UPDATE 29/30 08 2020/546 Trump: ik ben de enige die staat tussen de Amerikaanse Droom en totale anarchie, gekte en chaos

Dit blog verschijnt een dag later dan normaal. Ik downloadde zondagmorgen een nieuwe update van Win10 en daarna had ik geen internet meer. Enkele uren later kwam er een volgende update van Mictosoft maar ook daarmee was er nog geen internetverbinding. Maar maandagmorgen weer wel. Vandaar.

Gelooft een meerderheid van het Amerikaanse volk nog altijd in Donald Trump?

President Donald Trump overweegt naar verluidt een experimenteel coronavaccin in een stroomversnelling te brengen zodat het middel nog voor de verkiezingen van 3 november in noodgevallen kan worden gebruikt in de VS. Ook heeft toezichthouder FDA op aanwijzing van Trump de plasmatherapie tegen Covid-19 versneld goedgekeurd. Wall Street reageerde aan het begin van de week enthousiast: bedrijven in de reissector gingen flink omhoog. Luchtvaartbedrijven als American Airlines, United Airlines en Delta Air Lines klommen tot 8,5%. Cruisemaatschappijen Carnival, Royal Caribbean Cruises en Norwegian Cruise Line werden tot 8% hoger gezet. De hele week staat Trump in het middelpunt van de media. Hij zal de meest verrassende verzinsels, leugens en droombeelden als waarheid presenteren in een poging om zijn achterstand in de peilingen van 9% weg te werken.

Op de eerste dag van de Republikeinse partijconventie hebben uiteenlopende sprekers gewaarschuwd voor de gevolgen als de Democraat Joe Biden de nieuwe president wordt. Het land glijdt dan af naar chaos, anarchie en wetteloosheid, was de kernboodschap. Trump jr. zei in zijn speech dat de Democraten de kernwaarden van de VS aanvallen. Begin november staat het voortbestaan van de VS op het spel, aldus Trumps oudste zoon. Oud-ambassadeur bij de VN Nikkey Haley zei dat de Democraten hun ogen sluiten voor “rellen en razernij”. Biden zou goed zijn voor Iran, China en IS. (bron: NOS) De Republikeinse conventie is een verheerlijking van het Trumpisme. Daar wordt getracht het beeld van de President, het mislukte beleid over de bestrijding van de corona-pandemie en zijn reputatie van een harteloze pestkop, bedrieger en leugenaar. Op de conventie in Charlotte wordt campagne gevoerd, door vooral de Democraten af te schilderen als radicale socialisten, die het land haten en een programma presenteren van “rellen, plundering en vandalisme”. Waar U woont in dit land U zult niet veilig zijn in Joe Biden’s Amerika. De Democraten hebben ons alleen maar verwoesting gebracht en die u tot slaaf willen maken van de slappe slachtofferideologie, tot op het punt waarop u het land en uzelf nog zult herkennen. Trump: “Ze proberen onze verkiezingen te stelen”. De voorbije maanden hebben Trump en zijn campagneteam de Democraten afgeschilderd als mensen die uit zijn op de verwoesting van het land, die steden in brand willen zetten, burgers hun rechten willen afpakken en verruilen voor het socialisme, hetzij tiranniek staatstoezicht naar Chinees model. Daar komt nu bij dat ze God willen afschaffen. 2020 belooft voor de ene dan wel de andere helft van de Amerikaanse bevolking het jaar van de Apocalyps te worden. (bron: NRC) Een groots vuurwerkspektakel boven Washington met veel vlagvertoon. Luid applaudisserende fans die dicht op elkaar gepakt in de tuin van het Witte Huis leuzen scanderen: “Four more years!” Anderhalve meter afstand en mondkapjes? Vergeet het maar. De afronding van de Republikeinse conventie was in alle opzichten een Trumpiaanse show. De president gebruikte het Witte Huis als podium voor zijn acceptatiespeech. Ook dat was Trump ten voeten uit. Het is een ongeschreven regel dat “The People’s House” niet gebruikt wordt voor partijpolitieke campagnedoeleinden. Maar we weten inmiddels dat de president lak heeft aan zulke tradities, ook al heeft hij daarmee mogelijk de wet overtreden. Een week geleden nog had Trump aangekondigd dat het een vrolijke (upbeat) conventie zou worden, maar zijn toespraak was een mix van optimistische vergezichten (“Amerika is de fakkel die de hele wereld verlicht”) en hel en verdoemenis (“alles wat we bereikt hebben, is in gevaar”). Hij prees de prestaties van zijn regering, maar schetste ook een donker, dystopisch beeld van Amerika (een toekomststaat van een verwerpelijk karakter). Hij wees naar de gewelddadige straatprotesten, plunderingen en brandstichtingen in tal van Amerikaanse steden deze zomer. “Al deze steden worden bestuurd door Democraten.” Hij waarschuwde Amerikanen dat dit hun voorland is als ze Joe Biden als hun president kiezen. Hij voorspelde ook dat de Democratische presidentskandidaat miljoenen illegale en misdadige immigranten gaat binnenlaten. “Jullie stem zal beslissen of we gehoorzame Amerikanen kunnen beschermen of dat we ruim baan geven aan gewelddadige anarchisten, ophitsers en criminelen die onze burgers bedreigen. Niemand zal veilig zijn in het Amerika van Joe Biden,” zei Trump, die zich als de president van ‘law and order’ presenteerde. Over Bidens lange staat van dienst zei hij: “Niet eerder stonden kiezers voor een duidelijkere keuze tussen twee partijen, twee visies, twee filosofieën of twee agenda’s. We zijn de laatste vier jaar bezig geweest met het herstellen van de schade die Joe Biden in 47 jaar heeft aangericht.” Trump werd van tevoren met veel tromgeroffel aangekondigd als de man die meer voor elkaar had gekregen dan welke president ook in de Amerikaanse geschiedenis. In zijn toespraak roemde hij de stevige economische groei, de lage werkloosheid en de vele banen die terugkwamen naar de VS. “We hebben de beste economie in de geschiedenis van de wereld opgebouwd.” Maar het Amerika van Trump is opgehouden in maart 2020. Het land verkeert in de zwaarste economische crisis sinds de Grote Depressie van de jaren 30. Net als de meeste sprekers op de Republikeinse conventie sprak de president nauwelijks over de slachtoffers van de pandemie die al meer dan 180.000 Amerikanen het leven heeft gekost en waardoor tientallen miljoenen burgers hun baan hebben verloren. Trump wijdde enkele korte zinnen aan de slachtoffers. “Als natie rouwen we. In ons hart bewaren we de herinneringen van iedereen die zo tragisch het leven heeft verloren.” De Verenigde Staten is een van de zwaarst getroffen landen in de coronapandemie, maar Trump benadrukte in zijn toespraak dat zijn kabinet het beter doet dan welke regering dan ook in de wereld. “We hebben de kleinste economische krimp van alle grote westerse landen. We herstellen sneller dan wie dan ook.” Het is gebruikelijk dat je tijdens een conventie je politieke tegenstanders met rust laat. Maar die ongeschreven regel vloog vorige week al uit het raam, toen Trump tijdens de Democratische conventie bijna dagelijks een campagnebijeenkomst hield. Ook de Democraten hadden maling aan deze regel. Op de avond van Trumps acceptatiespeech zette Kamala Harris, de running mate van Joe Biden, de aanval in op de president. Volgens haar was de Republikeinse conventie alleen maar bedoeld om “het ego van Donald Trump te strelen”. Volgens Harris is Trump nauwelijks geïnteresseerd in de zorgen van Amerikaanse burgers. “Hij is de president van de Verenigde Staten. De conventie zou niet over hem moeten gaan. Het zou moeten gaan over de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van het Amerikaanse volk. In dat opzicht heeft Donald Trump gefaald.”

In haar boek ‘Teveel en nooit genoeg’ schrijft Mary Trump, een nicht van oom Donald, over hem en zijn familie, vanuit haar professie als klinisch psycholoog. Neef Donald groeide op in een wreed, liefdeloos gezin. Zijn grootvader, Fred Trump, een vastgoedmagnaat, stak geen energie in de opvoeding van zijn kinderen anders dan dat ze ‘killers’ moesten worden. Law and order: narcisme, pesten en grootheidswaanzin. Geen liefde, geen warmte, geen gezinsleven, nooit gewaardeerd. Het resultaat zijn persoonlijkheidsstoringen, mogelijk psychische gestoordheid. Donald kwam zoveel te kort dat hij er permanent door beschadigd werd: een spoor van faillissementen en zakelijke fiasco’s schiepen een mythe van de keiharde zakenman. Hij heeft er geen moeite mee iedere dag weer controleerbare leugens de wereld in te gooien om daarmee het volk en zijn tegenstanders te misleiden en hij manipuleert ze met beloftes die hij nooit nakomt of door ze angst aan te jagen. Hij heeft er geen enkele moeite mee de Amerikaanse wetten te overtreden, want hij waant zich boven de wet te staan. Hij is een president die altijd gelijk heeft en als dat niet zo is is het anderen hun schuld. Racisten zijn zijn vrienden, die hem steunen. Na lezing van de recensie van het boek in Trouw/de Verdieping op 31 augustus 2020 rijst de vraag is dit killer-instinct niet de wens van meer dan de helft van alle kiesgerechtigde Amerikanen? Dit weekend was burgemeester Ted Wheeler van Portland het volgende slachtoffer. Hij zei op een persconferentie dat president Trump de haat heeft gecreëerd die tot de grootste geweldsuitbarsting in de VS in tientallen jaren leidt. Ook beschuldigde hij Trump van racistische aanvallen op zwarte mensen. Trump beschuldigde eerder Wheeler en de Democraten van het creëren van chaos en geweld in hun steden. In Portland werd zaterdag een aanhanger van Trump doodgeschoten, nadat een stoet Trumpaanhangers met 600 voertuigen door de stad was getrokken. In Portland demonstreren al 3 maanden aanhangers van de Black Lives Matter-beweging. Trump noemde Wheeler via Twitter een “zwakke en zielige Democratische burgemeester”. (bron: NOS) Hier staat de leugenaar, de bedrieger, de straatvechter in de schijnwerpers. De President die ervoor kiest zich als een gezondene te profileren en zijn tegenstander van alles wat onwaar te beschuldigen. Natuurlijk zijn er verschillen in de tweestrijd van de kandidaten. Die mogen, nee moeten, ook aan de orde worden gesteld, maar op deze wijze? Hier krijg ik een heel vieze smaak van in mijn mond. Is deze man een bevriend staatshoofd van een beschaafd land, waar we mee samenwerken. Maar, krijgt deze pertinente leugenaar, oplichter en verdraaier van feiten het vertrouwen van een meerderheid van zijn volk voor nog 4 jaar? Moeten wij deze man behandelen als een bevriend staatshoofd van een beschaafd land? De American Dream die hij zijn bevolking voorspiegelt is een farce. Ieder gemiddeld Amerikaanse huishouding heeft 9 creditcards met een schuld van 3 jaarsalarissen en dat betalen wij. Die verkiezingscampagne is heel onsmakelijk en ik vrees dat het allemaal nog veel erger wordt. Hij is tot alles in staat. Melanie Trump hield een menselijk en vriendelijke toespraak.

Financieel/monetair en economisch nieuws

De aandelenbeurzen in New York gingen maandag verder omhoog, nadat de brede S&P 500 en technologiegraadmeter Nasdaq vrijdag naar nieuwe recordstanden stegen. Net als in Europa putten beleggers op Wall Street moed uit de positieve berichten over de behandeling van het coronavirus en een mogelijk versnelde goedkeuring van een vaccin in de Verenigde Staten.

De Amerikaanse luchtvaartmaatschappij American Airlines schroeft vanwege de coronacrisis zijn capaciteit voor de maand oktober met 55% terug op jaarbasis. Daarbij zal het concern de dienstverlening naar vijftien Amerikaanse steden beëindigen.

De Duitse luchtvaartreus Lufthansa werkt aan extra maatregelen om de kosten te drukken. Bij de onderneming staan daarbij nog eens 20.000 banen op de tocht, bovenop de al aangekondigde banenreducties, zo meldden verschillende Duitstalige media.

De omzet van de horeca is in het 2e wartaal met 51% gedaald ten opzichte van het 1ste kwartaal, meldt het CBS, dat spreekt van een ongekende omzetdaling. In het eerste kwartaal daalde de omzet al met 14%. De horeca is daarmee een van de zwaarst door de coronacrisis getroffen sectoren. Vooral hotels hadden met een daling van 75% in het 2e kwartaal dramatisch minder omzet. Cafés zagen de omzet met 60% dalen, restaurants met 51%. Het ondernemersvertrouwen in de horeca was in het begin van het 3e kwartaal nog erg laag. Wel was het groter dan aan het begin van het tweede kwartaal. (bron: NOS) Niet echt verrassende cijfers, maar wel dramatisch voor de bedrijven die erdoor werden getroffen.

Twee zwaargewichten trekken zich terug uit de grondstoffenhandel: die bulkhandel bekoort hen niet langer, schrijft Trouw. Het gaat om een van de grootste banken in de eurozone, de Franse bank BNP Paribas, en onze eigen halve staatsbank ABN Amro. Deze laatste heeft honderden miljoenen verloren met een failliete oliehandelaar en BNP Paribas kampt met een kwakkelende koffiehandelaar in de VS en een rijsthandelaar in Dubai. ABN Amro stopt definitief buiten Noord-West Europa en BNP Paris selectief. Hebben de beide banken mogelijk niet niet voldoende kritisch de risico’s ingeschat?

De beleidsmakers van de Europese Centrale Bank (ECB) hebben tijdens hun laatste rentevergadering aangegeven dat ze nog weinig zekerheid hebben wat betreft de economische vooruitzichten en de mate waarin ze monetaire stimuleringsmaatregelen moeten nemen. De ruime steun voor het bankwezen in de eurozone is, volgens de ECB, vooral opgenomen door Duitse (€160 mrd), Franse (€110 mrd) en Nederlandse (€82 mrd) banken (waaronder €20 mrd door RABO) en in veel mindere mate door de zwakkere Zuid-Europese banken. Dat geeft te denken. Aan de ene kant gaat het om gratis geld, anderzijds is de vraag waarom banken grote schulden aangaan als daar geen reden toe zou zijn. Verwachten ze nieuwe grote afschrijvingen te moeten plegen en trachten ze daarmee hun liquiditeiten op orde te houden, dan wel dekken ze zich in voor een investeringsexplosie van het bedrijfsleven? Maar hoe het ook zij, het eigen vermogen komt verder onder druk te staan.

De economie van China, de tweede van de wereld, kan dit jaar groei laten zien ondanks de impact van de coronacrisis. Dat verklaarde premier Li Keqiang op Chinese staatsradio zondag. In het tweede kwartaal groeide de Chinese economie met 3,2% in vergelijking met een jaar eerder. In het eerste kwartaal van dit jaar was nog sprake van een recordkrimp met 6,8% als gevolg van de lockdownmaatregelen tegen het coronavirus in China. De Chinese overheid heeft grote stimuleringspakketten doorgevoerd om de economie te helpen herstellen van de crisis. De premier zei verder dat Peking verwacht dat er dit jaar meer dan 9 miljoen nieuwe banen in stedelijke gebieden in China zullen worden gecreëerd. (bron: DFT)

De FED heeft laten weten dat ze geen probleem hebben als de inflatie gaat stijgen als gevolg van het stimuleren van de Amerikaanse economie. Dat betekent dat er meer dollars worden bijgedrukt en de waarde van de dollar ten opzichte van andere valuta, als de euro en de yen, zal dalen. Als het geld minder waard wordt stijgen de prijzen en de FED heeft daar geen moeite mee. Beleggers waren enthousiast want die trokken daaruit de conclusie dat de FED doorgaat met nieuw geld in de markt pompen. De bankaandelen stegen fors. Maar het is maar zeer de vraag of dat geld in de reële economie terechtkomt en niet bij de speculanten die de koersen op de aandelenmarkten nog verder opjagen. De ervaring die we hiermee in Europa hebben wijst in die richting. De ECB heeft haar loketten geopend voor de banken die geld willen lenen om daarmee investeringen te financieren van overheden en ondernemingen. Maar wat is de realiteit: de banken hebben grote hoeveelheden geld opgenomen om daarmee hun liquiditeiten te vergroten om klappen op te vangen van kredieten en leningen die moeten worden afgeschreven. Dat is verliesfinanciering en daarmee wordt de economische activiteit niet geactiveerd. Verliezen van banken moeten niet worden opgevangen door liquiditeiten van de centrale banken maar door het eigen vermogen en de opgebouwde vermogens van de bank. Het lijkt erop dat dat hele ECB-project gaat mislukken en dat het nog goed moeilijk wordt om uit de krimpeconomie te komen.

De officiële rente in de VS blijft mogelijk langer lager, maar de FED, de Amerikaanse centrale bank, is deels verantwoordelijk voor onverantwoorde koersstijgingen van aandelen, zegt Hendrik Jan Tuch van Aegon Asset Management. Als de rente een normaal niveau zou hebben, dan zou dat niet kunnen gebeuren.

Deze week is er overleg geweest tussen het kabinet de coalitiepartijen en de sociale partners over een akkoord over een derde steunpakket voor bedrijven die door de corona-crisis in de problemen zijn gekomen. Mogelijk wordt het pakket binnenkort aangekondigd. Het AD schrijft dat het kabinet in het nieuwe pakket enkel nog de zwaarst getroffen sectoren wil helpen, zoals de evenementenbranche, de horeca en de culturele sector. Op dit moment betaalt de overheid op grond van de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) 90% van de salarissen bij ondernemingen die minstens 20% omzetverlies lijden. Dat blijft zo. Verder blijft het deel van loonsom die de overheid voor zijn rekening neemt 90%, met dien verstande dat werkgevers 10% moeten besteden aan (om)scholing. Bedrijven zouden meer ruimte krijgen om overtollig personeel te ontslaan. Ook de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO) en de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) zouden in het nieuwe steunpakket, met reducties, terugkeren. Het derde steunpakket treedt op 1 oktober in werking en gaat doorlopen tot 1 juli 2021. Mogelijk wordt de zelfstandigenaftrek, een belastingvoordeel voor kleine ondernemers, in stappen afgebouwd met een tijdelijke compensatieregeling. De steunregeling voor zzp’ers (de ‘TOZO’) wordt verlengd tot 1 juli 2021, maar wordt strenger. Er komt naast de partnertoets, waarbij wordt gekeken naar het inkomen van de partner, ook een controle op het eigen vermogen van de zzp’er, om voor de steun in aanmerking te komen. De speciale steun voor flexwerkers die niet voor bijstand of WW in aanmerking komen verdwijnt. Die was al bedoeld als eenmalige tegemoetkoming. In de begroting 2021 wordt een investering in de economie van €20 mrd voor de komende vijf jaar aangekondigd. Het gaat dan om innovatie en verduurzaming. Zorgmedewerkers krijgen ook volgend jaar een eenmalige bonus, dan van €500, zeggen bronnen in Den Haag. Er komt geen structurele extra loonsverhoging. Ook grote bedrijven krijgen te maken met een tegenvaller: de winstbelasting wordt niet zoals aangekondigd verlaagd. (bron: AD/NOS) Het kabinet kiest er dus voor trapsgewijs de lasten van de economische terugslag terug te draaien. Alleen gezonde bedrijven moeten in leven gehouden worden. Bedrijven mogen afscheid gaan nemen van vast personeel en bedrijven die momenteel in zwaar weer verkeren zullen geconfronteerd worden met de vraag in hoeverre hun bestaanszekerheid nog realiteit blijft. De vraag is hoe groot het financiële plaatje van dit noodscenario is en wat ermee in stand kan worden gehouden en hoe groot de sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan zijn.

Nederlandse banken proberen met een aanklacht bij een rechtbank in New York bijna 245 miljoen dollar terug te krijgen van een failliete Argentijnse sojahandelaar. Het bedrijf Vicentin, een van de grootste sojaleveranciers ter wereld, ging in december plotseling failliet. De banken denken dat er door middel van fraude geld is weggesluisd. Het FD heeft documenten ingezien die bij de Amerikaanse rechtbank zijn ingediend. Daaruit blijkt dat ING nog $72 mln tegoed heeft en Rabobank $23 mln. De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO heeft $150 mln uitstaan. Die bank is grotendeels in handen van de overheid, maar is ook deels eigendom van Rabobank, ING en ABN Amro. Ook internationale banken zijn aangesloten bij de aanklacht, waarmee in totaal $500 mln is gemoeid. Vicentin spreekt de beschuldigingen tegen. (bron: NOS) Geen of wel fraude?

De auto- en motorensector kampt met een recorddaling van de omzet. In het tweede kwartaal zagen importeurs, dealers, garages, handelaren en onderdelenbedrijven hun omzet afnemen met meer dan 25%, meldt het CBS. Het is de grootste krimp in meer dan 25 jaar. Vooral de autoverkoop is getroffen: handelaars in motoren zagen de omzet met 5,7% het minst dalen. De importeurs van nieuwe personenauto’s krijgen de hardste klappen. De dealers zagen de omzet kelderen met ruim 40%. Door corona waren autofabrieken gesloten en kochten consumenten en leasebedrijven minder nieuwe auto’s. Door de sluiting van veel autofabrieken viel ook de handel in auto-onderdelen terug. Behalve minder personenauto’s werden ook minder bedrijfswagens en bussen verkocht. De omzet in deze sector daalde met 26%. Ondernemers in de auto- en motorenbranche waren bijzonder somber gestemd in het tweede kwartaal: hun vertrouwen zakte naar min 46,9. Voor het derde kwartaal zijn ze echter een stuk minder somber met een vertrouwenscijfer van min 9. Dat is ook beter dan de min 19,3 voor het hele bedrijfsleven. 3,2% van de automotive-ondernemers verwacht een omzetgroei in het 3e kwartaal. (bron: NOS) Laat ik duidelijk zijn: een omzetgroei ten opzichte van die in het 2e kwartaal. De resultaten vallen me helemaal niet tegen. In feite vallen ze me mee: ik had erger verwacht, in acht genomen dat het verkeer 2 maanden vrijwel plat heeft gelegen. Maar dat de zaken nu weer snel terugkeren naar voor corona, daar vertrouw ik ook weer niet op. We zitten wel in een krimp-economie, ondanks dat de overheid geld blijft pompen in de de economie.

De coronacrisis hakt er hard in bij Schiphol, en dat blijft waarschijnlijk nog jaren pijn doen, is de verwachting. Om kosten te besparen wil de luchthaven ‘enkele honderden’ banen schrappen. Dat werd bekend gemaakt bij de presentatie van de halfjaarcijfers van de Schiphol Group, waaronder ook de vliegvelden in Eindhoven en Rotterdam vallen. Die cijfers waren, zoals verwacht, dramatisch. Er werd een verlies in de boeken gezet van €246 mln. Niet vreemd, want in het eerste halfjaar van 2020 nam het aantal passagiers op de hoofdluchthaven bij Amsterdam af met 62,1% ten opzichte van een jaar eerder. Het aantal vliegbewegingen daalde met ruim 52%. Voor het hele jaar verwacht Schiphol dat het tussen de 55% en 72% minder reizigers gaat verwerken. De luchthaven gaat ervan uit dat pas op zijn vroegst in 2023 weer op het niveau van 2019 te komen. “De vooruitzichten voor de komende jaren zijn zeer onzeker en hangen af van de ontwikkeling van de pandemie, de komst van een vaccin, internationale coördinatie van reismaatregelen, het profiel van het economisch herstel en veranderingen in het gedrag van passagiers en bedrijven”, schrijft het bedrijf. En dus moeten de kosten omlaag. In 2021 en 2022 moeten die al met een vijfde tot een kwart zijn gedaald, en dat gaat dus ook gepaard met veel banenverlies. “De impact op de werkgelegenheid is nog onzeker, maar verwacht wordt dat het zal gaan om enkele honderden functies op het totale personeelsbestand van ongeveer 3000”, meldt Schiphol. Voor er daadwerkelijk mensen worden ontslagen, zal er eerst een sociaal plan gemaakt worden met de vakbonden. In een toelichting vertelt topman Dick Benschop dat hij verwacht dat het personeelsbestand met zo’n 10% moet gaan krimpen. Dat zou neerkomen op ongeveer 300 mensen die op zoek moeten naar een nieuwe baan. Het zijn vooral de banen achter de schermen die komen te vervallen. Zo zullen er bijvoorbeeld minder slotplanners nodig zijn. Hoe beroerd het ook gaat, de luchthaven staat nog niet op omvallen. Het heeft €500 mln aan eigen reserves liggen en kan nog €1 mrd lenen bij de bank, mocht dat nodig zijn. Daarmee denkt de luchthaven nog zeker een jaar te kunnen overleven. De verliezen hadden ook nog aanzienlijk groter kunnen zijn, ware het niet dat de overheid op meerdere fronten te hulp schoot. Zo kreeg Schiphol Group €37,6 mln aan loonkostensubsidie toegezegd door gebruik te maken van de NOW-regeling. Daarnaast maakte Schiphol gebruik van de mogelijkheid om het verwachte verlies over 2020 af te trekken van de winst van 2019. Daardoor stort de Belastingdienst tientallen miljoenen terug in de kas van de luchthavengroep. (bron: RTLZ) Het halfjaarresultaat is niet verontrustend, ik verwacht voor het hele jaar geen positief resultaat, maar Schiphol is een sterk bedrijf dat op eigen kracht moet kunnen overleven. De grote vraag is echter hoe de luchtvaart zich in de komende jaren zal ontwikkelen.

De strengere rekenregels voor pensioenfondsen die vorig jaar werden voorgesteld door de commissie-Dijsselbloem, worden komende jaren stapsgewijs ingevoerd. Dat heeft De Nederlandsche Bank (DNB) besloten. Hierdoor krijgt de financiële positie van pensioenfondsen komende vier jaar telkens een kleine tik, waardoor de kans toeneemt dat er dan gesneden moet worden in de pensioenuitkeringen. De commissie onder leiding van voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem zorgde vorige zomer voor ophef met het advies om bepaalde parameters voor de fondsen strenger te maken. Later zei Dijsselbloem daarover dat pensioenfondsen kortingen als die nodig zijn, niet telkens voor zich uit konden blijven schuiven. Hij wees erop dat de Nederlandse fondsen er al lang slecht voor stonden. DNB besloot destijds al om het advies te gaan doorvoeren, maar dit niet eerder te zullen doen dan op 1 januari 2021. Nu is ervoor gekozen om de implementatie gespreid, in vier gelijke stappen te doen. Daardoor zal de dekkingsgraad van pensioenfondsen, bij gelijkblijvende rente, komende vier jaar telkens met 1 tot 1,5 procentpunt lager uitpakken, laat een woordvoerder van DNB weten. De strengere rekenregels hebben nog geen gevolgen voor de mogelijke pensioenverlagingen die volgend jaar al dreigen bij diverse grote Nederlandse pensioenfondsen. Of er dan gekort moet worden, hangt namelijk af van hoe de fondsen er per 31 december dit jaar voorstaan. De nieuwe regels gaan pas op de eerste dag van het nieuwe jaar in. (bron: DFT)

De lage rente is en blijft de komende jaren een fors probleem voor pensioenfondsen. En dat probleem wordt niet verholpen met het nieuwe pensioenstelsel, waar in juni een akkoord over werd gesloten. Jongeren van nu doen er daarom goed aan om flink te sparen voor na hun pensionering, adviseert het Centraal Planbureau. Het is heel simpel, volgens de uitleg van één van de belangrijkste adviesorganen van het kabinet. Ouderen hebben het grootste deel van hun pensioenvermogen al opgebouwd, dus zij worden minder hard geraakt door de lage rente die op dit moment geldt in de financiële wereld. Wie nu nog jong is, heeft nog een lange weg te gaan om z’n pensioen op te bouwen en heeft er dus meer last van. Het CPB deed op verzoek van minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, D66) en de Tweede Kamer onderzoek naar de gevolgen van lage rente voor het Nederlandse pensioenstelsel. Dat is belangrijk, ook in het nieuwe stelsel waar vakbond FNV begin juli als laatste betrokken partij mee instemde. De Tweede Kamer moet nog wel stemmen, maar met de steun van oppositiepartijen GroenLinks en PvdA zal het plan er niet sneuvelen. De gevolgen van de lage rente zijn niet mals: pensioenfondsen moeten een deel van hun geld in veilige beleggingen steken, zoals staatsobligaties van landen met een gezonde financiële huishouding. Maar wie op dit moment geld uitleent aan Nederland, moet daar rente voor betalen. Kortom: beleggen kost pensioenfondsen soms geld. “Rendementen op de beurs bepalen nog veel van de opbrengsten”, legt Bert Smid, onderzoeker van het CPB, uit. En de rendementen op veilige beleggingen zouden de komende jaren wel eens laag kunnen zijn en blijven. Dat was al voor de corona-crisis het geval, en de honderden miljarden aan steunprogramma’s maken een langere periode van lage rente alleen maar waarschijnlijker. De lage rente is in het huidige stelsel ook een probleem omdat pensioenfondsen gebonden zijn aan de zogeheten rekenrente. Daarmee wordt bepaald of fondsen wel genoeg geld in kas hebben om in de toekomst alle pensioenen te kunnen betalen. Als die rekenrente onder een bepaald niveau ligt, moeten fondsen korten op de pensioenen. In het nieuwe stelsel geldt deze regel niet meer. Maar de lage rente blijft hoe dan ook een probleem. Om toch te zorgen dat ook op de lange termijn iedereen een pensioen heeft dat niet al te ver onder zijn inkomen ligt, geeft het CPB wat opties. De belangrijkste en tegelijkertijd meest vrijblijvende: extra sparen. En, ook handig maar je moet het wel zelf doen: langer doorwerken zodat je een hoger pensioen opbouwt. Of nu al meer gaan werken, met hetzelfde doel. Daarnaast zou er wat veranderd kunnen worden in hoe we het nu geregeld hebben. Daar geeft het CPB drie opties voor, die allemaal hun eigen voor- en nadelen hebben. De eerste is om de AOW te verhogen, het pensioen dat iedere burger krijgt ongeacht of je hebt gewerkt of niet. Daar zitten twee fikse nadelen aan. Het eerste is dat dit miljarden zal kosten en dat geld zal ergens vandaan moeten komen. Dat betekent een belastingverhoging of een bezuiniging ergens anders. Het tweede nadeel is dat als de AOW omhoog gaat, de prikkel om te werken kleiner wordt. Optie twee is om de pensioenpremies die werkenden nu betalen verder te verhogen. Dan hebben fondsen meer geld in kas om de pensioenen van te betalen. “Dat ligt gevoelig, want het gaat ten koste van wat je uit kan geven”, zegt Smid. Optie drie is een geheel nieuwe extra regeling: de zogenaamde NDC. Dat staat voor notional defined contribution. Het is een pensioenregeling tussen onze AOW en het aanvullend pensioen in. “Dat stelsel bestaat al een tijdje, in andere landen staat de NDC ertussenin”, legt Smid uit. Alle werkenden betalen in dit systeem een premie en daarmee worden de pensioenuitkeringen betaald. De hoogte van de premie is gekoppeld aan het salaris, en de hoogte van je pensioen is weer gekoppeld aan je bijdrage. Iedereen doet eraan mee, ook zzp’ers. “Het voordeel is een stabiele aanvulling op het huidige systeem, die meegroeit met de welvaart”, vertelt Smid. Dat komt door de koppeling aan het loon: als die stijgen, stijgt ook de inleg en dus het uiteindelijke pensioen. Het grote nadeel: om dit systeem, dat bijvoorbeeld in Zweden en Italië gebruikt wordt, in te voeren vergt een grote hervorming en een nieuw systeem dat ook weer kosten met zich meebrengt. “Gratis oplossingen zijn er niet”, besluit Smid. (bron: RTLZ) Enkele kanttekeningen. Interessant artikel over de waarde van onze opgebouwde pensioenen. Jongeren moeten zelf extra gaan sparen omdat de pensioenuitkering onvoldoende zal zijn als bestaansminimum. Dat als gevolg van het monetaire beleid van de centrale banken van ruime geldhoeveelheden en vrijwel gratis geld. De relatieve zekerheid van een pensioenuitkering waarvoor werkgevers en werknemers ca 40 jaar premie betalen vervalt met het Pensioenakkoord van Koolmees. De pensioenuitkeringen worden gekoppeld aan de rendementen die in de markt gemaakt worden. Dalen de koersen dan dalen de pensioenen mee en stijgen de koersen dan gaan de uitkeringen omhoog. Wat meespeelt is dat bestaande contracten moeten worden opengebroken en de gevolgen daarvan zijn niet te overzien. Een NDC is ook een optie, maar dat vraagt om een grondige hervorming met veel onzekerheden.

Alle nertsenfokkerijen in Nederland moeten op 21 maart volgend jaar zijn gestopt. Dat bevestigen bronnen in Den Haag na berichtgeving door het AD. De vervroegde beëindiging is het gevolg van de uitbraak van het coronavirus op veel nertsenhouderijen. De afgelopen tijd zijn ruim 40 nertsenhouderijen getroffen door het coronavirus. Op die bedrijven zijn alle nertsen geruimd. Het kabinet ziet niets in het preventief ruimen van de laatste 120 bedrijven. Het kabinet trekt voor de maatregel €180 mln uit. De fokkerijen zouden in 2024 dicht gaan, maar dat is nu naar voren gehaald. (bron: NOS)

Er komt een nieuw steunpakket voor de cultuursector. Het kabinet trekt er €480 mln voor uit, voor zowel instellingen met een rijkssubsidie als met een gemeentelijke subsidie. Eerder trok het kabinet al €300 mln uit voor de cultuursector, die door de coronacrisis hard geraakt is. (bron: NOS)

De Amerikaanse overheid heeft een contract met Philips over de levering van beademingsapparatuur stopgezet. Philips heeft inmiddels 12.300 van de gevraagde 43.000 apparaten geleverd, maar de rest wil de VS niet hebben. Philips-topman Van Houten heeft het besluit in een persbericht gemeld. Van Houten lijkt erdoor verrast; de reden voor het besluit wordt niet duidelijk. Het contract met de VS werd in april getekend. De beademingsapparatuur was vooral bedoeld voor coronapatiënten op de IC’s. Van Houten wijst erop dat Philips flink heeft moeten investeren om de apparaten te kunnen leveren. (bron: NOS) Een strop voor Philips. Kennelijk hadden de Amerikanen veel meer apparaten besteld dan ze nodig hebben. Het aandeel Philips viel in Amsterdam en op Wall Street terug.

Willem Vermeend schrijft deze week in zijn column op DFT Medio augustus waarschuwde het Centraal Planbureau (CPB) dat de coronacrisis de Nederlandse economie hard zal raken en dat deze klap de komende maanden pas goed zichtbaar wordt. Dit jaar krimpt de economie met ruim 5%, waarbij bedrijven omvallen en de werkloosheid oploopt. Deze week publiceerde de rekenmeester van het kabinet twee onderzoeken. Daarin wordt geconcludeerd dat ook bij een snelle medische coronaoplossing de crisis in Nederland tot een langdurige economische schade zal leiden. Volgens het CPB zal, door de daling van de investeringen en een afnemende innovatie, de groei van de productiviteit de komende jaren lager uitvallen. Daardoor zal het groeivermogen van onze economie blijvend verminderen. Dat houdt in dat een nieuw kabinet zijn plannen moet baseren op een structureel lagere economische groei, die waarschijnlijk gemiddeld slechts rond de 1% zal liggen, terwijl tot voor kort 2,5% of hoger het uitgangspunt was. Daardoor zal de schatkist weinig ruimte bieden voor nieuwe overheidsuitgaven. Veel mooie ambities die de politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s willen opnemen, eindigen dan ook in de prullenbak. Tot op heden heeft het kabinet vooral lof geoogst voor het huidige coronasteunpakket, waarmee bedrijven overeind zijn gehouden en massaontslagen zijn voorkomen. Deze zomer pleitte de OESO al voor een versobering van de steunpakketten die veel landen na het uitbreken van de economische crisis hebben ingevoerd. De denktank waarschuwde dat zonder afbouw het gevaar bestaat dat bedrijven en banen in stand worden gehouden die niet meer levensvatbaar zijn. Wij voegen daaraan toe dat deze pakketten ook de noodzakelijke vernieuwingen, zoals extra bedrijfsinvesteringen en innovaties, in de weg kunnen staan of vertragen. Als we afgaan op de gedegen analyse van het CPB, zou Nederland zo snel mogelijk maatregelen moeten nemen om de economische groei aan te jagen en het groeivermogen van onze economie te versterken. Recent is door een adviesorgaan (het Comité voor Ondernemerschap) onder voorzitterschap van TomTom-baas Harold Goddijn, een goed doortimmerd groeiplan met 10 gerichte maatregelen gepresenteerd met een omvang van €8 tot €12 mrd. Het pakket omvat investeringen in groei en innovatie, waaronder versterking van eigen vermogens, stimulansen voor innovaties en tijdelijke fiscale kortingen voor bedrijfsinvesteringen. Voor de arbeidsmarkt wordt een nationaal omscholingsprogramma voor tekortberoepen voorgesteld en voor een productiever MKB een versnelling van digitaliseringsprogramma’s. Een aantal van deze maatregelen kan op de korte termijn worden uitgevoerd. Volgens doorrekeningen verdient dit groeiplan zich op termijn terug in de vorm van extra economische groei en extra banen. Ook daarom mag dit plan niet op de Haagse stapel met niet uitgevoerde voorstellen terecht komen. (bron: DFT)

Politiek georiënteerd nieuws

De tabakslobby is er toch in geslaagd invloed uit te oefenen op de afspraken in het Nationaal Preventieakkoord. Dat concludeert platform The Investigative Desk, in een publicatie bij Follow the Money. Het idee was juist dat de lobby buiten de onderhandelingen zou blijven. Via de VVD zou het de tabaksector zijn gelukt om maatregelen af te zwakken, te vertragen of te schrappen. Daardoor zou de prijs van sigaretten minder snel stijgen en zou het ‘uitstalverbod’ nu veel beperkter zijn dan werd beoogd. VVD’er Veldman zei in het NOS Radio 1 Journaal dat hij als Kamerlid belangen moet wegen, zoals die van ondernemers. (bron: NOS) Die laatste uitspraak is maar de halve waarheid. Een politieke partij kan zich niet laten gebruiken als een belangenbehartiger van bepaalde sectoren in de maatschappij. Roken is slecht voor de gezondheid, daar sterven jaarlijks 20.000 rokers aan. Dan kan een politicus zich niet opwerpen als een lobbyist van ondernemers die tabaksproducten produceren en verkopen. Ik weet dat het in de VVD verdedigbaar is, want de premier heeft 3 kabinetten lang de grote bedrijven en zijn ‘vriendjes’ vrijbrieven, kortingen en aantrekkelijke fiscale regelingen aangeboden. De vraag is echter waarom de drie coalitiepartners, CDA, D66 en CU, daarin zijn meegegaan.

Woningbezitters kunnen investeringen in duurzaamheid amper terugverdienen, concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Hun bijdrage aan de klimaatdoelen zal daarom veel kleiner zijn dan waar het kabinet van uitgaat, Het kabinet wil dat alle woningen vanaf 2050 gasloos en energieneutraal zijn, zonder hogere woonlasten. Dat betekent dat er per jaar zo’n 200.000 woningen verduurzaamd moeten worden. Het is de bedoeling dat daardoor de woonlasten niet omhoog gaan. Volgens het PBL is dat voor veel huishoudens niet mogelijk, of pas na tientallen jaren. Dat heeft te maken met de flinke investering die huiseigenaren moeten doen in bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen. Het PBL zegt dat dat voor de meeste eigenaren niet haalbaar is. Met de huidige subsidie kan het tientallen jaren duren voordat de investering is terugverdiend. Een gemiddeld huishouden met energielabel D moet bijvoorbeeld €35.000 investeren om de woning energieneutraal te maken. Daarmee wordt €50 per maand bespaard op energielasten. Dat betekent dus dat de investering pas na tientallen jaren is terugverdiend. Voor eenpersoonshuishoudens is de investering nog veel minder aantrekkelijk. Zij zijn min of meer hetzelfde kwijt aan het duurzamer maken van hun huis als een gezin met tweeverdieners, maar ze hebben maar één inkomen om de investering te bekostigen. Alleen bij een kleine groep grootgebruikers rendeert de investering op korte termijn. De enige investering die overduidelijk rendeert, ook zonder subsidie, is volgens het PBL de aanschaf van zonnepanelen. “Dat is een no-brainer. Ook zonder subsidie zijn zonnepanelen een gunstige investering.” De huidige subsidieregelingen zijn niet genoeg om overige verduurzamende maatregelen op de lange termijn financieel aantrekkelijk te maken, zegt het PBL. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de gebouwde omgeving – dat zijn zowel woningen als andere gebouwen – in 2030 3,4 miljoen ton CO2 minder mag uitstoten. Dat is 7% van de totale vermindering van CO2-uitstoot die in dat jaar behaald moet zijn. (bron: NOS) Een drietal kritische kanttekeningen: een vermindering van de CO2 uitstoot van slechts 7% over 10 jaar is, gezien de enorme en zware investering die huizenbezitters daarvoor moeten opbrengen, het rendement VEEL te laag. De vervuilende industrie zal een VEEL hogere bijdrage daarvoor moeten leveren, maar verwacht niet dat het Kabinet Rutte III daartoe zal besluiten. De pertinente uitspraak dat het plaatsen van zonnepanelen een rendabele investering is, zet ik vraagtekens. Ja, bij de huidige regeling, die in 2022 afloopt, kan teruggeleverde energie van zonnepanelen, tot een max van de afgenomen kWh stroom, worden gesaldeerd. Daar krijg je dus ca €0,22 voor terug. Maar in 2023 komt er een andere regeling: een aflopende schaal waarmee het aandeel van teruggeleverde energie afneemt: 2022: 100%; 2023 91%; 2024 82%; 2025 73%; 2026 64%; 2027 55%; 2028 46%; 2029 37%; 2030 28%; 2031 0%. Met ingang van 2023 gaat de terugleververgoeding voor niet meer gesaldeerde stroom van minimaal 70% naar 80% van de stroomprijs die je afspreekt met de energieleverancier. Stel je krijgt nu €0,225 per kWh dan zou in vanaf 2023 nog slechts €0,08 ontvangen. Daarmee stijgt de terugverdientijd en wordt de aanschaf van zonnepanelen minder aantrekkelijk. Het PBL noemt een prijs van €35000 voor de noodzakelijke verduurzaming van een woning met een D energielabel. Het gaat dan om woningen gebouwd voor 2008. Daarvoor worden echter prijzen genoemd van tussen de €40.000 en €80.000. Verder wordt een warmtepomp genoemd als vervanger voor de CV-ketel. Die beiden zijn niet vergelijkbaar. De CV-ketel is veel comfortabeler dan een warmtepomp, die slechts 16 graden warmte levert. Dat wordt dus kou lijden in de winter en met koud water douchen. Radar: warmtepompen zijn waardeloos.

Een echtscheiding, verbouwing of renteverlaging van de hypotheek: vanaf juni 2021 moeten huiseigenaren bij elke wijziging van de hypotheek verplicht een nieuwe taxatie van hun woning laten maken door een taxateur die ter plekke komt kijken. Het nieuwe Europese voorschrift kan mensen honderden euro’s extra kosten, staat in het Financieele Dagblad. Nu volstaat meestal een online – en goedkoper – taxatierapport, een WOZ-verklaring van de gemeente of helemaal geen taxatie. De wijziging is het gevolg van een nieuwe richtlijn van de Europese bankentoezichthouder (EBA) die volgend jaar van kracht wordt. De EBA wil daarmee de risico’s voor banken beperken. Zonder waardebepaling een hypotheek accepteren, kan ertoe leiden dat de hypotheek hoger wordt dan de waarde van het huis. De maatregel geldt niet voor andere hypotheekverstrekkers zoals verzekeraars. De Nederlandsche Bank (DNB) kan van de Europese richtlijn afwijken, maar lijkt dat vooralsnog niet van plan. Het kabinet, banken en huiseigenaren voelen weinig voor de richtlijn. Vereniging Eigen Huis (VEH) noemt de taxatieplicht een “slecht idee” dat huiseigenaren bovendien “onnodig op de kosten jaagt”. “Dit is disproportioneel. Bij iedere verandering van de hypotheek, hoe klein ook, zul je straks je huis opnieuw moeten laten taxeren door een taxateur. Ook als je oversluit naar een lagere rente, zoals veel mensen nu doen”, zei een woordvoerder. (bron: NOS) Kennelijk is het vertrouwen van de EBA zo gering in de banken dat ze nu met een onzinnige maatregel komen, zeker dat die €500 moeten worden gemaakt ‘bij elke wijziging’. Belachelijk.

Het aantal mensen in de bijstand is voor het eerst in 2,5 jaar gestegen. Het afgelopen half jaar kwamen er 12.000 mensen met een bijstandsuitkering bij. Vooral jongeren belandden meer in de bijstand. De toename is te zien onder mensen van alle achtergronden. Zowel mensen met een Nederlandse of westerse achtergrond als een niet-westerse achtergrond belandden meer in de bijstand. In totaal ontvangen 427.000 mensen een bijstandsuitkering. Tot en met het 3e kwartaal van 2017 was er jarenlang een toename en sindsdien nam het aantal mensen in de bijstand steeds af. (bron: NOS) We zitten in een economische krimp, waarin de rijken steeds rijker worden (de aandelenkoersen stijgen) en de armen en de de ondernemers o.a. in de horeca, kunst en cultuur, recreatie en vervoer (ter land, ter zee en in de lucht) zware klappen krijgen. Dat is de werkelijkheid.

Er zijn vorig jaar aanzienlijk meer cv-ketels verkocht. Het aantal verkochte ketels was met 450.000 5% hoger dan in 2018, ondanks de ambitie van het kabinet om miljoenen huizen in de komende tien jaar aardgasvrij te maken. De brancheorganisatie voor fabrikanten van warmtesystemen is niet verbaasd over de cijfers. Nieuwe cv-ketels zijn efficiënt en vervanging vergt flinke investeringen, aldus de Nederlandse Verwarmingsindustrie. Milieuorganisatie Natuur en Milieu pleit voor hogere belastingen op gas en meer subsidies om mensen te bewegen tot alternatieven voor cv-ketels. (bron: NOS) Dit is een signaal dat de burgers meer vertrouwen uitspreken voor verwarming door aardgas dan voor het kabinetsplan het land aardgasvrij te maken. Ik schreef hier deze week een opiniërend artikel over: Ik heb met belangstelling, als een onbevooroordeelde burger, de discussie gevolgd in Trouw en de media over de transitie van fossiel naar duurzaam. Het begon met de verdeling van de lasten over de samenleving zoals geregeld in het Klimaatakkoord, zoals dat door een meerderheid van het Parlement is goedgekeurd. Het Ministerie van EZK geeft daarover duidelijkheid: in 2030 bedragen die €3,411 miljard, waarvan de huishoudens €1,197 mrd betalen, de industrie slechts €0,55 mrd, de overheid €0,318 mrd en de landbouw €0,217 mrd. De burgers betalen dus 35% van de lasten en de industrie, die voor het grootste deel van de CO2-uitstoot verantwoordelijkheid is, 16%. De grote vervuilers betalen dus slechts in geringe mate voor de klimaatvervuiling, die ze veroorzaken. Wie heeft deze ‘geniale’ a-sociale verdeelsleutel door het Parlement gekregen? Milieudefensie rapporteerde vorige week daarover “De extra energiebelasting voor het verduurzamen van de industrie wordt met name door het midden- en kleinbedrijf (MKB) opgehoest. Zij betalen meer belasting dan de 12 grootste industriebedrijven”. Het Planbureau voor de Leefomgeving liet deze week weten dat ‘woningbezitters hun investeringen in duurzaamheid amper kunnen terugverdienen. Hun bijdrage aan de klimaatdoelen zal daarom veel kleiner zijn dan waar het kabinet van uitgaat, Het kabinet wil dat alle woningen vanaf 2050 gasloos en energieneutraal zijn, zonder hogere woonlasten. Dat betekent dat er per jaar zo’n 200.000 woningen verduurzaamd moeten worden. Het is de bedoeling dat daardoor de woonlasten niet omhoog gaan. Volgens het PBL is dat voor veel huishoudens niet mogelijk, of pas na tientallen jaren. Dat heeft te maken met de flinke investering die huiseigenaren moeten doen in bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen. Het PBL zegt dat dat voor de meeste eigenaren niet haalbaar is, bij de huidige subsidieregelingen.’ Het consumenten programma Radar liet begin dit jaar al weten dat 20% van de mensen, die al zijn overgestapt, het huis niet warm genoeg krijgt met een warmtepomp en bij 17% valt de energierekening niet lager maar juist hoger uit na installatie van de warmtepomp.’ Daar spelen de isolatie van vooral oudere woningen een rol, ondeskundigheid bij installateurs en de lagere warmteafgifte van de warmtepompen in relatie tot de CV-ketel.

De opiniërende artikelen in Trouw van Simon Bos en Eric Spithoven en Arie Kroon benaderen energietransitie vanuit het standpunt en de ervaringen van de installatiesector. Kroon onderschrijft de stelling van Bos en Spithoven om huizen niet ondoordacht te verduurzamen met onnodig hoge kosten voor huiseigenaren, omdat er momenteel veel mis gaat op dat gebied. Ondeskundig advies – ook van grote en dure adviesbureaus – gebrekkige uitvoeringskwaliteit en politiek gedreven keuzes voor ineffectieve oplossingen zijn een bedreiging voor het slagen van de energietransitie. Niet de isolatienorm is het probleem, maar de doorgeschoten hype om alle huizen aardgasvrij te maken. Isoleren vergt altijd maatwerk, maar is essentieel voor beter comfort en maximale energiebesparing. Maar toch bepleit Kroon dat het project moet worden doorgezet. Hij wijst dan onder meer op de waardevermeerdering van de panden, als gevolg van de investeringen, die moeten worden gedaan, maar dat moet nog blijken. Mensen die instappen willen weten wat ze voor hun tienduizenden euro’s die ze daarvoor moeten lenen, aan kwaliteit terugkrijgen. Die waardevermeerdering treedt alleen op als het wooncomfort van de nieuwe verwarmingsmodellen groter wordt en de jaarlijkse kosten, voor energie, financiering en mogelijk hogere woz/ozb belasting, niet stijgen. En daar zijn, in deze fase, veel vraagtekens bij te stellen. Bij al deze onzekerheden staat de politiek voor moeilijke beslissingen, want bij de komende verkiezingen in maart beslist het volk of deze wetgeving wordt gerepareerd, de lastenverdeling socialer wordt vastgesteld en de burgers zelf de keuze krijgen of en wanneer ze willen overstappen naar duurzaam. Daarbij komt dat de laatste generatie CV-ketels veel minder CO2 uitstoten dan waarop de besluitvorming definitief en totaal af te stappen van aardgas, is gebaseerd (voortschrijdend inzicht).

De “Buffett Indicator” heeft ongeziene niveaus bereikt sinds de dot-com-bubbel in de aandelenmarkt. Volgens deze index komt er een aandelencrash aan en de kans is groot dat Bitcoin een grote reactie zal zien wanneer de aandelenmarkt ineenzakt. De ‘Buffett-indicator’ geeft aan dat de aandelenmarkt van de Verenigde Staten momenteel op knappen staat, meldt Yahoo Finance. Ondertussen investeerde Berkshire Hathaway, geleid door miljardair Warren Buffett, in Barrick Gold, de op een na grootste mijnwerker van edelmetalen ter wereld. Het historische gemiddelde van de indicator is 1 en vóór de dot-com-bubbel lag hij op 1,71. Momenteel staat de Buffett-indicator naar verluidt op 1,70, wat aangeeft dat de aandelenmarkt sterk overgewaardeerd is. Als de Amerikaanse aandelenmarkt inzakt omdat beleggers bang zijn voor overwaardering van aandelen, zal ook de Bitcoin te maken krijgen met hevige volatiliteit. Volgens Tom Essaye, de oprichter van Sevens Report Research, worden aandelen beschouwd als ‘fundamenteel overgewaardeerd’ wanneer de Buffett Indicator 1.3 bereikt. Het huidige niveau van 1,7 geeft aan dat het mogelijk is dat er een sterke neerwaartse trend op de aandelenmarkt plaats zal gaan vinden. Gedurende de afgelopen vier maanden heeft Bitcoin enige correlatie laten zien met de aandelenmarkt en goud. Sinds eind juli zien we echter dat de correlatie met goud groter is dan de correlatie met de aandelenmarkt. Dit is waarom sommige analisten verwachten dat een terugval op de aandelenmarkt het momentum van de Bitcoin zou kunnen versterken. Steeds meer grote instellingen zijn Bitcoin namelijk gaan beschouwen als een legitieme waardeopslag. De verslechterende correlatie tussen Bitcoin en de Amerikaanse aandelenmarkt, en de gelijktijdige inzinking van BTC en goud, ondersteunen de positieve vooruitzichten voor BTC wanneer de aandelen dalen. (bron: Newsbit) Dit is een marktbericht van een partij die handelt in crypto’s. Maar Warren Buffet is een serieuze groot-belegger, die strategische beleggingen doet. Dat de aandelenkoersen, niet alleen in de VS, overgewaardeerd zijn, ziet iedereen en de vraag is niet of maar wanneer er een forse correctie gaat plaatsvinden. Wat er daarna gaat gebeuren is heel onzeker, want er treedt dan wel een kapitaalvernietiging op (de aandelenmarkten dalen 40% in waarde als alle lucht eruit is), maar niet in die mate dat de overvloedige hoeveelheden geld zullen zijn verdwenen. Dus zullen die op zoek gaan naar andere beleggingsproducten. Tenzij de centrale banken geld uit de markt zouden gaan terughalen, waardoor de rente dan weer zou gaan stijgen, maar dan loop je het risico dat er chaos op de financiële markten gaat ontstaan, het bankwezen in zwaar weer terecht komt en in de samenlevingen anarchie en wetteloosheid gaat heersen. En dat wil ook niemand.

Corona gerelateerde berichten

De economische gevolgen van corona zullen op de arbeidsmarkt nog jaren nawerken. Mensen die nu werkloos raken en studenten die de komende jaren afstuderen, hebben minder kans op een baan. Als ze werk vinden,zal het loon 6% tot 12% lager zijn. Dat stelt het Centraal Planbureau, dat naar de economische gevolgen voor de lange termijn heeft gekeken. De kans is groot dat de economie over 5 jaar ondanks de groei niet het niveau haalt dat zonder corona zou zijn bereikt. De werkloosheid is over 5 jaar weer op het oude niveau, maar sommige mensen zullen moeilijk werk kunnen vinden. (bron: NOS)

De mondkapjesplicht in Amsterdam en Rotterdam vervalt op 31 augustus en wordt niet verlengd. Door het einde van het toeristische hoogseizoen wordt het makkelijker om afstand te houden, zegt de Amsterdamse veiligheidsregio. Komende maand wordt de proef geëvalueerd. De proef met de mondkapjes in delen van Amsterdam en Rotterdam begon op 5 augustus en gold voor iedereen van 13 jaar en ouder. Winkeliers klaagden over daling van de omzet omdat bezoekers wegbleven. Uit onderzoek bleek dat de Kalverstraat (Amsterdam) en de Lijnbaan (Rotterdam) bijna een derde minder klanten trokken. (bron: NOS) Dat de omzetten van de winkels in die straten zouden dalen door de mondkapjesplicht, die niet altijd werd gerespecteerd door iedereen, wisten we op voorhand, maar het is de vraag wie de verliezen voor de bedrijven, die daar gevestigd zijn gaan betalen.

Twee berichten over het gewone leven in twee vakantielanden in Zuid-Europa. In Griekenland komen deze zomer alleen Europese toeristen: geen Aziaten, Amerikanen of Russen. Een gewone dag in augustus in Athene. Kleine groepen toeristen slenteren door het wandelgebied rond de Akropolis. Een paar muzikanten proberen wat euro’s te verdienen, enkele oudere vrouwen verkopen sieraden. Het geluid van de krekels overstemt alles. Hier zouden normaal gesproken duizenden mensen zijn voor een bezoek aan de monumenten uit de Oudheid en het Akropolis-museum. Maar het toerisme in Athene heeft een harde klap gekregen door de coronapandemie. “Het is het slechtste seizoen dat we ooit hebben meegemaakt”, zegt ober Iraklis, die werkt in een café-restaurant in de Plaka, de toeristische wijk aan de voet van de Akropolis. “We hebben ongeveer 90% minder klanten. Van alle Europese landen is de Spaanse economie het hardst geraakt door het uitbreken van het coronavirus. Vooral de toeristensector krijgt ook daar harde klappen. Op de gevel van banketbakkerij La Genovesa staat nu een groot bord met ‘te koop’. “Het was de beste bakkerij van de wijk”, vertelt Helena Fernández weemoedig vanachter een mondkapje met tijgerprint. Zij bestiert even verderop bar La Esquina de Daniel, waar de buurtbewoners uit de Madrileense centrumwijk Retiro graag komen voor grote huisgemaakte porties tortilla en Russische salade, Maar door de coronacrisis krijgt Fernández nu ook maar weinig klanten over de vloer; op goede dagen haalt zij maar 40% van haar reguliere omzet. “Klanten durven niet binnen te zitten uit angst voor besmetting”, vertelt Fernández. Zo slaat de coronacrisis diepe gaten in de Spaanse economie. In het tweede kwartaal was er een krimp van maar liefst 18,5 procent, de zwaarste klap van alle EU-landen. Een groot deel van het economisch leven in Spanje kwam in het voorjaar dan ook met een schok tot stilstand, toen het land dat hard getroffen werd door het coronavirus een van Europa’s strengste lockdowns invoerde. De belangrijke service-industrie en het toerisme – goed voor bijna 13% van de Spaanse economie en een even groot percentage aan banen – kregen een ongekende knauw. Vorige maand kwamen 80% minder toeristen naar Spanje in vergelijking met vorig jaar. Spanje trekt nu miljarden uit om de noodlijdende economie onder handen te nemen. Onder meer uit de pot van €140 mrd die het land ontvangt uit het Europese noodfonds, dat moet worden aangewend voor een digitale en groene economische transitie, scholing en het aantrekken van investeringen. Fietsverhuurbedrijf Trixi in het centrum van Madrid liftte jarenlang mee op de bezoekersgroei die Spanje tot de tweede meest bezochte bestemming ter wereld maakte. Maar nu staan de tweewielers, en een rits pas aangeschafte elektrische fietsen, rijen dik niets te doen in de zaak van mede-eigenaar Michal Zasowski. “Wij hebben 90% minder klanten. Zijn vaste werknemers zitten met werktijdverkorting thuis, terwijl de zzp’ers het met nog minder moeten doen. In de arbeiderswijk Puente de Vallecas staat de Paraguayaan Carlos Genes met een winkelwagentje in de rij voor de voedselbank bij een kerkje, waar een strenge non met een thermometer in de hand de orde handhaaft. Hij zit nu al een half jaar zonder inkomen. Omdat hij geen verblijfsvergunning heeft maakt hij ook geen kans op een uitkering. (bron: Trouw)
Ruim een derde van de hulpverleners stelt dat de agressie op de werkvloer toeneemt door de coronacrisis. Dat zegt vakbond CNV na onderzoek onder 1150 leden in de publieke sector, onder wie zorgmedewerkers, ambulancepersoneel, gevangenispersoneel, ov-personeel en beveiligers. Van de ondervraagden wordt 40% vaker agressief benaderd door patiënten, cliënten en omstanders en heeft 15% vaker te maken met fysiek geweld. Zo’n 70% zegt dat mensen een korter lontje hebben door de coronacrisis. “Schokkend, schrijnend en ontluisterend”, zegt Patrick Fey, vicevoorzitter CNV. “Hulpverleners verdienen meer dan ooit onze waardering en steun.”
In het tweede kwartaal van dit jaar hebben toeristische accomodaties 72% minder gasten ontvangen dan een jaar eerder. De grootste daling was in Noord-Holland, meldt het CBS op basis van voorlopige cijfers. Maarten Bloem van het CBS spreekt van een absoluut record. De afgelopen 20 jaar was er een opgaande lijn. In 1985 was er ook een grote daling, maar die was met 10% veel kleiner dan nu. In april kwam de sector bijna geheel tot stilstand, met 95% minder gasten dan in het recordjaar 2019. In mei en juni was er enig herstel. Vooral buitenlandse gasten bleven weg.
(bron: NOS)
Overwegingen

Een aantal mensen die in de financiële wereld werken en daar een dik belegde boterham verdienen, doen natuurlijk alles om de huidige situatie in stand te houden. Ik hoorde deze week vanuit die hoek dat de centrale banken tot in eeuwigheid door kunnen gaan met het scheppen van nieuw geld. Een paar aanslagen op een toetsenbord en een druk op enter zijn daarvoor voldoende. Dat is mogelijk geworden toen de centrale banken de waarde van het geld hebben ontkoppeld. Geld is een product geworden en de markt bepaalt de prijs die ervoor wordt betaald. De zekerheden die aan geld waren gekoppeld zijn weg. Ik duid dan op het muntgeld toen ik jong was: toen de dubbeltjes, kwartjes, ½guldens, guldens en rijksdaalders een zilverwaarde hadden in relatie tot de waarde die ze vertegenwoordigden: 10 cent, 25 cent, 50 cent, 1 gulden en 2,5 gulden. In 1954 woog 1 gulden = 6,5 gram zilver, gehalte 720/1000 (4,68 gram fijn zilver) Bij een zilverprijs van nu (€742 per kg) zou die gulden fl 7,70 waard zijn. Daarnaast waren er, als wettig betaalmiddel, ook gouden vijfjes (1826-1912), tientjes (1808-1933)en twintigjes (1806-ca 1850). Ik wil daarmee aangeven dat in het verleden muntgeld een reële waarde vertegenwoordigden. Sinds een aantal jaren wordt de waarde bepaald door ‘de markt’. Daarbij komt dat de ECB geld ontdaan heeft van zijn waarde door de rente op nul te zetten. Op dit moment krijg ik nog voor €100.000 een rente van €10 per jaar. Een economie bouwen op gratis geld is nooit eerder gelukt. Dan is er een overvloed aan geld, waardoor het vastgoed, edele metalen en aandelenkoersen kunnen stijgen tot in het walhalla, maar het geld devalueert met als gevolg dat de inflatie gaat stijgen, flink gaat stijgen. En daarmee komt het einde van het festijn in zicht. Want vanuit de huidige monetaire situatie veroorzaakt een stijging van de rente (wat je mag verwachten bij oplopende inflatie) een complete financiële chaos, waarbij banken niet meer te redden zijn. Op zich kunnen de centrale banken de liquiditeiten van de banken verruimen, wat momenteel ook gebeurd, maar ze kunnen de vermogenspositie niet versterken. Dat geld moet van de aandeelhouders en overheden komen en of die dat doen aan banken die in zwaar weer verkeren, is niet aannemelijk. Daarna beginnen we weer bij af.

Ik heb vrijdagavond OP1 een optreden gezien van drie ministers die het 3e noodplan kwamen toelichten: Koolmees, Wiebes en Hoekstra. Het was een droevig optreden en toonde het niveau, waarop dit kabinet beleid maakt. Dit kabinet heeft een premier, die een lakei is van de neoliberale doelstellingen en de liberalen Koolmees, Wiebes en de calvinistische liberaal Hoekstra. Ze zijn allemaal uit hetzelfde hout gesneden. Een dieptepunt was de wijze waarop D66-er Wouter Koolmees het 3e noodplan verdedigde. Een lesje economie op het niveau van een 3e klas HAVO student. Er is een virus dat grote schade heeft aangericht en dat moet opgelost worden. Gelukkig hebben we onze begrotingsoverschotten de laatste jaren gebruikt om onze staatsschuld verder af te lossen: het slechtste beleid was mogelijk was. De OESO waarschuwde deze week met noodplannen heel zorgvuldig om te gaan en geen bedrijven in leven te houden die niet levensvatbaar meer zijn en die de arbeidsmarkt niet verstoren. Maar we hebben een liberaal kabinet die de belangen van ondernemers beschermt. Daar slaat het kabinet zich voor op de borst, maar in feite is het slecht management en het gevolg van gebrek aan visie van Rutte c.s. We hadden al jaren geleden moeten beginnen met te beginnen met opdracht te geven aan architecten voor de blauwdrukken van de samenleving voor onze jongeren en volgende generaties en de inrichting ervan. Het gaat niet alleen om de relatie van de robotisering tot de werkzaamheden van de arbeiders, voor de relatie van de samenleving tot algoritmen en kunstmatige intelligentie. Voor de sociale aspecten als veiligheid, privacy, de betaalbaarheid van woning, zorg en de oude dag, arbeidsrechten- en plichten, de positie van big data en de big techbedrijven. Maar ook hoognodige hervormingen in de EU, in zijn huidige inrichting is Europa kansloos in de nieuwe wereld. Daarbij komen ook de her- en bijscholing en omscholing van personeel aan de orde. Dit project is veel complexer dan de regering ons wil doen geloven. Het is niet zo simpel dat je iedereen even terug kan sturen ‘naar school’ en het probleem is opgelost. De vraag is hoe je alfa-geschoolden kunt omscholen naar beta-taken. En dan is de vraag wat gaat er gebeuren met laaggeschoolden die niet in te schalen zijn. Het kabinet voert een neoliberaal beleid, laat ‘mijn vrienden’, de ondernemers en beleggers dus, die problemen maar ter hand nemen en laat de markt de krenten uit pap pikken dan hoeven wij ons niet druk te maken over die, voor ons, te complexe problemen. Maar wie zet zich dan in voor de sociaal/maatschappelijke aspecten van dit proces? Op dit moment staat het parlement buitenspel.

De KK’s (Knappe Koppen) waren al eerder op de hoogte van de recessie waarmee wij zouden worden geconfronteerd. In 2015 is Mario Draghi al begonnen met het eerste opkoopprogramma van staatsobligaties. Hij wilde onder alle omstandigheden voorkomen dat we opnieuw terecht zouden komen in een krap geld beleid van de centrale bank, zoals in de Dertiger Jaaren, en ging de geldmarkten verruimen hetgeen leidde tot dalende rentetarieven. Hij adviseerde de 19 eurolanden om met goedkoop geld te gaan investeren in de toekomst. Maar de regeringsleiders gaven geen sjoegge, erger nog wij gingen onze staatsschuld terugbetalen. Toen niemand reageerde op dat initiatief, de overheden niet omdat er geen plan van aanpak was voor een nieuwe samenleving voor onze jongeren en toekomstige generaties en de ondernemers niet omdat er geen duidelijkheid was hoe die toekomst er uit zou gaan zien, had Draghi in 2017 de kraan weer dicht moeten draaien. Maar dat deed hij niet en dat is verwijtbaar. De KK’s hebben geen andere mogelijkheid meer dan steeds meer geld in de geldmarkt te pompen. Wat de centrale banken ook doen de geldmarkt verruimen dan wel verkrimpen: het financiële systeem stort in daar het bankwezen wereldwijd niet in staat zal zijn zo een omslag onder controle te houden. Geld heeft in zijn lange bestaan altijd een waarde gehad in enigerlei vorm, maar de waarde is het nu ontnomen. Spaargeld dat geen rente meer oplevert en vermogens die geen rendement op vastrentende waarden meer opleveren, zoals bij pensioenfondsen en verzekeraars, zullen een strop om het systeem leggen. Daar ontstaat rebellie uit. Een complete chaos zal het resultaat zijn.

Maar zo simpel is het niet. Het is een veel groter en complexer probleem. Er was al een een dalende economische activiteit door de handelsoorlogen van Trump en het stilvallen van eco 3.0 en de nog opstartende eco 4.0 met daarbij de afbouw van fossiele brandstoffen in het industriële productie. Dat is een langer lopend proces. Dan de corona-crisis. Dat is tussen 3 en 5 jaar een proces dat onder controle is. En dan een veel structureler dossier. In feite moeten wij afscheid nemen van de economische lange golf (1950-2008) die ons veel welvaart heeft gebracht. Aan die ontwikkeling is een einde gekomen en dat betekent dat alle ballast, ook de enorme hoeveelheden geld die in de markt zijn gepompt, vernietigd moeten worden omdat ze niet kunnen worden meegenomen naar de volgende lange structurele golf (2035-2100).

Veel economische effecten van het virus kunnen worden ingelopen. Maar niet alle, vooral doordat investeringen achterblijven, schrijft Jan Kleinnijenhuis in Trouw. Op korte termijn zorgt de uitbraak van het virus voor een flink verlies aan werkgelegenheid, maar het CPB gaat ervan uit dat de werkloosheid op middellange termijn weer terugkeert naar een ‘normaal’ niveau. Dat zorgt bij degenen die hun baan kwijtraken voor een langdurige terugval in inkomen, omdat vaardigheden en kennis verloren gaan bij een langere tijd van werkloosheid. Van invloed is ook de mismatch die ontstaat tussen sectoren waarin banen verdwijnen en sectoren waarin nieuw werk ontstaat. Ontslagen werknemers zijn vaak niet toegerust op werk in andere sectoren. Permanente schade aan de economie ontstaat volgens de onderzoekers vooral doordat investeringen achterblijven. Minder (toename van het) gebruik van bijvoorbeeld informatietechnologie en minder geld voor (fundamenteel) onderzoek en ontwikkeling zorgen voor een structureel achterblijvende productiviteitsgroei. Er vindt minder innovatie plaats en bedrijven missen de ervaringseffecten die werknemers opdoen in een normaal doorlopend productieproces. Hoewel de onderzoekers ervan uitgaan dat er sprake zal zijn van permanente economische schade, zorgt de crisis ook voor mogelijk positieve effecten. Bijvoorbeeld doordat zwakke en minder productieve bedrijven eerder failliet gaan, waardoor productiemiddelen vrijkomen die elders productiever ingezet kunnen worden. Of het feit dat de crisis zorgt voor een versnelling van de digitalisering van de economie – zoals het gebruik van videovergaderen of online winkelen. Wat mogelijk wel nog lang een rol kan spelen zijn aanhoudende gezondheidsklachten bij mensen die besmet zijn geweest met corona. Er zijn al signalen dat mensen lang last houden en misschien wel blijvend minder inzetbaar en minder productief zullen zijn.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 28 aug 2020; week 35: AEX 556,80; Bel20 3.378,60; CAC40 5.002,94; DAX30 13,033,20; FTSE 100 5.063,57; SMI 10.174,45; RTS (Rusland) 1265,62; SXXP (Stoxx Europe 600) 368,80; DJIA 28.653,87; NY-Nasdaq 100 11.995,85; Nikkei 22.882,65; Hang Seng 25.422,06; All Ords 6.260,80; SSEC 3.403,81; €/$1,1904; BTC/USD $11.488,83; 1 troy ounce goud $1964,30, dat is €53.004,90 per kilo; 3 maands Euribor -0,477%; 1 weeks -0,538%; 1 mnds -0,523%; 10 jarig Nederlandse Staat -0, 302%; 10 jaar VS 0,7178%; 10 jaar Belgische Staat -0,154%; 10 jaar Duitse Staat -0,412%; 10 jaar Franse Staat -0,111%; 10 jaar VK 0,312%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,439%; 10 jaar Japan 0,0542%; Spanje 0,375%; 10 jaar Italië 1,028%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,576.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht stijgend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS verkeert de dollar in een dalende trend als gevolg van de zware recessie waarin de economie verkeert. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van de voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De goudprijs daalde weer wat, de bitcoin noteerde flat. De rentetarieven noteerden opnieuw dalend over een breed front. Een reden daarvoor heb ik niet, maar het is wel een wereldwijde trend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,267%; Duitsland 0,056%; Nederland 0,062%; Frankrijk 0,604%; Japan 0,618%; VK 0,88%; Canada 1,1644%; Spanje 1,201%; VS 1,4918%; Italië 1,998%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,687%; Duitsland -0,649%; Nederland -0,595%; Denemarken -0,524%; België -0,541%; Frankrijk -0,53%; Spanje -0,233%; Japan -0,0729%; VK -0,013%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.