ook is er minder ruimte door de anderhalvemeter-regel. Financieel gezonde instellingen gaan de crisis wel overleven denkt EY, maar wankele organisaties lopen wel risico. (bron: NOS) Dit nieuws komt niet als een verrassing, tijdens de eerste golf besmettingen met corona hebben zorginstellingen een topprestatie geleverd, maar tegelijkertijd viel veel van het ‘gewone werk’ een tijd stil. De financiële verliezen, die daar het gevolg van waren, werden niet dan wel niet helemaal gecompenseerd, waardoor de financiële reserves moesten worden aangesproken. EY meldt dat kennelijk niet alle getroffen zorginstellingen voldoende buffers hebben om de klappen op te vangen.

Sinds het begin van dit jaar staat de FED voor een grote uitdaging. De corona-crisis heeft de Amerikaanse economie hard geraakt, met als gevolg vraaguitval en een oplopende werkloosheid. Het gevaar bestaat dat de economie in een negatieve spiraal komt, die kan escaleren tot een deflatoire depressie. Een toename van het aantal faillissementen en wanbetalingen kan niet alleen de reële economie, maar ook de financiële sector onder druk zetten. De FED kondigde daarom nieuwe maatregelen aan om te voorkomen dat de economie in een deflatoire spiraal terechtkomt. Met steeds grotere opkoopprogramma’s voor staatsleningen en bedrijfsobligaties probeert ze de financiële markten in de juiste richting te duwen. Een bijkomend effect daarvan is de verwachting dat alles leidt tot meer inflatie. Daardoor zullen Amerikanen minder sparen en meer geld uitgeven, zo is de theorie. De praktijk blijkt echter een stuk weerbarstiger. Terwijl de stimuleringsprogramma’s van de FED de koersen van aandelen en obligaties naar recordhoogte brachten blijft de groei van de reële economie hopeloos achter. Door het corona-virus zijn economische vooruitzichten onzeker, waardoor consumenten de hand op de knip houden en ondernemers nieuwe investeringen uitstellen. De gevolgen daarvan zien we terug in de werkloosheid en een toename van het aantal wanbetalingen op hyputheken. De Amerikaanse centrale bank gooit het dus over een andere boeg om de economie te ondersteunen. Ze dreigt nu openlijk de inflatie aan te jagen, in de hoop dat consumenten meer gaan besteden en eindelijk dat geld van hun spaarrekening halen. De omloopsnelheid van het geld, dat een absoluut dieptepunt heeft bereikt, moet weer omhoog. Het probleem is dat de FED daar geen directe invloed op kan uitoefenen. Ze heeft niet de instrumenten om mensen te dwingen meer geld uit te geven. Daarom probeert ze de markt te imponeren, door te dreigen met een hogere inflatie. Hoe de centrale bank dat wil bereiken, dat blijft dan ook volstrekt onduidelijk. Het is dus nog maar de vraag of deze nieuwe strategie zal werken. (bron: Holland Gold)

Politiek leider van D66, Sigrid Kaag, stelt dat Nederland haar soevereiniteit moet opofferen aan Europa. Hoeveel politieke leiders zeggen haar dit na in verkiezingstijd? Ik breng in herinnering dat de Franse internationaal ambtenaar Jean Monnet, van 1919 tot 1923 was hij plaatsvervangend secretaris-generaal van de Volkenbond, voor WOII een mini Verenigde Naties, die, na WOII van oordeel was dat de nationale staten moesten opgaan in één groter Europees verband. Maar dat was toen nog niet haalbaar en het werd een overwegend intergouvernementeel instituut.
Overwegingen

In dit blog treft U een aantal beschouwingen aan van niet-politici over de stand van ons land, voorafgaand aan de Troonrede van 15 september aanstaande. Klaas Knot, die medeverantwoordelijkheid is voor het, in mijn ogen, desastreuze monetaire beleid van de ECB, deed ‘gewaagde’ uitspraken over het financiële beleid van de regeringsleiders en de relatie tot de EU. Dr Philipp Blom stelt dat onze Knappe Koppen (KK’s) besluiten nemen die op dat moment ‘slim’ lijken, maar achteraf het tegendeel blijken te zijn. “Een snel toenemende technologie, een onverzadigbare honger naar grondstoffen en een angstaanjagend onvermogen om het afval te verwerken dat vooral rijke landen produceren, hebben het geheim van het succes van gisteren veranderd in een recept voor langzame zelfmoord vandaag.“ De 10 topeconomen kijken naar de huidige problematiek met de kennis van gisteren, maar de actualiteit vraagt om een driedimensionale aanpak. We staan op een kruising van wegen, waaronder één doodlopende weg. Het CBS en AFM vragen de regering meer aandacht te besteden aan al die gezinnen die in financiële nood zijn geraakt en daar nog in terechtkomen. Daarom heb ik dit blog de titel meegegeven ‘Collector’s item’.

Het aantal corona-besmettingen blijft oplopen, dat signaal mogen we niet negeren. DFT meldt dat er een ontslaggolf op komst is, dat we door de euro van crisis naar crisis strompelen, dat KLM onder curatele van de moeder in Parijs is gesteld, eerder was er al een waarschuwing: Air France/KLM zwakke onderneming, veel indices staan in het rood. We leven in een tijd met grote onzekerheden en de vraag is hoe de Koning daarop, in de Troonrede met de visie van dit kabinet, daarop gaat reageren.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 sep 2020; week 36: AEX 540,27; Bel20 3.310,69; CAC40 4.965,07; DAX30 12.842,66; FTSE 100 5.799,08; SMI 10.161,50; RTS (Rusland) 1220,01; SXXP (Stoxx Europe 600) 361,93; DJIA 28.133,31; NY-Nasdaq 100 11.622,13; Nikkei 23.205,43; Hang Seng 24.695,45; All Ords 6.108,80; SSEC 3.3.55,37; €/$1.184; BTC/USD $10.548,26; 1 troy ounce goud $1.934,16, dat is €52.544,78 per kilo; 3 maands Euribor -0,48%; 1 weeks -0,532%; 1 mnds -0,512%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,362%; 10 jaar VS 0,6698%; 10 jaar Belgische Staat -0,215%; 10 jaar Duitse Staat -0,477%; 10 jaar Franse Staat -0,177%; 10 jaar VK 0,256%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,479%; 10 jaar Japan 0,035%; Spanje 0,344%; 10 jaar Italië 1,022%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,574.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 sep 2020; week 36: AEX 540,27; Bel20 3.310,69; CAC40 4.965,07; DAX30 12.842,66; FTSE 100 5.799,08; SMI 10.161,50; RTS (Rusland) 1220,01; SXXP (Stoxx Europe 600) 361,93; DJIA 28.133,31; NY-Nasdaq 100 11.622,13; Nikkei 23.205,43; Hang Seng 24.695,45; All Ords 6.108,80; SSEC 3.3.55,37; €/$1.184; BTC/USD $10.548,26; 1 troy ounce goud $1.934,16, dat is €52.544,78 per kilo; 3 maands Euribor -0,48%; 1 weeks -0,532%; 1 mnds -0,512%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,362%; 10 jaar VS 0,6698%; 10 jaar Belgische Staat -0,215%; 10 jaar Duitse Staat -0,477%; 10 jaar Franse Staat -0,177%; 10 jaar VK 0,256%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,479%; 10 jaar Japan 0,035%; Spanje 0,344%; 10 jaar Italië 1,022%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,574.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht dalend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS verkeert de dollar in ‘onrustig water’ als gevolg van de zware recessie waarin de economie verkeert. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere beleggingsproduct zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De goudprijs steeg weer wat maar de koers van €2040 half augustus j.l. is ver weg, de bitcoin daalde. De rentetarieven daalden opnieuw over een breed front. Een reden daarvoor heb ik niet, maar het is wel een wereldwijde trend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,297%; Duitsland -0,032%; Nederland -0,027%; Frankrijk 0,528%; Japan 0,6067%; VK 0,821%; Canada 1,0683%; Spanje 1,148%; VS 1,4022%; Italië 1,965%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,698%; Nederland -0,642%; België -0,589%; Frankrijk -0,58%; Denemarken -0,572%; Spanje -0,27%; Japan -0,0862%; VK -0,036%.

%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.