UPDATE 29-05-2021/584 De Shell-uitspraak en de gevolgen ervan voor de verduurzaming van de samenleving

https://www.trouw.nl/verdieping/hoe-dnb-baas-klaas-knot-zijn-gezag-laat-gelden-in-europa-en-als-het-moet-voor-de-ecb-geldpers-gaat-liggen~b7801118/ Dirk Waterval schreef deze week in de Verdieping een artikel over het monetaire geweten van Klaas Knot, de Groninger uit Onderdendam, die als het moet, zelfs bereid zou zijn voor de ECB-geldpers te gaan liggen. Kortheidshalve verwijs ik voor de inhoud naar bovenstaande link. Ik plaats slechts een aantal kritische kanttekening over een project van geld in een wereld die sterk aan veranderingen onderhevig is. Ik doe dat in een context, waarmee Prof Dr Jacob de Haan, hoogleraar aan de RUG, de latere Prof Dr K. Knot, ondersteunde bij zijn promotie.

Ruim een jaar geleden zit Klaas Knot bij Op1 en komt daar in gesprek met een Amsterdamse café-eigenaar en zegt daar dat ‘de helft van de Nederlandse horeca-bedrijven er beter mee kan stoppen’ want de economie en de maatschappij wordt na-corona niet meer als voor-corona. Dat bracht een schokbeweging tot stand: wat zei die centrale bankier nou? Maar Knot is een bekwame bankier en kent de gevolgen van de corona-pandemie die de wereld treft. Hij is ook een aimabele man, die in feite geen mens kwaad wil doen en nooit eens met zijn vuist op tafel slaat. Dus verontschuldigt hij zich voor zijn uitspraak. Dat had hij toen, daar niet moeten doen. Wat hij toen zei was de realiteit in wording, maar de politici, mogelijk bij gebrek aan kennis, wilden een droomwereld in stand houden.

Wij, ik schreef dat ook toen al, bankiers, economen en een enkele politicus, wisten toen al dat de panelen aan het verschuiven waren, alleen Rutte III koos ervoor te opteren om te vertellen aan het volk dat ‘alles bij het oude zou blijven’ als ze hem zouden volgen en hij stelde daarvoor veelal gratis financiële middelen beschikken, die de jongeren later zouden moeten betalen. Gezichtsbedrog, mooi weer spelen van andermans geld! Politici weten dat het volk niet houdt van onzekerheden en dus schep je een gefingeerd beeld, waar het volk en de door corona getroffen ondernemers rustig van blijven, met de verkiezingen op komst. De prijs die volgende generaties daarvoor moeten gaan betalen kan best meer dan €100.000 miljoen bedragen.

Het is een complot van neoliberale beleidsmakers, politici en financieel/monetaire autoriteiten, die achter de geldschepping zitten en die in stand houden. En Klaas Knot is één van hen, maar gelukkig nog iemand met een gezond verstand, die wel ziet welke schade aan de samenleving wordt toegebracht. Maar de (centrale) bankiers van na 2016, zijn niet meer de integere dienstverleners aan de samenleving, maar keiharde zakenmannen die er niet voor schromen om geld weg te halen voor andere doeleinden dan de verleende mandaten. De Italiaan Mario Draghi, geschoold bij Goldman Sachs, bestuurde de ECB als een dictator. Datgene wat hij besloot, terzake van het monetair beleid, werd uitgevoerd of alle centrale bankiers van de 19 eurolanden het er mee eens waren of niet. In feite besloten Draghi en zijn ja-knikkers het beleid dat gevoerd werd. Dat beleid veranderde ons geld, gedekt door ‘waarden’, in een waardeloos ruilmiddel en verving dat door geld dat gerelateerd is aan de koopkracht, het prijspeil uitgedrukt in een de-/inflatie index. En niemand heeft hem en zijn trawanten daar ooit toestemming voor verleend. Wopke Hoekstra (CDA), minister van Financiën, kreeg van de presidente van de ECB, Christine Lagarde, te horen dat ze voor onze spaarders en pensioenfondsen, die in totaal €2 biljoen vertegenwoordigen, niets kon doen omdat dat nu eenmaal het gevolg was van het gevoerde monetaire beleid (gratis rente en een berg met geld) en dat wij dat moesten zien als onze (Nederlandse) bijdrage aan een verenigd Europa. Hij knikte ‘ja en amen’. Met andere woorden: ons geld gaat naar de armere Zuidelijke landen, waardoor zij iets minder arm worden en wij iets minder rijk. Was het maar zo simpel. De problematiek is en was veel complexer: de economische en financiële belangen en behoeftes liggen zover uiteen dat de 19 eurolanden nooit een eenheid zullen vormen. We kunnen samen wel handelen en cultuur uitwisselen, maar samen geld delen dat is een stap te ver. Daarvoor is de waarde van de euro voor de Zuidelijke eurolanden veel te duur en voor de Noordelijke landen veel te goedkoop. Daarvoor liggen de staatsschulden van de Noordelijke en Zuidelijke landen te ver uiteen en is de internationale financiële status te verschillend. Wij worden het slachtoffer van maffia praktijken waarvoor onze beschaafde en begaafde wetenschapper Knot wordt uitgebuit. Hij was niet de harde onderhandelaar die Draghi c.s. kon pareren en de Nederlandse belangen kon verdedigen. Er werden strategische veranderingen doorgevoerd waardoor de ECB zich ging opstellen als uitvoerder van de neoliberale doelstellingen (niet alleen de vrije markt maar ook ons geld ten dienste stellen van de financiële markten).

In feite is hij veel te goed voor deze wereld en daardoor een slechte centrale bankier als het gaat over het behartigen van de belangen van ons opgespaarde geld. De monetaire wereld is door en na Mario Draghi c.s. drastisch veranderd. Beschaafde mensen worden buitenspel gezet en hun macht wordt gebruikt voor de behartiging van Europese financieel/monetaire belangen. Geld is macht geworden en dus interessant voor een maffiose aanpak.

Tien jaar staat de centrale bankier Klaas Knot voor één van de grootste uitdagingen ooit: het monetair blussen van de coronabrand. Namens Nederland zit hij samen met de andere nationale bankpresidenten in de ‘governing council’ van de Europese Centrale Bank (ECB), en die heeft astronomische steunpakketten lopen. Alleen al tijdens corona pompt de ECB 1850 miljard aan nieuw-gedrukte euro’s door de Europese economie. Er zijn landen bij die méér baat hebben bij dat soort steunprogramma’s dan andere, bijvoorbeeld omdat ze zonder die steun zullen verdrinken in de afbetalingen van hun staatsschuld. Vandaar dat het afbouwen ervan, na corona, geheid voor spanningen gaat zorgen. Toch zal dat moeten, zegt de Groningse hoogleraar politieke economie Jakob de Haan resoluut. Tijdens corona is natuurlijk steun nodig vanuit centrale banken, maar dit pakket noemt hij ‘een gedrocht’. “Het gaat veel te ver en veel te hard.” De hoogleraar vreest dat het bijdrukken van geld eeuwig kan doorgaan als niemand daar tegen optreedt. Knot staat voor een grote uitdaging: hij tegen de financiële macht van het neoliberalisme. De macht van de financiële markten en de onmacht van de centrale banken. Hun afhankelijkheid van het neoliberale systeem. Knot wordt gezien als een bekwame centrale bankier, theoretisch geschoold, maar of hij daarmee voldoende bagage heeft om de drukpersen van het geld stop te zetten, is de grote vraag en ook onzekerheid. Zo begint hij in de loop van dit jaar als voorzitter van de Financial Stability Board, een prestigieus instituut in het Zwitserse Bazel, dat sinds 2008 moet voorkomen dat de wereld zich opnieuw in een kredietcrisis verliest. Misschien nog opvallender: zijn recente toetreding tot de ‘groep van 30’, een extreem exclusieve economische denktank waarvan de dertig vooraanstaande denkers een lidmaatschap voor het leven hebben – Knot kon vorig jaar pas uitgenodigd worden toen er iemand overleed. Hij bevindt zich er in gezelschap van meerdere Amerikaanse ministers van financiën (onder wie de huidige, Janet Yellen), van Nobelprijswinnaar Paul Krugman, een handjevol Harvard-professoren en de baas van de Chinese centrale bank Yi Gang. Maar is dat een garantie dat er geen nieuwe monetaire crisis ontstaat?

Ik zet een stap terug om ‘de problematiek van twee actuele zaken’ in een context te plaatsen: de gevolgen van het monetaire beleid en het inrichten van de samenleving van morgen, waarbij onze jongeren niet de prijs moeten gaan betalen van het politieke beleid van de oude garde. Het is maart 2016 als Draghi c.q. de ECB start met een opkoopprogramma van staatsobligaties van €60 mrd per maand (dat is 180% van de Nederlandse staatsschuld per jaar) met nieuw-gecreëerd geld. Dit project zaait direct verdeeldheid. Dat bijdrukken door de ECB is niet zonder risico’s. Het lijkt zeepbellen te creëren in aandelen- en huizenmarkten. Die zeepbellen kunnen knappen, met ontwrichtende gevolgen. Ondertussen zijn veel Duitsers en Nederlanders woest omdat de rente erdoor daalt – funest voor hun spaarrekeningen en pensioenopbouw. Maar het is en blijft de Mario Draghi show. Er wordt overlegd, er is zogenaamd inspraak binnen de ECB, maar er wordt uitgevoerd wat Draghi voorschrijft. Ik vraag mij wel eens af of hij van oordeel is dat hij, Draghi, en hij alleen, weet hoe het moderne monetaire beleid moet worden uitgevoerd en een aantal centrale bankiers, waaronder Knot, nog steeds van de oude stempel zijn en niet inzien dat ze ‘met oude meuk, geen nieuwe problemen kunnen oplossen. De vraag had echter moeten zijn of met de nieuwe aanpak, veel gratis en goedkoop geld in de markten pompen wel gaat leiden tot het gewenste resultaat en niet tot het tegenovergestelde: een enorme implosie van het financieel/monetaire systeem? Het ziet ernaar uit dat de gepleegde aannames niet gaan leiden naar het eeuwige walhalla op de financiële markten. Aan de orde had moeten komen of het ontnemen van ‘waarde’ aan het geld het vertrouwen erin niet zou aantasten. De situatie van nu is dat er $35.000/€29.000 betaalt wordt voor 1 bitcoin en dan is de vraag wat een dollar en een euro dan nog waard is, want een bitcoin heeft geen enkele intrinsieke waarde anders dan ‘lucht’. Daarmee heeft er in feite een enorme waardevermindering plaatsgevonden, zonder dat iemand zich dat heeft gerealiseerd.

Prof Dr Arnoud Boot, hoogleraar in ondernemingsfinanciering en financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam, een gezaghebbend econoom, heeft recentelijk geconstateerd dat het kabinet er in tijden van onzekerheid voor koos om de economie te bevriezen, dat onderschrijft hij maar door die strategie nu langer in stand te houden, houdt het kabinet innovatie tegen. “Als je geen idee hebt wat er aan de hand is en hoe de toekomst eruitziet, is het geen gek idee om de economie te bevriezen met overheidssteun”. “Maar we moeten er rekening mee houden dat de economie wel moet veranderen. De wereld staat niet stil. Bedrijven moeten op zoek naar nieuwe kansen. En daar moeten ze een prikkel voor voelen.” Zonder die prikkel komt, volgens Boot, het zombie-effect om de hoek kijken. Hij zegt dat er twee manieren zijn waarop een bedrijf een zombie kan worden. De eerste: het bedrijf liep al niet lekker voor de corona-crisis, maar kan nu dankzij de steun de tent wat langer draaiende houden. De tweede: een bedrijf zit klem door de corona-crisis, zoals een klein restaurant in een smal straatje, en zoekt nu niet naar nieuwe kansen doordat er nog overheidssteun is. Zonder steun zouden die ondernemers moeten innoveren of failliet gaan, waardoor ze ruimte maken voor bedrijven die wel innovatief zijn, zegt de hoogleraar. “Bedrijven die slecht draaien worden met steun niet tot orde geroepen, waardoor er minder innovatie is.” De oplossing volgens Boot: de overheid is gedwongen minder ruimhartig te zijn naar ondernemers, zelfs al is dat op het eerste gezicht een slechte keuze omdat er dan meer bedrijven failliet gaan. “Levensvatbare bedrijven die klem zitten ondersteunen, heeft ook de komende tijd logica, maar te veel steun houdt vernieuwing tegen.” Overheid, accepteer dat er bedrijven failliet gaan, ook als dat betekent dat je de royale gratis overheidssteun moet afschrijven. De vraag moet nu aan de orde komen hoe het ‘nieuwe normaal’ er uit gaat zien. Niet alleen de economie, ook de inrichting van de maatschappij en de samenleving. Denk dan niet alleen aan de verduurzaming (klimaat, milieu, natuur, biodiversiteit) door verlaging van de CO2-uitstoot, maar ook over de sociaal/maatschappelijke gevolgen van robotisering, werken met algoritmen, digitalisering van de samenleving onder meer de gevolgen van de quantum-computer, arbeid, opleiding, her- en omscholing, privacy, veiligheid, internet of things en de beheersing van de macht van data. In welke wereld gaan onze jongeren en hun nakomelingen leven? Wij moeten nu voorkomen dat zij de moderne slaven worden van het groot-kapitaal!

Shell en het einde van het fossiele tijdperk

Shell is verantwoordelijk voor een forse beperking van de eigen uitstoot van CO2. De fossiele reus moet bijdragen aan het tegengaan van gevaarlijke klimaatverandering, stelt de rechter. De zaak werd wereldwijd gevolgd vanwege de precedentwerking: andere zaken kunnen nu volgen. Shell en afnemers zijn goed voor 3% van de totale CO2-uitstoot. De multinational moet in 2030 45% minder CO2 uitstoten dan in 2019. Dat heeft de Rechtbank in Den Haag geoordeeld in de klimaatzaak van Milieudefensie en zeventienduizend mede-eisers tegen Shell. Het is wereldwijd de eerste keer dat een oliebedrijf aansprakelijk wordt gesteld voor klimaatverandering. Shell verliest klimaatzaak tegen Milieudefensie omdat het huidige beleid van Shell niet concreet genoeg is. Het wereldwijd voor het eerst is dat een rechter een uitstootreductie oplegt aan een groot concern; het gaat niet alleen om de eigen uitstoot, maar ook om die van bijvoorbeeld toeleveranciers en afnemers. De rechter is van mening dat de olie- en gasgigant met grote chemische belangen een bijdrage moet leveren aan het terugdringen van klimaatopwarming. Weliswaar heeft het bedrijf duurzaamheidsdoelen geformuleerd, “maar het beleid is nog niet concreet genoeg en zit vol met voorbehouden”, aldus de Rechtbank. Shell dreigt daardoor niet te voldoen aan zijn reductieverplichting. Met het opleggen van een reductie van 45% ten opzichte van 2019 wil de rechter dit voorkomen. Op welke manier het bedrijf de uitstoot van CO2 terugbrengt, mag het zelf bepalen. Het gaat om netto-uitstoot. Dit betekent dat Shell ook uitstoot mag compenseren door bijvoorbeeld bomen te planten. De rechter vindt dat Shell ook verantwoordelijk is voor de uitstoot van zijn leveranciers en afnemers. Hiervoor heeft Shell geen reductieverplichting opgelegd gekregen, maar wel een zwaarwegende verplichting om deze partnerbedrijven in staat te stellen een forse reductie te behalen. Dit zou Shell volgens de rechter kunnen doen door bijvoorbeeld eisen te stellen bij het aankoopbeleid. “Fenomenaal”, noemt Milieudefensie-directeur Donald Pols de uitspraak van de rechtbank. “We maken geschiedenis mee. Het is voor het eerst dat een rechter een grote vervuiler de opdracht geeft om te stoppen met het veroorzaken van gevaarlijke klimaatverandering.” “Het is een signaal aan alle grote vervuilers in de wereld: jullie moeten nu aan de slag om klimaatverandering te voorkomen.” Hij noemt het een enorme overwinning voor het klimaat. Na de Urgenda-zaak is er opnieuw een historische rechterlijke uitspraak over het klimaatbeleid. Deze keer is het niet de overheid, maar oliebedrijf Shell dat door de rechter in niet mis te verstane bewoordingen op de vingers werd getikt. Het is een gevoelige klap voor de fossiele industrie, dat met deze uitspraak verder in het defensief wordt gedrukt. De uitspraak is inderdaad historisch, maar een kantelpunt is het niet. Of beter: het is het zoveelste kantelpunt als het gaat om de strijd tegen de opwarming van de aarde. De eerste grote stap werd gezet in december 2015 met het klimaatakkoord van Parijs, waar landen beloofden om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1½ graad. Maar die afspraken waren niet afdwingbaar. De afgelopen jaren zijn milieuorganisaties wereldwijd naar de rechter gestapt om bedrijven en overheden te dwingen de reductie van CO2 te versnellen. Nederland speelt hierbij een voortrekkersrol. De Hoge Raad besloot in december 2019 dat de staat in de Urgenda- zaak verplicht was om de uitstoot van CO2 in 2020 met 25% te verminderen. Dit was wereldwijd de eerste keer dat een staat door een rechter werd verplicht te zorgen voor CO2-reductie. In Duitsland volgde de hoogste rechter in april het Nederlandse voorbeeld. Daar werd de regering gedwongen de klimaatwet uit 2019 aan te scherpen omdat de staat onvoldoende duidelijk had gemaakt hoe het beleid er na 2030 uit gaat zien. Op grond van de Duitse grondwet heeft de staat “ook voor komende generaties de verantwoordelijkheid het milieu en de dieren door middel van wetgeving en rechtspraak te beschermen”, aldus de uitspraak. (bron: nu) De gevolgen van deze uitspraak van de Haagse Rechtbank, zoals Milieudefensie en de klimaatactivisten die benoemen tonen maar een deel van de gevolgen. Het gaat namelijk ook om de staatsrechtelijke plichten die multinationals hebben ten aanzien van internationale verplichtingen die Nederland heeft aangegaan, zoals het Klimaatakkoord van Parijs 2015. een internationaal verdrag om de opwarming van de aarde te beteugelen , dat bindend is en eind oktober 2019 door 197 landen was ondertekend en waarvan 10 daarvan het Verdrag nog niet geratificeerd of definitief goedgekeurd hadden: Angola, Eritrea, Irak, Iran, Jemen, Kirgizië, Libanon, Libië, Turkije, en Zuid-Soedan. Shell trad naar buiten met met de mededeling dat Shell kennis had genomen van hetgeen is besloten over het reduceren van de uitstoot van CO2 en daar in hun beleid ook aandacht aan zal besteden, maar dat zijzelf zullen bepalen in hoeverre en wanneer. Zolang er vraag is naar olie en gas zullen wij dat leveren. De eerste tien jaar zou Shell in mindere mate actief zijn fossiele energie te reduceren. De Rechtbank is hierover duidelijk. Shell moet haar beleid zodanig uitvoeren dat zij hun deel van de Nederlandse klimaatverplichtingen tot 2030 moeten realiseren. Dat is duidelijke taal. Van het grootste belang is het nu, om concurrentie te voorkomen, dat Shell beconcurreerd gaat worden. Een ander aspect ligt op een ander vlakken en dat is de positie van de premier. Mark Rutte heeft de afgelopen tien jaar (en hij wil daar nog vier jaar aanplakken) zich opgesteld als de belangenverdediger van multinationals in het Nederlandse bestel. Zij moesten steeds weer in de watten gelegd worden, met fiscale privileges, soms ook bevoordeling van hun aandeelhouders (mislukt), het door de vingers zien van milieu-overtredingen en in het sluiten van belastingverdragen met arme derden-landen, die vrijwel altijd uitvielen in het voordeel van multinationals. In de verdeling van de lasten van de conversie van fossiel naar duurzaam zijn de huishoudens veel zwaarder belast dan de bedrijven. Als de vervuilende industrie CO2-toeslag moeten betalen voor een te hoge uitstoot van CO2, dan krijgen de huishoudens daarvan de rekening te betalen. De ondernemingen incasseren en dragen de heffing vervolgens af aan de fiscus, dat is de last die ze voor de te hoge CO2-uitstoot moeten dragen. Het Rutte-beleid is subsidies verlenen aan zijn ‘VVD-vriendjes’, gratis steun verlenen en (staats)schulden maken, die volgende generaties maar moeten terugbetalen. In feite: mooi weer spelen, niet van het geld van de vervuilers (aandeelhouders), maar van de burgers die dat in de toekomst nog maar moeten zien te verdienen, naast het afbetalen van hun studieschuld, veel te dure huizen en de ombouw van energie. Allemaal Rutte-beleid en politiek den Haag heeft daar nooit op in kunnen grijpen. Daarom ben ik blij dat de Rechtbank dit overheidsbeleid nu zijdelings aan de orde stelt. Een andere zaak is de status van Nederland als belastingparadijs, binnen de Europese Unie samen met Ierland, Luxemburg, Malta en Cyprus. In de positie van de belastingparadijzen (wereldwijd) lijkt nu eindelijk beweging te komen onder aansturing van de Amerikanen (Biden en Yellen). Een wereldomvattende belastingdeal moet het wegsluizen van (bedrijfs)winsten naar belastingparadijzen voorkomen. Over dit onderwerp wordt al langer op meerdere platforms gedebatteerd: de G7, de OESO en de EU. Een internationaal akkoord over een minimumbelasting van 15% voor bedrijven komt volgens betrokkenen bij de G7 dichterbij. De grote industriële landen in de Westerse wereld, Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten samen met de Europese Unie, steunen een internationale belastingheffing voor grote internationale bedrijven, verwacht een hoge Amerikaanse functionaris. Eerlang zou daarover al een overeenkomst kunnen worden gesloten door de G7. Als die komt, is dat vooral een krachtig signaal naar een ander vergadercircuit: de Oeso. De 139 landen van deze club vergaderen over een nieuw belastingstelsel. En daar moet de grootste belastingverandering voor bedrijven in een eeuw rondkomen. Rutte III heeft zich daartegen niet verzet, maar de totstandkoming ervan ook nooit bevorderd. Weliswaar heeft Nederland de naam van een belastingparadijs, het is een verdienmodel wat ons de afgelopen decennia geen windeieren heeft gelegd. Wij zijn toch het land van de koopman en de dominee, pragmatici! Ik neem toch aan dat de Europese Unie met zijn 27 lidstaten zich zullen scharen achter de G7 en de OESO. In ieder geval zijn belastingparadijzen in feite sociale minkukkels. Als hierover wereldwijd overeenstemming wordt bereikt, komt er een heel leger fiscale top-juristen in de WW.

Informatie-ontwikkelingen

Demissionair minister Van ‘t Wout van Economische Zaken en Klimaat legt zijn functie tijdelijk neer vanwege een burn-out. Hij neemt zeker drie maanden rust, meldt de Rijksvoorlichtingsdienst. Minister Blok van Buitenlandse Zaken neemt zijn taken voorlopig waar. De post van Buitenlandse Zaken wordt dan weer ingevuld door Sigrid Kaag, die ook nog minister voor Buitenlandse Handel is. Daarnaast wordt gezocht naar een extra staatssecretaris op het ministerie van EZK vanwege de grote portefeuille van Van ‘t Wout. Die nieuwe staatssecretaris krijgt klimaat en energie onder zich en wordt binnenkort bekendgemaakt. (bron: RVD) Het VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz wordt de nieuwe staatssecretaris op het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Samen met minister Blok neemt ze het werk over van minister Van ‘t Wout. Die heeft zijn taken (tijdelijk) neergelegd vanwege een burn-out. Yesilgöz zit sinds 2017 in de Kamer. In haar portefeuille krijgt ze klimaat en energie. (bron: NOS) Pas 4 maanden geleden werd de VVD’er Bas van ‘t Wout benoemd tot minister van Economische Zaken en Klimaat, als opvolger van Eric Wiebes, die was afgetreden vanwege de kinderopvangtoeslagen-affaire. Van ‘t Woud was daarvoor, sinds juni 2020, staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij is nu overwerkt. Vreemde zaak, mede omdat er nu een nieuwe VVD-staatssecretaris wordt benoemd in een demissionair kabinet dat op zijn laatste benen loopt. Verder gaat een ‘vreemdeling’ op EKZ de zaken daar waarnemen en neemt minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel ook Buitenlandse Zaken waar. Waar is Rutte mee bezig, ik vertrouw hem niet. Heeft van ‘t Wout het vertrouwen in Rutte opgezegd en is zijn ontslagbrief omgezet in een burnout tot het nieuwe kabinet is aangetreden? Het blijft voor mij vreemd: van ‘t Wout is geen moment in de Kamer in de problemen geweest en er zijn geen grote geschilpunten in beleid bekend. Ik hou het niet voor onmogelijk dat er zaken aan de orde zijn gekomen, waarvoor van ‘t Wout geen verantwoording wilde nemen.

Informateur Hamer heeft deze week de leiders van zeven partijen uitgenodigd voor een gesprek in het Tweede Kamergebouw. Het gaat om de leiders van VVD, D66, CDA, SP, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. Hamer is bezig om te bekijken op welke manier er een nieuw kabinet gevormd kan worden. De eerste stap is het vinden van een akkoord over het herstelbeleid na de coronacrisis. Dat plan moet een basis vormen voor een nieuw regeerakkoord. De partijen zijn gekozen op basis van hun “inhoudelijke inbreng tijdens de eerdere gesprekken” met Hamer, meldt haar kantoor. Het gesprek vond 26 mei plaats. (bron: NOS) Komende week buigt Hamer zich over de vraag wie met wie een nieuw kabinet zou kunnen vormen. Uiterlijk komende zondag moet Hamer met haar eindverslag komen. Daarin staat welke andere grote thema’s moeten worden uitgewerkt voor een regeerakkoord op hoofdlijnen. Ook wordt erin opgenomen welke partijen met elkaar willen onderhandelen.

Financieel/economische berichten

De verliezen die zijn toegebracht aan de EU-landen door de lockdown als gevolg van de corona-pandemie wereldwijd hebben de Europese Commissie ertoe gebracht de zogeheten uitzonderingsclausule van het Stabiliteits- en Groeipact, de afspraken over de Europese financiële spelregels, ook volgend jaar van krachtte houden. Deze clausule is er voor het geval een lidstaat of de EU buiten zijn schuld in economische moeilijkheden komt. Het voorstel van de Commissie wordt formeel op 2 juni gepresenteerd, maar komt al ter sprake tijdens een overleg in Lissabon. Volgens informanten zullen ‘strenge’ landen als Nederland, Oostenrijk en Finland, die graag zien dat de tekorten en schulden worden teruggebracht, niet met bezwaren komen. Gunstige economische vooruitzichten zouden in 2023 een terugkeer naar het Stabiliteits- en Groeipact mogelijk moeten maken. In de eurolanden is het begrotingstekort van gemiddeld 0,6% in 2019 opgelopen tot 8%. De gemiddelde staatsschuld staat dit jaar op 102% van het bruto binnenlands product (bbp). Het ging voor de coronacrisis nog om een schuld van 86% van het bbp. (bron: nu)

De verschillende steunmaatregelen van het kabinet Rutte III worden in hun huidige vorm verlengd, er wordt niet versoberd. Vanuit de werkgevers klonk eerder de roep om de steunpakketten voor de rest van het jaar te verlengen. Er is nu voor drie maanden gekozen, omdat nog niet duidelijk is in hoeverre de economie de komende tijd zal herstellen, als de samenleving steeds verder van het slot gaat.

Op vrijdag wordt het steunpakket in de ministerraad besproken. Of er een officieel besluit zal komen, is nog onduidelijk, temeer omdat demissionair minister van Financiën Wopke Hoekstra afwezig is. Hij heeft een overleg met Europese collega’s. Naar verwachting wordt het pakket dinsdag gepresenteerd. Het kabinet kondigde al eerder hulp aan voor bedrijven die nog niet hebben voldaan aan hun belastingverplichtingen. In eerste instantie zouden bedrijven vanaf oktober dit jaar moeten beginnen met het terugbetalen van belastingschulden en ze kregen hiervoor drie jaar de tijd. Die periode wordt verlengd tot vijf jaar en ondernemers hoeven pas volgend jaar te beginnen met betalen. Ademruimte voor bedrijven met belastingschuld was een van de belangrijkste punten voor de werkgevers- en ondernemersorganisaties die met het kabinet en de vakbonden overleggen.

Demissionair premier Mark Rutte zei eerder op een persconferentie dat de verlenging van het steunpakket ook het coronaherstelplan deels afdekt. In de kabinetsformatie maken partijen daar nu ook werk van. (bron: nu) Bedrijven die door de coronacrisis in de financiële problemen zitten, kunnen ook na juni aankloppen bij de overheid voor steun. Het huidige steunpakket dat eind juni afloopt, wordt verlengd. Dat heeft het kabinet bekendgemaakt. De al bestaande regelingen TOZO, NOW en TVL worden verlengd met drie maanden. Daar trekt het kabinet €6 mrd voor uit. Het idee van het kabinet is dat als bedrijven weer meer omzet gaan draaien, ze uiteindelijk “uit de steunpakketten groeien”. Ook krijgen bedrijven vanaf 1 oktober 5 jaar de tijd om hun openstaande belastingschulden af te betalen. (bron: NOS) Ik heb mijn twijfels over het eindresultaat dat, over enige jaren wordt bereikt, met alle overheidssteun wordt bereikt. In het gunstigste geval is er een staatsschuld van >€100 mrd op het bordje van komende generaties gedeponeerd voor een opgekalefaterde economie van een fossiel tijdperk. Wij zijn nog altijd aan het werk de economie van gisteren in stand te houden, maar het is voor alle beleidsmakers dat de maatschappij van morgen nieuwe fundamenten zal moeten krijgen. Maar zover is dit kabinet nog niet, die lopen zeker een decennium achter in een enorme crisis. De prijs waarmee de fossiele periode wordt afgesloten zal hoog zijn.

Thalys heeft voor het eerst in zijn 25-jarig bestaan een beroep moeten doen op externe financiering, zo liet de vervoerder weten. Via vijf Europese banken ontvangt het bedrijf achter de rode hogesnelheidstrein €120 mln, om zo de omzetdaling en rode cijfers van vorig jaar het hoofd te bieden. “Wij zijn tevreden met de afronding van deze transactie. Het stelt de toekomst van Thalys veilig op een moment waarop de reisbeperkingen worden opgeheven en onze activiteiten zich geleidelijk hervatten”, aldus CEO Bertrand Gosselin. In 2020 moest Thalys een omzetdaling van 70% ten opzichte van een jaar eerder slikken. Ook het aantal reizigers daalde met 70%. Het jaar werd afgesloten met een verlies van €137,7 mln. Met de externe financiering, die een looptijd van vier jaar heeft, moet de vervoerder er weer even tegenaan kunnen. (bron: nu)

Sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen

De prijzen van koopwoningen zitten al jaren in de lift. Zelfs de uitbraak van de COVID-19-pandemie kon die trend niet stoppen. In juni 2013 bereikten de prijzen van koopwoningen een dieptepunt en sindsdien is sprake van een continue stijging. In vergelijking met het dieptepunt van bijna acht jaar geleden waren de prijzen vorige maand gemiddeld 63,5% hoger. (bron: nu)

Het kabinet wil alle private schulden van alle gedupeerden van de affaire met de kinderopvangtoeslagen overnemen. Dat meldde staatssecretaris Van Huffelen aan de Tweede Kamer. Alle ouders moeten een nieuwe start kunnen maken, schrijft ze. De Tweede Kamer had aangedrongen op een oplossing voor de gedupeerden. Schulden die de ouders hadden bij instanties van de overheid, zijn al kwijtgescholden. Vorige maand besloot het kabinet al de de private schulden over te nemen van zo’n 900 ouders in een schuldtraject. Die regeling gaat nu gelden voor alle gedupeerden van het schandaal met de kinderopvangtoeslagen. (bron: NOS) De vraag waarover nu discussie gaat ontstaan is wie ‘alle gedupeerden’ zijn. Er hadden zich in februari 2021 39.000 gedupeerden aangemeld, waarvan heeft de belastingdienst er, tot dusverre 16.000, gehonoreerd. Eerder werd er gesproken over 30.000 gedupeerden van de kinderopvangtoeslag. Dan zijn er kennelijk nog 23.000 zoek. Kijk dat er burgers willen meeliften op dit gebaar van de overheid, lijkt mij aannemelijk, maar het verschil is wel erg groot. Ik verwacht dat het laatste woord over dit dossier nog niet is gesproken.

Wie nu een energiecontract afsluit, is veel duurder uit dan een half jaar geleden. De prijzen lopen snel op, onder meer door de toegenomen vraag als gevolg van het koude weer en de gestegen vraag naar gas. Stroom is volgens vergelijkingssite gaslicht.com 22% duurder geworden, gas 19%. Daarmee is een eind gekomen aan de periode waarbij gas en elektriciteit relatief goedkoop waren vanwege de coronacrisis. Ook de aantrekkende economie leidt tot meer vraag en hogere energieprijzen. Daarnaast is op de markt voor CO2-emissierechten de prijs aan het oplopen. Die rechten moeten producenten kopen om in energiecentrales stroom op te kunnen wekken. Die hogere kosten rekenen energiebedrijven door aan hun klanten. Voor huishoudens is de energierekening een belangrijke kostenpost. Het CBS berekende begin dit jaar dat een huishouden ruim €1500 per jaar kwijt is aan de energierekening. Doordat huishoudens deze lente langer de verwarming aanzetten dan in andere jaren en door de gestegen energieprijzen is het waarschijnlijk dat dat bedrag dit jaar gaat oplopen. (bron: NOS)

Evenementen met veel bezoekers zijn mogelijk, ook als een hoog risiconiveau geldt. Dat is de belangrijkste conclusie na de Fieldlab-evenementen die gehouden zijn in de afgelopen maanden. De overheid heeft vier risiconiveaus gedefinieerd: ‘waakzaam’, ‘zorgelijk’, ‘ernstig’ en ‘zeer ernstig’. Fieldlab zegt dat bij het niveau ‘zorgelijk’ onder voorwaarden evenementen mogelijk zijn met 100% bezetting, ook bijvoorbeeld festivals. Momenteel zitten we nog in risiconiveau ‘zeer ernstig’ en dat betekent nog geen festivals, maar wel evenementen met een zittend publiek en maximaal half bezet. (bron: NOS) Een bericht met een optimistisch toekomstbeeld. We verkeren nog in een ‘zeer ernstige’ periode, maar als er geen tegenvallers ontstaan, zal het weer mogelijk worden festivals te organiseren. Maar het OMT waarschuwde deze week dat mogelijk in het najaar corona zijn kop weer kan opsteken, mogelijk niet zo extreem als de laatste maanden, maar toch ………….

Om de miljoenenbonussen van de top van het bedrijf veilig te stellen, heeft Booking.com zijn eigen beloningsregels aangepast. Dat blijkt volgens NRC uit documenten voor de jaarvergadering. Vanwege corona vielen de financiële prestaties van Booking.com tegen, met als gevolg dat de top geen aanspraak kon maken op extra’s. Door de aanpassing van de regels staan de bonussen nu los van de financiële prestaties. Vorig jaar kreeg Booking.com, waarvan het hoofdkantoor in Amsterdam staat, ruim €100 mln coronasteun. De 3 Amerikaanse toplieden kregen een bonus ter waarde van €28 mln. (bron: NOS) Minister Koolmees vindt dat ‘niet fraai’. Voor mij riekt dit naar een sluwe wijze van oplichting. Benieuwd hoe het kabinet daarop gaat reageren.

Het aantal mensen in de bijstand neemt nog steeds toe. Het waren er eind maart 433.000, meldt het CBS. Voor het vierde kwartaal op rij lag het aantal hoger dan een jaar eerder. De stijging was onder jongeren tot 27 jaar het grootst. In die leeftijdsgroep was er een toename van 9%. Ook onder mensen met een niet-westerse migratieachtergrond steeg het aantal bijstandsontvangers relatief sterk, met zo’n 4%. Bijstandsgerelateerde uitkeringen vanwege de coronacrisis, zoals de Tozo-regeling voor zelfstandigen, zijn in deze cijfers buiten beschouwing gelaten. (bron: NOS)

Het Nederlandse belastingstelsel is te ruimhartig voor woningbezitters en dat leidt tot gedragsverstoringen en ongelijkheid, staat in een rapport van het Internationaal Monetair Fonds. De kritiek richt zich op de beperkte belasting van de eigen woning in box 1 van de inkomstenbelasting en op de hypotheekrenteaftrek. Die systematiek drijft de vraag naar koopwoningen op, waardoor de prijzen blijven stijgen en lagere inkomens geen kans meer hebben. Het IMF vindt dat de renteaftrek nu te langzaam wordt afgebouwd en stelt voor dat de eigen woning naar box 3 gaat, waardoor belastingvoordelen verdwijnen. (bron: NOS)

Corona berichten

Tot 10.00 uur zondagochtend zijn bij het RIVM 2785 nieuwe coronabesmettingen gemeld (-622). Gemiddeld blijft het aantal besmettingen dalen. In de ziekenhuizen nam de bezetting af. In totaal liggen nu 841 covidpatiënten (-25) in het ziekenhuis, plus 486 op de IC, meldt het coördinatiecentrum LCPS. (bron: NOS/RIVM/LCPS) Positieve ontwikkeling. De 3e golf lijkt onder controle. Nu maar hopen dat de versoepelingen niet te snel worden versoepeld.

Het kabinet ging de coronamaatregelen zoals verwacht op 5 juni versoepelen. In een persconferentie bevestigden premier Rutte en minister De Jonge de lijst met versoepelingen die eerder bekend werd. Musea, bioscopen en theaters gaan open. Het huisbezoek gaat van 2 naar 4 personen per dag. Er komt meer ruimte voor sport. Restaurants en cafés mogen 50 gasten ontvangen, wel met reservering en vaste zitplaats, tot 22.00 uur. EK-wedstrijden tonen op een groot scherm is verboden. In principe gaan bijna alle locaties onder voorwaarden weer open. Volgens Rutte betekenen deze versoepelingen “feitelijk het einde van de lockdown”. (bron: NOS) Volgens demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) kan Nederland voor 1 september klaar zijn met vaccineren. Voor die tijd zouden we ook van al de coronamaatregelen af kunnen zijn. (bron: NRC)

Het Outbreak Management Team vond het geen goed idee om eerder dan 9 juni te versoepelen. Het kabinet besloot toch de versoepelingen naar zaterdag 5 juni te vervroegen, maar de deskundigen willen eerst bekijken wat de effecten zijn van de eerdere versoepelingen. RIVM-expert Van Den Hof wijst erop dat Nederland nog altijd in de top-5 van Europa staat als het gaat om het aantal positieve tests per 100.000 inwoners. BIj de volgende versoepelingsstap gaat het advies voor het aantal bezoekers thuis naar vier. Ook mogen onder meer musea weer open, en kan de horeca voor etentjes binnen weer mensen ontvangen. (bron: NOS)

Artsen in de Japanse stad Osaka slaan alarm over het snel toenemende aantal ziekenhuisopnames. Het zorgsysteem in de stad dreigt volgens hen in te storten. Ze vinden dat de Olympische Spelen deze zomer niet moeten doorgaan. Een ziekenhuisdirecteur in Osaka zegt dat de toename van het aantal patiënten komt door de Britse variant en doordat mensen zich niet aan de regels houden. In Tokio en Osaka is een groot vaccinatieprogramma begonnen, met hulp van het leger. Tot nu toe is maar 1,9% van de Japanners volledig ingeënt. Voor de Spelen moeten alle 36 miljoen mensen boven de 65 jaar volledig ingeënt zijn. (bron: NOS) Is dit in deze fase van ontwikkeling van het corona-virus geen mission ‘impossible’ om Japan op tijd virus-vrij te krijgen voor de opening van de Olympische Zomerspelen van de XXXIIe Olympiade, waarvan de opening gepland staat voor 23 juli (tot en met 8 augustus) 2021.Het zou voor veel sporters, die zich daar jaren op hebben voorbereid een zware tegenslag zijn. De volgende Zomerspelen in in 2024 in Parijs.

België vaccineert 41-minners voorlopig niet met Janssen-vaccin na overlijden van een buitenlandse vrouw van 39 na vaccinatie met het Janssen-vaccin, zo bevestigde de Vlaams minister van Volksgezondheid Wouter Beke aan Belgische media. De Belgische overheid heeft daarom uit voorzorg besloten voorlopig te stoppen het gebruik van het vaccin, waar één prik voor nodig is, voor personen van 40 of jonger. In Nederland zijn tot nu toe zo’n 140.000 prikken met het Janssen-vaccin gezet, blijkt uit het coronadashboard van de rijksoverheid. Van de prik, waar slechts één dosis van nodig is, werden de afgelopen weken vooral mensen uit de zorgsector gevaccineerd. Eind april werd het vaccin toegelaten tot de Europese markt. Daarvoor was het middel enige tijd opgeschort in de VS, wegens enkele trombosegevallen op de meer dan zeven miljoen inentingen. Het Europees Medicijnagentschap meende echter dat de nadelen niet tegen de voordelen opwogen. De vraag is hoe groot de nadelen moeten zijn om vaccinatie in heroverweging te nemen. Dat de bijwerkingen, op termijn bezien, groter zullen zijn dat de deskundigen nu in beeld hebben, is niet onmogelijk. Er speelt ook mee dat er er grote financiële belangen meespelen, zowel bij de farmaceutische bedrijven, die in de ontwikkeling van de vaccins hebben geïnvesteerd, als in de overheid en het bedrijfsleven. In Japan was 2 weken geleden nog maar 2,6% van de inwoners gevaccineerd en dat met de opening van de Olympische Spelen op 23 juli op de agenda. In Japan is de angst voor bijwerkingen groter dan in Europa.

Eyeliners

Japan wil snel vaccineren, maar inwoners aarzelen: ‘Ik ben banger voor de bijwerkingen dan voor het virus’. Gaan de Olympische Spelen in Japan over 7 weken wel door? 

Deze uitspraak gaat de wereld veranderen’ over de uitspraak van de Rechtbank in ‘s-Gravenhage. We blijven een chauvinistisch volkje.

Bedrijven die slecht draaien worden met steun niet tot orde geroepen, waardoor er minder innovatie is.”

Frontberichten

Een wereldomvattende belastingdeal moet het wegsluizen van winsten voorkomen. Over dat onderwerp wordt al langer op meerdere platforms gedebatteerd: de G7, de OESO en de EU. In Trouw schrijft Hans Nauta over de belasting op bedrijfswinsten. Een internationaal akkoord over een minimumbelasting van 15% voor bedrijven komt volgens betrokkenen bij de G7 dichterbij. De grote industriële landen in de Westerse wereld, Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten met de Europese Unie steunen een internationale belastingheffing voor grote internationale bedrijven, verwacht een hoge Amerikaanse functionaris. Eerlang zou er al een overeenkomst kunnen worden gesloten. Het doel is onder meer om te voorkomen dat bedrijven winsten wegsluizen naar belastingparadijzen. De onderminister van financiën Wally Adeyemo zei tegen persbureau Reuters dat hij de indruk heeft dat er ‘sterke steun’ is bij de grote industriële landen van de G7 voor het Amerikaanse voorstel om een wereldwijd belastingtarief van 15% (minimaal) in te voeren. Ook de Financial Times hoort van betrokkenen dat de G7 dichtbij een akkoord is. Zo’n overeenkomst tussen zou de weg vrijmaken voor nieuwe regels over belastingheffing voor grote bedrijven. Die verschuiven nu regelmatig winsten en kostenposten over landsgrenzen om zo weinig mogelijk geld af te dragen. De afgelopen dagen zijn er onderhandelingen gevoerd tussen de G7-landen. Afgelopen vrijdag vergaderden hun ministers van financiën via hun webcams. Als de G7 eruit komt, is dat vooral een krachtig signaal naar een ander vergadercircuit: de Oeso. De 139 landen van deze club vergaderen over een nieuw belastingstelsel. En daar moet de grootste belastingverandering voor bedrijven in een eeuw rondkomen. De Amerikaanse regering wil dat de invloedrijke G7 met een concreet plan naar de Oeso stapt. Onderhandelaars bij de Oeso mikken op een principeakkoord deze zomer. Omdat er veel details moeten worden uitgewerkt, zou een definitieve overeenkomst in oktober kunnen volgen, als de G20-landen vergaderen in Rome, zegt Adeyemo. In april stelden de VS voor om internationaal 21% belasting te heffen op de winsten van grote bedrijven. Maar vorige week werd dat percentage naar beneden bijgesteld, naar 15%, om het plan aantrekkelijker te maken voor andere landen. Het idee is dat de multinationals belast worden op basis van hun verkopen in een land, en bijvoorbeeld niet op basis van de locatie van het hoofdkantoor. Dit moet ervoor zorgen dat alle landen van de nieuwe belastingregels kunnen profiteren. De regering van Joe Biden moet er dan wel voor zorgen dat die plannen ook door het eigen Congres worden aangenomen. De Amerikaanse minister van Financiën Janet Yellen zegt een einde te willen maken aan de ‘race to the bottom’, de concurrentiestrijd tussen landen wie het laagste belastingtarief heeft. Een beter internationaal belastingstelsel zorgt in alle landen voor innovatie, groei en welvaart, zei ze twee weken terug in een toespraak. President Donald Trump had de winstbelasting voor bedrijven juist verlaagd, van 35% naar 21%. Er zijn ook landen die een lage winstbelasting als concurrentiemiddel inzetten om bedrijven te lokken. Het is de vraag of zij zo’n nieuw belastingstelsel accepteren. Maar een hoger belastingtarief zal bedrijven niet zomaar wegjagen, zegt Yellen eerder. Voor het vestigingsklimaat van een land is het ook belangrijk ‘dat overheden voldoende belastinginkomsten hebben om in publieke diensten en goederen te kunnen investeren, en om te kunnen reageren op een crisis’. Van de G7-landen is het Verenigd Koninkrijk wat voorzichtiger. Premier Boris Johnson zei dat het belasten van grote techbedrijven zoals Google en Facebook prioriteit heeft. “Het is cruciaal dat een nieuwe belastingovereenkomst ervoor zorgt dat digitale bedrijven belasting betalen in het VK in overeenstemming met hun economische activiteiten in ons land.” Op zich een lovenswaardig initiatief van de Amerikanen, dat navolging verdient. Rutte III heeft zich daartegen niet verzet, maar de totstandkoming ervan niet bevorderd. Weliswaar heeft Nederland de naam van een belastingparadijs, het is een verdienmodel wat ons de afgelopen decennia geen windeieren heeft gelegd. Ook landen als Ierland, Luxemburg, Malta en Cyprus worden als zodanig geduid. Ik neem toch aan dat de Europese Unie met zijn 27 lidstaten zich zullen scharen achter de G7 en de OESO. In ieder geval zijn belastingparadijzen in feite sociale minkukkels. Als hierover wereldwijd overeenstemming wordt bereikt, komt er een heel leger fiscale top-juristen in de WW.

Het statistiekbureau maakte bekend dat in 2020 de cao-lonen met 3% het sterkst zijn gestegen in twaalf jaar tijd. Ook de slechts beperkte daling van de werkloosheid en de steunmaatregelen voor zelfstandigen duwden het beschikbaar inkomen €769 per persoon omhoog. Het opzij gehouden geld werd vooral bij de bank geparkeerd. Per persoon kwam gemiddeld €2.390 euro op bank- en spaarrekeningen terecht, maar een deel van het geld ging ook naar beursgenoteerde aandelen, leningen, hypotheken en crypto-producten. Daardoor nam ook wel het aantal schulden sterker toe dan in 2019. Onder meer door deze besparingen nam ons vermogen ook toe met €2.917 tot €16.066 per inwoner. Maar die vermogensaangroei heeft vooral te maken met de inleg op bank- en spaarrekeningen en koersstijgingen van aandelen of obligaties en de snelle stijging van de bitcoin en andere cryptocoins. En het CBS gaat ervan uit dat ook de sterk gestegen woningprijzen het vermogen hebben doen groeien, maar daar heeft het statistiekbureau geen cijfers over. In geen enkel van de 19 eurolanden krompen de besparingen in 2020, maar in Nederland stegen ze wel harder dan in de meeste andere landen. Alleen in België en Ierland namen de besparingen per inwoner sneller toe. In Ierland steeg het beschikbaar inkomen meer en in België nam de consumptie sterker af. (bron: nu)

Overwegingen

In het Pinksterweekend heb ik van gedachten gewisseld met derden over onvoorzienbare gebeurtenissen, die financiële en monetaire bewegingen kunnen veroorzaken in positieve en negatieve zin, bezien vanuit de context van het verleden naar Prof Dr Adam Smith, een Schotse filosoof die 250 jaar geleden zijn gedachten over een vrije markt economie en het kapitalisme heeft gepresenteerd. Aan de ambachtelijke middeleeuwen, met zijn gildes, kwam een einde door de stoommachine. Eerst, heel primitief, voor het verplaatsen van water, vervolgens de stoomboten en rond 1850 de stoomlocomotief. Dat waren revolutionaire tijden. De postkoets en paard en wagen raakten uit beeld voor de trein en de tram en de fiets, de auto en het eerste vliegtuigje. Terugkijkend naar economische ontwikkelingen ontdekte de Russische econoom Kondratieff (gefusilleerd in 1938 in opdracht van Stalin) dat er sedert 1750 lange economische golven hadden plaatsgevonden van ca 60 jaar, die daarna terechtkwamen in een transitie-periode waarin alle ballast werd verwijderd zodat daarna een nieuwe golf van technische vooruitgang van start kon gaan gepaard gaand met maatschappelijk/sociale vooruitgang. Wel alles stapje voor stapje, met ups en downs ook in oorlogstijden. Dit patroon van groei heeft zich voortgezet in de afgelopen eeuwen, tot 2008. Toen kwam er een einde aan de laatste lange economische golf die in 1950, nadat de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog waren opgeruimd en de VS Europa, ook de verliezer Duitsland, ging helpen met de wederopbouw met geld vanuit het Marshall-fonds en eindigde met val van de Amerikaanse bank Lehmann Brothers, de ‘subprimes’ affaire (gesjoemel van Amerikaanse hypotheken verstrekt aan daklozen) en de euro-crisis. Maar de opruimperiode ving niet aan, al 12 jaar niet. Vanuit het neoliberalisme kwamen ‘Knappe Koppen’ (KK’s) met beleid waarmee ze hoopten de opruimfase te kunnen voorkomen door een volgende generatie op te zadelen met alles waarvan er nu teveel is dan wel onbruikbaar wordt voor de toekomst: overtollig geld en bezittingen. Een herstart wordt daardoor geblokkeerd. Wat die liberale KK’s bedacht hebben is ‘enorme hoeveelheden gratis geld in de markten te pompen’ om daarmee te voorkomen dat er een forse opruimactie van start gaat. Het tegendeel wordt bereikt: financiële waarden hebben astronomische waarden bereikt, huizen stijgen met >10% per jaar en het spaargeld geeft geen rendement meer. De vraag is hoelang de centrale banken dit monetaire beleid nog volhouden. Er ontstaat namelijk een tegengestelde beweging door het beleid van de KK’s: en dat is een stijgende inflatie, goederen en diensten worden duurder en het is dan ongewis of de lonen en pensioenen daarvoor worden aangepast. Het ergste is dat er voor de centrale banken geen weg terug meer mogelijk is, omdat de oplossing kan liggen in hogere rentetarieven maar dat betekent tegelijkertijd een forse verkrapping van de geldhoeveelheden in omloop. Door verkrapping van de geld- en kapitaalmarkten, de effectenmarkten, ook de crypto’s, gaan de panelen verschuiven hetgeen tot ongewisse gevolgen kan leiden. Maar dat we er uiteindelijk in zullen slagen met monetair beleid een opschoonbeurt te kunnen voorkomen, daar geloof ik niet in. Alleen de klappen worden harder en duren langer, ondanks alle, misschien wel, goede bedoelingen van de KK’s dan wel een experiment dat compleet gaat mislukken, Dat Mario Draghi in 2012 de financiële markten beloofde ‘alles te zullen doen om de euro te beschermen’ is achteraf verklaarbaar, maar doordat hij in maart 2016 een opkoopprogramma van staatsleningen van de 19 eurolanden opstartte dat nog altijd doorloopt, heeft hem overgeleverd aan ‘het kapitaal’. Niet langer beheren de centrale banken de waarde van het geld van de samenleving (onder meer ons opgespaarde pensioengeld en onze spaarcentjes) maar zijn ze, als lakeien van het neoliberalisme, geswitchd naar het dienen van de mammon (afgod van het geld). Wat wellicht heel goed bedoeld was: het voorkomen van een monetaire situatie na de ineenstorting van de financieel/economische fundamenten na de crash van Black Thursday (24 oktober 1929) sloeg na 2017 om in een horror-scenario. De centrale banken bleven geld in de markten pompen, waarnaar geen vraag was. Daardoor werd geld waardeloos en de rente werd laag, later gratis en daarna negatief. Beleggers en speculanten wreven in hun handen, zoiets hadden ze nooit eerder meegemaakt: gratis geld in ongekende hoeveelheden. Maar de Nederlandse pensioenfondsen en spaarder, te samen goed voor €2.000 mrd, kregen van de Presidente van de ECB, Christine Lagarde, te horen dat dat de nieuwe tijd is en ze geen compensatie hoefden te verwachten. Wat er was gebeurd: geld was niet langer gekoppeld aan ‘waarden’ maar aan het prijspeil, de in- of deflatie. De gestreefde doelstelling werd ‘tegen de 2% inflatie’. Op zich is 2% geldontwaarding acceptabel, maar als er een ontwikkeling ontstaat van een verder stijgende inflatie, kan dat wel degelijk het monetaire systeem onderuithalen. Ondanks dat centrale banken zo een ontwikkeling ontkennen, is het voor mij een realistische optie. Niet nu, dan in de nadere toekomst. Wat Draghi voor ogen had in 2016 was om een geldkrapte te voorkomen, zoals in de Dertiger Jaaren met een deflatoire prijsontwikkeling. Verklaarbaar, heel acceptabel, mits de Regeringsleiders in Brussel de toegestoken hand van veel en goedkoop geld ook zouden aannemen. Maar dat gebeurde niet, de Regeringsleiders bewogen voor geen meter, ze hadden ook geen investeringsplannen klaarliggen, ook nog niet voor het klimaat, milieu en de natuur. Nee, het kabinet Rutte III besloot de staatsschulden van de oude generatie terug te gaan betalen, in plaats van te investeren in de toekomst. En wat Draghi eind 2017 had moeten doen was ‘de geldkraan dicht te draaien’ en tegen Brussel moeten zeggen ‘zodra jullie over gedegen plannen beschikken voor de toekomst, kom dan terug’. Het is dramatisch om te stellen maar dat gebeurde niet. En wat daarvan de gevolgen zijn, ik leg het in uw midden.

Tot slot nog een beschrijving over de wijze waarop eind oktober 1929 die vreselijke crash en daarna de Dertiger Jaaren, gevolgd door de Tweede Wereldoorlog, plaats kon vinden. Met betrekking tot de crash van 24 oktober 1929, Black Thursday, het volgende: vanaf juli waren er op Wall Street al verkoopsignalen die wezen op een teruglopend vertrouwen. Maar die verkopen werden opgenomen door de professionele handel. In feite de banken, waardoor de werkelijkheid werd verdrongen. Dat gebeurde ook op 24 oktober. Maar toch werd die dag aangemerkt als het begin van de ineenstorting van de DJIA, die eindigde op 7 juli 1932 op 41.22. Op 3 september 1929 was de top van de hausse bereikt op 318.17. In feite begon de crash niet op de 24ste maar later, toen duidelijk werd dat op die 24ste specifiek vrouwen hun aandelen van de hand hadden gedaan. Vrouwelijke intuïtie….. Die psychologische factor zette de Bear Market in beweging. In feite een niet beredeneerbare factor.

Ik ondersteun het initiatief, voor een ‘social tipping point-strategie’ vanuit een brede laag in de samenleving, ten volle. Dat vanuit de sociaal/maatschappelijke hoek de roep voor een nieuwe wereld, die meer aandacht vraagt voor ons klimaat, milieu en natuur is lovenswaardig, maar de werkelijkheid is wel dat onze wereld wordt bestuurd door een financieel/economisch regime. De regering Rutte III heeft (te) veel gedaan om de belangen van fossiele producten in het energie en productieproces in de komende jaren te blijven behartigen. Zogenaamd moet de vervuilende industrie CO2-emissierechten betalen voor het gebruik van fossiele brandstoffen, maar in werkelijkheid betalen de huishoudingen die toeslag en dragen de vervuilers dat geld alleen maar af aan de fiscus. Die emissierechten zijn in de vrije handel duurder geworden en neemt de vraag naar fossiele brandstoffen weer toe en dus wordt energie voor de burger binnenkort duurder: stroom +22% en gas +19%. Dat is de prijs die wij betalen voor het neoliberale beleid die dit kabinet voert.

Aardgas is geen grote CO2-vervuiler, zoals ons wordt voorgesteld, het biedt veel meer comfort en is relatief goedkoper dan alle voorgestelde alternatieven. Aan dat conversie-proces hangt ook een duur prijskaartje, waarover nog geen duidelijkheid is hoe ‘iedereen’ in staat is dit te financieren, naast nog alle verliezen die zijn geleden tijdens de corona-crisis. Van een Europees beleid is geen sprake: onze Oosterburen leveren bruinkool in en stappen over op aardgas, wij leveren aardgas in en stappen over op warmtepompen met een veel lager comfort. Ouderen krijgen van de huisarts te horen dat ze ‘s winters de temperatuur in de huiskamer best op 21 graden mogen zetten, maar hoe doe je dat zonder een cv-ketel? Dit probleem is veel complexer dan het er aan de buitenkant uitziet.

©2021 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 28 mei 2021, week 21: AEX 713,28; Bel 20 4.087,09; CAC40 6.484,11; DAX 15.519,98; FTSE 100 7.022,61; SMI 11.426,15; RTS (Rusland) 1.603,79; SXXP (Stoxx Europe) 448,98; DJIA 34.529,45; NY-Nasdaq 100 13.686,51; Nikkei 29.149,41; Hang Seng 29.096,18; All Ords 7.424,00; SSEC 3.600,78; €/$1.2192; BTC/USD $35.920,00; 1 troy ounce goud $1.903,50, dat is €50.158,65 per kilo; 3 maands Euribor -0,543%; 1 weeks -0,567%; 1 mnds -0,558%; 10 jaar Duitse Staat -0,186%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,175%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,04%; 10 jaar Japan 0,08%; 10 jaar Belgische Staat 0,145%; 10 jaar Franse Staat 0,175%; 10 jaar Spanje 0,472%; 10 jaar VK 0,796%; Italië 0,921%; 10 jaar VS 1,5986%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,727.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht hoger, de rentetarieven stegen. Ik sluit niet uit dat de centrale banken deze week de markten hebben verruimd, waardoor de rente soms fors daalde. 10-jarig Nederlands papier noteerde weer in de min. De dollar noteerde flat. De bitcoin en andere crypto’s daalden niet verder weg. Nieuws vanuit getroffen sectoren in het bedrijfsleven, zoals de luchtvaart, de reiswereld en kunst en cultuur, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en onzekere verwachtingen voor de werkgelegenheid en het aantal faillissementen, de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, bepalen nog altijd de sfeer, de centrale banken spreken geruststellende woorden, ondanks de sterke stijging van de inflatie in de VS. Maar de 3e coronagolf lijkt in Europa over zijn hoogtepunt heen te zijn, het aantal besmettingen neemt af en de druk op de ziekenhuizen daalt. Dat is in ieder geval goed nieuws als we de teugels niet te vroeg laten vieren. Ik voeg ook deze keer weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland 0,112%; Duitsland 0,381%; Nederland 0,463%; Japan 0,6693%; Frankrijk 0,969%; VK 1,301%; Spanje 1,456%; Italië 1,894%; Canada 2,0394%; VS 2,2742%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,552%; Duitsland -0,57%; Frankrijk -0,516%; Nederland -0,503%; Denemarken -0,423%; België -0,438%; Spanje -0,221%; Japan -0,0957%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.