UPDATE 31122018/459 Sombere prognoses voor 2019

Saxo Bank publiceert tien waanzinnige voorspellingen voor 2019.

Deze worden samengesteld door econoom Steen Jakobsen. Hoe komt de cio van Saxo Bank tot deze uitgesproken voorspellingen? Roland Koopman spreekt in Beurs Inside met de uitgesproken top-econoom Steen Jakobsen. Hij verwacht dat Apple in 2019 Tesla zal overnemen en dat een zonnevlam twee biljoen (10 tot de 12e macht) aan schade zal veroorzaken. In gesprek met Roland legt Jakobsen uit hoe hij tot zijn zogenoemde ‘Outrageous Predictions’ [https://www.home.saxo/insights/news-and-research/thought-leadership/outrageous-predictions] komt en waarom ze deze voorspellingen doen. Want hoe groot is de kans nu echt dat Jeremy Corbyn prime minister van Groot-Brittannië wordt of dat de ECB de staatsschulden kwijtscheldt? (bron: RTLNieuws) Enkele onderbouwingen:

From Ancient Babylon to 1930s Europe, debt jubilees have been far more common than most of us may realise. As demonstrated by economists Carmen Reinhart and Ken Rogoff in their seminal work “This Time is Different: Eight Centuries of Financial Folly”, restructuring and write-offs have also played important roles in resolving financial crises. Contrary to what the Greek debt tragedy seen since 2010 would suggest, debt forgiveness has been very common in Europe. In the interwar period, jubilees swept across Europe to the tune of 50% of GDP for France, 36% of GDP for Italy, and 24% of
GDP for the United Kingdom. In 2019, the unsustainable level of public debt, a populist revolt, rising interest rates from European Central Bank tapering/lower liquidity and sluggish growth reopens
the European debate on how to get ahead of a new crisis. Italy is the key bellwether as it faces a massive maturity wall set to reach around €300 billion in refinancing over 2019 as interest rates spike. Quickly, Italian contagion sickens Europe’s banks as the EU lurches into recession. The ECB resorts to new TLTRO and forward guidance to limit the carnage, but it’s not enough and when contagion spreads to France, policymakers understand that the EU faces the abyss. Germany and the rest of core Europe, which refuses to let the Eurozone fall apart, have no other choice than to back monetisation. The Economic and Monetary Union extends a debt monetisation mandate to the ECB for all debt levels over 50% of GDP and guarantees the rest via a Eurobond scheme while moving the controversial Growth and Stability goalposts. A new fiscal rule allowing the first 3% of GDP in deficits to be mutualised in 2020 is adopted by EMU countries, with everything beyond subject to a periodic review by the European Commission linked to the state of the EU economy.

Auf wiedersehen, Mutti! Tariffs on German cars and a lack of digitalisation leaves Germany limping into a recession before the end of 2019. As well, Merkel declines to run for chancellor again, setting up a power struggle in German politics at a time when the country needs stability and a major transformation of Europe’s most powerful economy. A global leader for decades, Germany is struggling to upgrade its leveraging of modern technology. A 2017 study by the Organisation for Economic Co-operation and Development, for example, ranks Germany 29th out of 34 developed economies for high speed internet! The crown jewel of the German economy, representing a cool 14% of GDP, is its car industry. The German automotive world, however, is far behind in terms of its conversion to electric vehicles and the use of big data. When Merkel was in China in May, she was so stunned at the country’s production facilities that she asked for Chinese help to speed up German adaption of this critical export commodity. Maybe that’s why German car giants like Volkswagen and Daimler currently trade at a recession-like price-to-earnings ratio of six? The global car industry was supposed to be a growth juggernaut, registering 100 million cars sold in 2018. In the end, it only managed to unload 81 million cars, a mere 2% more than 2017 and well down from the 5-10% yearly growth rates that characterised the 2000s. By 2040, 55% of all new global car sales and 33% of the stock will be EVs. But Germany is only just starting the transformation to EV and is y ears behind, and stiffer US tariffs won’t make things any better for German supply chains or exports. 2019 will be the peak of anti-globalisation sentiment and will create a laser-like focus on costs, domestic markets and production, and the further use of big data and reduced pollution footprint – the exact opposite of the trends that have benefitted Germany since the 1980s. As such, we see a recession arriving as early as Q3’19.

At the December 2018 Federal Open Market Committee meeting, Federal Reserve chair Jerome Powell signs on with a slim majority of voters in favour of a rate hike, even as corporate credit spreads are spiking higher and equities are showing signs of strain. The hike is at least one too many and the US economy and US equities promptly drop off a cliff in Q1’19. Rather than riding to the rescue, the Powel l Fed indicates that it would be inappropriate to restart the serial bubble-blowing machine former Fed chair Alan Greenspan revved up as far back as the ‘90s. Instead of another incarnation of QE, the Powell Fed merely tinkers with the pace of quantitative tightening and a one-off rate cut. Powell argues that a clearing of bad debts could have long-term benefits. By the summer of 2019, with equities in a deep funk and the US yield curve having moved to outright inversion, an incensed President Trump fires Powell and appoints Minnesota Fed President Neel Kashkari in his stead. The ambitious Kashkari was the most consistent Fed dove and critic of tightening US monetary policy. He is less resistant to the idea of the Fed serving at the government’s pleasure and is soon dubbed ‘The Great Enabler’, setting President Trump up for a successful run at a second term in 2020 by promising a $5 trillion credit line to buy Treasury Secretary Mnuchin’s new zero-coupon perpetual bonds to fund Trump’s “beautiful” new infrastructure projects and force nominal US GDP back on the path it lost after the Great Financial Crisis. Under Kashkari’s bold nominal GDP forcing, nominal GDP growth rises at a 7% clip, with inflation running at 6% (even if reported at 3%), while Fed policy is all the way down at 1%. That enables deleveraging you can believe in via fin ancial repression to the great “joy of debtors and great detriment of savers.

Verlies DJIA op Kerstavond 653,17 punten

De AEX was de Kerstdagen ingegaan op 478,34 (-1,33%). Maar het was echt even schrikken op Eerste Kerstdag bij het opstaan. De DJIA was op Kerstavond met een verlies van 653 punten gesloten en de Nikkei was gedurende onze Kerstnacht 5,01% in waarde gedaald. Ik had in mijn Kerstblog al gemeld weinig goeds te moeten verwachten tijdens de Kerstdagen maar dit nieuws was veel indringender. De Dow-Jonesindex sloot de verkorte handelsdag 2,91% lager op 21.792,20. Nog nooit presteerde de Dow Jones zo slecht op kerstavond. Ook de brede S&P 500 zette een nieuw record neer. Die graadmeter leverde 2,7% in op 2351,10 punten. Techbeurs Nasdaq ging 2,2% omlaag tot 6192,92. De Japanse beurs is dinsdag diep in het rood gesloten. Beleggers verwerkten de zware verliezen op Wall Street van de afgelopen handelsdagen, de Amerikaanse shutdown en internationale economische zorgen. Ook de nieuwe aanval van de Amerikaanse president Donald Trump op zijn eigen centrale bank werkte door op het beurssentiment. De Federal Reserve is volgens Trump het enige probleem van de economie in zijn land. Trump twitterde: The only problem our economy has is the Fed. They don’t have a feel for the Market, they don’t understand necessary Trade Wars or Strong Dollars or even Democrat Shutdowns over Borders. The Fed is like a powerful golfer who can’t score because he has no touch – he can’t putt! Eerder zou Trump FED-baas Jerome Powell hebben willen ontslaan, maar dat werd weersproken. De Amerikaanse president blijft wel van mening dat de FED de rente te snel verhoogt. Trump: ,,Ik denk dat het wel weer zal worden rechtgetrokken. Ze verhogen de rentetarieven zo snel omdat ze geloven dat het goed is voor de economie. Maar ik denk dat ze het wel vrij snel zullen snappen”. Met andere woorden ‘ze moeten het lef niet hebben het huidige rentebeleid door te voeren, als ze niet naar mij luisteren zullen ze dat wel merken’. De Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin had zondag al gesproken met de zes grootste banken over de beursval. En dan is er nog de ‘shutdown’ van de federale overheid, door de weigering van de Democraten hem $5 mrd beschikbaar te stellen voor de financiering van een muur tussen Mexico en de VS. De belangrijke financiële markt in Tokio was maandag nog gesloten vanwege de verjaardag van de Japanse keizer. Er kon dus niet direct gereageerd worden op de Amerikaanse ontwikkelingen. Dinsdag eindigde de graadmeter 5,01% lager op 19.155,74 punten. Het was voor het eerst sinds september 2017 dat de index onder de 20.000 punten kwam en tijdens de sessie werd zelfs het laagste peil sinds mei van dat jaar op de borden gezet. Over de gehele linie stonden bedrijven in de min. Bij de grotere verliezers stonden concerns als Toyota, Sony en Nintendo. Die zijn sterk gebaat bij een goed lopende wereldhandel en consumentenvertrouwen. Handelaren spraken in commentaren van een ,,verkoopgolf” en ,,paniek”, bijna volledig veroorzaakt door ontwikkelingen op de Amerikaanse financiële markten.

Ik moest gelijk denken aan de theorie van de lange conjunctuurgolven, die in 1925-1928 werden gepubliceerd door de Russische econoom Nikolaj Kondratjev en ongeveer gelijktijdig door diverse andere economen. Ze werden naar Kondratjev vernoemd door de Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter, die Kondratjevs werk uitbouwde tot een theorie van innovatiecycli. Begin van de 20ste eeuw begonnen verscheidene economen op te merken dat er zich sinds het klassieke liberale denken van Adam Smith (1723-1790), Schotse econoom en verlichtingsfilosoof, die in 1776 het boek ‘The Wealth of Nation’ schreef over het kapitalisme en het liberalisme aan het begin van de Industriële Revolutie en die van mening was dat het nastreven van het eigen individuele belang ook in het grootste maatschappelijk belang zou resulteren, lange golfbewegingen vormden in de economie. De lange Kondratieffgolven hadden besloegen een tijdsduur van tussen de 60 en 80 jaar (er is ook een tijdsduur van 45 jaar bekend). Sinds de industriële revolutie zijn er vijf bekend en de zesde komt eraan: .

  • Industriële revolutie, gebaseerd op textielproductie en aanleg van kanalen – 1771

  • Tijdperk van stoom en spoorwegen, gebaseerd op stoomkracht en de trein – 1829

  • Tijdperk van staal en elektriciteit en chemie – 1875

  • Tijdperk van olie en de auto, gebaseerd op auto’s en wegen – 1908

  • Informatietijdperk, gebaseerd op computers, telecommunicatie en het internet – 1971

  • Het tijdperk van de algoritmen, kunstmatige Intelligentie, robotisering en duurzaamheid – 2018

In Europa bevinden wij ons thans aan een lange conjunctuurgolf die begon met de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog met behulp van Marshallgelden, van de Amerikanen, en eindigt met de transitie van eco 3.0 naar eco 4.0. Evenals in 1929 wordt het einde van een lange Golfbeweging aangekondigd met de vernietiging van waarden, die niet nodig zijn in de nieuwe economie. Alle lucht wordt eruit geblazen en dat doet pijn. We bevinden ons nu middenin die kapitaalvernietiging.

In de VK las ik een analyse over Trump versus Wall Street versus de FED. Amerikaanse presidenten worden afgerekend op de stijging of daling van de beurskoersen. Wanneer aandelen in waarde stijgen, wordt er automatisch welvaart gecreëerd. Trump roffelde zich tot aan het begin van de herfst nog graag op de borst als de koning van Wall Street. Vanaf het moment dat hij op 8 november 2016 werd gekozen tot 20 september van dit jaar braken de beurzen in New York record na record. De koersen – gemeten in de brede S&P500-index – stegen met liefst 37%. Dat bracht veel gratis geld in de economie. Maar sinds 20 september gaat het bergafwaarts – eerst langzaam en nu steeds sneller. De S&P500 is sindsdien met 19,8% gedaald. Een daling van 10% wordt een correctie genoemd, een daling van 20% een ‘berenmarkt’, hetgeen betekent dat beleggers hun vingers niet meer aan aandelen willen branden. Door de zogenoemde shutdown van veel Amerikaanse federale overheidsinstellingen dreigen de ‘beren’ (lees: de zwartkijkers) de ‘stieren’ (lees: de rasoptimisten) van de beurs te verbannen. De laatste berenmarkt dateert van 2008. Het gaat goed met de Amerikaanse economie: de groei van de Amerikaanse economie zal dit jaar uitkomen op 3,4%. Dat is hoger dan de gemiddelde groei sinds de Tweede Wereldoorlog van 3,2%. En het is twee keer zo hoog als de groei in de laatste tien jaar (gemiddeld 1,4%). Onder president Obama kwam de groei geen enkel jaar uit boven de 3%. Dus er mag nu van hoogconjunctuur worden gesproken. De werkloosheid in de VS bedraagt slechts 3,7% – het laagste percentage sinds 1969, zeggen de officiële cijfers, maar de werkelijkheid is veel groter. En ook de lonen gaan omhoog. Dit jaar zullen die met 3,1% stijgen – het hoogste percentage sinds 2009. Waarom maken de financiële markten zich dan toch zo ongerust? Beurzen kijken niet naar de dag van vandaag, maar naar de toekomst. En de euforie na de verkiezing van Trump is weg. De huidige groei is voor een groot deel te danken aan een belastingverlaging begin 2018 van liefst $1.500 mrd. Hierdoor konden bedrijven hun winstgevendheid opvoeren en hadden consumenten meer te besteden. Omdat die belastingverlaging niet gepaard ging met dalende uitgaven, leidde dat tot een stijging van overheidstekorten: de VS leven op de pof. En dat baart zorgen, vooral omdat de rentes stijgen. Daarnaast nemen de politieke risico’s toe. Er is weliswaar een pauze van drie maanden ingelast in de handelsoorlog met China, maar een oplossing is niet in zicht. En Trump kan het Congres niet meer naar zijn hand zetten sinds hij bij de tussentijdse verkiezingen van november de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden verloor. Zijn er ook signalen dat de groei vertraagt of dat zelfs een recessie in aantocht is? ‘What goes up, must come down’, zeggen Amerikanen. Na een periode van groei komt ontegenzeggelijk een periode van krimp. De beurs zelf is een goede (geen perfecte) thermometer van de economie. Maar van de 14 berenmarkten die er sinds 1940 zijn geweest eindigden er zeven in een recessie. Als de koersen dalen, worden bedrijven en consumenten pessimistischer. Ook omdat zij dit direct in hun portemonnee merken. Een ander slecht voorteken is dat de Amerikaanse huizenmarkt stagneert. De ineenstorting van de huizenmarkt was de oorzaak van de crisis in 2008. De woningverkopen zijn dit jaar met 7% gedaald. Ook de prijsstijgingen beginnen af te vlakken. Daarnaast is er ongerustheid over de omgekeerde rentestructuur, waarbij de korte rente hoger is dan de lange rente. Dit is een signaal dat de financiële markten ongerust zijn over de verdere toekomst. Een dergelijke omgekeerde rentestructuur ging vooraf aan zes van de zeven laatste recessies. Waarom is Trump nu zo boos op de FED en diens voorzitter Jerome Powell? In de eurozone en Japan is de officiële rente 0%. De FED, het stelsel van Amerika’s centrale banken, heeft afgelopen jaar vier keer de rente met een ¼% verhoogd tot 2,5%. Ook in 2019 wil de FED dat zeker nog twee keer gaan doen. Dit betekent dat lenen duurder wordt voor Amerikanen. Dat zou een van de oorzaken kunnen zijn voor een daling van de huizenprijzen. En ook voor lagere autoverkopen. Daarnaast is de FED bezig de geldmarkt te verkrappen. De obligaties die na de crisis in het kader van de kwantitatieve verruiming zijn opgekocht, worden nu langzaamaan weer verkocht. Hiermee ondermijnt de FED het beleid van Trump die ondanks de hoogconjunctuur toch de economie wil blijven stimuleren. De FED is onafhankelijk. Trump heeft zelf de huidige FED-voorzitter Jerome Powell benoemd, maar hij heeft geen machtsmiddelen om hem te ontslaan. De Amerikaanse president twitterde op kerstavond dat de FED ‘geen gevoel voor de markt’ heeft. Ook snapt de FED volgens hem niets van ‘noodzakelijke handelsoorlogen, de sterke dollar of zelfs Democratische shutdowns vanwege de grensmuur met Mexico’. Trump vergeleek de FED met een sterke golfer die heel hard en ver kan slaan, maar de finesse mist bij het putten. [interessante visie op de huidige situatie, maar het resultaat is wel dat de wereldwijde dalende aandelenprijzen de dekkingsgraden van onze pensioenfondsen in een lastige positie brengen als ze moeten besluiten pensioenuitkeringen te moeten gaan korten. En wat ook blijft in Japan en in de 19 eurolanden dat de rente dat op vermogen wordt vergoed door banken en waarmee financiële partijen rekenen niet veel meer en minder is dan nul. Dat verarmt de bevolking. Daarom kan de BoJ en de ECB het huidige beleid niet blijven uitvoeren: ze zullen terug moeten naar het verkopen van de enorme hoeveelheden staatspapier e.d. dat ze hebben ingekocht on het kader van de QE. En dat gaat dan het hele financiële stelsel op zijn kop zetten met alle risico’s die zo’n beleidswijziging met zich meebrengt: herwaardering valuta’s en stijgende rentes. Is dat (doem)scenario al te verwachten in 2019?] De vijfhonderd rijkste mensen op aarde verloren dit jaar gezamenlijk 451 miljard dollar. Dat komt voornamelijk door de dalende beurzen, want bedrijven deden het nog uitstekend, becijferde persbureau Bloomberg. Vorig jaar kregen de vijfhonderd rijksten er nog meer dan een biljoen dollar bij.

Warren Buffett’s advies aan beleggers

“Tijdens angstige periodes moet je twee dingen niet vergeten. Ten eerste, wijdverspreide angst is je vriend als een belegger, het helpt je goedkoop aandelen in te kopen of bij te kopen. Ten tweede, je eigen angst is je vijand. (…) “Beleggers die hoge en onnodige kosten vermijden en gewoon voor een langere periode belegd blijven in grote, conservatief gefinancierde Amerikaanse bedrijven zullen het vrijwel zeker goed doen”. Met andere woorden, raak niet in paniek, ga niet zomaar aandelen verkopen, want beleggen doe je voor de lange termijn. Buffett heeft een rotsvast vertrouwen in de kansen in de Verenigde Staten. Dat blijkt wel uit zijn brief aan beleggers in 2017. “Het Amerikaanse bedrijfsleven -en dus ook een mandje van aandelen- zal de komende jaren vrijwel zeker in waarde toenemen.” Zijn vertrouwen komt voort uit Amerikaanse innovatie en productiviteitswinsten. Verder uit de ondernemersgeest bij Amerikaanse bedrijven en op een overvloed aan kapitaal. Verder wees Buffett erop dat het onmogelijk is om te voorspellen wanneer economische crises zich zullen voordoen. Hij voegde toe dat crisisperiodes onvermijdelijk zijn. De aandelenmarkt beweegt niet in een rechte lijn. [ik wil wel reageren op de uitspraken van de succesvolle superbelegger Warren Buffett. Hij herleidt zijn stellingen door te kijken naar het verleden. Over hoe goed hij het wel niet heeft gedaan tijdens de stijgende successen in eco 3.0. Dat zij zo, maar we staan nu in de transitie naar eco 4.0 en daarin moet de VS zichzelf weer opnieuw uitvinden. Om daar een voorschot op te nemen, noem ik voorbarig. Hun krachtigste wapen is/was Sillicon Valey en zijn de big-tech-reuzen als Google, Microsoft, Apple, Amazon, Java/Oracle en Netflix, die over ‘big data’ beschikken. China is de opkomende tegenstander van de VS en die zal zich krachtiger opstellen dan Europa dat in de afgelopen 80 jaar heeft gedaan. Als Europa er niet in gaat slagen de verdienmodellen van de tech-reuzen in Europa te minimaliseren verdwijnt Europa van de frontlinie] President Donald Trump lijkt aan te haken bij de ideeën van Buffett. Nadat de Amerikaanse aandelenmarkten recordverliezen hadden geleden in de aanloop naar Kerstmis gaf Trump zijn visie op de markten. Volgens persbureau Reuters zei Trump tegen verslaggevers: dat het nu “een geweldige kans is om aandelen te kopen”. “We hebben bedrijven, de grootste ter wereld, en ze doen het echt goed.” zei Trump.

Beleggen voor de lange termijn is een bewezen manier om rijkdom te bouwen en in stand te houden. [die aanname is veel te vroeg: ik verwacht dat we daar over vijf jaar meer zicht op zullen hebben en dat over tien jaar de kaarten wel zullen zijn geschud. Trump probeert beleggers een ‘zak met lucht’ aan te smeren die is ontstaan door de enorme hoeveelheden geld die door de centrale banken (FED, ECB, BoE, BoJ) in de markten zijn gepompt met tot gevolg enorme stijgingen van (staats)schulden, onder meer in de VS, leven op de pof en enorme luchtbellen in de effectenkoersen en de prijzen van financiële producten als gevolg van extreem lage rentetarieven]. De persoonlijke financiële blog ESI Money schreef over interviews met 100 miljonairs. De blog meldt dat veel rijke mensen Buffett’s beleggingsstrategie toepassen. Ze investeren in goedkope indexfondsen, en ze gaven niet toe aan de verleiding om vaak van belegging te veranderen. Ook niet in onrustige tijden, ook niet bij een beurscrash.[dat laatste is heel onverstandig, kortzichtigheid, gebrek aan visie. Bij een omwenteling, zoals die zich in het najaar van 1929 inzette, heeft het 25 jaar geduurd voordat de DJIA weer terug was op het niveau van voor de beurskrach in 1929 en dan nog gevuld met nieuwe bedrijven. Mijn advies: bij een omwenteling waarin we thans zitten is afscheid nemen van bepaalde vermogensbestanddelen lang niet altijd onverstandig, investeren in iets anders ook niet] (bron: finanzen.nl)

Tweede Kerstdag stijgt de DJIA weer met 4,98%

Na de kater van Kerstavond sloeg Wall Street op hol. Op 26 december steeg de DJIA spectaculair met 1.086 punten op een relatief rustige beursdag. Mijn eerste impuls was ‘dit is in scene gezet door Trump zijn minister van Financiën die afgelopen zondag de zes belangrijkste bankiers had gevraagd een einde te willen maken aan de koersdalingen van de afgelopen 3 maanden op WS van 17%. Kennelijk hebben de banken aan dat verzoek van de president gehoor gegeven en de handelende computers opdracht gegeven ‘buy’ uit te voeren. Het enige relevante bericht dat daarover verscheen was Het opmerkelijke herstel in New York, waar op Tweede Kerstdag wel werd gehandeld, volgde na sterke cijfers over de Amerikaanse consumentenuitgaven tijdens de feestdagen. De winkelbestedingen in de VS bedroegen meer dan $850 mrd, het hoogste niveau in zes jaar.” Maar dit nieuws is niet goed voor zo’n enorme koerssprong, omdat er geen wijzigingen zijn opgetreden in de onderliggende problematiek (als eerder beschreven). Vreemd was ook dat in Japan zich een gelijke ontwikkeling voordeed: daar steeg de Nikkei op 27 december met 750,56 punten (+3,88%). Europa reageerde veel rustiger. Voor de aandelenbeurzen was 2018 een matig beursjaar. Mooie rendementen maar fors gedaalde koersen.

Koersval verplettert roze bril beleggers, is de kop van een kritisch artikel over negatieve ontwikkelingen voor beleggers in het komende jaar. Na forse verliezen op aandelenbeurzen in binnen- en buitenland balanceert de particuliere belegger op het randje van depressiviteit. De stand van de Beleggersbarometer van ING, een maandelijkse peiling onder kleine aandelenbeleggers, is in december gekelderd van 122 naar 105 punten. Dat betekent dat het aantal pessimisten flink is toegenomen, en dat er nu bijna evenveel zwartkijkers op de beurs rondlopen als mensen met een roze (optimistisch getinte) bril. Het is voor het eerst sinds september 2013 dat de barometer zo laag staat. En dat is goed te verklaren, zegt Bob Homan, hoofd van ING’s investment office. Hij is al sinds 1994 beroepsmatig betrokken bij de beurs. „Dit was de slechtste decembermaand die ik ooit heb meegemaakt”, zegt hij. De AEX-index, met de 25 belangrijkste beursgenoteerde bedrijven van Nederland, sluit deze maand af met op min 7%. De Dow Jones-index, de belangrijkste graadmeter in New York, verloor in één maand tijd 9%. Komt er schot in de afspraken over de Brexit? Blijft de Amerikaanse overheid platliggen? Houdt het handelsconflict tussen de VS en China aan? Wordt 2019 opnieuw een verliesjaar voor de AEX? De AEX sloot 31 december af op 487,88 punten. Dat is zo’n 11% lager dan aan het begin van het jaar. De hoofdgraadmeter aan het Damrak beleeft daarmee zijn eerste verliesjaar sinds 2011. De Midkap leverde over een jaar bezien zelfs bijna 22% in, met een actuele eindstand van 657,58 punten. Wereldwijd is er voor biljoenen dollars aan beurswaarde verdampt. Veel particulieren zijn juist dit jaar gaan beleggen, omdat de spaarrente extreem laag staat en omdat het lange tijd juist heel goed ging op de beurs. Voor hen is deze decembermaand extra zuur, zegt Peter Siks, beleggerstrainer bij BinckBank. „Historisch gezien zijn november en december juist overwegend goede beursmaanden.” Particuliere beleggers die individuele AEX-aandelen in de portefeuille hadden, werden door de verkoopgolf in 2018 vaak nog harder getroffen. Zo maakte ING in vergelijking met begin van dit jaar een duikvlucht van ruim 30%. Ook staalbedrijf ArcelorMittal en verlichtingsconcern Signify gingen in de uitverkoop met aderlatingen van meer dan 30%. Aan de andere kant pakte de keuze voor een specifiek aandeel dit jaar soms wel goed uit. Supermarktconcern Ahold Delhaize, het moederbedrijf van onder meer Albert Heijn en Etos, deed per saldo uitstekende zaken met een sprong vooruit van bijna 25%. Mediaconcern Wolters Kluwer pakte er op jaarbasis een kleine 20% bij. „Starters, maar ook ervaren beleggers, zijn verbaasd nu de koersen ook blijken te kunnen dalen”, aldus Homan. „Wij proberen dat uit te leggen aan mensen die beginnen met beleggen, maar toch is het vreemd om voor het eerst met verlies in aanraking te komen.” Siks’ advies is om niet gelijk de handdoek in de ring te gooien, maar om vooral te kijken naar de lange termijn en mogelijk zelfs stapsgewijs bij te kopen. „Na de enorme neergang vanaf de jaartop is al veel slecht nieuws in de koersen verwerkt. Vanwege de vele onzekerheden zal 2019 naar verwachting nog wel een volatiel jaar worden. Daarom is een goede spreiding ook zo van belang.” [ik heb bij dit advies zo mijn twijfels om elders in dit blog al genoemde redenen. Een advies is altijd subjectief. Ik zeg niet blijven zitten in een dalende markt waarvan nog heel onzeker is wanneer en op welk niveau een basis wordt gevormd] Oorzaak van de beursmalaise is de groeiende onzekerheid, met name over de grens. In de Verenigde Staten speelt president Donald Trump hardop met het idee om op de stoel van de centrale bankiers te gaan zitten – voor beleggers een nachtmerrie. De harde aanpak van China met het doorvoeren van importheffingen op Chinese producten wakkerde de onrust nog wat verder aan. In Groot-Brittannië nadert de datum van de Brexit, maar weet niemand precies hoe die gaat verlopen. „Beleggers houden niet van onvoorspelbaarheid”, zegt Homan. „De Brexit heeft om die reden zelfs een verlammend effect, je kunt er toch geen peil op trekken.” En dan nog een sluimerende onrust in het Midden-Oosten. Van een grote vlucht van de beurs is vooralsnog geen sprake, zegt Homan, en wat hem betreft is dat ook niet nodig. „Een dalende beurs is niet per se een voorbode voor een recessie, en ik denk ook niet dat deze koersverliezen overslaan op de reële economie.” [dat laatste hoop ik ook niet want dat kan een versterkte negatieve reactie veroorzaken als het monetaire beleid een verkrapping van de geldhoeveelheden gaan doorvoeren en de rente daardoor gaat stijgen]

China en de VS gaan in januari aan tafel om hun handelsconflict bij te leggen. Trump heeft zijn eisen al op tafel gelegd en de Chinezen alvast gedreigd met het in werking stellen van de International Emergency Economic Powers Act. Daarmee kan hij het Amerikaanse bedrijfsleven verbieden nog langer producten te kopen bij twee Chinese tech-reuzen Huawei en ZTE, fabrikanten van smart-phones en apparatuur die wordt gebruikt in door telecombedrijven. Huawei is voorloper met apparatuur voor razendsnelle G5-netwerken. Het bedrijf maakt dit jaar een omzet van $110 mrd. Een big player op de markt. Ik verwacht dat hij met dit dreigement op tafel bij het handelsoorlog-overleg, zijn zin wil afdwingen bij de Chinezen. Trump heeft dit weekend een lang telefonisch contact gehad met zijn Chinese gesprekspartner over de handelsoorlog. Trump tweette daarna: “Just had a long and very good call with President Xi of China. Deal is moving along very well. If made, it will be very comprehensive, covering all subjects, areas and points of dispute. Big progress being made!” Volgens het Chinese persbureau Xinhua heeft Xi een vruchtbaar gesprek gehad met zijn ambtsgenoot. We wachten af hoe dat gaat aflopen.

President Trump geeft de Democraten de schuld van de dood van twee kinderen uit Guatemala. Ze werden vastgehouden door de Amerikaanse grenswacht en overleden later. Trump schrijft op Twitter dat migranten de reis naar de VS proberen te maken

door de “bedroevende politiek” van de Democraten. Hij denkt dat met een muur op de Amerikaans-Mexicaanse grens geen migranten meer komen. Trump toont maar weer eens aan hoe gewetenloos hij tekeer gaat door de dood van 2 kinderen in de schoenen te schuiven van de Democraten in het Congres omdat zij nog altijd weigeren in de stemmen $5 mrd in de begroting op te nemen om een muur te kunnen afbouwen op de grens van Mexico en de VS. Als gevolg daarvan weigert de Amerikaanse president de begroting te tekenen,waardoor momenteel een kwart van de overheid stilligt. Geen feit is hem te zwaar om zijn zin door te drijven. Dat geldt voor iedereen die zijn eisen niet uitvoert dan wel inwilligt, of dat zijn politieke, rechterlijke, monetaire of financieel/economische opponenten in eigen land zijn, Chinese leiders dan wel Chinese bedrijven, Irak, het Klimaatakkoord van Parijs, handelsverdragen. Trump moet en zal zijn zin krijgen: direct dan wel rechts- of linksom. Die man gedraagt zich als een gewetenloze dictator die de wereld zijn wil oplegt: America First.

In dit laatste blog van Oudjaarsdag 2018 kijk ik naar de toekomst. Al eerder heb ik geduid op de overgang van eco 3.0 naar eco 4.0 en de gevolgen daarvan voor het bedrijfsleven, overheden en de maatschappij. In Linda/Meiden van de eerste maand van dit jaar trof ik een interessant artikel aan waaruit ik citeer. Organisatievormen zullen evalueren naar versie 2.0. Hoe zullen onze organisaties er over 10 jaar uitzien? Het bestaansrecht van organisaties, als bedrijf of institutie, is van oudsher gebaseerd op het organiseren van kennis, arbeid en kapitaalgoederen. Organisaties konden die als productiefactoren bundelen en inzetten als volumes, die voor individuen niet waren weggelegd, maar met de mogelijkheden van tegenwoordig is dit monopolie zeker niet meer in een kennis georiënteerde omgeving niet meer zo absoluut als vroeger. Nieuw leiderschap Vanuit de complexiteit gedachten ontstaat een nieuwe blik op besturing en leiderschap. We leven immers in een beweeglijke en weinig voorspelbare werkelijkheid, waarin samenwerking noodzakelijk is en waarin adaptatie en innovatie op uitvoeringsniveau belangrijke succesfactoren zijn. Dit vraagt om nieuwe vormen van leiderschap die beter passen bij deze complexe dynamiek en de klassieke ‘command and control’ benadering, die nog voorkomen uit het industriële tijdperk. Voor leiders van de toekomst betekent dit een heel ander perspectief dan waarin de vorige management generaties zijn gevormd en opgeleid. Leiders van de toekomst zullen dan ook over een andere mindset en competenties moeten beschikken om effectief om te gaan met de condities van de nieuwe tijd. Voor grote ego’s Is daarin geen plaats meer. We don’t need another hero. Er ontstaan nieuwe vormen van (samen)werken, Ook op het terrein van ethiek, integriteit, zingeving, reputatie en individualisering zullen de panelen gaan verschuiven. De Globalisering 2.0 is al gaande maar zal zich verder verdiepen. Dat zal ook gaan plaatsvinden in duurzaamheid en technologie in de richting van algoritmen, robotisering en Kunstmatige Intelligentie (KI). Er zullen nieuwe verdienmodellen komen. De positie van werknemers op de arbeidsmarkt zal een sterke verandering doormaken voor, wat ik noem, de gewone werkman of –vrouw. Of er collectieve pensioensystemen blijven bestaan is voor mij nog een grote vraag. Of er voor de brede middenlaag voldoende werk blijft, als gevolg van de robotisering, zullen we moeten afwachten. Voor de bovenlaag van beta-opgeleide werknemers dan wel zzp’ers zal er wel volop werk zijn evenals aan de onderkant voor ambachtslieden, loodgieters, schilders en brood- en banketbakkers in het luxe segment, kunstenaars en verzorgende beroepen. Er zal een opschaling plaats gaan vinden door het fuseren, overnemen dan wel samenvoegen van bedrijven en maatschappelijke en wetenschappelijk instituten en organisaties, waardoor veel middelgrote eenheden worden opgeslokt. Daardoor verschuift de macht van de politiek en de klassieke rechtbanken naar de tech-reuzen, die over big-data beschikken. Uiteindelijk zal de politiek naar de tweede lijn verschuiven waar ze nog mogen bepalen hoe vroeg het onderwijs aan jongeren aanvangt en tot hoelaat en op welke dagen. Rechtbanken zullen zich uiteindelijk beperken tot de kleine criminaliteit. De onzekerheid over de toekomst van ‘boeren, burgers en buitenlui’ en van ondernemingen gaat toenemen. Vervallen delen van de bevolking in slavernij? De turbulentie wordt groter evenals de disruptie, ontwrichtingen in een bestaande structuur. Disruptie betekent ook dat markten worden opgeschud door organisaties met verrassende producten en diensten, innovatieve verdienmodellen, agressieve marketingstrategieën en innovatieve manieren van organiseren/managen. Dit is allemaal van de nieuwe tijd.

Klimaatakkoord VVD CDA

Een ding staat voor mij als een paal boven water: het gepresenteerde Klimaatakkoord van het Klimaatoverleg (de 5 klimaattafels) gaat voor een (groot) deel weer van tafel als de plannen zijn doorgerekend en in het Parlement zijn behandeld. Er zijn aannames gepleegd die of niet in deze vorm uitvoerbaar zijn dan wel dat ze een zodanige schade toebrengen aan gevestigde belangen dat er geen voldoende draagvlak, zowel politiek als onder ‘boeren,burgers en buitenlui’ voor is. Zo lees ik dat ‘de klimaatplannen ons belastingstelsel nog veel ingewikkelder maken’ dan het nu al is. En dat terwijl de Belastingdienst nu al handen en kennis tekort komt. De overheid gaat het allemaal nog veel moeilijker maken voor het bedrijfsleven en burgers. Partner belastingbeleid Edwin Visser van accountskantoor PwC, zegt “ Ik heb het akkoord dit weekend geprobeerd te lezen. Het is complex en ambitieus. En het lijkt ingewikkeld te worden voor de Belastingdienst om dit uit te voeren”. „Dat trekt een behoorlijke wissel op de capaciteit.” En dat terwijl het bij de Belastingdienst nu al aan alle kanten piept en kraakt. Eerder dit jaar sloegen experts nog alarm over de chaos bij de fiscus. De ict-systemen staan er zo beroerd voor dat nieuwe belastingwetten voor een periode van twee jaar niet eens doorgevoerd kunnen worden. En met deze klimaatplannen wordt het er allemaal niet makkelijker op. Op allerlei vlakken draait de overheid aan knoppen in het belastingstelsel, van subsidies op elektrische auto’s tot het verduurzamen van huizen. De klimaatplannen moeten nog worden doorgerekend door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Planbureau (CPB). „Pas dan is precies te zeggen of de Belastingdienst wel de capaciteit heeft om dit allemaal uit te voeren, en welke effecten alle maatregelen hebben op het milieu en de economie”, zegt Visser. Ook belastingexpert Bastiaan Kats van accountantskantoor EY zet nog veel vraagtekens bij de klimaatplannen. Zo komt er geen brede CO2-heffing voor de industrie, terwijl huishoudens wel moeten verduurzamen. „Zeker voor lagere inkomens wordt het dan moeilijker de energierekening te betalen. En dat terwijl er bij de grootverbruikers veel meer te winnen valt wat duurzaamheid betreft dan bij huishoudens.” Een verbod op de verkoop van benzine- en dieselauto’s kan helemaal niet. Dat onderdeel van de klimaatakkoord druist in tegen Europese regels, zegt Steven van Eijck, voorzitter van de RAI Vereniging. Van Eijck, die zelf in het voortraject aan de ’mobiliteitstafel’ meedacht over de klimaatplannen, reageert in gesprek met De Telegraaf op het omvangrijke akkoord dat 21 december werd gepresenteerd. Steen des aanstoots voor hem is het plan om vanaf 2030 de verkoop van benzine- en dieselauto’s te verbieden. Hoe kunnen ze het verzinnen?”, spreekt Van Eijck zijn verbazing uit. „Een auto krijgt een typegoedkeuring, bijvoorbeeld in Spanje, en dan mag die in alle Europese Unie-landen verkocht worden. Het kan wetstechnisch helemaal niet om de verkoop in Nederland te verbieden, we hebben een Europese interne markt.” Volgens de RAI-voorzitter is het kabinet van plan om dit kort te sluiten met de andere Europese landen, maar Van Eijck ziet die niet meewerken. „Je moet dit gesprek maar eens aangaan met landen waar grote autofabrikanten zitten als Duitsland, Frankrijk en Italië. Doe niet alsof je dit kan bepalen. Ik vind het uitermate curieus dat een serieus kabinet dit overweegt.” Van Eijck kan zich ook niet vinden in de bpm-verhoging die in de uiteindelijke plannen is opgenomen. „De bpm (aanschafbelasting op nieuwe auto’s, red.) wordt nog even verhoogd, terwijl die op termijn afgeschaft gaat worden. Dat is een uitermate dom plan. Niemand snapt dit, het is niet uit te leggen [aan kopers en lease maatschapppijen].” Het heeft volgens Van Eijck ook een averechts effect. „Hierdoor ga je krijgen dat die parallelle import van auto’s uit het buitenland toe gaat nemen en die is al heel groot. Zo komen er meer auto’s die minder schoon zijn ons land in.” (bron: DFT)

In een redactioneel artikel schrijft Trouw dat ‘de meest opvallende afwezige in de kerstboodschap die de koning uitsprak, was het milieu. Zeker in vergelijking met de ‘groene toespraak’ die zijn moeder Beatrix al dertig jaar geleden uitsprak. Mogelijk heeft de verdeeldheid die in het land is ontstaan, gemaakt dat Willem-Alexander zijn handen niet aan het onderwerp heeft willen branden. Huishoudens en het midden- en kleinbedrijf draaien op voor de kosten van het klimaatbeleid van het kabinet. Het gaat ze per saldo zo’n €1½ mrd per jaar kosten. De industrie, die het meeste vervuilt, strijkt jaarlijks netto €450 mln op aan subsidie. Dat blijkt uit berekeningen die de gezamenlijke milieuorganisaties en vakcentrale FNV hebben laten maken. Zij weigerden vorige week hun handtekening te zetten onder het Klimaatakkoord en verlieten voortijdig de onderhandelingen. Donald Pols, directeur van Milieudefensie zei toen: “Wat nu gebeurt is onrechtvaardig. Als je het Klimaatakkoord leest, zie je dat de wensen die werkgeversorganisatie VNO-NCW vooraf op tafel legde, daarin één op één zijn overgenomen. De huishoudens en het midden- en kleinbedrijf mogen daarvoor betalen. De energietransitie is echt betaalbaar, maar dan moet je de lasten eerlijk verdelen.”

De maatregelen uit het Klimaatakkoord moeten de uitstoot van broeikasgas CO2 met 49% in 2030 verminderen, zoals is afgesproken. Vervuilende energiebronnen (kolen, gas en aardolie) zullen daartoe plaats gaan maken voor groene energie (wind, zon, (aard)warmte). De milieuorganisaties hebben de doorrekening van het Klimaatakkoord door Planbureau voor de leefomgeving en het Centraal Planbureau niet afgewacht. Pols: “Dat is niet nodig: als je het Klimaatakkoord goed leest, kan je het lijstje zo maken.” Het akkoord bevat immers geen extra voorstellen om de energiebelasting te verhogen, redeneren de milieuorganisaties, maar vooral subsidies om de omschakeling naar groene energie te versoepelen. Lastenverzwaringen waren al in het regeerakkoord aangekondigd: huishoudens (€1,0 mrd) en het mkb (€0,8 mrd) moeten jaarlijks samen €1,8 mrd extra betalen aan energiebelasting, vooral aan de zogeheten Opslag Duurzame Energie. Die is voor de industrie €200 mln. De milieuorganisaties legden het regeerakkoord en het Klimaatakkoord naast elkaar. Pols: “De industrie betaalt €200 mln, maar krijgt €650 mln aan subsidies terug. Maar de huishoudens en het mkb hoesten jaarlijks samen €1,8 mrd op, maar zien daarvan slechts €350 mln terug aan subsidies.” Hierdoor betalen zij jaarlijks netto €1,45 mrd. De industrie krijgt wel te maken met een bonus/malusmaatregel voor de uitstoot van CO2. Bedrijven moeten daartoe een CO2-plan maken en krijgen een bonus als ze de uitstoot verminderen. Bedrijven worden financieel gestraft (malus) als ze dat plan niet inleveren of onvoldoende uitvoeren. “Zo’n systeem is supercomplex”, zegt Pols. “Administratief superduur, ingewikkeld en dus fraudegevoelig.” Veel beter, zelfs bewezen effectief, is het systeem waarbij de vervuiler betaalt voor iedere­­ ton CO2-uitstoot, vindt Pols. “Dat sluit ook aan bij het systeem van de Europese Emissiehandel. De Nederlandsche Bank, toch niet bepaald een GroenLinks-clubje, maar ook alle economen in Nederland zijn het daar over eens. Wij dachten aan €15 per ton CO2, maar volgens De Nederlandsche Bank kan dat best €50 worden zonder dat de industrie wordt geschaad.” Van de opbrengst kunnen dan groene projecten worden betaald, zoals groene energie voor bedrijven of isolatie of zonnepanelen op bedrijfsgebouwen. Milieuorganisaties bezinnen zich de komende weken op acties. We moeten onze zorgen duidelijk maken over deze oneerlijke gang van zaken.” De ‘gewone Nederlander’, de stratenmaker, agent en leraar maken zich ook zorgen over de toekomst van hun (klein)kinderen. Zij willen ook een bijdrage leveren. Wij vinden dat de overheid eerder gewone mensen moet ondersteunen en het verschil maken dan de grote vervuilers uit de wind te houden.’

Vertrouwen in de huizenmarkt daalt

Nederlanders zijn opnieuw minder positief geworden over de huizenmarkt. Dat blijkt uit de maandelijkse Eigen Huis Marktindicator van de Vereniging Eigen Huis (VEH). Die kwam in november uit op een waarde van 102, een punt lager dan een maand eerder. Onder de honderd punten is het vertrouwen in de woningmarkt negatief, daarboven positief. Het vertrouwen ebt weg vanwege de enorm gestegen huizenprijzen en de steeds verder afnemende keuze in koopwoningen. Steeds meer mensen vinden het daarom een ongunstig moment om een huis te kopen. Bijna de helft van de Nederlanders denkt dat er binnen nu en drie jaar een nieuwe crisis uitbreekt waardoor de huizenprijzen gaan dalen. Overigens speelt dat voor de overgrote meerderheid van de mensen niet mee bij het besluit een huis te kopen of te verkopen. Slechts een kwart van de ondervraagden houdt hier wel rekening mee. (bron: DFT)

De burger betaalt de klimaatrekening’

De doorrekening van het concept Klimaatakkoord in opdracht van de vier milieuorganisaties en het FNV, die aan de beraadslagingen aan de klimaattafels hebben deelgenomen, leidt tot verontrustende resultaten voor burgers. Meegeteld daarbij zijn, terecht, de kosten die voortvloeien uit het regeerakkoord. Burgers krijgen daaruit een forse rekening gepresenteerd. Ik heb enkele jaren geleden zonnepanelen op mijn dak geplaatst, die 2000 kWh per jaar opleveren. Doordat aan de energieleverancier teruggeleverde, niet gebruikte energie van de zonnepanelen van 1000 kWh, wordt gesaldeerd met de afgenomen stroom, levert dat dit jaar nog €0,1885 per kWh op. Door verhoging van de ODE (Opslag Duurzame Energie) en een verlaging van de energiebelasting stijgt de stroomprijs per 1 januari naar €0,4266 per kWh en daarmee ook de prijs van de teruggeleverde energie. Maar dat is schone schijn. Mijn jaarverbruik is 3000 kWh, de gebruikte stroom van zonnepanelen is 1000 kWh en 1000 kWh lever ik terug. Ik betaal dus over 1000 kWh €188,50. Volgend jaar wordt dat €426,60. En de grote klap gaat vallen in 2020 want dan vervalt de salderingsregel en betaalt de leverancier nog maar de ‘marktprijs’ voor de teruggeleverde energie. Weliswaar heeft Wiebes toegezegd dat hij met een subsidieregeling komt, maar daarover zijn nog geen details bekend. We moeten nog even afwachten waarmee het kabinet komt en hoe de politiek hierop gaat reageren, maar de eerste klap is al gevallen. Ook de gasprijs gaat omhoog door de energiebelasting en de ODE van €0,579 naar €0,649 per m3 en dat is ook €130 per jaar meer. Voor 2020 wordt rekening gehouden met een verdere verhoging van de gasprijs met een ODE van 4 cent per m3. En daar komt dan ook nog bij dat de belastingvermindering op de energiebelasting omlaag gaat. Nu krijgt nog ieder huishouden een korting van €309 op de energiebelasting, omdat energie als een basisbehoefte wordt gezien. Die korting wordt verlaagd naar €258, waardoor er dus meer belasting betaald moet gaan worden. Een gemiddeld huishouden gaat door deze maatregelen €130 per jaar meer betalen. Daarbij komt dan ook nog de hogere lasten van de netwerkbeheerders. En ook de prijs die we voor ons drinkwater moeten gaan betalen gaat volgend jaar licht) omhoog en ook de waterschapslasten. Met al deze verhogingen van de energie is het bedrag dat we door de belastingverlaging meer in onze portemonnee krijgen al opgesoupeerd. En toch gaan de koopkrachtplaatjes voor iedereen er volgend jaar op vooruit, zegt het CPB/de regering.

Wat verandert er allemaal op 1 januari 2019?

Het lage btw-tarief gaat omhoog van 6 naar 9%. Daardoor worden de dagelijkse boodschappen circa 2,8% duurder, maar ook eten en drinken in zowel winkels als in de horeca, kraanwater, bloemen en planten, geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, boeken, tijdschriften en kranten, kunst gekocht van de kunstenaar zelf en producten voor boeren, zoals veevoer en zaden. En ook voor veel diensten: hotelovernachtingen en kamperen, bezoek aan circussen, dierentuinen, sportwedstrijden, attractieparken, musea, theaters, concerten, festivals, kermissen en bioscopen, maar ook sporten, zwembaden, sauna’s, openbaar vervoer, taxi’s, fietsreparatie, schoen- en kledingreparatie, kappers en het isoleren, schilderen, stukadoren en/of behangen van woningen ouder dan 2 jaar. Tegenover die btw-verhoging staat een verlaging van de inkomstenbelasting. Door de invoering van het tweeschijvenstelsel en de verhoging van de algemene heffingskorting gaat de inkomstenbelasting voor werkenden omlaag: vooral in de groep werkenden met een bruto-inkomen tussen de €20.000 en €68.500 euro. Iemand die bruto €35.000 verdient, gaat er €380 per jaar op vooruit. Het tarief van die tweede en derde schijf gaat omlaag van 40,85 naar 38,1%. Iemand die bruto 35.000 euro verdient, gaat er daardoor 380 euro per jaar op vooruit. De algemene heffingskorting is een korting op de inkomstenbelasting als iemand die betaalt. Die inkomensafhankelijke korting gaat omhoog en dus hou je meer geld over. Iemand die bruto €20.000 verdient krijgt er €185 per jaar bij, iemand die €45.000 verdient €45. De arbeidskorting is ook een korting op de inkomstenbelasting. Het tarief wordt aangepast, waardoor het voor inkomens tot zo’n €35.000 aantrekkelijker wordt om langer te gaan werken. Want dat levert netto meer op over van hun extra inkomen. Een verhoging van de ouderenkorting zorgt ervoor dat ook gepensioneerden er op vooruit gaan. Het kabinet verhoogt de energiebelasting op aardgas en verlaagt de belasting op elektriciteit. Tegelijk gaat de belastingvermindering op de energiebelasting omlaag. Nu krijgt nog ieder huishouden een korting van 309 euro op de energiebelasting, omdat energie als een basisbehoefte wordt gezien. Die korting wordt verlaagd naar 258 euro, waardoor je dus meer belasting gaat betalen. Een gemiddeld huishouden gaat door deze maatregelen €130 per jaar meer betalen. De belastingvrije vergoeding voor vrijwilligers stijgt van maximaal €150 per maand naar maximaal €170. Leaserijders die een elektrische auto nemen met een cataloguswaarde van meer dan €50.000 gaan meer belasting betalen. Voor elektrische auto’s geldt nu een bijtelling van 4%. Vanaf 1 januari geldt die 4% alleen nog over de eerste €50.000 van de prijs van een auto. Over de rest geldt dan de standaard bijtelling voor leaseauto’s van 22%. Al een aantal jaar gaat de maximale hypotheekrenteaftrek stapje voor stapje omlaag. In 2019 gaat die van 49,5 naar 49%. Alleen mensen met een inkomen in de hoogste belastingschijf, >€68.500, kunnen hierdoor minder hypotheekrente aftrekken. Expats kunnen vanaf 1 januari nog maar vijf jaar lang geen belasting betalen over 30% van hun loon. Dat was 8 jaar. Er is wel een overgangsregeling voor bestaande gevallen. Die mogen tot eind 2020 alsnog van de regeling gebruik maken, ook al hebben ze de limiet van vijf jaar bereikt. Roken wordt duurder in 2019. De prijs van een pakje van twintig sigaretten gaat door de accijns- en btw-verhoging per 1 januari €0,06 omhoog. Een pakje shag van 40 gram wordt €0,11 duurder. De wet WIEG (Wet invoering extra geboorteverlof) treedt in werking, daardoor krijgt de partner van de moeder van een pasgeboren baby vanaf 1 januari een volledige werkweek 100% betaald verlof. Dat was twee dagen. Vanaf 1 juli 2020 wordt de regeling verder uitgebreid, dan kunnen partners bovenop die werkweek nog vijf weken verlof krijgen, met behoud van 70% van hun loon. Ook het verlof voor mensen die een kind adopteren of een pleegkind in huis nemen wordt langer, van vier naar zes weken. Mensen hebben dan recht op volledig betaald verlof. De kinderopvangtoeslag stijgt in 2019 voor alle ouders. Die gaan er daardoor een paar honderd euro tot wel een paar duizend euro op vooruit. Ook komen meer gezinnen in aanmerking voor het kindgebonden budget, het maximale inkomen daarvoor gaat van €58.500 naar ongeveer €75.000. En de meeste gezinnen die al recht hebben op het kindgebonden budget krijgen meer. De kinderbijslag gaat ook omhoog, voor kinderen tot 6 jaar met ruim 60 euro per jaar, voor kinderen tussen 6 en 12 met bijna 80 euro en voor kinderen tot 18 jaar met ongeveer 90. De AOW-leeftijd stijgt opnieuw, nu met 4 maanden. Dus van 66 jaar in 2018 naar 66 jaar en 4 maanden in 2019. In 2020 wordt de AOW-leeftijd 66 jaar en 8 maanden en in 2021 67 jaar. Mensen die werken in de kinderopvang of zorg moeten vermoedens van ernstige kindermishandeling en huiselijk geweld voortaan altijd melden. Tot nu toe mochten ze ook besluiten zelf hulp te verlenen, zonder een melding te doen bij Veilig Thuis. Vanaf 1 januari moeten ze, ook als ze zelf hulp verlenen, altijd Veilig Thuis inschakelen. Kinderopvangbedrijven moeten voortaan werken met een pedagogisch beleidsmedewerker. Die coacht de andere medewerkers bij de dagelijkse werkzaamheden en houdt zich bezig met de ontwikkeling van pedagogisch beleid. De beleidsmedewerker hoeft niet fulltime in dienst te zijn, kleine bedrijven kunnen bijvoorbeeld zzp’ers inhuren. Bij deze bedrijven mogen er in een groep nog maar maximaal drie baby’s tot 1 jaar per medewerker zijn. Dat waren er vier. Bij de buitenschoolse opvang (7 tot 13-jarigen) gaat het maximale aantal kinderen per medewerker juist omhoog, van tien naar twaalf. Hierdoor wordt kinderopvang waarschijnlijk iets duurder, maar tegelijkertijd gaat de toeslag ook omhoog. In het basispakket van de zorgverzekering verandert er ook het nodige
: begeleiding en advies voor mensen met een matig gezondheidsrisico door overgewicht; vervoer voor patiënten van en naar consulten, onderzoek en controles die samenhangen met een behandeling; oefentherapie bij COPD wordt vanaf de eerste behandeling vergoed, nu moet je de eerste 21 behandelingen nog zelf betalen; er gaan ook dingen uit het basispakket: paracetamol en voedingssupplementen zoals vitaminen en mineralen, die je ook zonder recept bij de apotheek of drogist kunt krijgen, worden niet meer vergoed; de premie voor een basisverzekering stijgt volgend jaar met gemiddeld 5,7%; de eigen bijdrage voor medicijnen wordt maximaal €250, tot nu toe was daarvoor geen maximum, waardoor de eigen bijdrage voor sommige mensen hoog kon oplopen. Het wettelijk verplicht eigen risico bij de zorgverzekering blijft €385. Er gaat beter bijgehouden worden wie er allemaal pacemakers, borstimplantaten, heup- en knieprothesen of andere implantaten hebben. Want artsen moeten dit voortaan verplicht in iemands elektronisch patiëntendossier opnemen. En van daaruit komt die info in een landelijk implantatenregister terecht. Vanaf 1 januari komt er een standaard eigen bijdrage van €17,50 per vier weken voor mensen die WMO-(thuis)zorg nodig hebben. Die eigen bijdrage was inkomensafhankelijk. Mensen met een beperking met een middeninkomen zijn hierdoor minder geld kwijt aan de eigen bijdrage. Ouderen in verpleeghuizen hoeven minder in te teren op hun eigen vermogen om hun eigen bijdrage te betalen. Want de zogeheten vermogensinkomensbijtelling wordt verlaagd van 8 naar 4%. Het wordt makkelijker voor nabestaanden van iemand die is overleden door een verkeersongeluk, bedrijfsongeval, medische fout of geweld, om een schadevergoeding te krijgen. Ze hebben voortaan namelijk recht op een bedrag van €12.500 tot €20.000 per persoon, te betalen door de verantwoordelijke. [
dat kan een fooi zijn in bepaalde gevallen als er sprake is van verwijtbaar handelen. Als het gaat om een ouder met jonge(re) kinderen] Ook als iemand ernstig en blijvend letsel oploopt hebben partners, kinderen en ouders hier recht op. Burgemeesters kunnen drugspanden in hun gemeente gemakkelijker sluiten. Dat kan voortaan ook als er apparatuur en chemicaliën worden gevonden die duidelijk bestemd zijn voor het telen of maken van drugs. Tot nu toe kon een pand alleen gesloten worden als er drugs werden gevonden of daar werden verkocht of afgeleverd. De politie mag kentekens, die met camera’s op snelwegen en andere wegen geregistreerd worden, voortaan vier weken bewaren. Nu mogen alleen ‘verdachte’ kentekens bewaard worden, ‘onverdachte’ moeten meteen gewist worden. Maar volgens de overheid kunnen deze kentekengegevens ook van belang zijn voor het opsporen van ernstige misdrijven zoals plofkraken, ontvoeringen, mensenhandel en terrorisme. De boetes voor verkeersovertredingen gaan weer iets omhoog. Zo gaat die voor door rood licht rijden van €230 naar €240. En 10 kilometer te hard rijden binnen de bebouwde kom kost je €72 in plaats van €70. Nieuw is dat je voor boetes vanaf €75 een betalingsregeling kan treffen. Dat was vanaf €225. De Wet forensische zorg gaat deels in. Daardoor krijgt de minister voor Rechtsbescherming meer mogelijkheden om in te grijpen in tbs-instellingen, als de veiligheid in het geding komt. Ook kunnen het Openbaar Ministerie, de reclassering en aanbieders van forensische zorg makkelijker gegevens uitwisselen. Er komen meer mogelijkheden om rechters bij ongeoorloofd gedrag een disciplinaire maatregel op te leggen, zoals een berisping door de Hoge Raad of een schorsing. Als iemand van baan wisselt en je hebt een pensioen van minder dan €474 per jaar opgebouwd bij je oude werkgever, dan wordt dat automatisch samengevoegd met je nieuwe pensioen. Tot nu toe kreeg je kleine pensioenbedragen tussentijds uitbetaald. Vanaf 1 januari vervallen zogeheten minipensioenen. Dat zijn hele kleine pensioenen die je maximaal €2 per jaar zouden opleveren. Er zijn er >200.000 van en pensioenfondsen hebben er veel kosten aan, terwijl het bedrag minimaal is. Mensen hebben zo’n pensioen door baantjes die ze maar heel even gehad hebben. Het wettelijk minimumloon en minimumjeugdloon worden aangepast, dat gebeurt twee keer per jaar. Voor mensen van 22 en ouder stijgt het van €1594,20 naar €1615,80 per maand. Een brief of kaartje sturen met PostNL wordt iets duurder. Een postzegel voor Nederland gaat van €0,83 naar €0,87 voor het buitenland van €1,40 naar €1,45. Gemeentelijke herindelingen of fusies tussen gemeenten daalt het totale aantal gemeenten per 1 januari met 25 naar 355. De provincie Utrecht wordt iets groter en Zuid-Holland kleiner, want de gemeenten Leerdam en Zederik lagen in Zuid-Holland, maar fuseren met Vianen tot de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die bij de provincie Utrecht gaat horen. Het wordt verboden om snavels van kippen en kalkoenen af te knippen. Die maatregel wordt genomen om het dierenwelzijn te verbeteren. Van een groot deel van de kippen werd de snavel al niet meer afgeknipt. Ruim 100.000 wat grotere bedrijven en instellingen moeten verplicht gaan melden welke maatregelen ze nemen om energie te besparen. Ze waren al verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen die binnen vijf jaar terugverdiend kunnen worden. Maar tot nu toe werd deze wet nauwelijks gehandhaafd. (bron: NOS en DFT)


Uit het recente stemmingsonderzoek “Burgerperspectieven”van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat Nederlanders minder positief zijn dan aan het begin van dit jaar. 48% van de Nederlanders is van oordeel dat de vooruitzichten minder positief zijn voor de toekomst terwijl 42% daarover positief is gestemd. Mogelijk waren we 12 maanden geleden te optimistisch over de gevolgen van de groeiende economie, maar werknemers profiteerden daar nauwelijks van. Daarbij komt dat voor de lastenverzwaring door de energietransitie die op de burgers afkomt – terecht – wordt gevreesd. Dat nog 42% dat onderschat betekent dat nog meer mensen zullen gaan somberen als duidelijk wordt dat de vooruitzichten voor inkomen verder zullen dalen, omdat er van alles nog duurder wordt, waarop burgers door overheden onvoldoende zijn voorbereid. Ik heb al meerdere malen gewaarschuwd voor externe gevaren die op ons af komen en waarvoor we niet dan wel onvoldoende zijn voorbereid. De oud-directeur van het CPB, Coen Teulings, is daar veel positiever over in zijn dit jaar verschenen boek “Over de dijken”. ‘Tien jaar na de teloorgang van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers, die veel financiële ellende veroorzaakte, gaat alles in ons weer crescendo. Dat is voor mij wat al te simpel gesteld voor deze hoogleraar economie. Hij onderbouwt zijn stelling door erop te wijzen dat er geld genoeg is. Dat is een waarheid als een koe, maar is dat wel positief en is dat sterk negatief. Een teveel aan geld is altijd slecht, omdat dat financieel/economische instabiliteit veroorzaakt, mede door de extreem lage rente die daarmee gepaard gaat. Zodra de geldhoeveelheid afneemt, door monetair beleid dan wel door grote hoeveelheden kapitaalvernietiging. De afgelopen maanden is op aandelenbeurzen wereldwijd voor vele biljoenen geld in lucht opgegaan (=vernietigd). Daarbij komt dat veel overheden, ook de Nederlandse, in grote financiële problemen komen als de rente gaat stijgen naar een basisrente van 4% plus een inflatiecorrectie: 6%. Dan gaat de Nederlandse schatkist meer dan €20 mrd meer rente betalen op de huidige staatsschuld van €430 mrd. Teulings spoort Nederland aan de sceptische houding jegens de EU te laten varen. Terecht of onterecht? Op korte termijn zijn de lasten vele malen groter dan de baten. Wij zijn een rijk land en hebben grote, voor de armere eurolanden heel aantrekkelijke, vermogens aan spaargelden en pensioenreserves. Er komt een moment dat er een aantal banken in de eurozone omvallen omdat er onvoldoende buffers zijn om oninbare kredieten te kunnen opvangen op het moment dat de ECB haar beschermende beleid voor deze zwakke banken moet laten varen. Daarvoor zou een transferunie komen, waarin dat beleid zou worden uitgevoerd om te redden wat er nog te redden valt, maar Rutte c.s. is daar op tegen. Teulings is daar ook geen voorstander van maar maakt wel een uitzondering om arme landen te helpen. Dat heeft in het verleden succesvol gewerkt, zegt hij. Maar wie gaan in de toekomst nog geld stoppen in bodemloze putten? Willen wij dat en wat zou de tegenprestatie moeten zijn? De huidige regeringsleiders in de EU houden zich vooral bezig met het sluiten van compromissen, waardoor slechts hele kleine stapjes voorwaarts worden gezet. Een visie op de toekomst op weg naar eco 4.0 en daarbij passend beleid is nog een illusie. De huidige EU zonder politieke en fiscaal/financiële unie is een kansloos project. Dat hebben de Britten goed begrepen. Wij zijn geen volwaardige tegenspeler voor Trump. Hij veegt de vloer aan met de Europeanen. En wat hebben we allemaal nog te verwachten dan die ‘straatvechter in het Witte Huis’? De Amerikaanse president is onbetrouwbaar en dat zijn ‘slechte’ partners om mee samen te werken. Het hele interview staat in Letter & Geest van 29 december 2018.

Nout Wellink verwacht dat centrale banken het de komende jaren erg moeilijk zullen krijgen, omdat er wereldwijd een anti-establishment beweging gaande is en centrale banken onderdeel zijn van dat establishment. Na de extreme monetaire stimulering van de afgelopen jaren moeten centrale banken nu de rente verhogen. Ze moeten impopulaire maatregelen nemen, waardoor de weerstand vanuit de politiek zal toenemen. Wellink verwijst onder meer naar de kritiek van president Trump op het beleid van de Federal Reserve. Ook ziet hij dat de situatie in een land als Italië sinds de Europese schuldencrisis niet verbeterd is. Volgens de oud-president van de Nederlandsche Bank is het voor centrale banken heel lastig geworden om een effectief beleid te voeren. Het verlagen van de rente gaf een stimulans aan de economie, maar deed ook de huizenprijzen stijgen. Daardoor zijn huizen bijna onbetaalbaar geworden. Daarnaast zijn er ook minder zichtbare neveneffecten van het monetaire beleid. Zo zijn er volgens Wellink bedrijven [en banken in de eurozone] in stand gehouden die eigenlijk niet meer levensvatbaar waren. Dat is volgens hem een van de redenen waarom er de afgelopen jaren maar weinig productiviteitsgroei is geweest. Wellink vindt het opvallend dat centrale bankiers vandaag de dag zo overtuigd hun verwachtingen voor de toekomst uitspreken, omdat de toekomst erg onzeker is en ze zelf waarschijnlijk ook niet weten wat er gaat gebeuren. Hij refereert naar een boek over het beleid van centrale banken in de crisis van de jaren dertig. Met de kennis van nu moeten we concluderen dat de vier belangrijkste centrale bankiers toen gewoon een verkeerd beleid hebben uitgevoerd. Het is volgens Wellink goed denkbaar dat onze huidige aanpak ook niet de juiste blijkt te zijn. Het gesprek tussen Nout Wellink en Willem Middelkoop vond plaats in Café Weltschmer.

Slotstand indices d.d. 31 december 2018; week 52: AEX 487,88; Bel20 3243,63; CAC40 4.730,69; DAX30 10.558,96; FTSE 100 6.728,13; SMI 8.419,07; RTS (Rusland) 1066,13; DJIA 23.327,46; NY-Nasdaq 100 6.329,96; Nikkei 20.0014,77; Hang Seng 25.845,7; All Ords 5.709,4; SSEC 2.493,9; €/$1,145469; BTC/USD $3.805,14; 1 troy ounce goud $1281,1; dat is €35.932,69 per kilo; 3 maands Euribor -0,31% (1 weeks -0,373%, 1 mnds -0,364%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,383%; 10 jaar VS 2,7167%; 10 jaar Belgische Staat 0,767%, 10 jaar Duitse Staat 0,241%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,24%, 10 jaar Japan -0,0051%; 10 jaar Italië 2,755%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,229.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.