UPDATE 27/28 06 2020/537 Het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer winst en geld

Sigrid Kaag, liberaal, heeft zich aangediend voor lijsttrekker van D66 bij de verkiezingen voor de 2e Kamer op 17 maart 2021. Zij is nu minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in het kabinet Rutte III, Zij is een dienares van het neo-liberalisme, sterk internationaal georiënteerd, was topdiplomaat bij de VN en is pro-Europees.

Bij het CDA hebben zich 4 kandidaten aangemeld: vice-premier Hugo de Jonge, Mona Keijzer, staatssecretaris op Economische Zaken, met haar credo “Niet het geloof van links in de overheid of van rechts in de markt, maar de oplossingen van mensen met elkaar samen”. En dan het Tweede Kamerleden Martijn van Helvert en Pieter Omtzigt. Ik herken bij geen van hen een politicus met een visie op de toekomst.

De comeback van Donald Trump in Tulsa, Oklahoma, brengt niet het verwachte succes

President Trump heeft de campagne voor zijn herverkiezing hervat met een van zijn klassieke rally’s. Rivaal Biden werd beschimpt, politie en leger werden opgehemeld en het Amerikaanse racisme werd gebagatelliseerd. Toch vertrokken sommige supporters al na een half uur richting de uitgang. ‘Het was een beetje saai’. De verwachtingen zijn hooggespannen, afgelopen zaterdag in Tulsa, in het hart van Amerika. Al dagen kamperen honderden mensen op de stoepen voor de ingang van de arena waar de Amerikaanse president Donald Trump zijn herverkiezingscampagne zou herstarten. Trump komt terug in het land van zijn volgelingen, en Trump zou terugkomen van de achterstand die hij de afgelopen weken had opgelopen in de peilingen. Campagneleider Brad Parscale heeft eerder die week triomfantelijk getwitterd dat meer dan een miljoen mensen toegangskaartjes hebben aangevraagd. Het nieuwe begin markeert tevens het einde van de coronacrisis, althans, in de ogen van Trump en de aanhangers die naar Tulsa zijn getogen. ‘Eindelijk weer normaal’, zegt Alline Covington, die hier uit Texas naartoe is gereden. De meesten vinden het coronarisico klein, sommigen betwijfelen of het virus überhaupt doden heeft gemaakt en of het geen acteurs zijn geweest. Bij de ingang van de rally delen zorgmedewerkers in paarse beschermende kleding desalniettemin mondkapjes en ontsmettingsmiddel uit. Met een lampje wordt ieders temperatuur gemeten, er zijn stickers op de vloer geplakt die de bezoekers uit elkaar moesten houden in de wachtrij, en voor de zekerheid moeten de bezoekers beloven dat ze de Trump-campagne niet aansprakelijk zullen stellen als ze onverhoopt toch ziek worden of doodgaan. Voor de bezoekers lijken die maatregelen en waarschuwingen overkomelijk. Ze doen de uitgereikte mondkapjes braaf om, maar een paar bochten verder liggen de blauw-witte filters alweer als roadkill op de grond. In de zaal heeft hooguit een op de tien nog een mondkapje voor. ‘Dit is vrijheid’, zegt Brenda Kuntzelman, een vrouwelijke verpleger van middelbare leeftijd uit Tulsa. ‘Iedereen mag zelf uitmaken hoe aardig hij is voor anderen.’ De sheriff van Tulsa, aanvoerder van de politiemacht die buiten de Black Lives Matter-demonstranten en Trump-aanhangers uit elkaar moet zien te houden, komt op en betuigt zijn steun aan Trump en vertelt wijdbeens dat ‘gerechtigheid geen kwestie van huidskleur is’ en dat het zo belangrijk is dat ‘we’ in deze tijden ‘onze wetshandhavers en militairen steunen’ – zinnen die tot luid gejuich leiden, omdat iedereen weet wie hij onder ‘we’ verstaat. En dan zijn er Diamond and Silk, de twee Afro-Amerikaanse showfiguren die zeggen dat Trump veel meer voor de zwarte Amerikanen heeft gedaan dan Biden. ‘Het enige wat Biden heeft gedaan is een strenge strafwet bedenken en ons roofdieren noemen’, zegt Diamond. ‘Dat is wat Jim Crow Joe heeft gedaan!’, roepen ze, waarmee ze Biden verbinden met de apartheidswettten van Amerika in de vorige eeuw – ook al eindigden die wetten in de jaren zestig, en kwam Biden pas in 1973 in de Senaat. De rally lijkt een gelegenheid voor Trump om zwarte Amerikanen voor zich te winnen, een belangrijk doel van zijn campagne. Na weken van protesten tegen politiegeweld is hij hier in Tulsa beland, de stad van de ergste racistische massamoord in de VS in de afgelopen eeuw, op de dag na Juneteenth, waarop het einde van de slavernij wordt gevierd. Nadat Mike Pence heeft gezegd dat ‘er geen excuus was voor de moord op George Floyd, maar ook niet voor de rellen en het plunderen’, waarmee hij de actie en de reactie min of meer gelijkschakelt, beperkt Trump zich tot generieke borstkopperij over het aantal banen dat hij heeft gecreëerd en waarvan ook de zwarte gemeenschap heeft geprofiteerd. Verder legt hij liever minutenlang uit waarom hij vorige week zo moeilijk van een rolstoelhelling op de militaire academie West Point af kon komen, en beschrijft hij hoe hij nieuwe tv’s heeft besteld voor het presidentiële vliegtuig Air Force One. Mensen beginnen te gapen. De zaal is redelijk gevuld, maar de bovenste ring is vrijwel leeg – het lijkt erop dat toch veel fans thuis zijn gebleven, uit angst voor het virus of protesten. Veel van de miljoen aanmeldingen blijken te zijn gedaan door tieners die Trump wilden dwarszitten. Maar de lege plekken zijn alleen te verklaren door wegblijvers. Het podium dat buiten is neergezet en waar Trump de massa zou toespreken die niet in de arena past, wordt al deels ontmanteld voordat Trump is gearriveerd. Een handvol bezoekers, die vanwege het virus niet naar binnen durfden en hadden gehoopt hier buiten naar Trump te kunnen luisteren, druipt teleurgesteld af. Parscale en Trump beweren later die avond dat er zo weinig aanwezigen zijn omdat ‘gewelddadige demonstranten’ de toegang tot de arena hebben geblokkeerd. Dat is niet waar: er zijn weliswaar enkele tientallen demonstranten van Black Lives Matter door een politiecordon tegengehouden, maar Trump-fans konden er gewoon langs. De mensen die naar binnen wilden, konden naar binnen. En de mensen die vervroegd naar buiten willen, kunnen vervroegd naar buiten. Als Trump een half uur bezig is, beginnen de eerste fans uit de arena te komen, en die stroom groeit gestaag, als bij een voetbalwedstrijd die beslist is. ‘Het was een beetje saai’, zegt Emily Hilliard, een trouwe Trump-stemmer met een thuiszorgbedrijf in Tulsa. ‘Ik had verwacht iets nieuws te horen.’ Vlak voor de rally werd bekend dat zes Trump-medewerkers die met het opbouwen hebben geholpen, besmet zijn met het coronavirus. Hoeveel bezoekers ziek worden moet nog blijken. (bron: VK)

Trump schort werkvergunningen voor buitenlanders op; techbedrijven reageren boos

President Trump heeft een groot aantal werkvergunningen voor buitenlandse werknemers opgeschort. De maatregel moet ertoe leiden dat meer Amerikanen weer aan het werk komen, stelt het Witte Huis. De uitgifte van zogenoemde H1-B- en H-4-visa is tot het einde van het jaar gestaakt, wat betekent dat onder anderen werknemers in de technologiesector en hun gezinnen geen werkvergunning krijgen in de Verenigde Staten. Ook seizoensarbeiders krijgen minder snel toegang tot de arbeidsmarkt. Trump zegt dat de maatregel op korte termijn een half miljoen banen oplevert, waardoor ‘Amerikanen weer zo snel mogelijk aan het werk kunnen’. Trumps besluit stuit op weerstand van de Amerikaanse Kamer van Koophandel, die stelt dat er juist een negatieve uitwerking zal zijn op het economisch herstel van het land. Ook vanuit de technologiesector klinkt felle kritiek. Onder meer Twitter en Amazon, die zitten te springen om hoogopgeleid personeel, noemen de beperking kortzichtig. Topman Sundar Pichai van Google zei op Twitter teleurgesteld te zijn. Zijn concern zegt kansen op de arbeidsmarkt voor iedereen juist te willen vergroten. Trump zal zich weinig gelegen laten liggen aan de kritiek: hij ligt geregeld overhoop met technologiebedrijven. Met name socialemedia-firma’s noemde hij onlangs veel te links. Een besluit van Twitter om sommige tweets van Trump te voorzien van een toelichting, heeft kwaad bloed gezet bij de president. In mei plaatste Twitter een link met informatie over stemmen per post, dat voor veel-twitteraar Trump een bron van fraude werd genoemd. Daarbij plaatste het sociale medium de waarschuwing dat de tweet ‘ongefundeerd’ zou zijn, en enkele links naar berichten van de door de president verfoeide CNN en The Washington Post. Trump reageerde daarop weer furieus. Ook Snap promoot de video’s van Trump niet langer, en Facebook verwijderde onlangs een bericht van zijn campagneteam dat een fascistisch symbool bevatte.

Financieel/economische berichten

Het begrotingstekort loopt dit jaar op tot €68 mrd, blijkt uit een eerste raming van het kabinet. Daarmee zorgen de coronamaatregelen voor een fikse bijstelling ten opzichte van het eerder verwachte overschot. Tijdens Prinsjesdag was de verwachting nog dat er in 2020 een overschot van zo’n €2 mrd zou worden behaald. De overheidsschuld loopt verder op tot 63,1% bbp (€491 mrd). Dit staat in de raming die minister Wopke Hoekstra van Financiën naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Premier Mark Rutte reageerde op de raming en sprak van een tekort van astronomische omvang. “Dit komt door aangeboden steunpakketten. Die hebben we kunnen uitdelen doordat we de laatste jaren appeltje voor de dorst hebben opgebouwd.” In april rekende Hoekstra in de Voorjaarsnota nog op een tekort van €92 mrd. Deze afwijking valt vooral toe te schrijven aan belastinguitstel. Veel burgers en bedrijven kregen vanwege de coronacrisis uitstel van belastingbetaling. Zij moeten dit volgend jaar over boekjaar 2020 alsnog betalen. (bron: nu.nl) De aanname dat het verschuiven van rente- en aflossings en fiscale afdrachten op de kortere termijn, stel voor 2022, gaat plaatsvinden is te optimistisch. We moeten ervan uitgaan dat lang niet iedereen daartoe in staat zal zijn als gevolg van het feit dat omzetten enkele maanden zijn stilgevallen in enkele brachches en nu maar mondjesmaat op gang komen. Het versoepelen van de corona-beperkingen betekent niet dat alle activiteiten weer kunnen worden opgestart. Daarbij komt dat burgers terughoudend zullen zijn in hun bestedingen. Er zijn nog teveel onzekerheden over de ontwikkelingen van corona, zeker wereldwijd bezien, waardoor consumenten de hand op de knip houden. Daarbij komen ook de gevolgen van de economische krimp en de stijgende werkeloosheid in het komende jaar. Daardoor kan het begrotingstekort nog verder oplopen.

Het wordt binnenkort een zooitje op Schiphol

De luchtvaart haalt de toestellen weer uit de opslag en gaat weer vliegen, maar voor elk land gelden andere corona-regels. Ook de maatschappijen zien door de bomen het bos niet meer. De vraag is wie er de komende maand weer in het vliegtuig gaan stappen? Staan mensen binnenkort weer op Schiphol in de rij om in te checken? En wat gaan luchthavens doen om te voorkomen dat er reizigers met corona vertrekken dan wel aankomen? Het Parool waarschuwt dat ook als reizigers al in een toestel zitten betekent dat nog niet dat die vlucht de lucht ingaat. Wordt vliegen met mondkapjes verplicht en de 1½ meter regel?

Er komt miljardensteun aan voor KLM maar wel zonder een groen randje, schrijft Niels Markus in Trouw. KLM krijgt een forse lening en moet reorganiseren. Wie daarbij hoopte op vergroening en afname van overlast zal teleurgesteld zijn. KLM wordt voorlopig gered. Met €3,4 mrd aan leningen stilt het kabinet de acute financiële nood van de luchtvaartmaatschappij. Tegelijk geeft het tegenstanders nieuwe munitie: zij zien hun kritiek bevestigd dat de luchtvaart een uitzonderingspositie geniet. “We helpen de luchtvaartsector en daarmee Nederland”, zegt minister Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur) met onverbloemde trots, bij de presentatie van het steunpakket. Zij is vooral blij dat de internationale hubfunctie van Schiphol behouden blijft. In ruil voor de steun heeft het kabinet bedongen dat Schiphol zeker vijf jaar die functie houdt, in plaats van de oude zogeheten staatsgarantie van negen maanden. AirFrance, voor een groot deel eigendom van de Franse staat, kan daardoor niet langer binnen een jaar het leeuwendeel van de KLM-vluchten naar vliegveld Charles de Gaulle verplaatsen. In dat scenario zou Schiphol enorm aan belang en aantrekkingskracht inboeten. Niet dat die plannen er aan Franse zijde waren, zegt Van Nieuwenhuizen, de maatregel geldt als ‘ultiem slot op de deur’. Zoals ook een vertegenwoordiger intern bij AirFrance-KLM gaat toezien op naleving van de afspraken. De Tweede Kamer wilde al langer dat de zogeheten staatsgarantie voor Schiphol als hub zou worden aangepast. En het kabinet komt aan meer parlementaire wensen tegemoet: loonsverhogingen en dividend of bonussen zijn voorlopig taboe. KLM moet snoeien om concurrerender te worden: de kosten moeten met 15% terug; personeel dat meer dan drie keer modaal verdient, wordt minimaal 20% gekort op hun salaris. Ontslagen lijken onvermijdelijk. Ondanks de toezeggingen zal de luchtvaart voorlopig kop van jut blijven van partijen die het coronabeleid onrechtvaardig vinden. Tijdens het coronadebat van deze week haalden Lodewijk Asscher (PvdA) én Geert Wilders (PVV) KLM aan. Asscher omdat hij de ‘whatever it takes’-mentaliteit van het kabinet mist bij de culturele sector, waar massale faillissementen en ontslagen dreigen. Wilders begrijpt niet waarom het kabinet niet net zo ruimhartig de portemonnee trekt voor de horeca of de zorg. De Nederlandse overheid, anders dan bijvoorbeeld de Duitse, pompt niet rechtstreeks geld in de nationale luchtvaartmaatschappij. De staat leent zelf €1 mrd uit en €2,4 mrd komt van elf internationale en nationale banken. Voor die leningen staat de staat weer wel voor 90% garant, én ze krijgt als laatste haar geld terug. Bovendien houdt Financiën er rekening mee dat een deel van de lening later dit jaar alsnog wordt omgezet in een kapitaalinjectie of aandelenkoop, om de schuldenlast bij KLM het hoofd te bieden. Critici zijn niet teleurgesteld om het feit dát KLM gered wordt. Meer omdat ze hadden gehoopt dat de crisis een kans zou bieden om het allemaal anders te doen. De eisen aan duurzaamheid en geluidsoverlast zullen KLM namelijk niet onbekend in de oren klinken. In 2030 moet per passagier 50% minder CO2 uitgestoten worden, en vliegtuigen moeten 14% biobrandstoffen gaan tanken. Eisen die de afgelopen jaren al werden gesteld, erkent minister Van Nieuwenhuizen direct. “Nu staat er ook de handtekening van KLM onder.” Ook de geluidseisen sluiten aan bij eerder beleid. Al vorig jaar besloot het kabinet dat de hoeveelheid nachtvluchten in het volgende luchthavenverkeersbesluit terug moet. Nu plakt het er een getal op: drieduizend minder. Daarna moet het aantal nachtvluchten, ook door medewerking van andere maatschappijen, met nog eens tweeduizend terug. Aan die beperking stelt het kabinet ook twee voorwaarden: het internationale treinverkeer moet beter én Lelystad Airport moet open. Lelystad moet gaan dienen als overloopluchthaven van een overvol Schiphol. Maar van overcapaciteit zal de komende jaren hoogstwaarschijnlijk geen sprake zijn. Voor de kabinetsambities maakt dat niet uit, bleek ook uit de recent gepresenteerde luchtvaartnota: groei is nog altijd het uitgangspunt. Omwonenden en milieuorganisaties zullen concluderen: ook ná corona krijgt de luchtvaart voorrang. De vraag blijft: waar staat dit kabinet als het gaat om verduurzaming en vergroening van onze samenleving. En waarom zijn de eisen daarvoor niet aangetrokken nu KLM gered moet worden van de ondergang. En waarom eist het kabinet van de Ierse lease-maatschappij(en) niet dat zij geen bijdrage hoeven te leveren aan de geldproblemen. Dat zou toch in de lijn der verwachtingen hebben gelegen! Waarom moet Lelystad Airport open? De Nederland steunt KLM rechtstreeks en middels garanties voor €3 mrd (geld van de Nederlandse belastingbetalers) en wat biedt KLM ons?

De economische klap van het coronavirus is nóg groter, en het herstel gaat trager verlopen. Met die sombere boodschap kwam het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een nieuwe raming over de wereldeconomie. Dit jaar krimpt de economie met maar liefst 4,9%. In april, het vorige moment dat het IMF de balans opmaakte, was dat nog een krimp van 3%. Volgend jaar trekt de economie met 5,4% aan, maar dat is 0,4% lager dan het IMF in april verwachtte. Het IMF verwacht dat de Nederlandse economie harder zal krimpen dan eerder werd voorzien. Het bruto binnenlands product neemt dit jaar met 7,7% af, dat is 0,2% meer dan in april werd verwacht. Het herstel zal echter ook sneller verlopen, denkt het IMF. Volgend jaar zal de economie met 5% groeien, terwijl eerder rekening gehouden werd met 3%. In totaal kost het coronavirus de wereldeconomie in 2020 en 2021 een bedrag van $12.000 mrd, dat is 12 biljoen dollar. Dat de cijfers slechter zijn dan drie maanden geleden, is omdat anti-coronamaatregelen, zoals afstand houden, ook in de tweede helft van het jaar nog nodig zijn. De krimp is in de eurozone met een min van 10,2% groter dan in de VS (-8%). Al gaat het herstel in 2021 ook een stapje harder (6% tegenover 4½% in de VS). Binnen de eurozone worden de zuidelijke landen volgens het IMF weer meer getroffen dan de noordelijke. Duitsland krimpt dit jaar met 7,2%, tegenover 12,5% voor Frankrijk en 12,8% in Italië en Spanje. Wereldwijd krimpt de economie dit jaar met 4,9%, verwacht het IMF nu. De verwachting in april was nog 3%. De nieuwe cijfers zijn een update van de World Economic Outlook, het halfjaarlijkse rapport waarin het IMF de wereldeconomie doorlicht. Het fonds in Washington waarschuwt ook dat de ramingen met nog meer onzekerheid zijn omgeven dan normaal. Het is koffiedik kijken hoe het herstel gaat verlopen, nu 75% van de landen tegelijkertijd de economie voorzichtig probeert op te starten. „Maar aangezien een medische oplossing er nog niet is, is de kracht van het herstel heel onzeker en de impact op sectoren en landen ongelijk”, schrijft IMF-hoofdeconoom Gita Gopinath. Wordt er snel een vaccin of behandeling gevonden, dan kan de economie ook spoediger herstellen. Maar een ’tweede golf’ aan infecties betekent dat mensen opnieuw thuis moeten blijven, de hand op de knip houden en bedrijven nog verder in zwaar weer komen. Maar er zijn wat lichtpuntjes in de sombere IMF-analyse. Beleidsmakers zijn niet op hun handen blijven zitten en hebben met allerlei maatregelen een nóg ergere crisis voorkomen. Wereldwijd is er tot nu toe $10.000 mrd, 10 biljoen dollar, aan begrotingssteun aangekondigd. Daarnaast hebben centrale banken de rente laten zakken en extra steunprogramma’s aangekondigd. De Europese Centrale Bank koopt bijvoorbeeld tot het einde van het jaar voor €1350 miljard aan obligaties op. Een van de effecten is dat de rente op de staatsschuld van eurolanden hierdoor niet te hard stijgt. Volgens het IMF zijn er nog steeds maatregelen nodig. „De gezondheidszorg moet voldoende capaciteit hebben. Zorg voor voldoende testcapaciteit en isolatie en houd afstand in het openbaar. Die maatregelen helpen de verspreiding voorkomen, zorgen ervoor dat mensen weten dat een nieuwe virusgolf adequaat aangepakt kan worden, en minimaliseert de verstoring van de economie”, zegt Gopinath: „Want we zijn er nog niet.” Mijn vraag is of bij een zo grote verstoring van de economie, wereldwijd, wel gebaat is met zoveel goedkoop geld beschikbaar te stellen om daarmee de bedrijvigheid op te kloppen. Proberen we daarmee niet een ingrijpende hervorming van onze financieel/economische structuur te ontlopen? Ik vrees het van wel, ik weet het wel zeker. Het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer winst en geld. Als we de huidige lijn blijven volgen gaat dat leiden tot een totale ineenstorting van ons geldsysteem. Dan zijn we niet alleen ons pensioen en spaargeld kwijt maar ook veel van onze bezittingen. Is dit proces nog wel te stoppen?

De eurozone lijkt de weg naar economisch herstel te hebben ingeslagen, schrijft beleggers.nl. Cijfers van marktonderzoeker Markit wijzen er op dat de bedrijvigheid in de industrie en dienstensector van de eurolanden in juni minder hard is gekrompen dan een maand eerder. De Britse marktonderzoeker houdt maandelijks zogeheten inkoopmanagersindexen bij. Die laten zien of de bedrijvigheid toeneemt op niet. De voorlopige graadmeter voor de industrie in de eurozone kwam voor juni uit op 46,9, tegenover 39,4 in mei. Ook in de dienstensector was de krimp veel minder sterk dan een maand eerder, waarbij de gemiddelde verwachtingen ook werden overtroffen. Lockdownmaatregelen in verschillende gradaties in de eurolanden deelden in april nog een harde economische klap uit. Winkels en horecagelegenheden werden gesloten, reizen werden zwaar beperkt en veel fabrieken werden als maatregel tegen coronabesmettingen stilgelegd. In mei was er sprake van heel voorzichtig herstel. In Duitsland, de grootste economie van Europa, kwam de inkoopmanagersindex voor de industrie uit op 44,6 waar men rekening hield met 42,5. Dat is een duidelijke verbetering ten opzichte van een maand eerder, toen de graadmeter uitkwam op 36,6. De index voor de dienstensector stond op 45,8 tegen een prognose van economen van 42,3. Ook dat is een verbetering, in de voorgaande maand stond de index nog op 32,6. De samengestelde index steeg naar 45,8 van 32,3 in mei. In Frankrijk signaleerde Markit zelfs een toename van de bedrijvigheid in de industrie, terwijl economen rekening hielden met lichte krimp. Ook de dienstensector in Frankrijk groeide tegen de verwachtingen in licht. In het Verenigd Koninkrijk groeide de bedrijvigheid in de industrie ook licht, met een niveau 50,1 van de inkoopmanagersindex. De Britse dienstensector liet nog wel krimp zien, maar minder sterk dan een maand eerder. We moeten ons wel realiseren dat het snel versoepelen van de corona-beperkingen tijdelijk een opleving van economische activiteiten kan opleveren. Maar de vraag is of die beweging standhoudt? Elders las ik dat we rekening moeten houden met een daling van de aandelenkoersen van 20%.

Als gevolg van de lockdown gaven consumenten in de maand april 17,4% minder uit aan goederen en diensten dan een jaar eerder. Het gaat volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om de grootste krimp van de binnenlandse consumptie door huishoudens die ooit is gemeten. Consumenten gaven vooral minder uit aan diensten, duurzame goederen en brandstof, aldus het CBS. Aan eten en drinken werd juist meer uitgegeven. Door de sluiting van restaurants, pretparken, theaters en sportscholen lagen de bestedingen aan diensten bijna een kwart lager dan in april vorig jaar. Ook gaven consumenten flink minder uit aan kleding, schoenen en auto’s. “Zij schaften daarentegen wel meer elektrische apparatuur en woninginrichtingsartikelen aan”. Aan eten, drinken en rookwaar werd 3,6% meer uitgegeven. Ook de bestedingen aan brandstof daalden met 10,7%. Of de cijfers na april aantrekken, is nog maar de vraag. Men is somberder over de eigen financiën en de economie. Ook zijn nu minder mensen aan het werk.

Het CBS meldt ook dat consumenten in juni iets minder somber zijn gestemd dan in mei. Gekeken naar de afgelopen twintig jaar, ligt het sentiment nog wel ver onder het gemiddeld gemeten vertrouwen over die periode. (bron: nu.nl)  In april was het volume van de investeringen in materiële vaste activa bijna 11% lager dan een jaar eerder. Dat is grootste daling na juni 2013, adus het CBS. De krimp is vooral toe te schrijven aan lagere investeringen in gebouwen, personenauto’s, vrachtwagens, opleggers en machines.

Bestaande koopwoningen waren in mei 7,7% duurder dan in dezelfde maand een jaar eerder. Nooit eerder was de huizenprijs zo hoog, melden het CBS en het kadaster na eigen onderzoek. De stijging duurt al sinds juni 2013. De prijzen zijn inmiddels 47,8% hoger dan destijds. Er zijn vorige maand 18.347 huizen verkocht. In de eerste vijf maanden van dit jaar zijn zo’n 89.000 woningen van eigenaar gewisseld, 5% meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Het CBS zegt dat veel koopcontracten in het onderzoek vermoedelijk voor de corona-crisis zijn gesloten.

De corona-crisis hakt nog dieper in de autoverkopen dat eerder was verwacht. Het aantal nieuwe registraties in Europa valt dit jaar naar verwachting een ¼ lager uit dan afgelopen jaar, waarmee de verkoopverwachting fors naar beneden is bijgesteld. De ACEA, de Europese koepelorganisatie van autofabrikanten, ging in een eerdere prognose nog uit van een verkoopdaling van 20%. De aanpassing betekent dat er in 2020 in Europa zo’n 9.6 miljoen nieuwe auto’s op kenteken worden gezet. Dat waren er vorig jaar nog 12,8 miljoen. Met deze nieuwe prognose zouden er dit jaar het laagste aantal nieuwe auto’s uit de showroom rollen sinds 2013, toen Europa zich na zes jaar verkoopdalingen uit de financiële crisis worstelde. Tot en met mei ligt de verkoop 41,5% lager dan dezelfde periode in 2019, de sterkste daling ooit, maar dat kan volgens ACEA nog bijtrekken als de lockdown voorbij is en overal de steunmaatregelen in werking zijn getreden. „Gezien de ongekende ineenstorting van de verkoop tot nu toe, zijn aankoopprikkels en sloopregelingen in de hele Europese Unie hard nodig om de vraag naar nieuwe auto’s te stimuleren”, zegt ACEA-directeur Erik-Mark Huitema. „In het belang van onze industrie en de economie roepen we op tot politieke en economische steun, zowel op Europees als op lidstaatniveau, om de de schade aan de werkgelegenheid te beperken.” (bron: DFT) De oproep is begrijpelijk. De productie en de verkoop moeten worden geactiveerd, maar de vraag is of het bedrijfsleven en consumenten daar al aan toe zijn, in deze toch onzekere tijden.

De coronasteun van de overheid heeft goed gewerkt om ontslagen te voorkomen, maar nu het tweede pakket loopt, begint het toch te kraken. Zo gaan bij de KLM, Tata Steel, de VDL Groep, de NS en Booking de komende tijd mogelijk veel banen verloren, schrijft de Volkskrant. Dat blijkt uit onderzoek van deze krant naar de coronasteun bij de honderd grootste werkgevers van Nederland. Bij de KLM, de nummer zeven op die lijst met omgerekend 23 duizend volledige banen (peildatum begin 2019), wordt al twee maanden onderhandeld over €2 tot €4 mrd steun. Het probleem zou onder meer zitten in afspraken met de Fransen. Hoeveel banen er verloren gaan bij de komende reorganisatie, en of daar gedwongen ontslagen bij zitten, is nog onduidelijk. Ook bij de NS (de nummer 11 met 19 duizend fte’s) is nog onduidelijk hoe groot de coronaschade is. De NS werd net als de KLM in het hart getroffen, omdat er nauwelijks treinverkeer mogelijk was terwijl de kosten doorliepen. De NS, die het grootste deel krijgt van €1,5 mrd steun voor het openbaar vervoer, kan nog niks zeggen over de gevolgen voor het personeel. Tata Steel (elfduizend fte’s), het voormalige Hoogovens, vecht met de Indiase eigenaar, die wil bezuinigen. De coronacrisis heeft dat slepende conflict op scherp gezet. Het staalbedrijf overweegt steun van het tweede pakket, maar heeft nog geen besluit genomen. De VDL Groep (ook elfduizend fte’s) heeft gebruikgemaakt van het eerste steunpakket en liet de Volkskrant begin vorige week weten nog niet besloten te hebben over een beroep op het tweede. De kans daarop is een stuk groter geworden nadat BMW liet weten vanwege de coronacrisis de (opvolger van de) X1 in eigen fabrieken te gaan bouwen, in plaats van bij VDL Nedcar in Born. Daar werken vijfduizend mensen. Ook Booking deed een beroep op het eerste steunpakket, de NOW-regeling waarmee tot 90 procent van de loonkosten wordt vergoed. Dat leidde tot veel verontwaardiging, omdat het bedrijf miljarden winst maakte en miljarden uitkeerde aan de aandeelhouders voor het bij de overheid aanklopte. Booking (5.500 fte’s) zal geen gebruik maken van het tweede pakket. Daarom wordt rekening gehouden met ontslagen. Bij het eerste steunpakket stonden daar hoge boetes op. Complicerende factor bij het tweede steunpakket is dat er voorwaarden worden gesteld. Zo werd bekend dat een bedrijf dat steun vraagt niet aan belastingontwijking mag doen. Critici willen verder duurzaamheidseisen, bij onder meer KLM en Tata. Werkgeversvereniging VNO-NCW wil niet dat bedrijven midden in de crisis moeten voldoen aan extra ‘toeters en bellen’ die snelle noodhulp in de weg kunnen staan. Maar volgens de Utrechtse hoogleraar economie Hans Schenk moeten die extra voorwaarden juist wel worden geëist door het kabinet. Dit vanwege de grote problemen met onder meer het klimaat en de arbeidsmarkt. Schenk: ‘Als bedrijven smeken om steun, is nu het moment daar om te zeggen: prima, maar inmiddels vinden wij daar wat van.’ Van de 100 grootste werkgevers die de Volkskrant dit voorjaar in kaart bracht, zijn er 42 actief in de semipublieke sector, zoals ministeries, universiteiten en ziekenhuizen. Zij merken (nog) weinig van de coronacrisis. De andere 58 zijn grote bedrijven, waarvan 26 de vragenlijst van de Volkskrant invulden. Van de bedrijven die meewerkten aan het onderzoek houdt Shell rekening met banenverlies. De olie- en gasreus, in Nederland goed voor 9.500 fte’s, heeft al ‘enkele tientallen’ tijdelijke krachten ontslagen. Uit het onderzoek van de krant blijkt verder dat het Nederlandse hoofdkantoor van fastfoodreus McDonald’s (tienduizend fte’s) geen beroep heeft gedaan op de NOW-regeling, hoewel dat gezien de omzetdaling naar eigen zeggen gekund had. Wel mogen de franchisenemers, zelfstandige ondernemers die tegen betaling de formule uitbaten, van McDonald’s zelf een beroep doen op overheidssteun. De hamburgerketen, vorig jaar mondiaal goed voor $5,9 mrd (€5,2 mrd) winst, telt 252 vestigingen in Nederland, waarvan 231 in handen zijn van franchisenemers.

De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal iets minder gekrompen dan eerst werd gedacht: geen 1,7% maar 1,5%, meldt het CBS. Het begin van de corona-crisis viel nog net in het eerste kwartaal. De krimp komt vooral door dalende bestedingen van huishoudens, maar die daling blijkt minder groot te zijn. Ook investeringen van bedrijven vielen positiever uit. Doordat er minder werd geconsumeerd, is er meer gespaard. Huishoudens hebben ruim €4 mrd meer opzij gezet dan in het eerste kwartaal van 2019.

In het vorige blog meldde ik al dat in de luchtvaart een personeelssanering op handen is. Ik noemde toen Air France met 8300 banen, British Airways met 12.000 en Lufthansa met 22.000 banen. Ook bij KLM staan banen op de tocht, in april werd een getal van 2000 genoemd. Bij Quantas verdwijnen 6000 banen.

Heeft de ECB een handreiking gedaan aan het Constitutionele Hof ….. In de notulen van de ECB-vergadering van 3 en 4 juni gaat het Bestuur uitgebreid in op de voor- en nadelen van het opkoopprogramma. Wij denken wel degelijk wel goed na over nut en noodzaak van het PSPP. En het programma is ‘proportioneel’ (= in verhouding). De obligatiekoop is ‘effectief’ gebleken bij het ophogen van de inflatie. Zonder opkopen zou de economie het veel slechter hebben gedaan. Dat er negatieve bijwerkingen zijn, wordt niet ontkent maar die worden ‘duidelijk tenietgedaan’ door de voordelen. Als dit het is waarmee het Constitutionele Hof gerustgesteld moet worden, dan bekruipt mij twijfel over de afloop. Verder moet komende week de Bundesbank in het Duitse Parlement deze uitspraken verdedigen. Wat zegt de ECB zou allemaal: ze hebben goed nagedacht over de plussen en minnen van het ambitieuze opkoopprogramma van 2015 t/m 2019 en ze zijn van mening dat nut en noodzaak voor hen groter zijn geweest dan de nadelen. Daarvoor dragen zij aan dat het proportioneel was en dat de inflatie weliswaar is gedaald, maar dat die nog verder zou zijn gedaald als ze die €2600 mrd niet hadden opgekocht. Ze verklaren niet waaruit die voordelen dan wel hebben bestaan, anders dan dat het allemaal nog veel dramatischer zou zijn geworden zonder dat opkoopprogramma. Dit trekt mij niet over de streep.

Onzinnige zorg

De Nederlandse Zorgautoriteit (Nza) wil een einde maken aan zorg, die ‘onzinnig’ is. Er moet volgens de Nza een bekostigingssysteem komen waarbij minder de nadruk ligt op productieprikkels. “De zog is teveel een verdienmodel geworden”, zegt Marian Kaljouw, bestuursvoorzitter van de Nza. We moeten ons minder richten op de productie, maar wel doen wat nodig is. Zorgpartijen en medische specialisten, die veelal niet in loondienst zijn, krijgen nu per verrichting betaaald. “Misschien moeten we de medisch-specialistische bedrijven wel opheffen en stellen : de specialisten gaan net als iedereen, in loondienst”, zegt Kaljouw. (bron: NRC)

Corona berichten

Het kabinet laat de teugels vervroegd vieren, vertelde woensdagavond premier Rutte het Nederlandse volk. Maar de vraag is, kijkend naar de actuele ontwikkelingen in Duitsland of dat niet te vroeg is. Ja, het lijkt erop dat het virus onder controle is, maar als het volk en ondernemers niet strikt de 1½ meter discipline handhaven dan is het nog maar de vraag of we definitief van het virus verlost zijn. Het is voor onze economie nodig, maar als een update van het virus terugkeert dan zitten we weer midden in de malaise. Waartoe dat gaat leiden weten we nog niet.

Donderdag werden er door het WHO 194.190 coronabesmettingen vastgesteld. Dat is een record. Alleen in Noord- en Zuid-Amerika zijn 116.000 infecties geregistreerd. Het vorige dagrecord was pas drie dagen oud: toen werden in één dag 181.000 besmettingen geteld. In totaal zijn er nu 9,9 miljoen besmettingen vastgesteld, meldt de WHO.

De WHO verstrekde ook de data van de ontwikkeling van corona in de Europese Unie incl. het VK in de laatste 14 dagen, naar de situatie per 23 juni 2020. Er zijn nog altijd 9 landen, die in het rood scoren, waar het aantal besmettingen is toegenomen. Kroatië met 2867%, dat nu 2336 besmettingen telt, Slovenië 125% op 1521, Roemenië 59% op 24.291, Griekenland 43% op 3287, Tjechië 25% op 10.561, Zweden 22% op 58.932, Duitsland met 14% op 190.862, Portugal 10% op 39.392 en Noorwegen met 2% op 8745. In vier grote landen nam het aantal besmettingen af: Italië met 33%, het VK met 32%, Frankrijk met 26% en Spanje met 24%. In de VS gaat corona naar een tweede piek toe. Van de 50 deelstaten zijn in 3 Democratische staten en in 13 Republikeinse Staten is het gemiddeld aantal ziekenhuisopnames in de periode van 17 tot 24 juni door corona-besmettingen weer toegenomen. Inmiddels zijn er in de VS >127.649 corona-doden geregistreerd. Maar het werkelijke aantal zou hoger liggen. Dat is meer dan het aantal doden in Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland samen. Het aantal besmette personen in de VS zou, volgens Reuters, de 2,5 miljoen hebben bereikt. Gisteren bedroeg het dagrecord 45.000 mensen, waarvan 9.585 in Florida en 3.591 in Arizona.

V&vdP aan het woord

Nederland heeft een nieuw economisch verdienmodel nodig. Het huidige model is ongeschikt voor de economie van morgen, schrijven de economen Vermeend & van der Ploeg in hun wekelijkse column op DFT https://www.telegraaf.nl/financieel/263471131/column-onze-economie-dreigt-in-europese-achterhoede-te-belanden. In het nieuwe model staan onder meer digitalisering, robotisering, nieuwe technologieën centraal , maar ook een klimaatbeleid dat stoelt op klimaattechnologie en R&D. Daarnaast moet Nederland weer tot de Europese koplopers gaan behoren als het gaat om het ‘beste’ bedrijfsvestigingsklimaat. De afgelopen maand voorspelden denktanks voor de meeste economieën zwarte scenario’s. Dit jaar krijgen we mondiaal te maken met krimpende economieën en een oplopende werkloosheid. Hoewel er voor 2021 zicht is op economisch herstel, gaan deze denktanks er vanuit dat veel landen ook de komende jaren kampen met een lage economische groei, een hoge werkloosheid en een oplopende staatsschuld. Deze week kwam het Internationaal Monetair Fonds (IMF) met de meest sombere voorspelling tot op heden. Als gevolg van de coronacrisis zal de wereldeconomie in 2020 krimpen met bijna 5%, de zwaarste klap sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. Het IMF schat de wereldwijde schade van deze crisis op 12 biljoen, terwijl de mondiale handel in 2020 zal afnemen met bijna 12%. Deze denktank is tevens bang dat de overal fors gestegen bedrijfsschulden en schulden van huishoudens onbetaalbaar worden en tot een financiële crisis kunnen leiden. De eurozone zal in 2020 krimpen met circa 10% en de Amerikaanse economie met ongeveer 8%. De Chinese economie doet het met een lage groei van ruim 1% beter. Het IMF gaat er wel vanuit dat de mondiale krimp in 2020 wordt gevolgd door een snel economisch herstel in 2021. Maar deze groei is onvoldoende om de klap van 2020 goed te maken. Het IMF verwacht dit jaar voor Nederland een krimp van bijna 8%. Als handelsland wordt ons land extra zwaar getroffen door de forse daling van de wereldhandel. In de meeste landen, waaronder Nederland, proberen regeringen het bedrijfsleven en de werkgelegenheid zoveel mogelijk overeind te houden met behulp van vele tientallen miljarden aan financiële steunoperaties en noodplannen waarbij bedrijven, zzp’ers en werknemers uit de schatkist met speciale financiële regelingen worden ondersteund. Maar deze operaties bieden geen perspectief voor de toekomstige economische groei en werkgelegenheid. Het nadeel is ook dat binnen sommige bedrijven de urgentie afneemt om weer volledig op eigen benen te gaan staan. Daarom zien we dat steeds meer regeringen in combinatie met het versoepelen van de zogenoemde lockdown-maatregelen al gestart zijn met het aanjagen van hun economieën. In een eerdere column gaven we als voorbeeld Duitsland waar de overheid in samenwerking met het bedrijfsleven vele tientallen miljarden investeert in digitalisering, nieuwe technologieën, infrastructuur en klimaat. Om een aantal redenen dreigt onze economie in de Europese achterhoede te belanden. In de eerste plaats omdat politiek Den Haag tot op heden nog steeds geen concrete maatregelen heeft getroffen om de Nederlandse economie aan te jagen en gereed te maken voor de uitdagingen van morgen. Daarnaast onderschat Den Haag de gevolgen van de wereldwijde trend van de-globalisering en anti-vrijhandel. Door de corona crisis is deze trend verder versterkt. We zien dat ieder land voor zichzelf kiest en dat er overal sprake is van de opmars van nationale belangen en protectionistische maatregelen om het eigen bedrijfsleven en de eigen burgers tegen het buitenland te beschermen. Omdat wij als handelsland een belangrijk deel van onze groei, werkgelegenheid en welvaart in het buitenland verdienen, moeten we hoe dan ook ons verdienmodel gaan aanpassen. Daarom wordt het hoog tijd dat de Haagse politiek in samenwerking met werkgevers en werknemers (ons poldermodel) met de economische toekomst van morgen aan de slag gaat. Daarnaast dreigt het internationale bedrijfsvestigingsklimaat van Nederland, dat de afgelopen jaren door verschillende ontwikkelingen is verslechterd, door een oplaaiende belastingconcurrentie opnieuw klappen op te lopen. Een goed klimaat is voor onze economie en werkgelegenheid van groot belang. Het bevordert de komst van nieuwe bedrijven en investeerders, maar ook de groei van bestaande bedrijven in Nederland. Andere landen hebben Nederland hier ingehaald en een mogelijke belastingoorlog werkt verder in ons nadeel. De afgelopen jaren is er binnen de OESO en in EU-verband gewerkt aan een wereldwijd akkoord over de verdeling van de winstbelasting van multinationals. Voor ons land, dat internationaal als winstbelastingparadijs onder vuur ligt, zou dit een mooie oplossing zijn. Vorige week heeft de VS zich uit deze onderhandelingen teruggetrokken. De Amerikanen menen dat de EU, maar ook andere deelnemende landen er op uit zijn om extra belastingen op te leggen aan hun techbedrijven zoals Google, Facebook en Apple. De kans is groot dat deze Amerikaanse stap tot een internationale belastingoorlog zal leiden. Steeds meer landen willen op dit terrein geen samenwerking meer, maar kiezen voor eigen nationale belastingmaatregelen, waarbij lage tarieven een visitekaartje zijn. Dit zien we ook bij het internationale klimaatbeleid. Regeringen kiezen ook daar voor nationale belangen. Daarbij staan lage lasten voor burgers en bedrijven en minder knellende klimaatregels voorop. De politiek zou op dit vlak in ieder geval kunnen kijken naar de koplopers in het internationale bedrijfsleven. Daar zien we dat digitalisering, robotisering en het gebruik van nieuw technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, versneld worden, ook in de zorg en het onderwijs is dit nodig., Daarnaast komt bij een toenemend aantal bedrijven een duurzame bedrijfsvoering voorop te staan: klimaatneutraliteit wordt een must. Daarnaast krijgt thuiswerken een impuls en zal er meer digitaal vergaderd worden. Sommige bedrijven streven ook naar een beperking van leveranciers, zodat ze minder afhankelijk van derden worden. Niet alleen bedrijven, maar ook landen willen minder afhankelijk worden van één land of leverancier en over essentiële voorzieningen op verschillende terreinen, zoals op het terrein van de gezondheidszorg en innovatieve technologieën zelf kunnen beschikken. Nu al zien we een toename van staatsdeelnemingen en wettelijke maatregelen tegen vijandige overnames van cruciale en strategisch belangrijke ondernemingen binnen hun eigen land. Bedacht moet wel worden dat Europese samenwerking op dit vlak vaak effectiever en goedkoper is. Uit een gezond economisch eigenbelang heeft Nederland belang bij een goede samenwerking binnen de EU en ook behoefte aan meer politieke en economische vrienden binnen de Unie. Hoewel politieke tegenstanders al decennia lang de ondergang van de EU voorspellen, zien we dat binnen de EU-landen een ruime politieke meerderheid nog steeds voorstander van de Unie is. Deze voorstanders willen wel minder Brussel en meer eigen soevereiniteit! Het lijkt er wel op dat ik op mijn wenken wordt bediend, na de harde kritiek op de column van de beide heren van vorige week. Maar wat ik nog steeds mis is een bredere kijk op de toekomst dan de financieel/economische scoop van deze week. Wat ik blijf missen is hun visie op de sociaal/maatschappelijke hervormingen die nodig zijn om de financieel/economische te kunnen realiseren. Daarom herhaal ik voor de zoveelste keer nog maar weer eens dat er nu architecten aan de slag moeten met de blauwdrukken voor de samenleving van de toekomst. Op een aantal zaken deel ik het stellingen, maar ik ga aan de zijlijn staan als het gaat om de financiële bijdragen, belastingen, van het bedrijfsleven aan de inrichting van ‘de nieuwe tijd’. Het aspect van het betalen van zo min mogelijk belasting door ondernemingen met fiscale trucs, moet van tafel. De belastingparadijzen moeten de nek worden omgedraaid door ze te schrappen als participanten in het banken-transfer-systeem. “Hoewel politieke tegenstanders” tot wie richten V&vdP zich? Wat is de reden dat er nog een meerderheid van de 27 EU-lidstaten is voor de Europese Unie? Het antwoord is simpel: de armere landen krijgen financiële ondersteuning en de rijkere landen kunnen hun handelsbalans oppeppen door middels de interne markt goederen op de pof exporteren naar de armere landen middels Target2. Van enige vorm van solidariteit tussen de landen onderling is geen sprake, van een controlebeleid van de Europese instituten op de besteding van beschikbaar gestelde gelden faalt en in het besluitvormingsproces van de Europese Raad worden alleen maar compromissen gesloten, waarbij alle landen zich ‘thuis’ kunnen verklaren dat zij nationale belangen hebben kunnen beschermen. Van een daadkrachtig beleid is geen sprake. En velen accepteren dat als het hoogst haalbare. Toch verwacht ik dat als gevolg van de corona-crisis en de enorme financieel/economische verliezen die daardoor zijn opgetreden ‘zullen worden gedwongen kleur te bekennen over de bestuurskracht van Europa’. Mijn stelling is dat in de Nieuwe Tijd geen plek meer is voor Europa onderverdeeld in 27 zelfstandige staten, die iedere besluitvorming in Brussel kunnen blokkeren als de anderen niet tegemoetkomen aan hun eisen. Dat is besluitvorming uit het feodale tijdperk. En ja, de strijd om de wereldmacht en de positie daarin van Donald Trump dwingt Europa haar positie te herprofileren. De realiteit is dat door corona dat de ankers met intercity-snelheid verschuiven en wat doet Europa: kibbelen over kleinigheden. Ik blijf erbij dat er fundamentele hervormingen moeten plaatsvinden, niet in 2030, maar nu en wel om de volgende reden: het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer winst en geld.

Overwegingen

Voor de ontwikkelingen die nu in beeld komen heb ik twee maanden geleden al gewaarschuwd. In feite is er niets nieuws onder de zon. De verliezen door de medische behandeling van mensen die met corona besmet zijn geworden verdwijnen in het niets in relatie tot de lasten die het gevolg zijn van de maatschappelijke corona-beperkingen. Neem de ‘intelligente’ lockdown, de 1½ meter discipline, het stilvallen van de horeca, het toerisme, de luchtvaart, recreatie, waaronder pretparken en theaters, kunst en cultuur en het wegvallen van omzetten in de detailhandel. Ondernemingen die in de problemen komen als KLM, IHC, Hema, die om overheidssteun hebben gevraagd. En dat ondanks de steunprogramma’s van de overheid. Het is de vraag in hoeverre die gaan voorkomen dat er een forse sanering in het ondernemersbestand gaat plaatsvinden. De vraag is hoe diep de wonden worden. De zware economische recessie waarin wij ons nu bevinden is namelijk niet alleen het gevolg van corona, maar ook van twee andere ontwikkelingen, die al langer lopen. Op de eerste plaats is dat de overgang van het einde van de 60-jarige lange economische golf van groei en welvaart naar de opbouw van een samenleving voor de jongeren en volgende generaties met veel meer aandacht voor klimaat, milieu, natuur, de afbouw van het fossiele tijdperk, de verduurzaming van de maatschappij, onderwijs gericht op robotisering, algoritmen, KI, internet of things, R&D, nieuwe machtsverhoudingen, een nieuwe vorm van democratie, sociale-, arbeids- en wooninrichtingen. Daarvoor moet eerst de ballast worden vernietigd die tijdens de laatste lange golf is opgebouwd: vermogens, bezittingen, geld, rechten en plichten. Dat is een heel pijnlijk proces weten we uit de laatste overgangsperiode van 20 jaar (1929-1950) met een zware armoede en werkeloosheid, fabrieken die moesten sluiten, banken die bankroet gingen en bankiers die zelfmoord pleegden door van flatgebouwen af te springen en vanaf 1 september 1939 de Tweede Wereldoorlog en daarna het puinruimen. Daarnaast zien we de laatste jaren de strijd oplaaien over wie de wereldleider wordt dan wel blijft. Wat de hele wereld pijn doet zijn de handelsbeperkingen die Trump heeft afgekondigd in de vorm van invoerrechten. Daardoor is de wereldhandel gedaald en daardoor nam de economischegroei af, en ook zonder corona, zou dat een recessie hebben veroorzaakt. Om dat onheil af te wenden wordt door de monetaire autoriteiten een beleid gevoerd met het overvoeren van de financiële markten met gratis geld. Een beleid dat nooit eerder in de geschiedenis is gevoerd en waarvan niemand weet waartoe dat kan leiden: een nieuw walhalla dan wel een ineenstorting van het financiële stelsel door een gigantische kapitaalvernietiging (mega-inflatie). Het is mijn stelling dat er een gezonde verhouding moet zijn tussen de hoeveelheid geld in omloop en de waarden (vroeger waren dat edele metalen als goud en zilver), die voor valuta op de markt wordt betaald. Dat dat steeds minder wordt blijkt uit het feit dat je voor je spaargeld nauwelijks nog rente krijgt (€5,83 rente per maand over €100.000). En onze pensioenen zullen steeds verder worden afgewaardeerd. Dat betekent dus dat geld geen enkele waarde meer heeft. En dat hebben we te danken Mario Draghi en de ECB. Daarbij nam ik in het blog nr 536 een artikel over dat de Amerikaanse dollar mogelijk, ten opzichte van de euro, 35% in waarde zou kunnen dalen. Dan zal de koers van de euro stijgen, maar dat betekent niet dat we rijker worden, alleen dat de Amerikanen armer worden. Het is niet vreemd dat in zo een proces mensen vastgoed gaan kopen of edele metalen dan wel aandelen. Dat laatste vind ik niet verstandig want er zullen zeker bedrijven zijn, die in de komende maanden, hun gedaalde omzetten en lagere winsten zullen bekendmaken waardoor de rendementen voor de aandeelhouders zullen dalen. De prijs van goud steeg begin dit jaar, uitgedrukt in dollars, al 15% en in de laatste 2 jaar 60%. Het bericht dat we het toerisme in Europa in 2020 als verloren moeten beschouwen, is geen verrassing. Dat de horeca in de hoofdstad aan de alarmbel trekt dat ze met de 1½-meter-discipline geen stuiver kunnen verdienen, is voor mij geen verrassing. Dat consumenten terughoudend zijn met hun bestedingen is ze niet te verwijten. Dat de vacantiereizen deze zomer naar het buitenland tegen gaan vallen zal een tegenslag zijn voor vliegtuigmaatschappijen, cruise-bedrijven en de toeristische industrie. Verder zijn er velerlei signalen dat de werkeloosheid gaat stijgen in Europa, hetgeen gevolgen zal heen voor de koopkracht van de burgers.

In Trouw las ik een opiniërend artikel van Danielle Wiek en Linda Vermeulen over de wijze waarop de Hema (Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam) is bestolen van haar financiële buffers. Tot juli 2007 behoorde de HEMA, samen met V&D en de Bijenkorf, tot Maxeda van participatiemaatschappij Private-equity KKR. Die verkochten de Hema toen voor €1,1 mrd aan de Britse investeerder Lion Capital LLP, die in 2005 is opgericht door Robert Darwent, als afsplitsing van het voormalige Amerikaanse bedrijf Hicks, Muse, Tate & Furst (thans HM Capital). Zij financierden de transactie door de Hema zwaar in de schulden te steken door leningen aan te gaan, waarvan de opbrengst aangewend werd om de aankoopsom te betalen. Zodoende brachten ze het bedrag dat zij betaalden voor de winkelketen terug naar een veel lager bedrag. De beide dames vragen zich af waarom het kabinet niet heeft ingegrepen toen duidelijk werd dat de Hema zelf werd opgezadeld met zware lasten en renteverplichtingen. Dit type overnemingen worden getolereerd als onderdeel van de ‘vrije markt’ van het neo-liberale (vroeger geheten het kapitalisme) systeem. Dat is nu eenmaal ‘de nieuwe tijd’: aan de ene kant zijn transacties met woekerrentes toegestaan en anderzijds zijn er overheidssubsidies voor grote bedrijven en worden belastingontwijkingen toegestaan en belastingontduikingen (middels belastingparadijzen) niet voldoende grondig onderzocht. Er zijn altijd sluwe en slimme ondernemers geweest die de grenzen hebben gezocht van wat nog net niet als een misdaad werd aangemerkt, ook of misschien wel juist financieel/economisch terrein. In de ‘vrije markt’ zijn die mogelijkheden aanzienlijk verruimd. Dat geeft ook antwoord op de stelling dat het salaris van een tompouce bakker bij de Hema in één jaar door de Hema ceo Tjeert Jegen in 5 dagen wordt verdient. Dit is geen specifiek Hema probleem. Het gemiddelde inkomen in de VS van de 15 top-ceo’s bedraagt $15,5 mln en in vergelijking verdient de ceo bij de Hema €2,9 mln. Maar dat het overheidsbeleid dat gericht is het voor ondernemers zo aantrekkelijk mogelijk te maken met subsidie-regelingen als het NOW en de LIV-regeling. De politiek zal eens goed moeten nadenken of ‘we niet moeten voorkomen dat ‘sprinkhaan-eigenaren’ een bedrijf leegvreten en vervolgens naar het volgende ‘slachtoffer’ overstappen.

Hoe groot is de macht van een aandeelhouder die 3% van de aandelen bezit in een onderneming? Kan zo een hedgefund afdwingen dat er een uitgebreid onderzoek moet worden ingesteld naar de de prestaties van die onderneming? Als die stake-holder de stem vertegenwoordigt van een meerderheid van de stemmen, oke, als het zijn inzet is een situatie te scheppen waarmee hij geld kan verdienen en daarmee niet de doelstellingen op de langere termijn voor het bedrijf en zijn personeel worden gediend, dan speelt er een maatschappelijk aspect mee. Het zou niet de eerste keer zijn dat financieel gewin op de korte termijn prevaleert bij buitenlandse aandeelhouders. We hebben de ellende gezien die dat bij de HEMA heeft veroorzaakt. Dat het bestuur scherp wordt gehouden door aandeelhouders voor het zakelijke en sociale beleid zou een opdracht moeten zijn, maar om slechts eigen gewin na te streven, nee dan wordt het een dossier voor de politiek.

Ik kom nog even terug op het steunprogramma voor de KLM, dat het kabinet heeft gepresenteerd. Reinier Castelein, voorzitter van de Unie, zei op EenVandaag dat een van de voorwaarden van de deal is dat KLM een woekerrente moet betalen van 8% op de lening van €1 mrd. Dat is vreemd en roept vragen op. Banken kunnen geld lenen bij de ECB en als ze dat uitlenen aan bedrijven krijgen ze een speciaal rentetarief van -1%. De overheid kan op de kapitaalmarkt geld aantrekken en betaalt daar –0,639% voor een 5-jarige lening, -0,316% voor 10-jarig geld en zelfs -0,024% voor 30-jarig geld. Nu zit KLM door corona dik in de problemen en stelt de overheid zich op als een woekeraar. 8% is, in de huidige markt, een extreem hoge rente en in strijd met het beleid van de ECB om het bedrijfsleven met goedkope leningen te ondersteunen. Dan rijst de vraag hoe hoog rente en provisie zijn die de 8 banken, die €2,4 mrd krediet aan KLM gaan verstrekken, KLM gaan opleggen in acht genomen dat de Nederlandse overheid c.q, de Nederlandse belastingbetaler de banken een garantie voor de (terug)betaling van rente en aflossing gaan verstrekken van 90%? De Wet Garantie Ondernemingsfinanciering en de GO-C is daar niet duidelijk over: een vast rentepercentage en/of een flexibele rente, gekoppeld aan euribor en aan provisies. Het zou toch ondenkbaar moeten zijn als minister Hoestra en de gerespeerde banken zich profileren als Shylock!

In de VK staat een artikel over De EU verkeert niet in goede staat’

Dat zegt Olli Rehn, de voormalige Brusselse ‘budgettsaar’. Voortmodderen – de typisch Europese aanpak bij crises – faalt bij de coronapandemie. ‘Laten we niet eerst in de gevarenzone belanden eer we in actie komen.’ Olli, zoals iedereen hem steevast aanspreekt, is een crisisautoriteit. Als politiek adviseur van de premier maakte hij in de jaren negentig de zware Finse bankencrisis mee. In Brussel kreeg hij achtereenvolgens de financiële crisis, de eurocrisis en de Griekse crisis voor zijn kiezen, tropenjaren. Hij schreef een boek over die Brusselse jaren, Walking the Highwire, te vertalen als Balanceren boven de afgrond. Ik had graag wat rustiger tijden gehad’, zegt de 58-jarige Rehn vanuit Helsinki waar hij voorzitter is van de Finse nationale bank. Maar als lid van de raad van bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB) staat hij sinds eind februari weer in de crisisstand. Met Klaas Knot en de andere nationale bankvoorzitters stemde hij in met een omvangrijk steunprogramma van de ECB (€1.350 mrd inmiddels) om de coronacrisis het hoofd te bieden. In Finland werkt hij nauw samen met de regering om de verwachte economische krimp (ruim 6%) om te buigen naar groei. ‘De ECB en dus ik ook zijn weer zeer intensief bezig met crisismanagement.’ ‘De corona-crisis is scherper, de economische krimp is nog groter dan tijdens de financiële crisis. Maar crises zijn nooit tweelingen. Ze hebben altijd weer andere eigenschappen en oorzaken, al moet je ze vaak op dezelfde manier bestrijden. De razendsnelle verspreiding van het corona-virus was een schok van buiten, die de gezondheid van de Europese burgers en economieën op gelijke wijze trof. De economische recessie volgt uit de noodzakelijke lockdown. Voortmodderen kan je behoeden voor uitglijden, schrijf ik mijn boek. Die aanpak gold voor de eurocrisis waarbij we moesten terugvallen op besluiten van de leiders, elk met een veto. Als je dan midden in de crisis een reddingsvlot moet bouwen, met een noodfonds, bankentoezicht en miljardenleningen, is de reactie te traag. Tijdens de eurocrisis was het heel moeilijk tijdig maatregelen te nemen, laat staan preventief op te treden. Dat heeft de eurocrisis onnodig kostbaar en zwaar gemaakt.’ De les uit de eurocrisis was dat je met één klap het risico uit de markt moet halen. Dat je een overweldigende vuist moet inzetten om de financiële markten te stabiliseren. Die bazooka kwam pas met Draghi’s ‘whatever it takes’-speech, inclusief de belofte van de miljardenopkoop van staatsobligaties indien nodig. Dat was het kantelpunt.. Vanaf dat moment waren economisch zwakke lidstaten niet langer de speelbal van de onvoorspelbare markten. Die les is volgens mij nu toegepast: zowel door de ECB als door de FED. Let wel: veel mensen zagen de coronacrisis als een aanbodschok, het instorten van de productie door de lockdown. Inmiddels is duidelijk dat we ook te maken hebben met een vraagschok, het wegvallen van de vraag door onzekerheid en oplopende werkeloosheid. Vraagschokken leiden tot een veel dramatischer recessie. En er had een derde schok overheen kunnen komen, die van de financiële markten, met bankruns, eentje die de economie midscheeps raakt. Dat is tot nog toe voorkomen, ik klop het af. De centrale banken doen alles om die financiële crisis in de kiem te smoren. Er is een goede kans dat het lukt.’ Ik interrumpeer in het interview om te reageren op deze uitspraak. Het is de vraag of het monetaire beleid van de ECB, die alles doet om een crisis in de kiem te smoren, niet teveel van het goede is. Dat het zijn hand niet overspeelt. Dat het onbeperkt verruimen van de liquiditeiten juist het tegengestelde van de doelstelling veroorzaakt. Ook monetaire beleid kent zijn grenzen als tegelijkertijd de waarde van de euro ook nog moet worden bewaakt. Omdat de gereedschapskist van de monetaire autoriteiten leeg is, kan er geen eigen beleid meer worden gevoerd, maar moet aan de wens worden voldaan die door de financiële markten worden opgelegd, zoals Mario Draghi op 23 juli 2012 beloofde: whatever it takes. Alhoewel alle signalen nu wijzen naar een deflatoire ontwikkeling, hou ik het toch een een mega-inflatie op de iets langere termijn. De stijging van de aandelenkoersen wijst in die richting. Het herstelfonds dat de Europese Commissie heeft voorgesteld, is een onmisbare bouwsteen. De leiders doen er goed aan dit snel goed te keuren. Het zou wat van de last wegnemen die de centrale banken nu dragen. Het zorgt voor een rechtvaardiger taakverdeling tussen monetaire hulp door de ECB en begrotingsbeleid van de lidstaten.’ Dat de politieke sfeer in de EU behoorlijk verziekt is, is Rehn niet ontgaan. Minister Hoekstra van Financiën die de zuidelijke lidstaten gebrek aan spaarzin inwrijft, de Portugese premier Costa die antwoordt dat Nederland uit de EU moet vertrekken, het komt hem bekend voor. ‘Ik werd destijds van twee kanten onder vuur genomen: Noord en Zuid.’ Hij wijst op zijn hoofd, dat zat klem tussen hamer en aanbeeld. ‘In de media verschijnen momenteel veel artikelen over corona-scheidingen. Dat illustreert hoe crises relaties onder druk zetten. Dat is in politieke verhoudingen niet anders. Ruzie, schelden, verwijten, het lost niets op, het kost alleen maar tijd. Tijd die de leiders niet hebben.’ Rehn is blij dat zijn land geen deel uitmaakt van de Frugal Four, het ‘vrekkige’ clubje van Nederland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken dat hard op de geldrem trapt in Brussel. ‘Het is aan de Finse regering hierover het woord te voeren maar ik ben er zeker van dat Finland geen deuren naar andere hoofdsteden wil dichtgooien. Finland moet een bruggenbouwer zijn. Bouwen helpt de EU meer dan blokkades opwerpen.’ ‘Nachtelijke deals zijn riskant, ze zijn beslist niet altijd het resultaat van trationele voorbereiding en logisch denkwerk. Meer tweede keuze, suboptimaal. Wat ik verwacht, is dat de leiders scherpere voorwaarden zullen stellen om geld uit het herstelfonds te krijgen. Het Commissievoorstel is niet helder op dit punt. Het geld moet gebruikt worden voor investeringen die helpen tegen de klimaatverandering. Maar ook om de productiviteit en concurrentiekracht van de economieën te versterken.’ Leningen geven lidstaten een belang om het geld goed te besteden maar leiden tegelijkertijd tot een nog hogere staatsschuld voor de landen die het zwaarst getroffen zijn door de coronacrisis. Dat is niet zinvol. Giften zijn gepast als antwoord op de directe noden, net als het Rode Kruis en de VN dat doen bij natuurrampen en geweld. Leningen zijn beter als het om economisch herstel gaat, zoals het IMF en de Wereldbank die verstrekken. Het wordt dus zoeken naar een evenwichtige mix van gift-lening.’ Wat is uw advies als crisisexpert aan de leiders voor de komende EU-toppen? (Diepe zucht) ‘Meestal komt het compromis op het allerlaatste moment. Maar de corona-crisis gunt ons geen uitstel. Er moet een drijvende kracht zijn. Vaak zijn dat Berlijn en Parijs maar dat is niet genoeg. Zoals ik in mijn boek schrijf: de EU is te kostbaar om alleen aan Duitsland en Frankrijk over te laten. Alle leiders moeten hun rode lijnen roze maken, anders is er geen akkoord mogelijk.’Kunnen de leiders zich een no deal veroorloven? ‘Nee. Europa bevindt zich in een kritieke fase. Het herstelfonds is een essentiële bouwsteen in het antwoord op de crisis.’ Net als in uw Brusselse periode zijn er ook nu economen, EU-watchers en politici die het einde van de EU voorspellen. Is er reden tot zorg? ‘Er is vaak sprake van overdrijving en niet altijd nuttige overdrijving. Columnisten schilderen het beeld van een Europese federatie of de dood. Eurobonds of euro-exits. Dat is fake news. Er is een derde weg: die van lidstaten die in toenemende mate gemeenschappelijk beleid voeren als dat nuttig is. Vorm volgt functie. Er is een reëel gevaar dat zonder herstelfonds de onvrede over de EU toeneemt, het populisme aan kracht wint en de politiek verder versplintert. Dat is niet goed voor Europa. We hebben onder zo veel crises geleden de laatste tien jaar. De EU verkeert niet in goede staat. Ze heeft uithoudingsvermogen getoond, de EU bestaat nog, maar we zijn allemaal beter af als we verdere versplintering en populistische reacties voorkomen. We hebben een gezonde dosis EU nodig in deze tijden. Laten we niet eerst in de gevarenzone belanden eer we in actie komen.’ Klimaatverandering leidt tot smeltende gletsjers, het politieke klimaat erodeert de steun voor de EU. Is dat te stoppen? ‘We zien dat in sommige landen, dat wegsmelten van de steun. Juist daarom is snel handelen geboden. Laten we niet weer wegglijden in een dramatische crisissituatie, zoals in 2012 toen de euro echt langs de rand van de afgrond scheerde. Te laat, veel te laat werden de leiders en de ECB toen wakker. En ook nadat de ogen waren opengegaan, was het geen appeltje-eitje. De grootste les is: laat het niet ontsporen. Laat je veto op tijd los, wetende dat een compromis nodig is om de EU te behouden.’ Het Stabiliteitspact met zijn begrotingsdiscipline is tijdelijk buiten werking gesteld. Moet het pact helemaal op de helling? ‘Het Stabiliteitspact is een anker voor nationale begrotingen. Het geeft vertrouwen en geloofwaardigheid. In de eerste, acute fase van de corona-crisis draaide alles om financiële noodhulp voor de zorg, dan laat je de regels los. In de tweede fase gaat het om steun voor investeringen, voor werkloosheidsregelingen, dan mag je corona niet als dekmantel gebruiken voor permanente uitgavenverhogingen. De derde fase is die van stabilisering, daarvoor is het Stabiliteitspact nodig. Het pact is veel slimmer dan velen denken. Het biedt houvast om schulden te beperken. De les uit de corona-crisis is dat landen die financiële buffers hadden opgebouwd, die nu inzetten en beter door de crisis komen dan landen zonder buffers.’ Moeten alle landen buffers opbouwen, zoals Hoekstra suggereerde? ‘Op de middellange termijn zeker. Nu is de rente heel laag en dat blijft nog wel even zo. Het is zeer gewenst dat eurolanden deze ademruimte gebruiken om hun economieën te herstellen en begrotingen op orde te brengen.’ (bron: VK)

Over drie jaar is het over en uit met de productie van de BMW X1 in het Limburgse Born

Dat betekent dat VDL Nedcar nieuwe opdrachtgevers moet zien te strikken, schrijft Joost van Velzen in Trouw. De Nederlandse autobouwer VDL Nedcar moet op zoek naar een nieuwe autofabrikant die de productie van zijn modellen aan de fabriek in Born toevertrouwt. De Duitse BMW Group (bekend van de merken BMW, Rolls Royce en Mini) annuleert de order om ook in de toekomst auto’s van het model BMW X1 in Limburg te laten bouwen. Dat bevestigen zowel BMW als VDL Nedcar. Vorig jaar nog kwamen de twee bedrijven overeen om de bouw van de compacte SUV door VDL Nedcar te verlengen tot 2030. Maar de coronacrisis maakt nu een einde aan die voorpret. Door de ingezakte autoverkopen gaan de Duitsers hun wereldwijde productie opnieuw bekijken waardoor de kans groot is dat BMW de X1 over drie jaar zelf gaat bouwen. De huidige opdracht loopt tot 2023. “Wij zijn nog altijd in overleg met de BMW Group dus onderweg kan ik er niet veel over zeggen maar duidelijk is wel dat er hier vanaf 2023 geen nieuw model BMW zal worden gebouwd”, zegt woordvoerder Miel Timmers namens VDL Nedcar. Met de annulering is VDL Nedcar zijn opdrachtgever uit München nog niet helemaal kwijt. Naast de X1 bouwt de Bornse fabrikant enkele modellen van de Mini, een luxe retro-auto die BMW deels ook in het Britse Oxford laat bouwen. Bij de fabriek in Born werken 6000 mensen, die met behulp van 1400 robots in het afgelopen jaar 174.097 auto’s in elkaar hebben gezet. De omzet over 2019 was ruim €3 mrd. Hoeveel auto’s er jaarlijks per model worden gebouwd maakt het bedrijf niet bekend. “Het is nog geen 2023 en er kan zich nog een nieuwe partij aandienen, maar het kwijtraken van een model scheelt natuurlijk flink in de productie”, zegt Rico Luman, sectoreconoom automotive bij ING. “Dit is wel een tik voor de sector in deze toch al onzekere tijd.” Luman denkt dat BMW de productie om meerdere redenen naar zich toe haalt. Ten eerste uiteraard om kosten te besparen. “Als je een extra model in je eigen fabrieken laat bouwen kan daarmee de bezettingsgraad van de productielocaties omhoog, dat kan in deze marktomstandigheden gunstig zijn. De bezettingsgraad is fors gedaald door de ingezakte automarkt, en met de hoge vaste kosten is het aantrekkelijk om die weer op peil te brengen.” Luman vermoedt bovendien dat de omschakeling naar elektrisch aangedreven auto’s een rol speelt bij het besluit van BMW om de X1 in een eigen fabriek te bouwen: “Dat proces is nieuw en er is nog weinig ervaring mee. Dat kan een reden zijn voor autofabrikanten om het liever in eigen huis te houden”. Daarnaast gaat de omschakeling naar elektrisch de komende jaren gepaard met de introductie van nieuwe modellen, waardoor onzeker is hoe lang bestaande modellen nog op de markt blijven. Er zijn nog geen signalen dat ook de bouw van de Mini in gevaar is voor VDL Nedcar. Over de toekomst van de productie van die auto’s zijn de BMW Group en de Bornse autofabrikant nog in overleg. De trendy Mini kampt al enige jaren met een verminderde belangstelling van de consument. In 2018 moest VDL Nedcar door de verkoopdip duizend banen schrappen. VDL Nedcar wil nu zijn afhankelijkheid van de Duitsers verkleinen, laat woordvoerder Miel Timmers weten. “Wij zijn een flexibele en onafhankelijke autobouwer. Daarom voeren we al gesprekken met eventuele nieuwe opdrachtgevers. Wij hebben veel vertrouwen in de toekomst.” In de voormalige fabrieken van DAF-personenauto’s werden voorheen verschillende modellen gebouwd van Volvo en Mitsubishi. Tussen 2004 en 2006 liet DaimlerChrysler de kleine stadswagen Smart Forfour in Born bouwen.

Onze interne markt een weldaad of een misbaksel?

Een van de kernactiviteiten van de Europese Unie is de ‘interne markt’. Er is geen papieren gedoe meer bij het invoeren en uitvoeren van goederen, diensten en personen binnen de 27 landen. Verder verloopt de betaling van de rekeningen via het systeem TARGET2, waarin gekocht kan worden op de pof. Die interne markt ontstond in 2002 bij de oprichting van de eurolanden en de komst van de euro. Bij de oprichting traden ook vier financieel zwakke landen toe: Griekenland, Italië, Spanje en Portugal. De welvaart in die Zuidelijke landen lag lager dan die in de rijkere Noordelijke landen. Merkel c.s. zagen daar grote mogelijkheden voor het exporteren van hun goederen naar die landen. Griekenland was het eerste slachtoffer, 8 jaar na het begin. Merkel had die landen verwelkomd met ‘vanaf nu zijn jullie onze vrienden in goede en in slechte tijden’, maar toen bleek dat de Grieken het geld niet hadden om de rekeningen van de import te betalen werden ze verwezen naar ‘onze banken hebben geld genoeg en willen graag zaken met jullie doen’. Ze stonden in de rij in Athene om de meest aantrekkelijke leningen aan te bieden (ze dachten namelijk dat Merkel garant stond voor de terugbetaling). Toen Merkel er in 2010 achter kwam dat vooral Duitse en Franse banken tot aan hun nek zaten met Griekse leningen en de Grieken problemen kregen met de betaling van hun rente- en aflossingsverplichtingen, ontstond de Griekse schuldencrisis. De rijke Europese landen wasten hun handen in onschuld, alhoewel de exportbedrijven (en hun aandeelhouders) wel geld als water aan de Griekse export hadden verdiend en de grote banken leningen hadden verstrekt, zonder de kredietwaardigheid te toetsen, dat hadden blindelings aangenomen dat Griekenland wel goudgarant zou zijn. Dus was de conclusie van Merkel c.s. de Grieken hebben ons belazerd, dus zij moeten in de komende 40 jaar die schulden terugbetalen. En zo geschiedde dat ook. Maar ondanks de grote problemen moest de ‘kip met de gouden eieren’ in leven worden gehouden. Dus werd er een list bedacht. Dat de bedrijven in de rijke landen moesten kunnen blijven exporteren om aan de vraag vanuit de armere landen te kunnen voldoen, maar die konden geen beroep meer doen op de banken. Die zouden hun vingers geen tweede keer meer branden aan dit politieke opzetje. Maar er kwam een oplossing: TARGET2. De centrale banken van de rijke landen, vooral Duitsland, Luxemburg en Nederland, zouden de rekeningen wel betalen, waardoor de exporterende bedrijven gewoon hun geld kregen en de centrale banken maar moeten zien hoe ze hun vorderingen op de centrale banken van de armere landen, vooral Italië en Spanje, kunnen innen. Alleen de Duitse Bundesbank alleen al heeft een vordering van bijna €1 biljoen. Met welk doel doen de Duitsers dat, want: zijn die vorderingen wel ooit inbaar of worden ook de Italianen en Spanjaarden de moderne slaven van de rijke eurolanden? China weet daar wel raad mee.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 26 juni 2020; week 26: AEX 559,82; Bel20 3.304,54; CAC40 4.909,64; DAX30 12.089,39; FTSE 100 6.159,30; SMI 10.041,91; RTS (Rusland) 1246,74; DJIA 25.015,55; NY-Nasdaq 100 9.849,36; Nikkei 22.512,08; Hang Seng 24.549,99; All Ords 6011,80; SSEC 2.979,55; €/$1,122 BTC/USD $9.168,01; 1 troy ounce goud $1.771,50, dat is €50.729,86 per kilo; 3 maands Euribor -0,403%; 1 weeks -0,514%; 1 mnds -0,504%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,316% 10 jaar VS 0,6446%; 10 jaar Belgische Staat -0,146%; 10 jaar Duitse Staat -0,48%; Franse Staat 0,126%; VK 0,17%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,449%; 10 jaar Japan 0,0052%; Spanje 0,453%; 10 jaar Italië 1,285%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,464.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager, belegger worden onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog niet onder controle is en voor de slechte prognoses voor de komende tijd, de stijgende werkloosheid, een zware recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg verder. Ook de rentetarieven daalden. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,301%; Duitsland 0,042%; Nederland -0,024%; Japan 0,5856%; GB 0,619%; Frankrijk 0,543%; Canada 1,0003%; Spanje 1,243%; VS 1,3825%; Italië 2,238%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,717% Zwitserland -0,64%; Nederland -0,639%; Denemarken -0,546%; België -0,527%; Frankrijk -0,533%; Japan -0,1103%; Spanje -0,159%; VK -0,041%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.