UPDATE 31032018/421 Wiebes zet een historische stap

Ik heb mij in het verleden kritisch geuit over het functioneren van Eric Wiebes als staatssecretaris op het ministerie van Financiën. Dat wil ik bijstellen, omdat hij nu als minister van Economische Zaken en Klimaat geheel onverwachts, beleid heeft aangekondigd over de sluiting van de gaskraan in het Groningse gasveld. En nog wel op relatief korte termijn. Het kabinet wil de gaskraan in Groningen helemaal dichtdraaien. Eerst naar tussen de vier en de zeven kubieke meter gas in 2023 en op termijn naar nul. Doelend op de aardbevingen noemde Premier Rutte de gevolgen van de gaswinning niet langer aanvaardbaar. Ook oppositiepartijen in de Tweede Kamer zijn positief over het gepresenteerde plan-Wiebes. De Partij van de Arbeid spreekt van een “historische dag”. GroenLinks toonde voorzichtig optimisme. “De Groningers moeten er zeker van kunnen zijn dat het niet bij plannen blijft”, aldus GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren. Collectieve vreugde na, wat dan heet, het moedige besluit van Eric Wiebes over de gaswinning. We gaan zo snel mogelijk van het Groningse gas af. In 2030 gaat de kraan helemaal dicht. Maar wat gaat dat kosten? En wie gaat dat betalen? Dit had niemand verwacht van een VVD-minister. Dus: de vlag uit of toch niet? Misschien is het toch beter om nog even te wachten totdat hij zijn ambitieuze plannen heeft onderbouwd en kan worden ingeschat wie de ‘financiële lasten, moeten gaan dragen. Daarbij komt ook nog dat Wiebes heeft uitgesproken dat hij niet verwacht dat de overheid met schadeclaims zal worden geconfronteerd: niet van buitenlandse afnemers, België, Duitsland en Frankrijk, niet van 200 grootste, energieafnemende, Nederlandse ondernemingen, niet van het Nederlandse bedrijfsleven, de burgers en belangenorganisaties. Ik zet hier grote vraagtekens achter, want als die claims er wel komen kan dat betekenen dat het hele beleid niet uitvoerbaar is. Momenteel halen wij voor €22 mrd gas uit het Groningse veld, Wiebes wil dat in vier jaar terugbrengen naar €4 mrd. Uiterst ambitieus. Van de 200 grootverbruikers verwacht hij een inverdien effect (transitie naar andere energie) van €2 mrd tot €3 mrd op de korte termijn en nog eens €6 mrd op een langere periode. Hij wil de leveringscontracten met België, Duitsland en Frankrijk openbreken, wat, naar zijn inschatting, tussen de €6 tot €7 mrd gaat opbrengen. Maar de grootste gok van Wiebes is dat hij voornemens is voor honderden miljoenen een stikstoffabriek te gaan bouwen waarmee het hoogcalorische gas uit Rusland en andere gasvelden kan worden omgezet naar laagcalorisch. Onze gasfornuizen en cv-ketels, maar ook in landen als België, Duitsland en Noord-Frankrijk, is laagcalorische gas de standaard. Het is niet mogelijk om zomaar over te schakelen op die andere gassoort, omdat de apparatuur daar niet op is ingesteld. Hij verwacht daarmee in de jaren 2020/2023 €5 tot €6 mrd te besparen. Geen enkele politieke partij heeft vragen gesteld over de gevolgen hiervan voor de realisatie van de afspraken die wij hebben gemaakt in het Klimaatverdrag van Parijs (2015) en de update van Bonn (2017) over het terugbrengen van de CO2 uitstoot. Gas is een fosiele brandstof, waarvan wij afscheid moeten gaan nemen en waar we zeker niet in moeten gaan investeren. Wat zijn de politieke gevolgen als wij zouden gaan besluiten ons afhankelijk te maken van Russisch gas?

Volgens nieuw onderzoek van de Belgische dagbladen de Tijd en Le Soir bevinden zich op het adres Route d’Esch 412F verschillende van de honderd rijkste Belgische families. Ook op andere plaatsen blijken verschillende van die rijkste Belgische families eenzelfde adres te delen. Sympathiek, zou je zeggen: de rijkste families van het land stoppen zich niet weg achter grote poorten in gigantische villa’s, maar doen aan cohousing in kleine kantoortjes. Minder sympathiek is dat de kantoren zich in Luxemburg bevinden. Dat het om 162 postbusvennootschappen gaat zonder enige economische activiteit, maar wel met een eigen vermogen van €84,4 mrd.  Dat die vennootschappen ook naar andere exotische belastingparadijzen leiden, zoals Panama en de Britse Maagdeneilanden. En dat dus nog maar eens blijkt dat die rijkste families massaal toegang blijven hebben tot fiscale constructies die enkel en alleen dienen om veel minder belastingen te betalen. Sommigen zullen zeggen dat ‘onze’ rijken in Luxemburg zitten om andere redenen, zoals ‘rechtszekerheid’. Laat u niets wijsmaken. Luxemburg staat zevende op de Financial Secrecy Index van het Tax Justice Network. Volgens onderzoek van de Universiteit van Amsterdam is het een van de ‘offshore-riolen’, “een jurisdictie waarin een disproportionele hoeveelheid waarde uit het economisch systeem verdwijnt”. Volgens alle serieuze waarnemers is en blijft Luxemburg een van de belangrijkste belastingparadijzen ter wereld. De rijkste Belgen zijn daar, net als investeringsfondsen die nota bene mede in handen zijn van overheidsinstellingen en sociale bewegingen, fictief aanwezig om minder belastingen te betalen. Misschien is nog het ergste dat we het allemaal al lang weten. Na de OffshoreLeaks, de LuxLeaks, de SwissLeasks, de Panama Papers en de Paradise Papers, is het geen grote verrassing meer dat vermogende individuen en grote ondernemingen massaal belastingen ontduiken. Belgische politici zitten erbij en kijken ernaar. Zich verschuilen achter Europa, zoals minister van Financiën Van Overtveldt (N-VA) doet, is al te gemakkelijk. En bovendien hypocriet, aangezien onder zijn bewind België zo veel mogelijk de Europese regels rond belastingontwijking bestrijdt en afzwakt. Een Belgische wet kan duidelijk maken dat postbusvennootschappen illegaal zijn, door heldere criteria voor werkelijke economische activiteit te definiëren. Zo kan het heel simpel zijn. Waar mensen wonen en gebruikmaken van de openbare diensten en infrastructuur, moeten ze belasting betalen. Waar geen economische activiteiten plaatsvinden, moeten ook geen vennootschappen zijn. Bovendien zouden politici ook andere privileges voor de rijken in de Belgische wetgeving onder handen kunnen nemen, zoals het ontbreken van een meerwaardebelasting, en het toelaten dat vermogende individuen belastingen ontwijken via de oprichting van vennootschappen. “Miljardairs betalen geen erfbelasting. Hun kapitaal zit veilig weggeborgen in constructies.” Iets aan die privileges doen, daar heeft de Belgische overheid echter geen zin in. Uit een opinieonderzoek in 2016 bleek dat 89% van de Belgen voorstander is van strengere wetten rond belastingontwijking en belastingparadijzen. Toch blijven politici uitvluchten verzinnen om de privileges van de rijken in stand te houden. We leven niet in een democratie, maar in een plutocratie (een bestuursvorm waarin de rijksten aan de macht zijn en de wetgeving voor grote groepen binnen een samenleving kunnen bepalen).

China heeft dit weekend importheffingen ingevoerd op 128 Amerikaanse producten. Het land had eerder al gedreigd met dergelijke sancties als de Amerikaanse president Trump bij zijn besluit zou blijven Chinees staal extra te belasten. Voor 120 producten als noten, fruit en wijn geldt vanaf vandaag een extra heffing van 15%. “China richt zich hiermee op de landbouwgebieden in de Verenigde Staten waar heel veel mensen op Trump hebben gestemd. Met deze tarieven wil China dus Amerikaanse boeren raken”. Op 8 producten, waaronder varkensvlees en aluminiumschroot, is de heffing 25%. De hoogte van de tarieven is gelijk aan de heffingen die Trump aankondigde: 25% voor Chinees staal en 15% voor aluminium. China zegt dat het geen handelsoorlog met de VS wil, maar dat deze sancties bedoeld zijn om de schade die de Amerikaanse heffingen veroorzaken te compenseren. In totaal gaat het om zo’n €2,5 mrd aan importgoederen. President Trump kondigde begin vorige maand aan dat hij Chinees metaal extra wil belasten, om de Amerikaanse staalindustrie te beschermen. China zou oneerlijke concurrentie voeren door goedkoop staal in de VS te dumpen. Daarnaast wil Trump nog eens hogere importheffingen voor zo’n $50 miljard aan goederen. Dat is bedoeld als strafmaatregel voor patentschendingen door China. Welke goederen precies zullen worden belast, zal naar verwachting komende week bekend worden gemaakt. Internationaal wordt gevreesd voor een handelsoorlog tussen de VS en China. Trump ziet geen probleem: “Handelsoorlogen zijn goed en makkelijk te winnen”, twitterde hij afgelopen maand.

IMF-voorzitter Christine Lagarde heeft plannen onthuld voor een nieuw fonds voor de eurozone dat als appeltje voor de dorst moet gaan functioneren en grotendeels door de 19 lidstaten moet worden gevuld. Daarmee claimt zij tegemoet te komen aan de zorgen van de noordelijke EU-landen, waaronder Duitsland en Nederland. Die vrezen bij een volgende crisis op te draaien voor de financiële nasleep van de economische problemen van hun zuidelijke buren. Het idee voor een Europees Monetair Fonds (EMF) bestaat al jaren in Brussel. Die aanname kan als realistisch worden bezien. Lagarde heeft volgens de FT de steun van Frans president Emmanuel Macron voor dit plan. Die is voorstander van versterking van Europese buffers en uitbreiding van de monetaire unie. Maar dat stuit op veel verzet binnen de EU. De voorzitter van het IMF stelde deze week, tijdens haar speech voor de DIW-denktank in Berlijn, dat „een verdere eenwording van het eurogebied een kompas kan zijn voor welvaart voor de regio en een baken van hoop voor de wereld”. Lagarde’s voorstel moet rekenen, tijdens het debat over de toekomst van de eurozone, op fel verzet van acht veel fiscaal-conservatievere landen, geleid door Nederland. Het is niet voor het eerst dat Lagarde zich positief uitliet over de mogelijkheid van zo’n Europese variant van het IMF. Wel leek Lagarde nu een stapje verder te gaan. Ze kwam nu met nadere details over hoe dit fonds er dan uit zou moeten zien. Eurolanden zouden elk jaar een financiële bijdrage moeten leveren, zodat er een pot met geld opgebouwd wordt om eurolanden met financiële problemen door middel van een lening noodsteun te kunnen geven. Het idee voor zo’n Europees Monetair Fonds (EMF) bestaat al jaren in Brussel. Onder andere Frankrijk is er een voorstander van om het huidige Europees Stabiliteits Mechanisme (ESM) om te vormen tot een dergelijke instelling. Nederland staat er niet afwijzend tegenover. Zwitserse journalisten vroegen Lagarde vorige maand nog of ze er geen bezwaar tegen had dat Brussel dan dezelfde soort dingen zou gaan doen als het IMF. ,,Waarom niet”, antwoordde Lagarde toen. ,,De crisis in de eurozone heeft laten zien dat er een crisis-systeem nodig is dat onafhankelijk is, snel kan reageren en dat werkt volgens strikte regels. Hoe dat mechanisme heet, is van secondair belang.” In haar toespraak in Berlijn wees de IMF-topvrouw er verder op dat de wereldeconomie momenteel een ,,aanhoudende en breed gedeelde” opleving doormaakt. Dat neemt volgens haar niet weg dat er ook grote bedreigingen spelen, zoals de opkomst van populisme, een handelsoorlog en protectionisme. Europa zou er daarom goed aan doen door te pakken met het geplande proces om een bankenunie en een soort gemeenschappelijke kapitaalmarkt op te zetten. Wordt vervolgd.

Het vertrouwen van Amerikaanse consumenten in de economie is in maart licht gedaald. Dat maakte marktonderzoeker Conference Board bekend. De graadmeter die het vertrouwen weerspiegelt, is voor deze maand uitgekomen op 127,7 tegen een herziene stand van 130 in februari. Economen hadden in doorsnee gerekend op een lichte stijging.

©2018 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices d.d. 30 maart 2018; week 12: AEX 529,52; DAX 30 12.114,60; FTSE 100 7056,61; DJIA 24.131,64; NY-Nasdaq 100 6561,84; SSEC 3.168,9; €/$ 1,2321; BTC/USD volatile: $6.906,4; 1 troy ounce goud $1325,45, dat is €34.544,12 per kilo; 3 maands Euribor -0,328% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,643%; 10 jaar VS 2,7619%; Belgische Staat 0,767%, 10 jaar Duitse Staat 0,497%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) 0,02%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,249, elders €1,279.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.