UPDATE 25012020/515 De Europese Centrale Bank gaat haar eigen beleid tegen het licht houden

De Derde Wereldoorlog is al 1½ jaar gaande

In blog 514 heb ik over dit onderwerp geschreven. Het begrip ‘wereldoorlog’ is onderhevig aan een grondige reconstructie, terwijl het begrip als zodanig in stand blijft en de gevolgen dezelfde blijven. Dat vraagt om herbezinning. De doelstelling is dezelfde gebleven: Napoleon wilde Europa aan het Franse gezag onderwerpen, Adolf Hitler wilde de Europese volken ondergeschikt maken aan de Arische en Donald Trump wil de hele wereld dienstbaar maken aan aan de doelstellingen van de Verenigde Staten “America First”, het kapitalisme en het neoliberale gedachtegoed. Van de eerste twee weten we hoe dat afgelopen is. Of Trump erin gaat slagen zal de toekomst leren, maar hij zet wel alle middelen in om dat doel te bereiken. Maar niet alleen zijn aanpak is daarbij van belang, ook andere van buiten komende onheilen en ontwikkelingen zullen een rol spelen. Een aardbeving onder de Atlantische Oceaan gevolgd door een tsunami richting de Amerikaanse oostkust dan wel een nieuwe aardbeving van de San Andreasbreuk in Californië. Maar ik hou ook de mogelijkheid open van een veldslag op de financiële markten, waardoor het Amerikaanse (en Europese en Aziatische) verdienmodellen zwaar onder druk komen te staan. Ook de experimenten van de monetaire leiders van de BoJ, FED, BoE, ECB en kleinere landen, om de markten te overstromen met veel goedkoop geld, dragen onoverzienbare risico’s met zich. Zelfs DNB heeft zijn twijfels geuit of het beleid van de ECB wel tot het beoogde doel zal leiden. Hieronder staat een artikel over dalende rentemarges bij banken. We spreken niet over de Derde Wereldoorlog maar wel over een machtsstrijd tussen de VS en China, over de heersende handelsoorlog, de dreiging van een valutaoorlog door de, aan de FED, opgelegde dwang door Trump de rentetarieven voor de dollar te verlagen en daardoor een gunstiger exportpositie te scheppen voor de Amerikaanse economie. Dat betekent wel dat als de waarde van de dollar, door een renteverlaging, gaat dalen, zal onze euro duurder zal worden. Dat is positief voor de import, maar minder aantrekkelijk voor exporterende bedrijven. Of die wereldoorlog wordt niet onderkent, omdat militair geweld ontbreekt en het ‘wapengekletter’ nog niet direct waarneembaar is voor ons. Denktanks waarschuwen wel dat de wereldhandel zal dalen, de economische groei verder zal afnemen, de overheidsuitgaven daardoor zullen moeten worden beperkt, ook door de komende vergrijzings-golf”en de daaraan gekoppelde stijgende zorgkosten. Daarbij komt dat de defensie-inspanningen, vooral op het terrein van cybercrime, en de beveiliging, door internetcriminaliteit, om hogere budgetten zullen vragen. De hele financiële wereld zal zich moeten realiseren dat de bescherming van ons geld, sterk verbetert zal moeten worden. Dat vraagt niet alleen om een grotere inspanning en meer technisch/intelligente kennis, maar ook meer deskundige aanpak van b.v. pishing mails over diefstal van digitale banktegoeden. Ik feite is ook dit terrein sprake van terrorisme. Daarom citeer ik “ De Derde Wereldoorlog wordt niet uitgevochten met legers, kanonnen, tanks en vliegtuigen maar virtueel, strategisch met raketten, drones, heffingen op het goederen- en dienstenverkeer, valutaoorlogen, financieel/economische sancties, dreigementen, waarschuwingen en veel blufpoker. De veldslagen gaan plaatsvinden op de financiële markten, door cybercrime, terrorisme, door hackers die publieke diensten plat kunnen gooien (stroom, water, zorg, verkeer) en door ondermijning van het gezag van de tegenstander. Het volk de straat op krijgen tegen de leiders, maar ook door manipulatie van data en feiten. Ik wijs ook op de mogelijkheid van een instorting van het monetaire systeem met grote gevolgen voor het bankwezen met verliezen voor spaar- en pensioengelden. Door de klimaatproblemen zullen natuurrampen, overstromingen, bosbranden, aardverschuivingen/bevingen en (lichte) stijgingen van de zeewaterspiegel toenemen. Wat is het doel van deze Derde Wereldoorlog, die 1½ jaar geleden door de Amerikaanse president Donald Trump is begonnen door import van goedkope Chinese goederen te belasten met invoerheffingen. Het gaat erom hoe in 2035 de wereldorde zal zijn gestructureerd en wie de nieuwe wereldleider zal zijn. Er zijn nu twee grote spelers, de VS en China en daarna volgers, Rusland, het Midden Oosten, Europa, Japan en India. Zoals de kaarten er nu bijliggen gaat de strijd worden gestreden tussen de VS en China. Maar er kan nog veel gebeuren in de komende 15 jaar. De volgers zullen zo neutraal mogelijk willen blijven, maar zullen gedwongen worden door Trump om kleur te bekennen: ‘wie niet voor mij is, is tegen mij’. Rusland zal zich richten op China en Europa en haar positie in het Midden Oosten, India en Japan zullen trachten zo onafhankelijk mogelijk te blijven. En dan Europa, het Avondland, verdeeld, onbestuurbaar door de structuur van 27 lidstaten met hun eigen regeringen en parlementen, te sterk afhankelijk van de VS. Trump maakt daarvan gebruik door een aanpak van ‘verdeel en heers’. Een dreigementje hier, een dreigementje daar. Maar als Merkel handelt wat Trump niet aanstaat, dan volgen commerciële sancties en komt de aanleg van een pijplijn van Russisch gas naar Duitsland stil te leggen. Als Macron Amerikaanse techbedrijven, met beurswaarden van >$1000 miljard (Google, Appel, Amazon en Microsoft), belasting wil laten betalen over hun omzet in Frankrijk, krijgt hij dreigementen van importheffingen aan zijn broek (waarover nu wordt onderhandeld). De grote vraag is ‘slaagt de VS erin het kapitalisme en het wereldleiderschap’ voor een periode tot 2100 veilig te stellen. Die strijd gaat de wereld in de komende 15 jaar in grote ellende storten met enorme verliezen aan beide zijden. En de vraag is waar Nederland staat in dat proces?” Laat Rutte zich gebruiken als een lakei van het Witte Huis of slagen wij er nog in onze eigen belangen te verdedigen. De tijd van diplomatie is voorbij, de gevechten worden op straat beslecht.

50 jaar Davos

Sinds 1971 bespreken CEO’s van multinationals en wereldpolitici de grote uitdagingen van de tijd in de Zwitserse Alpen. Slechts eenmaal vond de top niet in Davos plaats: in 2002 trok de organisator Klaas Schwab naar New York, als teken van solidariteit na de aanslagen van 11 september 2001. De ontmoetingsplaats voor internationale kopstukken vond dit jaar plaats van 21 tot 24 januari. Naast de Nederlandse vertegenwoordiging van de topmannen van de grootbanken ING, Rabobank en ABN Amro waren bij het Wereld Economisch Forum (WEF) in het Zwitserse Davos ook Klaas Knot, de baas bij De Nederlandsche Bank. DSM-topman Feike Sybesma van speciaalchemiebedrijf DSM maakte eveneens zijn opwachting. De Nederlander werd vorig jaar benoemd tot lid van de raad van toezicht bij het WEF. Vanuit die functie moet hij toezien op de „missie en waarden” van de organisatie. Behalve duizenden ceo’s, politici, wetenschappers en (milieu)activisten waren ook aanwezig Donald Trump, Mark Rutte, Christine Lagarde en de 17-jarige klimaatactiviste Greta Thunberg. Organisator Klaus Schwab, die het World Economic Forum in de jaren zeventig begon, wil graag dat zijn congres dit jaar over klimaat en duurzaamheid gaat. In een brief aan alle deelnemende bedrijven heeft hij gevraagd of die zich willen committeren aan een streven om in 2050 klimaatneutraal te produceren. Aan goede voornemens is in Davos nooit gebrek. Het bedrijfsleven voelt de gevolgen van de politieke onrust. Of dat nu gaat om handelsconflicten, het buitenlandbeleid van de VS of de Brexit. „Ceo’s gingen in twee jaar tijd van heel optimistisch naar diep pessimisme.” Donald Trump heeft tijdens zijn bezoek aan Davos een lofrede gehouden over de Amerikaanse economie en zijn eigen verdiensten. De Amerikaanse president riep andere regeringen op het voorbeeld van zijn land te volgen. Hij was dinsdag voor de tweede keer op het World Economic Forum in Davos. In 2018 was hij voor het eerst op het elitefeestje waarover hij zich eerder nogal kritisch had uitgelaten. Toen verdedigde hij zijn handelspolitiek en de strategie van America First. Ik vraag me steeds af of hij blufpoker speelt of dat hij gelooft dat hij geniaal is. Nu presenteerde hij vooral de resultaten van de handelsconflicten van de afgelopen jaren. Trump meldde de voortgang die er vorige week werd geboekt in handelsbesprekingen met China en met Mexico en Canada. Terwijl veel topmensen van het bedrijfsleven zich zorgen maken over de handelsspanningen wees de Amerikaanse president erop dat de afspraken met China nu ’eerlijk en wederkerig’ zijn. „De relatie met China was nog nooit zo goed als nu.” Trump benutte zijn speech tijdens de start van het World Economic Forum om zijn publiek te overladen met economische statistieken. „De werkloosheid is de laagste in vijftig jaar, lager dan onder elke andere president in de geschiedenis.” Hij wees er ook op dat de aandelenkoersen het sinds zijn aantreden zeer goed doen. „Dit alles ondanks het feit dat de Federal Reserve de rente te snel verhoogde en daarna te langzaam verlaagde.” De president riep de rest van de wereld op het Amerikaanse voorbeeld te volgen. „Er is geen tijd voor pessimisme. Er is geen betere plek op aarde dan de Verenigde Staten.” Met trots vertelde Trump dat Amerika niet langer afhankelijk is van ’vijandige staten’ voor zijn energieleveranties. „De VS zijn veruit de grootste producent van energie in de wereld. We roepen onze vrienden in Europa op om gebruik te maken van onze voorraden.” De 17-jarige Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg sprak in Davos de elite van de wereld toe. Ze lokte er een volle zaal: er moesten extra stoelen gehaald worden omdat heel wat bedrijfsleiders moesten rechtstaan. Sommigen maakten zelfs gewag van ‘Gretamania’, omdat tal van jonge activisten uit de hele wereld de Zweedse gevolgd zijn naar Davos. (bron: HLN) Trump richtte zich tot de Zweedse klimaatactiviste. Zij moet zich in plaats van op de Verenigde Staten op andere landen concentreren “die echt wel het milieu vervuilen”. “De VS zijn zuiver en schoon”, zo zei het Amerikaanse staatshoofd op een persconferentie. “Ik denk dat Greta rond die andere meer vervuilende landen moet beginnen werken.” Er is een ander continent “waar rook opstijgt”, aldus Trump, zonder Azië, China of India te noemen. Op de vraag of er een “klimaathoax” is, antwoordde de bewoner van het Witte Huis: “Sommige aspecten zijn het.” Een dag eerder haalde Trump op het WEF uit naar “de onheilsprofeten” die in klimaatveranderingen de ondergang van leven op aarde zien. “We moeten die eeuwige onheilsprofeten met hun voorspellingen over de apocalyps afwijzen.” Onder zijn gehoor was ook de bekende klimaatactiviste Greta Thunberg. De 17-jarige had kort tevoren in Davos geklaagd dat er nog vrijwel niets is gedaan om de opwarming van de aarde te stoppen. Na de speech van Trump zei ze – verwijzend naar haar uitspraken vorig jaar in Davos – “ons huis staat nog steeds in brand”. “Jullie passiviteit voedt de vlammen.” Trump vertelde ook nog dat hij graag de Zweedse had ontmoet in Davos. “Ze heeft me bij Time Magazine verslagen”, zei hij. Het magazine verkoos de klimaatactiviste tot “persoon van het jaar 2019“. Trump vond dat duidelijk maar niets. Hij noemde de keuze van Time eerder “belachelijk” en raadde Thunberg aan om aan woedebeheersing te doen.

De achtergrond waartegen het elitefeest plaatsvindt is toenemend pessimisme over de economie. Maar liefst 53% van de ceo’s denkt dat de wereldeconomie dit jaar minder hard zal groeien dan afgelopen jaar, zo blijkt uit de jaarlijkse ’Global CEO Survey’ van accountants- en advieskantoor PwC, in Davos werd gepresenteerd. Nederlandse ceo’s scoren vergelijkbaar. „Dat verbaast niet”, zegt Ad van Gils, voorzitter van PwC Nederland. „Ceo’s zien iedere dag onzekerheden in de wereld. Van handelsconflicten tot de snelheid waarmee digitalisering doorzet tot geopolitieke ontwikkelingen.” De toenadering tussen de VS en China, en de duidelijke uitslag van de Britse verkiezingen zijn voor ceo’s onvoldoende. Van Gils: „Ceo’s zien dat de politiek wispelturiger is geworden. Opvallend is dat het optimisme van twee jaar geleden is omgeslagen in diep pessimisme. De fluctuaties zijn heftiger.” De opdracht aan bedrijven: „Veel belangrijker nog dan een goede visie op de politiek over tien jaar te hebben, is om wendbaar te zijn.” Is dit een elitefeestje? Ja, je komt hier niet zomaar binnen. En ja, vorig jaar kwamen 135 mensen met een privéjet naar Davos. En ja, vorig jaar vloog it-bedrijf Salesforce zanger Sting in voor een besloten feestje. Maar er zijn meer dan genoeg aanwezigen voor wie het luxeniveau zelfs een tandje omlaag gaat. „Ik vlieg op Zürich en pak vanaf daar gewoon de trein”, zegt Van Dijkhuizen van ABN Amro. „En om van de ene afspraak naar de andere te komen, moet je soms een half uur door de sneeuw ploegen.” Ook dat is de charme van Davos. Iedereen loopt hier vrij rond. Vorig jaar liep ik de baas van Microsoft nog tegen het lijf. Ik heb een woordvoerder mee en voor de rest geen hofhouding om me heen.” Lekker toch om even te kunnen gaan en staan waar je wilt? Van Dijkhuizen: „Dat vinden een heleboel ceo’s inderdaad best wel lekker.” (bron: o.a. DFT) Wat is er daar bereikt onder de elite, daar aanwezig? Gaat Trump nu met de billen bloot en bereikt hij met de Chinezen een allesomvattend handelsakkoord. Dat hij dat ooit gaat sluiten, geloof ik niet, zolang hij daar intern niet toe gedwongen wordt. Mijn vrees dat hij herkozen gaat worden neemt toe en dat kan grote consequenties hebben voor Europa. Hij kent geen bondgenoten en vrienden. Iedereen is een vijand totdat hij is toegetreden tot zijn kamp. Hij heeft nog wel even een deal gesloten met Macron over de digitax. U weet wel die 3% belasting die de grote techbedrijven in Frankrijk moesten gaan betalen over hun omzet daar. Voor een Europese aanpak daarvan was geen consensus. Een aantal landen waaronder Luxemburg en Ierland waren tegen vanwege hun eigen fiscaal aantrekkelijke klimaat, waarmee ze populair zijn als vestigingsland voor grote (Amerikaanse) techbedrijven. Die betalen nu alleen belasting over de winst in het land waar ze gevestigd zijn (veelal Ierland). Maar ook landen als Zweden, Finland en Denemarken zijn tegen de taks. Nederland en Duitsland stellen zich afhoudend op. Dit gebrek aan eensgezindheid gebruikte Trump om te dreigen met importheffingen op Franse wijnen en kazen, want de grote Amerikaanse techbedrijven waren er op tegen. Macron ging door de knieën, ze spraken af dat de OESO voor het einde van het jaar met een voorstel hierover moet komen dat breed gedragen wordt. Daar wordt al twee jaar aan gewerkt zonder dat er veel schot in die zaak zit. Toch is Macron bereid de zaak nog 12 maanden in de ijskast te zetten. Macron blij, Trump blij.

https://www.dagelijksestandaard.nl/2020/01/fvd-met-gestrekt-been-tegen-desastreus-kabinet-miljoenen-verloren-omzet-banenverlies-mensen-ten-einde-raad/ In dit artikel trekt Thierry Baudet van leer tegen het beleid van dit kabinet, dat hij ‘desastreus’ noemt. In een ingezonden brief van Chris Nierop vond ik een interessante boodschap aan de premier “In een welvarende economie dient welzijn de motor te zijn van welvaart, met economie slechts in een ondersteunende rol.” Bij Rutte gaat het om: de economie groei, de vrije handel en de neoliberale doelstellingen die de spil zijn waar het om draait met het bedrijfsleven, de aandeelhouders en het grootkapitaal in de hoofdrol en de samenleving in een dienende rol, een kostenpost.

Op 20 februari gaan de 27 EU-leiders op een extra EU-top proberen het geschil over de Europese begroting op te lossen. De nettobetalers, waaronder Nederland, staan lijnrecht tegenover de landen die netto juist Europees geld ontvangen. Nederland wil net als Zweden, Denemarken en Oostenrijk niet meer dan maximaal 1 procent van het bbp aan Brussel afdragen. Ook Duitsland wil niet meer gaan betalen. Nu de brexit aanstaande is, is des te meer de vraag wie wat moet gaan betalen. De bijdrage van de Britten aan de totale EU-begroting van €160 mrd is jaarlijks zo’n€14 mrd, Nederland betaalt bijna €8 mrd. Een EU-begroting wordt voor zeven jaar gemaakt, en die periode loopt dit jaar af. Nederland wil dat de EU bezuinigt. “Als je minder geld binnenkrijgt, dan moet je zuiniger aan doen”, zo luidt het motto van premier Rutte. Het kabinet wil dat er minder aan landbouw wordt uitgegeven en ook op de zogenoemde cohesiefondsen voor arme lidstaten kan worden bezuinigd, vindt Nederland. Ook de uitgaven van de Green Deal moeten worden meegenomen.

De Europese Centrale Bank gaat haar eigen beleid tegen het licht houden. Voorlopig blijven de rentes historisch laag.

Dirk Waterval schrijft onder meer op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/850/articles/1073819/16/2 dat de Europese Centrale Bank (ECB) haar eigen doen en laten eens grondig binnenstebuiten gaat keren, mogelijk met verstrekkende gevolgen. Er volgt dit jaar een grondige beleidsevaluatie, zei de net aangetreden president Christine Lagarde donderdagmiddag op een persconferentie in Frankfurt. Uit die persconferentie bleek dat ze ongeveer met dezelfde vragen zit als het aanwezige journaille. Bijvoorbeeld: is de ECB-doelstelling om de inflatie naar ‘2 procent of net daaronder’ te krijgen nog wel van deze tijd? En hoe bereik je die mate van prijsstijgingen dan, met welk beleid? Stimuleert de centrale bank het continent trouwens niet juist de economische afgrond in doordat haar beleid van lage rentes te veel bijeffecten sorteert? En, tot slot, gaat de ECB zich meer met het klimaatbeleid van financiële instellingen bemoeien dan ze nu al doet? Lagarde verwacht de antwoorden daarop uiterlijk in december dit jaar uit de grote beleidsevaluatie. Zo’n introspectie komt niet vaak voor, de laatste was in 2003.
Voorlopig verandert er niets aan het huidige stimuleringsbeleid van de ECB. De ‘spaarrente’ die commerciële banken krijgen voor het stallen van overtollig geld bij de centrale bank blijft negatief, op min 0,5 procent, waardoor banken dus betalen voor dat stallen. De rente waartegen ze mogen lenen van de ECB blijft staan op 0 procent, waardoor dat lenen dus gratis is. Tot slot blijft de centrale bank nog bedrijfs- en staatsleningen opkopen van banken, maandelijks voor 20 miljard euro, om zo meer ruimte te creëren voor het uitzetten van nieuwe leningen. Met dat beleid wil de ECB de bestedingen van consumenten en bedrijven aanjagen. Voor huishoudens en bedrijven is het nu immers goedkoop lenen, en duur sparen. Lagarde zegt deze koers te blijven varen tot de inflatie eindelijk in de buurt komt van 2 procent. Volgens haar gaat het de goede kant op. Afgelopen november bedroeg de inflatie 1%, in december 1,3%. Nu is er wel kritiek op dit zogeheten ‘verruimende beleid’, onder meer van ECB-directieleden, onder wie de Nederlander Klaas Knot. Schiet het zijn doel niet voorbij? Er is bijvoorbeeld kans op bubbels in de aandelen- en huizenmarkt. Bovendien, zo liet De Nederlandsche Bank deze week nog zien: Nederlanders blijken alleen maar méér te gaan sparen bij een lage rente. Een beetje gek, maar enigszins verklaarbaar. Consumenten stellen zich spaardoelen, bijvoorbeeld een studie voor hun kind of een aanbetaling van een huis. Bij een lage spaarrente moeten ze meer sparen om dat doel te bereiken. Niet echt wat de ECB in gedachten had bij het omlaag schroeven van haar rentestanden.
Ze onderstreept met de aangekondigde evaluatie van het monetaire beleid, dat tot stand kwam onder Mario Draghi, dat er twijfels zijn over de effectiviteit ervan en dat de gepleegde aannames mogelijk in dat licht moeten worden herzien. Ze neemt daar een jaar de tijd voor, lang, te lang. Want welke schade wordt in die periode nog aangericht? Inflatie is een moeilijk onderwerp. Jarenlang was het streven een inflatie van net onder de 2%. Al enige tijd worden daar vraagtekens bij gezet. Terecht denk ik, want bij de forse loonsverhogingen gaat onherroepelijk de inflatie stijgen: dat zien we nu ook gebeuren. Ik heb al enige tijd geleden geschreven dat de inflatie tot boven de 2% gaat stijgen. Kennelijk houdt Lagarde dat ook voor mogelijk. Dan gaat stagflatie dreigen, een situatie waarin de inflatie hoog is, de economische groei vertraagt, en de werkloosheid hoog blijft. Dit beeld is in Nederland nu al herkenbaar. En dan is de vraag hoe de ECB daarop gaat reageren. Worden in een periode van stagflatie met een ruim geld beleid met gratis geld de negatieve bijwerkingen ervan juist niet vergroot? En hoe verloopt de waardering van geld in zo’n ontwikkeling? Veel vragen, geen antwoorden. Na de persverklaring van Lagarde hebben de gezamenlijke Europese bankiers een verklaring afgegeven dat
Topbankiers wijzen in Davos op risico’s negatieve rente

Het rentebeleid van de ECB is uitgewerkt, jaagt ongelijkheid aan en ondergraaft de winstgevendheid van banken, aldus topbestuurders van Europese banken schrijft het Financieel Dagblad. Volgens Kees van Dijkhuizen (ABN Amro) zet het rentebeleid Europese banken op achterstand tegenover Amerikaanse concurrenten. De frustratie onder de bestuurders van grote Europese banken die zich op het 50ste World Economic Forum in Davos hebben verzameld is groot. De een na de ander zegt dat de Europese Centrale Bank er goed aan doet zo snel mogelijk het negatieve rentebeleid te beëindigen. Het beleid is uitgewerkt en zou in plaats daarvan de ongelijkheid aanjagen, een wissel trekken op de winstgevendheid van de banken en het vertrouwen in de economie en de financiële stabiliteit ondermijnen, zeggen topbankiers zoals Ana Botín van Banco Santander, Christian Sewing van Deutsche Bank, Tidjane Thiam van Credit Suisse en de Nederlanders van ING en ABN Amro, Ralph Hamers en Kees van Dijkhuizen. Laatstgenoemde voegde daar nog aan toe dat het beleid Europese banken op achterstand zet ten opzichte van hun Amerikaanse concurrenten. Frankfurt zette in 2014 een eerste stap in negatief terrein. Vorig najaar verlaagde de centrale bank het depositotarief naar -0,5%. De ECB denkt ermee de bestedingen en investeringen aan te jagen en daarmee de economie een impuls te geven. In veel landen is de werkgelegenheid nu groter dan ooit en dat weegt zwaarder dan de pijn die kredietverleners en spaarders lijden. Vlak voor hij in november werd opgevolgd door Christine Lagarde zei Mario Draghi dat bankiers niet boos moeten zijn over de negatieve rente, maar in plaats daarvan beter hun businessmodellen kunnen repareren. Deze liet het beleidscomité van de ECB de rentes ongewijzigd. Het depositotarief bleef op -0,5%. De rente gaat eerder nog verder omlaag dan omhoog, maakte de ECB bekend na de reguliere rentevergadering. In een paneldiscussie in Davos zei Deutsche-topman Sewing daarop: ‘Ik denk persoonlijk dat de ECB een uitgang heeft gemist.’ In Duitsland zijn er volgens hem meer verliezers van de negatieve rentes dan winnaars en dat beangstigt de maatschappij. ‘Het gat groeit.’ Hij riep de ECB op het rentebeleid tijdens de strategische herijking die Lagarde gaat uitvoeren tegen het licht te houden. Ook Botín van Santander ziet dat de voordelen van negatieve rentes niet langer opwegen tegen de nadelen voor spaarders. ‘Er wordt niet meer geleend, maar meer gespaard’, zo tekende de Financial Times op. ‘Terecht maken mensen zich zorgen over hun toekomst.’ Woensdag stelde toezichtdirecteur Frank Elderson van DNB op een persbijeenkomst in Amsterdam dat de huidige rentestand inderdaad impact heeft op het spaargedrag. ‘Een superrationeel wezen zou misschien zijn geld uitgeven als er geen vergoeding meer is op sparen, maar zo is het niet. We zien dat mensen zich spaardoelen stellen, bijvoorbeeld voor een studie of een huis. Ook is er het voorzorgbeginsel. Wellicht gelouterd door de kredietcrisis houden mensen graag een appeltje voor de dorst. Bij de huidige marktrentes wordt het steeds moeilijker om kapitaal op te bouwen. De banken beginnen steeds nadrukkelijker de kosten door te berekenen die ze zelf moeten maken wanneer ze geld bij de ECB stallen. Eerder dit jaar verlaagde ABN Amro als eerste van de Nederlandse grootbanken de spaarrente voor alle klanten naar nul. spaarders met meer dan €2,5 mln op hun rekeningen krijgen binnenkort een negatieve rente van 0,5%. ‘Dit vinden mensen niet leuk’, zei ceo Kees van Dijkhuizen vanuit Davos op CNBC. ‘We moeten het uitleggen, dat banken zich in een moeilijke omgeving bevinden om geld te verdienen.’ Hij ging daarin verder door te stellen dat Amerikaanse banken dit probleem niet hebben. Andere bankiers wijzen op het gevaar van de langdurig lage rente voor de financiële stabiliteit. Er zouden zeepbellen ontstaan omdat iedereen rendement zoekt in steeds risicovoller beleggingsklassen. Zo wijst Huw van Steenis van UBS tegenover de Financial Times op commercieel vastgoed en leveraged loans. (bron: FD) Christine Lagarde en de board van de ECB zullen niet gelukkig zijn met de harde kritiek van de Europese topbankiers, bijeen in Davos. Je zult het maar op je bord krijgen. In feite is dit een motie van onvermogen van de centrale bankiers van de 19 eurolanden en het bestuur van de ECB. De kritiek op het huidige monetaire beleid is voor mij niet onverwacht, weten de lezers van dit blog. Datgene wat de topbankiers nu op tafel leggen was voorzienbaar. Ik heb daar in alle toonaarden voor gewaarschuwd. Draghi c.s. gingen een avontuur aan met gratis geld lenen en een negatieve rente om overtollig geld te stallen, zonder te kunnen inschatten welke consequenties dat zou hebben. Erger nog ‘ze weten nu niet hoe nu verder moeten’, dus stellen ze hun beleid niet bij en gaan een jaar nadenken. Sorry, hoor maar moeten wij daarin vertrouwen hebben? Mijn antwoord is NEE. De politiek is nu aan bod: zij zullen de centrale bankiers op het matje moeten roepen en ze vertellen dat het vertrouwen in hun monetaire beleid wegzakt.

Op https://www.volkskrant.nl/economie/interview-met-yale-econoom-schmelzing-al-500-jaar-op-weg-naar-rente-van-0-procent~bbb41e3c/ staat een interview met de Duitse Harvard-econoom Paul Schmelzing met als thema ‘al 500 jaar op weg naar een rente van 0%’. We maken ons steeds drukker over de lage rentestand. De pensioenen kwijnen weg, de schulden blijven maar groeien. Maar moeten we bij al die narigheid ook gaan doemdenken? De gevolgen van die lage rente: wegkwijnende pensioenen, opzwellende zeepbellen en uitdijende schulden. We maken ons steeds drukker over de lage rentestand. Maar moeten we bij al die narigheid ook gaan doemdenken? De reële rente sinds de veertiende eeuw stevent met een gemiddelde van 0,016% per jaar af op het nulpunt. Ik zeg niet dat centrale banken nutteloos zijn maar of het opkopen van obligaties, zoals de ECB en de BoJ doen, de beste optie is, daar ben ik niet zo zeker van. Maar op de korte of middellange termijn kan een juiste mix van overheidsinvesteringen en rentebeleid zeker helpen. Hij zegt dat de kans groot is dat het probleem van de lage rente op zeker moment terugkeert, gezien de historische trend. En dat het probleem dan wel eens heviger zou kunnen zijn dan waar we nu voor staan.’ Op https://bankunderground.co.uk/2017/11/06/guest-post-global-real-interest-rates-since-1311-renaissance-roots-and-rapid-reversals/ staat te lezen dat zijn exposé over de renteontwikkeling sinds 1311 laat zien dat de ‘real-rate’ gemiddelde is 4,78% en dat over de laatste 200 jaar 2,6%. Waarom geen realistisch beeld geven van de huidige stand van zaken ook als de vooruitzichten niet positief gestemd zijn. Als er beren op het pad onze kant opkomen. En als dat een doemscenario heet dan is dat zo. De zaak positiever schetsen dan hij in werkelijkheid is is misleiding en dat kan een strafbaar feit zijn. Dus Rutte is gewaarschuwd, dat hij weet wat hij doet als hij zaken positiever voorstelt dan ze zijn. Ook als de rente al 700 jaar in een lijn ligt zegt dat niets over de voortgang van die trend in de toekomst. Rond 1350 leende de Engelse koning Edward III Engelse kronen bij de Vlaamse bankier Simon de Mirabello tegen een rente van 35%. De nominale rente lag toen op zijn top van >20%. Momenteel is dat 0%. Ergens moet die trend keren, want de consequentie is dat de waarde van geld nog slechts een virtuele verrekenprijs is. Hoe meer geld in omloop hoe minder de waarde is. Als je voor niks geld kunt lenen wat is dat geld dan nog waard. Stel, ik neem aan dat dat nooit gaat gebeuren, de rente wordt 20% negatief. Dan betekent dat dat als je 100.000 leent tegen -20% per jaar je na tien jaar nog maar 13.422 hoeft terug te betalen als de rente wordt aangewend voor aflossing. Dat betekent dat er bij een negatieve rente kapitaalvernietiging plaatsvindt. Dat kan nooit het fundament zijn van een gezond monetair stelsel. Door alle negatieve bijwerkingen gaat de rente weer stijgen naar de ‘real-rate van 4,78%’.

Huishoudens lopen risico bij economische tegenwind

Op https://www.welingelichtekringen.nl/economie/1467620/huishoudens-lopen-risico-bij-economische-tegenwind.html staat een artikel over een uitspraak van de SER over ‘huishoudens, die financieel in de problemen dreigen te komen bij economische tegenslag’. Veel mensen hebben de afgelopen twintig jaar niet of nauwelijks van de welvaartsgroei geprofiteerd. Als het economisch tegenzit moeten zij dus meteen de hand op de knip houden, waarschuwt de Sociaal-Economische Raad (SER). Volgens het belangrijke adviesorgaan van de overheid komt deze situatie door een combinatie van lage vrij besteedbare inkomens, hoge vaste lasten en tekortschietende financiële reserves. De verkennende studie, die deze week bij de SER is besproken, vormt een vervolg op een verkenning uit 2013, naar aanleiding van de vraag waarom de groei van de Nederlandse economie achterbleef bij die van de ons omringende landen. Destijds was de conclusie dat ons land last heeft van relatief hoge pieken en dalen. Dat de vorige recessie zo lang duurde, kwam mede doordat het bankwezen, de woningmarkt, de pensioensector en de financiering van het mkb tegelijkertijd onder druk kwamen te staan. Nu onderzocht de SER in hoeverre Nederland de eerdere risico’s beter in de hand heeft. Een eenduidig antwoord valt echter niet te geven, stelt de organisatie. Het onderzoek levert een wisselend beeld op en er is volgens de SER een grote behoefte aan vervolgonderzoek. (bron: ANP) Ik heb mij al zeker een jaar een roepende in de woestijn gevoeld. Rutte is geen leider met visie, maar slechts een onderhoudsmonteur, die pas in actie komt als problemen zich manifest presenteren. Ook zijn die kabinetten mis(s)(t)en de wijsheid dit land te regeren met een blik op de toekomst. Voorbeeld: Rutte I bedacht een monsterplan om €51 mrd te gaan bezuinigen. Dat was dringend noodzakelijk uit financiële noodzaak, was de argumentatie. Achteraf weten we wel beter, wat die bezuinigen, die opliepen tot €60 mrd, was een kaalslag in het publieke bestel. Pas toen het volk en bedrijven zich roerden kwam Rutte in actie. De arbeidsmarkt, het onderwijs, de zorg, de politie en de veiligheid en de GGD gerelateerd aan de jeugdzorg, het klimaat, het milieu en de natuur, de bouwers, boeren en de grondverzetbedrijven kwamen in actie. Die laatste problemen waren te complex voor dit kabinet, daarvoor werden noodwetten gemaakt. De oplossing van al die problemen werd in handen gelegd van commissies, die het kabinet moesten, met verstand van zaken, het kabinet gaan adviseren. Soms verdwenen die rapporten in de la, soms werd er naar geluisterd en gehandeld. Maar een eigen visie van het kabinet bleef in alle gevallen wazig. Wat gaat er nu gebeuren met vliegveld Lelystad? Het heeft wel even geduurd maar in de media zijn nu geluiden te horen die mijn beeld ondersteunen. De SER, de OESO, de ECB, DNB, het SCP, maar ook op de talkshow Op1 waar een lid van de VVD, de zakenvrouw van 2017, Elske Doets, niet mis te verstane taal sprak over ‘haar’ premier en zijn kabinet. Dat deed mij goed. Als zijn liberale achterban Mark Rutte laat vallen is dat het einde van een tijdperk. Ik hoef het niet in elk blog te herhalen welke de ongewenste bijwerken zijn van het neoliberale en het monetaire beleid, maar ze zijn er wel: de lozers van deze tijd.

ASML en TomTom in de hoofdrol

We kennen het dossier. “Nederland zit klem in de techstrijd China-VS” kopte het NRC. Onze eigen chipmakermachine uit Veldhoven heeft in China veel klanten, waaraan zij hun producten afzetten. De VS hebben er een stokje voor gestoken dat ASML haar nieuwste technologisch ‘wonder’, de hypermoderne chipmachine, die wordt gekoppeld aan sleuteltechnologieën als quantum computing en nano-technologie, nog langer aan Chinese bedrijven wordt geleverd. De veiligheid zou in gevaar komen als aan China deze chipmaker zou worden geleverd. Ze zouden ermee halfgeleiders kunnen fabriceren, waarvan wij niet zouden willen dat Chinezen daarover zouden moeten beschikken. Leidend in die sector zijn Taiwan, Zuid-Korea en de VS en China wil investeren om op een gelijk niveau te komen. De VS wil onder alle omstandigheden voorkomen dat China een eigen chipindustrie op dat niveau gaat bouwen. Als Nederland meewerkt hoopt Trump dat te voorkomen: China als een gelijkwaardige concurrent van de VS. Nederland overlegt al zes maanden of wij aan het verzoek van Trump aan Rutte deze EUV niet aan de Chinezen te leveren, gaan meewerken met als argument dat er een moment kan ontstaan dat deze chipmaker wordt ingezet bij ‘militair materieel’. Dat laatste is denkbaar want drones worden opgebouwd met kwalitatief hoogwaardige chips. Maar wat dan nog. De VS kunnen de technologische vooruitgang niet afstoppen met blokkades en sancties. En waaraan worden we overgeleverd zolang de VS wereldleider zijn en Trump in het Witte Huis zit? En wat gaan de Chinezen doen als wij geen exportvergunning gaan leveren? Hier wordt weer eens duidelijk dat de behoefte aan een krachtig Europees bestuur node wordt gemist. Voor ASML geldt dat ‘de wereld om nieuwe chips vraagt en aan die vraag voldoen wij’. Wij zijn sterk als een handelsland en hebben ons nooit de les laten lezen. Dat moeten we nu ook niet doen. TomTom helpt Huawei met het eigen besturingssysteem Harmony OS voor smartphones te voorzien van kaartinformatie en een routeplanner. Huawei ontwikkelt daarmee navigatiesysteem Map Kit, dat in 40 talen in 150 landen kan worden gebruikt. Dat was nodig toen Trump Huawei in de ban deed, waardoor Android en Google Maps niet langer voor Huawei beschikbaar waren. Daar sprak tot dusverre niemand over. Daarmee helpt TomTom Huawei onder de Amerikaanse sancties uit te komen en het is afwachten of TomTom ook getroffen zal worden Amerikaanse sancties zoals eerder Allseas, die bezig was een gaspijplijn door de Oostzee te leggen naar Duitsland. Dat zinde Trump niet want de VS willen ook graag gas aan Europa leveren.

Banken in het nauw door ECB-beleid

Op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/845/pages/18 schrijft Dirk Waterval over een onderzoek van vier economen van DNB over een ontwikkeling in de bankenwereld over een dalende rentemarge en de mogelijke gevolgen daarvan. Banken maken moeilijker winst door beleid van de Europese Centrale Bank, toont nieuw onderzoek aan. Daarmee zou dat beleid weleens averechts kunnen werken. Commerciële banken hebben steeds meer last van het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB), die de economie in de Eurozone probeert aan te jagen met renteverlagingen. Winst maken gaat zo steeds moeizamer. Daardoor is de vraag nu of het ECB-beleid niet terugslaat in het gezicht van de bankenkoepel, stellen vier economen van De Nederlandsche Bank op basis van een nieuwe analyse over 120 Europese banken. Dat stimuleren komt grofweg neer op renteverlagingen vanuit het ECB-kantoor in Frankfurt. Daardoor kunnen bedrijven en consumenten goedkoper geld lenen. Ook ontmoedigt het om veel te sparen, aangezien spaarrentes mee dalen. Door die twee effecten zal de Europeaan, zo is de hoop, meer gaan besteden. Maar dit knaagt aan het verdienmodel van gewone banken. Hun voornaamste bron van winst is het verschil tussen de rente die ze vangen op uitgezette leningen zoals hypotheken en kredieten, en de rente die zij zelf moeten betalen op deposito’s en spaarrekeningen. Dat verschil heet de rentemarge. En die krimpt Europa-breed, laat het onderzoeksteam onder leiding van econoom Jorien Freriks zien in vakblad ESB. https://esb.nu/esb/20057008/beperken-systeemrisicos-lage-rente-vereist-nieuwe-instrumenten <citaat> De Nederlandsche Bank ziet de stijgende huizenprijzen ten gevolge van de lage rente als een risico voor de financiële stabiliteit in Nederland. De huidige nationale instrumenten om de stabiliteit te waarborgen, richten zich vooral op de kredietgroei. Kredieten lijken dit keer niet de oorzaak te zijn van de stijgende huizenprijzen. Het beperken van systeemrisico’s lage rente vereist nieuwe instrumenten. (/citaat) Enerzijds blijven de hypotheekrentes dalen. Voor een tienjaarslening betaalde je in 2010 nog gemiddeld 5% rente, inmiddels slechts zo’n 1,1%. Mooi voor de huizenkoper, al heeft dit goedkope geld de vraag naar huizen, en dus de huizenprijs, waarschijnlijk ook omhoog gestuwd. Om de rentemarge een beetje intact te houden, hebben banken de spaarrentes – hun kosten – laten mee dalen. Dan blijft alles in verhouding tenminste hetzelfde. Maar de grens van die dalende spaarrente lijkt bereikt. Afgelopen week besloot ABN Amro als eerste grootbank om particuliere klanten 0% uit te keren voor het stallen van spaargeld. Voor klanten met minder dan een ton aan spaargeld zal de bank die rente niet negatief maken, zei ABN Amro eerder al. Die klanten lopen anders weg. Een andere optie is de hypotheekrente – de inkomsten – niet zo hard laten dalen, en wat dat betreft boven de marktprijs blijven hangen. Maar daar is de concurrentie te moordend voor. Is ECB te ver gegaan? Kortom, het ECB-beleid tast de winstgevendheid aan. De rentemarges van de 120 onderzochte banken dalen de laatste jaren, en komen zelfs lager uit dan tijdens de bankencrisis van ruim tien jaar geleden. De onderzoekers waarschuwen dat banken, door die lagere winstgevendheid, op termijn minder capaciteit hebben om geld uit te lenen. En lenen ze minder geld uit, dan zou het stimulerende ECB-beleid precies niet stimulerend meer zijn. De rentestand vanaf wanneer de boel anti-stimulerend wordt, noemen de DNB-economen de ‘omkeerrente’ (reversal rate, op zijn Engels). Dan is de vraag: is dit punt al bereikt? Is de ECB eigenlijk al te ver gaan? Daar geeft het bestuderen van 120 rentemarges helaas net geen antwoord op, aldus de onderzoekers. Want hoewel lage beleidsrentes de bestedingen moeten aanjagen, doen ze nog meer. Pensioenfondsen varen er bijvoorbeeld totaal niet wel bij, en moeten daardoor misschien korten op de uitkeringen van hun deelnemers. Die besteden dan weer minder. Aandelen stijgen dan wel weer in waarde doordat beleggers de minder renderende obligaties vaker links laten liggen. Al die effecten heeft het DNB-team niet mee kunnen nemen in zijn huidige analyse, waardoor een hard oordeel uitblijft. Toch heeft DNB-baas Klaas Knot inmiddels al meerdere keren openlijk zijn zorgen geuit over het ECB-beleid. Overheden, bedrijven en consumenten zouden zo weleens te makkelijk schulden kunnen maken, aldus Knot. Om dan in de problemen te komen als de rente ooit weer stijgt. Ondertussen drijft een dalende rente de prijzen van aandelen en huizen op, met als gevaar dat die markten op een dag als zeepbellen uit elkaar knappen. Veel economen kijken nu dan ook niet meer naar de ECB als potentiële aanjager van de economie, maar naar overheden van landen die gemiddeld wat slapper in de was zitten. Gaan die meer investeren, dan jaagt dat de economie ook aan. Na lezing heb ik mij afgevraagd wat onze centrale bank nu duidelijk wil maken. De baas in Frankfurt laten weten dat ze zich zorgen maken over de dalende rentemarge bij banken en de gevaren van een luchtballon-implosie op de effectenmarkten en voor de prijzen van vastgoed. Maar dat weet de ECB ook wel. Het probleem van het monetaire beleid dat onder Mario Draghi is gevoerd, is dat we opgescheept zitten met een enorme geldberg van gratis geld, waarnaar nog onvoldoende vraag bestaat. Dat frustreert het financiële beleid bij de banken. De vraag is veel meer hoe lost de ECB dat op zonder al teveel schade te veroorzaken in datzelfde bankwezen. In feite is de oplossing op het eerste oog eenvoudig: de geldkraan weer dicht draaien en de staatsleningen van de centrale banken weer in de verkoop doen. Probleem opgelost, rente stijgt weer, rentemarge wordt weer ‘gezond’. Maat is het wel zo simpel? Het antwoord daarop is niet geruststellend: de derivaten-portefeuilles van de (systeem)banken verhinderen dat. Ik voorzie levensgrote problemen ontstaan voor banken om de risico’s van de derivaten-portefeuilles in evenwicht te houden. En als dat niet lukt ontstaat een domino-effect. Misschien moet dat ook wel, wie zal het zeggen?

Centrale banken komen met eigen cryptomunt

Centrale banken gaan samen een digitale munt ontwikkelen. Dat heeft de banken der banken, de Bank for International Settlements (BIS), bekendgemaakt. Het gaat volgens een bericht op zijn site om de Central Bank Digital Currency. Zij komt voort uit een samenwerkingsinitiatief van een groot aantal centrale banken, zoals de Bank of Japan, de ECB, Bank of England, de Zweedse Riksbank en de Zwitserse nationale bank. BIS benadrukt dat het om een onderzoek naar potentiële kansen gaat, de munt zelf is nog nergens actief in gebruik. De groep, waarvan seniore vertegenwoordigers van alle banken deelnemen, test de bruikbaarheid in de economie en hoe de munt in internationale betalingen kan functioneren. De verwachting is dat de centrale banken een zogeheten stable coin maken, een cryptomunt die gebaseerd is op een vaste waarde, met een directe koppeling aan bijvoorbeeld een serie stabiele munten zoals de dollar en euro. De Nederlandsche Bank werkte zelf al aan een eigen cryptomunt, vooral om daarmee een vinger aan de pols te houden voor de markt van bitcoins en andere cryptovaluta. Beide initiatieven draaien op het digitale netwerk, de blockchain, waarop transacties volgtijdelijk en voor iedereen transparant in zijn public ledger, een soort kasboek, worden vastgelegd. (bron: DFT)

‘Banken gaan vaker betaalgegevens gebruiken om geld te verdienen’

De verleiding voor banken om met betaalgegevens van klanten geld te gaan verdienen, wordt groter. Daarom wil toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) er strenger op toezien dat data niet wordt misbruikt. De vraag is ‘misbruikt’ of ‘gebruikt’. Hier is namelijk overtreding van de privacy-wetgeving (AVG) aan de orde. De klanten zullen daarvoor vrijwillig toestemming moeten geven, zonder dat dwang wordt toegepast en zullen voor hun medewerking jaarlijks door de bank een geldelijke vergoeding moeten ontvangen. “Ik denk dat het gebruik van betaalgegevens onmiskenbaar de toekomst is”, zegt DNB-directeur Frank Elderson. “Er is urgentie bij banken. Ze denken na over hun verdienmodel. De digitalisering biedt mogelijkheden.” ING wilde bijvoorbeeld vorig jaar aanbiedingen aan klanten doen op basis van hun betaalgegevens. Daar kwam zoveel verzet tegen dat de bank het plan voorlopig terugtrok. ABN Amro had een vergelijkbare werkwijze, maar stopte daarmee na klachten van de privacy-waakhond. Banken staan van verschillende kanten onder druk. Techbedrijven zoals Apple en Google proberen een deel van het betalingsverkeer over te nemen, door bijvoorbeeld betalen met de telefoon mogelijk te maken. Op de hypotheekmarkt is er steeds meer concurrentie van pensioenfondsen en verzekeraars en op de spaarrekeningen van klanten leggen de banken steeds meer geld toe. Volgens de toezichthouder hebben consumenten relatief veel vertrouwen in banken dat ze goed met hun data omgaan. “Klanten hebben meer vertrouwen dat de bank goed voor hun data zorgt dan grote techbedrijven”, zegt Elderson. “Met dat vertrouwen moeten banken voorzichtig omgaan. Volgens hem kan een misstap grote gevolgen hebben voor een bank. “Klanten vinden het erger dat de bank hun gegevens zonder toestemming aan iemand anders geeft, dan dat de bank een hoge boete krijgt voor witwassen.” Tegelijkertijd wil De Nederlandsche Bank ook dat banken meer data met elkaar gaan uitwisselen. Om witwassen tegen te gaan zou het volgens de toezichthouder goed zijn als de Nederlandse banken onderling klantgegevens kunnen uitwisselen. Het is nog onduidelijk of dat met de huidige wetgeving is toegestaan. (bron: NOS) Dit is een flagrante schending zijn van de privacy van de klanten van de banken. Ondanks dat de Europese en Nederlandse wetgevers dat verbieden, AVG, trekt niemand zich daar iets van aan. De overheid zelf, publieke instellingen en het bedrijfsleven trekken zich niets aan van het feit dat Facebook zich niets aantrekt van de privacyrechten van de burger. Hun verdienmodellen vereisen nu eenmaal dat, om een Facebook-account aan te houden, je toestemming MOET verlenen dat jouw data verkocht mag worden om de aandeelhouders forse dividenden uit te kunnen betalen. En als er juridisch niet wordt opgetreden tegen Facebook en anderen waarom mogen banken dat dan niet? Ik heb er ook bezwaar tegen, ondanks de wil van DNB, dat er toestemming komt dat banken mijn banksaldi gaan synchroniseren. Wat is mijn belang dat bank A weet wat ik ook nog bij bank B op een rekening heb staan? Nee, dit is een weg die we zeker niet naartoe willen.

Rutte springt uit zijn vel: ambtenaren worden ‘vogelvrij’ verklaard

Het AD meldde dat Minister-president Mark Rutte hard is uitgevaren tegen Kamerleden die ageren tegen de ‘banencarrousel’ voor topambtenaren. Volgens Rutte worden ambtenaren op die manier ‘vogelvrij’ en wordt het steeds moeilijker om goede mensen te vinden voor hoge posities bij de overheid. Opmerkingen van SP-Kamerlid Renske Leijten schoten de premier helemaal in het verkeerde keelgat. Zij vindt het onverkwikkelijk dat topambtenaren die bij de Belastingdienst het veld moesten ruimen binnen de kortste keren een nieuwe baan krijgen, terwijl mensen die de dupe zijn geworden door de toeslagenaffaire soms al jaren in de misère zitten. Volgens Rutte geeft het geen pas om in een debat uitlatingen te doen over individuele ambtenaren. ,,Er wordt met te losse handen over dit onderwerp gesproken”, stelde hij. Deze uitspraak werd gedaan in een Kamerdebat over het plan van Minister Hoekstra de Belastingdienst op te splitsen. De Kamer gaat wel mee om de Douane ‘apart’ te zetten, maar niet voor de Afdeling Toeslagen omdat de ICT systemen waarvan de belastingafdelingen zijn gekoppeld. Pieter Omtzigt heeft zijn twijfels om na jaren met grote problemen de Belastingdienst opnieuw die reorganisatie, zonder nieuwe tegenslag, wel kan uitvoeren. Waar ik mij mateloos aan heb geërgerd is dat hij begrip vroeg aan de Kamer voor het feit dat zowel Hoekstra als hijzelf de laatste tijd alleen nog maar bezig zijn geweest van de Toeslagenaffaire. Mijnheer Rutte, dat is het gevolg van Uw wijze van besturen, nergens anders door. Er gaat heel veel fout in de samenleving maar Uw kabinet komt pas in actie op het moment dat ofwel de stem van het volk niet langer te negeren is dan wel dat er verzet in de Kamer ontstaat. Dat U Uw verontschuldigingen hebt aangeboden aan de duizenden burgers die slachtoffer zijn geworden van ambtenaren, die stelselmatig de wet hebben overtreden, is niet meer dan een verplichte handeling. De chaos die is ontstaan is dermate groot en ondoorzichtig dat het nog heel lang gaat duren voordat alle slachtoffers van dat jarenlange, misschien wel misdadige, fiscale beleid zal zijn opgeruimd. Wat stelt ‘sorry’ dan voor. Het is heel gebruikelijk in de politiek dat bewindslieden, van wiens beleid grote tekortkomingen zijn blootgelegd, gewoon door kunnen functioneren door dat af te kopen met ‘sorry’ en de Kamer accepteert dat. Fout, fout, fout. Zo’n bewindspersoon, ook al het de premier betreft, moet dan een ‘motie van onbekwaamheid’ aan zijn of haar broek krijgen. Als voorbeeld geef ik aan dat de premier in de Kamer het opneemt voor het beleid van een topambtenaar, die jarenlang gehandeld heeft in strijd met de wetgeving, weliswaar is opgestapt maar vrijwel gelijktijdig een nieuwe goedbetaalde overheidsbaan kreeg aangeboden. En dan een Kamerlid bestraffend toe te spreken die opkomt voor de slachtoffers, die onder zijn bewind zijn gemaakt, nee mijnheer de premier fout, fout, fout. Biedt snel je excuses aan en beloof dat je dat nooit meer zult doen. Nog één keer en je kunt met je hele ploeg vertrekken.

De pensioenfondsen staan er belabberd bij

Gepensioneerden die hoopten op een hoger pensioen, komen bedrogen uit. De fondsen hebben vorig jaar prima gedraaid met hun beleggingen maar de lage rente gooit roet in het eten. En experts verwachten verdere versobering van het pensioenstelsel. Bij vrijwel alle pensioenfondsen is de financiële situatie in 2019 verslechterd. De beleidsdekkingsgraad is vorig jaar bijna overal gedaald. Van de grote vijf fondsen zit alleen bpfBouw nog boven de 100%, nl 112,3%. ABP 95,7%, PME 96,9%, PMT 97,6 en Zorg & Welzijn 96,4 hebben alle vier een geraamde dekkingsgraad die lager is dan 100. Deze beleidsdekkingsgraden werden gegeven door DFT op basis van de stand per 31 december 2019, Trouw geeft echter de hogere actuele dekkingsgraden over het vierde kwartaal 2019: 114,1%, 97,8%, 98,7%, 98,8% en 99,2%.. De dekkingsgraad is de financiële thermometer van een pensioenfonds. Heeft het fonds 100 euro in kas en ook €100 aan toekomstige verplichtingen, dan is de dekkingsgraad 100%. De actuele dekkingsgraad wordt elke maand berekend, de beleidsdekkingsgraad is het gemiddelde van de laatste twaalf maanden. Dat de fondsen met veel te lage dekkingsgraden niet hoeven korten, is een gevolg van een ingreep van minister Koolmees (Sociale Zaken). Het kabinet, de werkgevers en werknemers onderhandelen op dit moment over grote aanpassingen in het pensioenstelsel. Om die onderhandelingen niet op voorhand te bemoeilijken, heeft Koolmees besloten dat de fondsen een benodigde korting mogen uitstellen. De pensioenfondsen hebben in het afgelopen jaar uitstekende rendementen behaald met hun beleggingen: PMT 20,8%, PME 19,1%, Zorg & Welzijn 18,8%, bpfBouw 18,1% en het ABP 15,1%. Eigenlijk is het niet uit te leggen dat de fondsen flinke rendementen behalen, maar gepensioneerden er slechter uit komen, vindt Marc Heemskerk, pensioenexpert bij financieel adviesbureau Mercer. Heemskerk legt uit dat de slechte dekkingsgraden te maken hebben met de rentestand. Pensioenfondsen hebben dan misschien meer geld in kas, ze moeten dankzij de lage rente rekening houden met minder rendement om in de toekomst aan die verplichtingen te voldoen. „De prijs die je nu betaalt voor je pensioen is historisch hoog”, zegt Heemskerk. Daarbij komt dat de pensioenfondsen dan wel een recordjaar hadden en extreem veel rendement hebben behaald, maar dat ze er niet op mogen rekenen dat dit in de toekomst nog een keer gaat gebeuren. Slecht nieuws, want pensioenfondsen indexeren ook al jaren niet, wat de koopkracht van gepensioneerden niet ten goede komt. De fondsen kunnen volgens de oude regels alleen indexeren bij een beleidsdekkingsgraad van 110%. Daar zitten de fondsen vrijwel allemaal onder. Bij vrijwel alle pensioenfondsen is de financiële situatie in 2019 verslechterd. De dekkingsgraad is vorig jaar bijna overal gedaald. Minister Koolmees heeft eerder bepaald dat kortingen dit jaar niet hoeven, ook al voldoet de beleidsdekkingsgraad niet aan de huidige rekenregels. In 2021 zullen de fondsen echter wel aan de regels moeten voldoen. ABN Amro econoom Piet Rietman verwacht dan ook dat de pensioenfondsen, als ze voor het blok worden gezet door de overheid, maatregelen moeten gaan nemen. In 2021 verwacht hij vooral opbouwverlaging. Dat betekent dat werkenden voor elke euro premie die zij inleggen bij een fonds minder pensioen toegezegd krijgen. „Waar de babyboomers nog op zo’n 80% van hun laatste loon konden rekenen, moeten goedverdienende millennials het waarschijnlijk met minder dan de helft van hun laatste loon doen tegen de tijd dat ze met pensioen gaan”, zegt Piet Rietman. Het grootste pensioenfonds ABP heeft een geraamde beleidsdekkingsgraad van 95,7%. Het is nog onduidelijk wat er gaat gebeuren onder het nieuwe pensioenakkoord, en bij welke grenzen er bijvoorbeeld gekort gaat worden in 2021, maar pensioen-expert Heemskerk vermoedt dat deze grens op de 100% procent zal liggen. Heemskerk zegt dat het vervelend voelt dat fondsen moeten gaan korten. Maar, zegt Heemskerk: „Je kort om het systeem te waarborgen voor de toekomst.” “Er gaat niemand een boterham minder eten omdat er niet geïndexeerd wordt” De pensioen-expert verwacht niet dat de koopkracht van ouderen daadwerkelijk veel wordt aangetast, als gevolg van de verhoging van de AOW. Ook volgens ABN Amro-econoom Rietman kan de AOW-stijging voorlopig de negatieve effecten van het korten opvangen. De komende vijf tot tien jaar voorziet hij dat de AOW-stijging de koopkracht van ouderen zal beschermen, maar alleen als ze kleine pensioenen hebben. (bron: DFT)

De grote pensioenfondsen hoeven nu geen kortingen door te voeren, maar de kans bestaat dat de pensioenen komende jaren alsnog omlaag moeten. Daarvoor waarschuwt onder meer ambtenarenfonds ABP in zijn jaarbericht. Volgens het grootse pensioenfonds van Nederland is het zaak dat het kabinet en de sociale partners haast maken met de uitwerking van het pensioenakkoord. “Nu hebben we een goed beleggingsjaar achter de rug, maar we verwachten dat de rente de komende jaren laag zal blijven en ook verwachten we, net als andere grote beleggers, lagere rendementen van gemiddeld rond de 4%”, zegt ABP-voorzitter Corien Wortmann-Kool. Het fonds behaalde met zijn beleggingen in 2019 een jaarrendement van bijna 17%, oftewel €67 mrd. Toch blijft de financiële positie penibel. De verplichtingen liepen door de gedaalde rente met €65 mrdop, waardoor de dekkingsgraad bleef steken op 97,8%. Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken kwam in het najaar al met maatregelen om pensioenverlagingen voorlopig te voorkomen. ABP hoefde van die regeling uiteindelijk geen gebruik te maken, maar metaalfondsen PME en PMT wel. De eisen waaraan fondsen moesten voldoen, liepen uiteen. Bij alle vier de grote fondsen klinkt opluchting dat het jaar 2019 met een sisser is afgelopen. Maar de voortdurende dreiging van kortingen, ligt gevoelig. “Onze deelnemers worden er tureluurs van”, zegt werknemersvoorzitter Jos Brocken van PMT. PFZW-directeur Peter Borgdorff ziet graag dat er snel duidelijkheid komt over het nieuwe pensioenstelsel. “Wij kijken uit naar het moment dat we écht goed nieuws kunnen melden: een pensioen dat – als het goed gaat met de economie – kan meegroeien met de stijgende prijzen.” Overigens is het volgens deskundigen niet per definitie goed nieuws dat massale pensioenkortingen nu door tijdelijke maatregelen van minister Koolmees uitblijven. Daardoor wordt de kans dat er later gekort moet worden juist groter, stelde ABN AMRO-econoom Piet Rietman in december nog. Ook toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) heeft al meerdere malen aangegeven geen voorstander te zijn van het vooruit blijven schuiven van kortingsmaatregelen. (bron: RTLZ) Wat minister Koolmees (D66) doet is pure misleiding van het volk in een poging zijn Pensioenakkoord er dit jaar door te krijgen. Het is een politieke daad om zijn eigen positie niet te schaden. Er is geen enkele zekerheid dat het resultaat van zijn pensioenreorganisatie stabielere pensioenuitkeringen zal geven. Het wordt een avontuur zonder enige garantie voor ouderen en jongeren. Daarbij komt dat hij de ‘regeltjes’ uitvoert die de monetaire autoriteit heeft bedacht. Ook al heb je nog geen idee of het monetaire beleid van Draghi nog wel 30 jaar instant wordt gehouden (voortijdig niet instort) is het een aanname waar ik grote vraagtekens bij zet. Hoe lang houdt het beleid van de ‘enorme geldberg van gratis geld’ nog stand gezien de ongewenste bijwerkingen die het veroorzaakt? Het kan kort duren maar ook lang maar zeker is dat de panelen gaan schuiven en dat gaat ertoe leiden dat nieuwe ontwikkelingen onbeheersbaar worden. Niemand geeft een garantie voor de opgebouwde pensioenreserves waaruit pensioenen betaald kunnen gaan worden.

De vaste baan gaat op de schop

Tenminste, als het aan de commissie-Borstlap ligt. Die groep van experts presenteerde haar langverwachte advies over de toekomst van ons werk. Belangrijkste conclusie: de arbeidsmarkt moet flink veranderen. Bestaande verworvenheden gaan eraan. “De huidige regels zijn niet toekomstbestendig.” De vergaande flexibilisering van de arbeidsmarkt, met payrollers, flexwerkers, uitzendkrachten en gedwongen zzp’ers heeft de bodem bereikt, meent de commissie onder leiding van de oud-topambtenaar Hans Borstlap. En om de flexibele schil een kontje te geven, moet het vaste personeel qua bescherming van arbeidsvoorwaarden een paar trapjes omlaag. Daar staat een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor alle werkenden tegenover, luidt het advies. Voor elke werkende Nederlander is er dan een vangnet. Het rapport is het definitieve vervolg op een discussiestuk dat afgelopen zomer uitkwam. Daarin gaf commissievoorzitter Hans Borstlap al een voorzet: ‘het verschil tussen vast en flex moet kleiner’. De scheefgroei die tussen beide categorieën werkenden is ontstaan is zelfs een nieuwe ‘sociale kwestie’, schrijft de commissie, verwijzend naar de invoering van wetten die arbeiders moesten beschermen, rond de industriële revolutie. Borstlap spaart de opeenvolgende kabinetten die de huidige arbeidsmarkt hebben vormgegeven niet. Zij hebben met wetten en regels een arbeidsmarkt gecreëerd waarin de ‘zwakste schouders in feite de zwaarste lasten’ dragen. We hebben mazzel dat het op dit moment economisch goed gaat met Nederland, want we zijn slechts een recessie verwijderd van grote maatschappelijke problemen. Want juist de groepen die toch al een zwakkere positie op de arbeidsmarkt hebben (laagopgeleiden en gehandicapten bijvoorbeeld) zitten vaker in flexibele constructies en hebben dus minder bescherming, en minder aanspraak op sociale vangnetten. “Bij een recessie vervallen zij het eerste in armoede”, aldus Borstlap. Niets doen, is dus geen optie, maar de commissie pleit wel voor stapje-voor-stapje. Borstlap komt met een aantal aanbevelingen, waaronder dus het inperken van de bescherming voor mensen met een vast contract. Zo moet een werkgever het aantal uren van een werknemer kunnen verminderen, tot op zekere hoogte. Zelfs ‘deeltijdontslag’ moet mogelijk worden. “We hebben het werkgeverschap de laatste jaren erg duur gemaakt.” Ook moet de termijn waarop je baas je moet blijven doorbetalen bij ziekte (nu 2 jaar), omlaag naar 1 jaar. Daarmee wordt het vaste contract minder prijzig voor werkgevers. Want, ‘we hebben het werkgeverschap de laatste jaren erg duur gemaakt’, aldus Borstlap. Flexibele arbeid wordt dan juist duurder. Er moet een collectief vangnet voor elke werkende komen. Of je nu in loondienst bent, zzp’er of uitzendkracht, iedereen moet meebetalen aan een volksverzekering die het bestaansminimum garandeert als je arbeidsongeschikt raakt. Belastingvoordelen voor zelfstandigen moeten ook verdwijnen, zodat alle werkenden eerlijk bijdragen aan ‘onze schatkist’. Alleen ondernemers die daadwerkelijk bijdragen aan de groei van de Nederlandse economie moeten nog fiscaal gestimuleerd worden. Ook moet er een persoonlijk leerbudget komen voor elke Nederlander. Vanaf je geboorte krijg je een potje met geld, waarmee je kunt studeren. Ook, of zelfs juist, als je al werkt. Zo moeten werkenden ervoor zorgen dat ze aantrekkelijk blijven voor werkgevers, mocht het een keer misgaan. (bron: RTLZ) Dat de reacties van werkgevers en werknemers van elkaar afwijken was te verwachten. Dat er een grotere vraag is ontstaan naar flexwerkers is een gegeven. De commissie heeft gelijk als ze stellen dat de huidige arbeidsmarkt zal leiden tot sociaal/maatschappelijke problemen. Zo kan het niet verder. Er zijn momenteel al een miljoen ZZP’ers, waarvan een deel vrijwillig en een deel verplicht. Het door minister Koolmees bepleitte minimum uurloon voor ZZP’ers van €16, moet weer van tafel: ondoordacht voorstel. Voor alle werknemers moet er een dekking komen voor werkeloosheid, ongeval en langdurige ziekte. De arbeidsmarkt is ontwricht omdat de traditionele partijen, werkgevers en werknemers, er de laatste tien jaar ongewenste ontwikkelingen niet hebben kunnen beteugelen. Werkgevers volgden de vrije markt en de vakbonden waren niet voldoende krachtig, ook door een daling van de leden, in te grijpen. En wat net zo belangrijk is: de overheid zag het gebeuren en greep niet in. Ook hier faalde het sociaal/maatschappelijk beleid dat door drie kabinetten Rutte is gevoerd.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 24 jan 2020; week 4: AEX 614,24; Bel20 4002,84; CAC40 6.024,26; DAX30 13.576,68; FTSE 100 7.585,98; SMI 10.860,47; RTS (Rusland) 1599,82; DJIA 28.989.73; NY-Nasdaq 100 9.141,47; Nikkei 23.827,18; Hang Seng 27.949,64; All Ords 7.203,20; SSEC 2.976,53 ; €/$1,103; BTC/USD $8.493,26; 1 troy ounce goud $1571,60, dat is €45.839,10 per kilo; 3 maands Euribor -0,386%; 1 weeks -0,503%; 1 mnds -0,451%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,242% 10 jaar VS 1,6953%; 10 jaar Belgische Staat 0,099%; 10 jaar Duitse Staat -0,334%; Franse Staat 0,078%; VK 0,576%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,68%; 10 jaar Japan -0,0251%; Spanje 0,344%; 10 jaar Italië 1,212%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,669.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden variabel. De goudprijs steeg weer, de meeste rentetarieven noteerden flat. De bitcoin daalde weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,34%; Nederland 0,178%; Duitsland 0,186%; Japan 0,4049%; Frankrijk 0,74%; GB 1,049%; Spanje 1,243%; Canada 1,5143%; VS 2,1405%; Italië 2,28%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,72%; Duitsland -0,588%; Denemarken -0,531%; Nederland -0,532%; Frankrijk -0,422%; België -0,427%; Japan -0,156%; Spanje -0,156%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.