UPDATE 25/26 07 2020/541 Zijn wij onderweg naar morgen?

Het is zover: op dinsdagmorgen om 05:15 uur was er overeenstemming over de Meerjarenbegroting van de EU over 2021-2027 en het Corona-herstelfonds van €750 mrd. Ik heb al eerder laten noteren dat deze regeerstijl van de Regeringsraad hoognodig op de schop moet en dat gaat gebeuren schrijven Guus Wieman en Jasper Simons. Nu het Verenigd Koninkrijk sinds dit jaar geen zeggenschap meer heeft in de Europese Unie, heeft zich een significante machtsverschuiving voorgedaan. Een voorstel van de Europese Commissie wordt aangenomen door de Raad van de Europese Unie bij instemming van 15 van de 27 van de lidstaten als die samen minstens 65% van de Europese bevolking vertegenwoordigen. Hoewel de meerjarenbegroting en het beleid omtrent gevoelige thema’s met unanimiteit worden afgehandeld, wordt zo’n ‘gekwalificeerde meerderheidsbeslissing’ (QMV) gebruikt voor 80% van alle Europese wetgeving. Denk hierbij aan visserij, asielbeleid of milieuwetgeving. Zo’n QMV kan geblokkeerd worden door een blokkeringsminderheid. Deze moet uit minimaal vier staten bestaan die samen 35% van de Europese bevolking vertegenwoordigen. Met het uittreden van het Verenigd Koninkrijk wordt het vormen van zo’n coalitie voor Nederland aanzienlijk moeilijker. De coalitie van vier zuinige/vrekkige landen Nederland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk omvat nog geen 10% van de Europese bevolking. Zelfs wanneer ze Duitsland en Finland meekrijgen gaat het om nog geen 30 procent. Deze coalitie zal niet meer in staat zijn EU-wetgeving te blokkeren, in tegenstelling tot een coalitie van bijvoorbeeld Frankrijk, Italië, Spanje en Portugal (samen 41%). Mocht Nederland een rol van betekenis willen blijven spelen binnen Europa, dan zal het Frankrijk én Duitsland te vriend moeten houden. Nu ging het op de EU-top om een besluitvorming op basis van uniformiteit en daardoor om belangenbehartiging van 27 EU-lidstaten en helemaal niet om een krachtig Europees beleid met visie. Wat afgelopen weekend in Brussel heeft plaatsgevonden is nastreven van de nationale belangen van de kleine mannetjes. Maar een aanpak van de grote problemen is opnieuw niet van de grond gekomen. Of het succes dat Rutte claimt terecht is zal pas over een jaar blijken. Het Coronafonds van €750 mrd zal in de praktijk, einde dit jaar, veel te laag te zijn ingeschat en het herstel van de economische activiteiten zal veel meer tijd vergen met hogere lasten.

De EU-leiders hebben eindelijk een akkoord bereikt, maar door Nederlands houding zijn de Europese relaties beschadigd, stellen Guus Wieman en Jasper Simons. De gevolgen zijn groter dan een bot imago. In het steunfonds zitten minder giften in plaats van leningen dan werd voorgesteld, hogere kortingen op onze overdracht aan de meerjarenbegroting en enige afdwingbaarheid van hervormingen in met name zuidelijke lidstaten. De Nederlandse hoofdrol als dwarsligger lijkt uitbetaald. Maar helaas, dit akkoord is slechts een pyrrusoverwinning. De Nederlandse positie in Europa is aanmerkelijk verzwakt. Zeker in het licht van dat andere spook dat door Europa waart: de brexit. Juist het geduld van Frankrijk en Duitsland is onnodig lang op de proef gesteld tijdens deze top. De zuinige/vrekkige vier, onder aanvoering van Nederland, hebben de onderhandelingen onwenselijk lang gedwarsboomd. De botheid en diplomatieke onhandigheid van Rutte en Wopke Hoekstra konden al niet op sympathie rekenen bij de zuidelijke lidstaten, maar hun halsstarrigheid zal Nederland door de Fransen en Duitsers niet in dank afgenomen zijn. Veel lidstaten zullen minder geneigd zijn Nederlandse belangen te steunen of met Nederland coalities te vormen. De Europese politiek is er een van geven en nemen. Nederland heeft weliswaar financiële voordelen behaald, maar er zal ook gekort worden op uitgaven die belangrijk zijn voor Nederland. Politiek krediet en een constructieve houding kunnen zich uitbetalen via dezelfde mechanismen. Het weglopen van Macron en de Duitse kanselier Angela Merkel afgelopen zaterdag is er een uiting van dat het krediet van Nederland op begon te raken. De tijd zal leren waar en hoe deze onvrede zich zal uiten, maar de ervaring leert dat het geheugen van Brussel erg goed is. Rutte of diens opvolger, en daarmee Nederland, zal op termijn last ondervinden van de reputatieschade. Deze schade is al geleden door de niet constructieve opstelling van Nederland omwille van de staatshuishouding en de hijgende adem in Ruttes nek van zijn politieke concurrenten. Het kabinet moet zich realiseren wat dit ‘succes’ Nederland heeft gekost en zijn houding constructiever vormgeven, voordat Nederland zichzelf in de Europese Unie volledig buitenspel zet. (bron: Parool)

Moet ik de Europese Raad nu feliciteren of condoleren met het resultaat van de EU-top van 17-21 juli 2020? Laat ik daarover duidelijk zijn: de praeses van de EU-Raad, Charles Michel, heeft een wanprestatie geleverd. Hij heeft de relatieve belangetjes van alle 27 regeringsleiders behartigd ten koste van de toekomst van jongeren en komende generaties. De regeringsleiders hebben zich gedragen als (her)verdelers van de buit en budgetten opengebroken om die onder elkaar te verdelen. In de verdeling van de gelden binnen de nieuwe begroting is minder ruimte voor innovatie en klimaat dan in het oorspronkelijke voorstel. Zo daalt het zogeheten Just Transition Fund, bedoeld om vervuilende sectoren te ondersteunen bij een overgang naar een duurzamere economie, van €30 mrd in eerdere versie naar €10 mrd. Er is ook gesneden in het programma Horizon Europe, ter ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling. In de meerjarenbegroting is een eerder voorgesteld bedrag van €80,9 mrd teruggeschroefd naar €75,9 mrd. In het gedeelte dat onder het corona-herstelfonds valt, wordt Horizon Europe zelfs gehalveerd, van €10 naar €5 mrd. Wij staan aan de vooravond van een samenleving die ingericht moet worden op basis van robotisering, algoritmen en KI (kunstmatige intelligentie) met het herschrijven van de sociaal/maatschappelijke fundamenten. Wij zouden prioriteit moeten geven aan de opbouw van de kennis die daarvoor nodig is. Schande voor wat er nu is besloten! Om dat proces open te breken had Michel de EU-top moeten laten mislukken, opdat staatsmannen (m/v) de troep op hadden kunnen gaan ruimen. Moet nu het Europees Parlement de regie in handen nemen? En dat gebeurde donderdag al en dat is een klap in het gezicht van de 27 regeringsleiders, die dinsdagmorgen dachten een overeenkomst over de herverdeling van geld in de begroting 2021-2027 te hebben gesloten op basis van handjeklap.

Het Europees Parlement vindt dat de gesloten deal over de Europese begroting voor de komende jaren moet worden aangepast. 5 van de 7 fracties in het Europees Parlement vinden dat er meer geld moet gaan naar gezondheid, wetenschap, klimaat en jeugd. Verder wil het parlement de garantie dat landen die een loopje nemen met de rechtsstaat geen subsidies krijgen. Het parlement dreigt de begroting weg te stemmen, als er niets verandert. De Europese meerjarenbegroting heeft een omvang van €1074 mrd voor de periode 2021-2027. Tot eind september moet nu onderhandeld gaan worden met de EC en de Europese Raad over de gewenste wijzigingen. Daarna stemt het EP over de dan voorliggende 6-jaar begroting. (bron: NOS) Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad, vindt dat het coronaherstelfonds ruimte biedt voor toekomstige investeringen in Europa. Dat stelt de Raadsvoorzitter in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Michel verdedigt daarmee het herstelfonds van 750 mrd waarover Europese leiders deze week een akkoord bereikten. Het herstelfonds moet lidstaten ondersteunen in het herstel na de coronacrisis. Het Europees Parlement liet zich kritisch uit over Michel, het herstelfonds en de meerjarenbegroting. Europarlementariërs wezen de Belgische Raadsvoorzitter erop dat miljarden die in eerste instantie waren vrijgemaakt voor zaken als digitale innovatie, klimaatbestrijding en het Erasmus-programma (hoger onderwijs) vanwege het herstelfonds waren verminderd. Het noodpakket biedt volgens Michel echter de kans om veel geld te lenen en Europa zo te moderniseren. Daarbij zou circa 30% van het herstelfonds en de Europese begroting worden ingezet voor klimaatbestrijding. Bovendien onderstreept de Raadsvoorzitter in de Duitse krant dat er ook meer geld zal worden geïnvesteerd in het Erasmus-programma. (bron: nu.nl) De klap is hard aangekomen bij de Voorzitter van de Europese Raad, de oud-Belgische premier Charles Michel. Niet onverwacht. Zijn aanpak kan worden benoemd als gerommel in de marge: niet structureel, niet transparant, niet krachtig.

Maar dit is niet het enige probleem, waar we mee kampen. Er dreigt een heel andere bedreiging, waar de regeringsleiders geen aandacht aan hebben besteed. Die waren veel meer bezig met hun eigen ego’s. In de media blijven ‘deskundigen’ maar roepen dat de bitcoin naar de $100.000 gaat, bij een huidige koers van <$9.700 per bitcoin. Een van de redenen daarvoor is het financieel/monetaire beleid dat Donald Trump voert om zijn herverkiezing te verwezenlijken. Eerder heb ik al laten weten dat dit de laatste maand is dat de Republikeinse Partij Trump kan vragen zich terug te trekken voor herverkiezing en een nieuwe kandidaat voor te dragen. Als dat verzoek niet komt dan wel Trump daar niet mee instemt zal hij andere tools gaan inzetten om zijn achterstand op Joe Biden in te lopen en aan de finish alsnog de race te winnen. Hij verwacht dat hij kan overwinnen als hij erin slaagt de koersen op Wall Street verder omhoog te stuwen. Het ligt niet in de lijn der verwachtingen dat de bedrijfsresultaten van de daar verhandelde fondsen daartoe impulsen zullen genereren. Dus zal hij meer, veel meer dollars in de markt gaan pompen in een poging handelaren en speculanten te stimuleren de aandelenkoersen in een stijgende trend te houden. Dan zullen de Amerikaanse kiezers het vertrouwen in hem bevestigen. Edoch dat geeft bijwerkingen in de financiële wereld. Ik blijf vrezen voor de stabiliteit van het Europese en wereldwijde bankwezen. Zo daalt de waarde van de dollar versus de euro momenteel en ik hou er rekening mee dat we op weg zijn naar een waarde van $1,20, $1,30 of misschien op termijn wel naar $1,40 voor een euro en een stijgende goudprijs naar $2000 per troy ounce. Gecombineerd met stijgende aandelenkoersen op Wall Street versterkt de exportpositie van de VS omdat Amerikaanse producten goedkoper worden voor de rest van de wereld. En dat is wat Trump nastreeft: zijn tegenstrevers in het Oosten met China en India, de Westerse machtsblokken Europa en het VK en Oceanië op achterstand zetten. Hou er dan rekening mee dat een goedkopere dollar ook grote verliezen op dollar-beleggingen veroorzaken voor euro- yen- en pondenlanden. Onderschat daarbij niet de mogelijkheid dat de panelen op financieel/economisch/monetair terrein kunnen gaan verschuiven. Ik voorzie wel chaos, maar welke richting het uitgaat staat mij nog niet helder voor de geest.

Het bedrag aan giften/subsidies aan de arme lidstaten van €390 mrd is hoger dan de ‘zuinige vier’ plus Finland wilden. Die wilden eigenlijk alleen maar leningen verstrekken en geen giften en al helemaal niet zonder een streng bestedingsregime, waar ze controle over zouden moeten kunnen uitvoeren. Daarnaast kunnen de Europese lidstaten leningen krijgen ter waarde van €360 mrd. Om deze financiering rond te krijgen, gaat de Europese Commissie geld lenen op de kapitaalmarkt, met garantie van alle lidstaten. Volgens premier Rutte zijn het geen eurobonds, maar leningen voor een noodsituatie, waar een grens aan zit. Het herstelfonds zal maar een beperkte tijd bestaan en de leningen moeten binnen 25 tot 30 jaar worden terugbetaald. Dit gezamenlijke lenen is een wezenlijke stap in het trage proces van verdere eenwording van de Europese Unie, een stap die Nederland eigenlijk niet wil zetten. Want wie samen leent, zal ook samen aan voorwaarden moeten voldoen. Tot nu toe was de Europese Unie vooral afhankelijk van bijdragen van de lidstaten, die konden klagen als ze het niet eens waren met de besteding van de gelden. Gezamenlijk lenen maakt op den duur ook meer eigen beleid mogelijk voor de EC. Er komt nog geen blauwe envelop met Europese sterren erop, maar er komen wel eigen middelen voor de Europese Unie. Geld dus dat rechtstreeks naar de Europese begroting gaat. Vanaf volgend jaar zal er een heffing op plastic komen en voor de toekomst staan heffingen op de uitstoot van CO2 en een zogenoemde digitax op stapel. Verder gaat de Europese Commissie onderzoeken welke mogelijkheden er nog meer zijn om de begroting met eigen middelen te voeden. Er komt ook een noodrem procedure, door sommigen wel de ‘super-noodrem’ genoemd. Dat is een mogelijkheid om in te grijpen als een project niet aan de voorwaarden voldoet of als een land geen hervormingen doorvoert. Op zo’n moment kan een land z’n vinger opsteken en zeggen dat de financiering stopgezet moet worden. Dat kunnen landen ook tegen Nederland gebruiken. Premier Rutte verwacht dat er weinig gebruik van de noodrem zal worden gemaakt. Zo’n procedure bestaat al voor de EC, maar echt veel macht is daar nooit van uitgegaan. Wel dreigen maar zelden harde ingrepen.

Naast het coronaherstelfonds kwamen de lidstaten ook tot een akkoord over een nieuwe begroting voor de komende zeven jaar. In de besteding van €1.072 mrd die dan uitgegeven worden zit minder modernisering dan Nederland wel zou willen. Minder geld voor innovatie en klimaatplannen, terwijl de traditionele uitgaven als landbouwsubsidies en geld voor arme regio’s gespaard blijven. Een andere tegenvaller, die Rutte zelf toegaf, is dat landen minder streng gecontroleerd worden op het handhaven van de rechtstaat dan eerst het plan was. Voor de Hongaarse premier Viktor Orbán, die zo boos was op die bemoeizuchtige ‘man uit Nederland’, is dit een overwinning.
Italië ontvangt ruim een kwart uit het coronapakket, waar de EU-leiders na 4 dagen onderhandelen een deal over sloten. Premier Conte zei dat het land €208 mrd van de €750 mld krijgt. €81 mrd daarvan is subsidiegeld. De rest zijn leningen. Conte zegt dat zijn land “autonomie en waardigheid” heeft behouden. De Franse president Macron noemt het akkoord historisch; hij verweet Rutte dat hij een eurokritische houding om nationale politieke redenen heeft uitgebuit. De crisis kan nu gezamenlijk worden aangepakt, zei hij. Bondskanselier Merkel vindt dat de EU zich laat zien als een sterk blok, maar ze moet zich hebben gerealiseerd dat als zij Rutte als ‘vriend’ niet had laten vallen en zich bij het kamp Macron had aangesloten de EU-top in een complete chaos was geëindigd. (bron: NOS) Iedereen slaat op zich de borst hoe goed ze het wel niet hebben gedaan: dat is uiterlijk vertoon. De vraag is echter tot welke ontwikkelingen het gaat leiden en in welke mate de economische en financiële problemen opgelost gaan worden. De belangen van Europa liggen in de toekomst: de inrichting van een samenleving voor deze en volgende generaties. Corona is heel vervelend maar het toch maar een tijdelijke verstoring, die veel schade aanricht en zakken met geld kost maar straks komt er een vaccin en dan wordt corona geschiedenis. Maar het Europese volk van 741 miljoen mensen moet verder in een sterk veranderende wereld. En wie wordt hun leider?

Wat staat gepensioneerden te wachten na oudjaar 2020?

Miljoenen Nederlanders moeten alsnog rekening houden met een verlaging van hun pensioenuitkering. De drie grootste fondsen hebben te weinig geld om aan de overheidseisen te voldoen. Als dat tot het einde van het jaar zo blijft, volgen kortingen voor ruim 7 miljoen mensen. Minister Koolmees zei een goede week geleden nog dat de meeste kortingen van de baan zouden zijn, na het pensioenakkoord. Vanwege de coronacrisis versoepelde hij de eisen voor pensioenfondsen, maar zelfs met die versoepelingen is er te weinig geld. De fondsen moeten een dekkingsgraad van 90% hebben. ABP had eind juni 85%. PFZW en PMT zitten ook onder de 90%. (bron: NOS) Die 90% van Koolmees norm is niet van deze maand maar al van half november vorig jaar, alhoewel DNB daar toen nog niet mee had ingestemd. Ik heb vorige weekend al geschreven dat de uitspraken van Koolmees in de Tweede Kamer volksverlakkerij waren. De norm van 90% dekkingsgraad werd alleen maar gedaan omdat er in maart verkiezingen zijn. Hij wist wel degelijk, voordat de coalitie en de PvdA, GL en de SGP voor de

Wet stemden, wel degelijk dat de grote pensioenfondsen al enkele maanden <90% dekkingsgraad zaten. Vooral het grootste ambtenarenpensioenfonds ABP scoort slecht. Het betekent dus wel dat de pensioenen in 2022 gekort gaan worden als de dekkingsgraad dan onder de 100% ligt. Tenzij een nieuwe regering anders beslist en daarin hebben de stemgerechtigden een vinger in de pap. Dat U dat maar weet. In de Kamer is gesuggereerd dat zodra de nieuwe Pensioenwet in werking treedt er geen kortingen meer zouden worden doorgevoerd. Dat is pure misleiding want er is dan geen opgebouwd pensioenvermogen meer op basis waarvan het pensioen wordt berekend. Werknemers moeten wel 40 jaar lang maandelijks pensioenpremie betalen maar hoeveel dat aan pensioen gaat opleveren is gekoppeld aan het rendement van de beleggingen. Doen de effectenkoersen het goed dan stijgt het pensioen, maar dalen de koersen dan krijgen gepensioneerden minder dan het jaar daarvoor. En dat laatste noemen ze dan niet meer dat de pensioenen verlaagd worden. En voor die onzekerheid wordt de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd vertraagd doorgevoerd. Citaten uit het debat over het Pensioenakkoord in de 2e Kamer op 14 juli 2020. Met dit “solide akkoord” wordt de pensioenregeling in Nederland weer begrijpelijk en komt er weer uitzicht op indexatie, constateert Van der Linde (VVD). Maar hij hoopt wel dat het mogelijk is om werknemers eerder dan in 2026 inzicht te geven in hun individuele pensioen. Ook Van Weyenberg (D66) is tevreden: er zullen niet langer beloftes worden gedaan die niet kunnen worden waargemaakt. Het akkoord is een “gigantische bende”, vindt De Jong (PVV), en er is nog niks uitgewerkt. “Er ligt alleen maar ellende op tafel”, meent Van Brenk (50PLUS). Wassenberg (PvdD) ziet dat er met gespaard pensioengeld “een gokje op de beurs” wordt gedaan en wil ouderen meer zekerheid bieden. Ons “rechtvaardig, sociaal en uitstekend renderend pensioenstelsel” wordt bij het oud vuil gezet, constateert Krol (GKVK). Van Kent (SP) hekelt de onzekerheid die het nieuwe stelsel voor werknemers creëert: zij moeten geld inleggen en maar afwachten hoeveel pensioen dat uiteindelijk oplevert. De werkgevers zijn volgens hem de winnaar, want zij gaan stabiel lage premies betalen. Van Brenk (50PLUS) maakt zich grote zorgen over de verdeling van de pensioenreserves van €1.500 mrd. Die reserves zijn bij elkaar gespaard door de huidige gepensioneerden, die nu “permanent onteigend” dreigen te worden. En zij zullen ook de komende zes jaar geen indexatie krijgen, vreest Krol (GKVK). In het huidige pensioenstelsel was de kans op hoge kortingen heel reëel geweest, benadrukt Koolmees. De pensioenen zullen in het nieuwe stelsel bij economische voorspoed eerder worden geïndexeerd. Daarnaast is er een collectieve solidariteitsreserve, die wordt gevuld met premies en overrendement en vervolgens wordt verdeeld over de verschillende leeftijdsgroepen. Geef de pensioenuitvoerders ruimte om in de transitie naar het nieuwe stelsel maatwerk te leveren, adviseert Bruins (ChristenUnie). Die transitie zal evenwichtig plaatsvinden, zegt Koolmees. Hij wijst erop dat de pensioenfondsen een transitieplan moeten maken waarin duidelijk wordt hoe adequate compensatie wordt geboden aan werknemers en gepensioneerden. In de Kamer worden door Kamerleden van de coalitie uitspraken gedaan die vooralsnog ver beneden de waarheid en realistische prognoses worden gedaan. Een “solide akkoord” wordt de pensioenregeling in Nederland weer begrijpelijk en komt er weer uitzicht op indexatie. En er zullen niet langer beloftes worden gedaan die niet kunnen worden waargemaakt. En dan minister Koolmees: in het huidige pensioenstelsel was de kans op hoge kortingen heel reëel geweest. Wie spreekt hier nu met verstand van zaken. Opgeblazen ballonnen-talk. De deelnemers en de werkgevers betalen maandelijks een forse premie en welke pensioenuitkering ze straks op de pensioenleeftijd krijgen is onzeker en variabel al naar gelang de beleggingsresultaten, maar zolang de rente op vastrentende waarden geen redelijk rendement oplevert levert dat geen zekerheid over de oudedagsvoorziening. De gepensioneerden worden bestolen: die hebben al 40 jaar gewerkt en premie betaald voor het pensioen op basis van een polisovereenkomst. Dat contract wordt éénzijdig opengebroken. En dat allemaal omdat de liberale D66-minister Wouter Koolmees en het kabinet Rutte-III een neoliberaal (vroeger geheten kapitalistisch) beleid voeren: gedienstig aan de vrije markt, waarin geld hun waarde wordt ontnomen en de pensioenreserves en (spaar)geld worden opgeofferd aan het opgeblazen monetaire systeem.

Consumenten blijven somberen over de economie, maar zijn wel iets positiever over de komende maanden

Net als vorige maand is het consumentenvertrouwen in juli laag, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het consumentenvertrouwen ligt met min 26 in juni ten opzichte van min 27 in juli nog altijd ver onder het gemiddelde van de afgelopen 20 jaar. Hoewel de bereidheid tot kopen in juli niet groot is, vinden consumenten het doen van grote aankopen minder ongunstig dan in juni. Als het over de consumentenuitgaven in mei gaat, dan spreekt het CBS van de op een na grootste krimp ooit gemeten. (bron: Business Insider)

Wat gaan consumenten doen met de berg geld die ze in de coronamaanden april en mei hebben overgehouden? Er lekker mee smijten? Nee. Dat gaan ze voorlopig niet doen. De Nederlandse economie krijgt dus nog geen impuls van mensen die met geld strooien. “Nederlanders zijn voorzichtig”, zegt Nora Neuteboom, senior econoom bij het Economisch Bureau van ABN Amro. “Tijdens een crisis geven mensen minder geld uit. Dat is overal zo. Gaat het ietsje beter, dan trekken ze hun portemonnee weer. Maar in Nederland niet, leert de ervaring van eerdere crises. Nederlanders geven pas meer uit als het echt aantoonbaar beter gaat; als de economie drie kwartalen lang is gegroeid.” Dat typische gedrag heeft een reden. Crises hebben relatief veel invloed op de bedragen die Nederlanders vrij kunnen besteden. Nederlanders zijn, in vergelijking met bewoners van andere landen, veel geld kwijt aan hun pensioenvoorziening en aan de hypotheek van hun huis, er is geen land met zulke hoge hypotheekschulden als Nederland. Het zijn uitgaven waaraan niet valt te ontkomen. Als Nederlanders in crisistijden inkomsten kwijtraken, dreigen kwijt te raken of bang zijn om die kwijt te raken, zetten ze dus, langer dan anderen, de tering naar de nering. Dan bezuinigen ze op uitgaven die niet onontkoombaar zijn. Dat patroon is ook in coronatijd zichtbaar. In april gaven consumenten ruim 17% minder uit dan in april 2019, een ongekend groot maandelijks verschil. In mei, zo meldde het CBS, lagen de uitgaven bijna 13% lager dan in mei 2019. Dat zou erin kunnen hebben geresulteerd dat consumenten in april en mei een kleine €9 mrd minder uitgaven dan in april-mei 2019. Vreemd is dat niet: in cafés, restaurants, hotels, pretparken, stadions, sportscholen, theaters en concertzalen viel weinig of niets te spenderen. Aan vervoer (trein, bus, benzine, vliegtickets) werd veel minder uitgegeven dan vorig jaar: de tol van het slot dat vanaf 15 maart op Nederland zat. Ook aan kleding en schoenen ging veel minder op. Goede zaken deden wel de supermarkten, doe-het-zelfwinkels, elektronica- en onlineverkopers. Aan voedings- en genotmiddelen gaven consumenten in mei 6,3% meer uit dan in mei 2019. Wat doen consumenten, naast eten kopen, dan wel met hun geld? Sparen. De rente mag ultralaag zijn en soms negatief – diverse banken rekenen een ‘boeterente’ van 0,5% op bedragen boven de €100.000 – het weerhoudt de Nederlander er niet van zijn bankrekening aan te vullen. In april en mei dikten de spaarrekeningen van alle Nederlanders volgens De Nederlandsche Bank met €13,2 mrd aan. Een jaar eerder was dat €7,7 mrd, in april/mei 2018 €5,5 mrd. Extra afgelost op hypotheken wordt er niet, meldt de Nederlandse Vereniging van Banken. Wel wordt er, denkt Neuteboom van ABN Amro, weer meer belegd in obligaties, aandelen en andere producten nu de rust op de beurzen lijkt weergekeerd. En de komende maanden? Dat de kooplust, na de megadip in april, toeneemt, ligt voor de hand, berekend van maand op maand. De detailhandel verkocht volgens het CBS in mei 8,2% meer dan in april. In juni zullen de verkopen verder toenemen. Maar de Nederlander, stelt Neuteboom, blijft de Nederlander. Daarbij blijven consumenten somber over hun eigen vooruitzichten en over de economie. Voor grote uitgaven is het geen goede tijd, vinden ze. Bovendien is de coronacrisis niet voorbij. De werkloosheid neemt snel toe, al is die historisch gezien nog altijd laag. De industriële productie was in mei nog lager dan in april en voor juli zijn de vooruitzichten volgens het CBS nog somberder. Dikke kans dat de spaarrekeningen in juli, normaal een vakantiemaand waarin ze worden geplunderd, verder aandikken. En dat de economie een potentiële opkikker – consumentenuitgaven zijn goed voor 43% van het bruto nationaal product – nog een tijdje moet missen. (bron: Trouw) De rust op de beurzen zou zijn teruggekeerd zegt de ABN Amro woordvoerder. Dat is maar hoe je ernaar kijkt en op welke wijze de koers/winst verhoudingen van de genoteerde ondernemingen worden beoordeeld. De Nederlandse overheid heeft enorme programma in de markt gezet om het bedrijfsleven te ondersteunen in moeilijke tijden en om te voorkomen dat er een enorme hoeveelheid werklozen zouden ontstaan. Maar dat betekent niet dat een aantal bedrijven geen zware omzetverliezen en resultaten moeten meldden en onduidelijk is hoe lang dat proces nog voortduurt en hoe lang de overheid werknemers nog van de straat houdt. Verder wordt de koersvorming op de effectenmarkten sterk verstoord door het ruime en goedkope monetaire beleid, waarvan ik mij afvraag hoe lang dat nog stand houdt. Daarom stel ik dat de stijgende koersen slechts tot stand komen in een relatieve rust. Verder de activiteiten in veel winkels en in de horeca te laag. De winkelstraten lijken weer voller, toch blijven de verkoopcijfers nog altijd achter. Deze week trokken ook de installatiebedrijven aan de bel. Die verwachten in het najaar een terugval van werkzaamheden.
Veel musea hebben moeite om het hoofd boven water te houden. Na een enquête onder de leden zegt de Museumvereniging dat ¼ van de musea binnen een jaar dreigt om te vallen door de coronacrisis. Vooral particuliere en gemeentemusea hebben het moeilijk omdat zij niet of nauwelijks in aanmerking kwamen voor het steunpakket voor kunst en cultuur van €300 mln. De Museumvereniging wil dat daarom alle musea een tegemoetkoming krijgen voor de kosten tijdens de sluiting en voor de maatregelen die ze nu moeten nemen. Ook zou het fiscaal aantrekkelijk moeten worden om te schenken aan musea. (bron: NOS)

Er is bij de publieke omroep in het eerste halfjaar bijna 30% minder geld binnengekomen met de verkoop van reclame dan in dezelfde periode vorig jaar. Dit jaar was het €69 mln, in 2019 was dat nog €95 mln. Ster, de organisatie die voor de publieke omroep de reclamezendtijd verkoopt, zegt dat de corona-crisis veel impact heeft gehad. Veel adverteerders hebben hun budgetten gekort of ze willen het geld nog niet uitgeven. Er waren juist hoge verwachtingen van de reclameverkoop, door het EK voetbal, de Olympische Spelen en het Eurovisie Songfestival. Maar alles is geschrapt. (bron: NOS)

Hanne Obbink, schrijft in Trouw over de actuele stand van zaken in de winkelgebieden en de terugval in omzet en resultaat van retailers. Wie op een zonnige dag over de Oudegracht in Utrecht of door de Amsterdamse Kalverstraat wandelt en ziet hoe druk het daar alweer is, denkt waarschijnlijk dat de winkels hier omzet draaien als vanouds. “Maar dat lijkt maar zo”, zegt directeur Jan Meerman van INretail, de branchevereniging van winkeliers. “Deze winkelgebieden trekken nog steeds maar 50 tot 60 procent van de bezoekersaantallen van voor de coronacrisis.” Onderzoek van de Retailagenda, een samenwerkingsverband van zo’n beetje alle partijen die bij het winkelaanbod betrokken zijn, zet Meermans waarneming in breder verband. De onderzoekers vroegen winkelbedrijven in de non-foodsector, klanten, gemeenten en vastgoedbedrijven naar hun verwachtingen. Dat leverde een helder beeld op. Klanten zijn van plan om, zolang er geen vaccin tegen corona is, minder te winkelen. Winkelbedrijven hadden de afgelopen tijd 35% tot 80% minder aanloop en verwachten dat binnen twee jaar 20% tot 40% van de winkels verdwijnt. Ook gemeenten en vastgoedondernemers rekenen op meer leegstand. De coronacrisis brengt scherp aan het licht wat de betrokken partijen al langer erkennen: Nederland heeft te veel winkels. Onder meer door de opkomst van online winkelen kan Nederland toe met misschien wel 30 procent minder. Dat liet zich tot nu toe vooral voelen in kleinere en middelgrote steden: daar bleven klanten weg, groeide de leegstand en boetten de centra aan levendigheid in. Dat beeld staat vanwege de coronacrisis op z’n kop, blijkt uit het Retailagenda-onderzoek. De binnensteden van Amsterdam en Utrecht en van eigenlijk alle steden met meer dan 100.000 inwoners zijn veel van hun aanloop kwijtgeraakt. Daarom kwam INretail al met een ‘grotestedenplan’. Zorg dat klanten weten op welke tijden het niet druk is en wanneer ze veilig kunnen winkelen, luidt een advies. Maak parkeren op die tijden goedkoper. En houd winkels op drukke dagen langer open, om de aanloop te spreiden. “Veiligheid staat voorop”, zegt Meerman. “Maar vaak genoeg kan je prima naar binnenstad komen.” Nee, dat is geen oplossing voor het onderliggende probleem, zegt Hub Bloem van de Stec Groep, een adviesbureau dat ook onderzoek deed naar de coronacrisis. Maar misschien zet die crisis de zaken op scherp. Wat er moet gebeuren – ook daarover is weinig discussie – is: transformatie. “Vooral in aanloopstraten naar de binnensteden kunnen winkelpanden omgezet worden in iets anders”, zegt Bloem. “Liefst woningen, want dat mes snijdt aan twee kanten: daar is in de meeste binnensteden veel vraag naar én nieuwe bewoners doen hun boodschappen in het centrum.” Een hindernis voor zo’n transformatie is de waarde van het vastgoed. Die neemt sterk af als winkels veranderen in woningen, omdat daarvoor veel minder huur gevraagd kan worden. Daar staan vastgoedondernemers niet om te springen. Bloem: “Maar uiteindelijk ontkomen ze er niet aan.” Laat je de boel op z’n beloop, dan ontstaan ‘spooksteden’, zegt Cees-Jan Pen, lector aan hogeschool Fontys. Hij zag al veel ‘prima plannen’ voorbijkomen voor binnensteden. “Maar de stap van plan naar uitvoering blijft uit”, zegt hij. Of de coronacrisis daar iets aan verandert? “Gemeenten hebben iets anders aan hun hoofd, winkeliers zijn bezig met overleven en vastgoedondernemers wachten af.” Of zullen de gevolgen van de crisis meevallen? Winkelcentrumonderzoeker Hans van Tellingen denkt van wel. 19% leegstand, zoals het Retailagenda-onderzoek voorspelt? Hij gelooft er niet in. “Dat getal ligt nu op 7%, dat zal wel iets groeien”, zegt hij. “Maar al die kleinere winkelcentra met, laten we zeggen, een supermarkt, een slager, een bakker, misschien een kledingzaak: die doen het nu goed.” Een paar weken geleden, toen ze door de retailonderzoekers ondervraagd werden, waren veel mensen misschien ‘wat sombertjes’. Van Tellingen: “Maar het herstelt zich sneller dan verwacht. Uiteindelijk wil de consument toch gewoon shoppen.” Hoe optimistisch, hoe pessimistisch ben je en vanuit welke invalshoek kijk je naar de problematiek. De een zegt: het herstel komt sneller dan verwacht want de consument wil shoppen. Maar er spelen meer ontwikkelingen een rol in dat proces. We moeten niet onderschatten wat er gaat gebeuren als de overheid de steunprogramma’s gaat stoppen met bedrijven in de problematische sectoren, met grote bedrijven die gaan reorganiseren, met de snelheid waarin werknemers omgeschoold moeten gaan worden, met de gevolgen van de stijgende werkloosheid. Maar ook zijn er macro-economische ontwikkelingen op wereldniveau die het gedrag van de Nederlandse consument kunnen beïnvloeden. Wij staan aan het begin van grote hervormingen, die geld gaan kosten en terugverdiend moeten gaan worden.

Corona-perikelen

Het blijkt voor Nederlanders steeds lastiger om voldoende afstand tot elkaar te houden in de coronacrisis. Een onderzoek van het RIVM onder 50.000 mensen toont aan dat de 1,5 meter afstand minder goed wordt nageleefd. Eind april zei nog 63% van de ondervraagden zelden tot nooit dicht bij vrienden of familie te komen. Nu is dat nog 28%. Ook blijkt uit het onderzoek dat er beperkt gehoor wordt gegeven aan het advies thuis te blijven met klachten. 89% deed minimaal een keer boodschappen met klachten. Bijna de helft is naar het werk gegaan.

Onder anderen burgemeesters hebben gevraagd een algehele mondkapjesplicht

te overwegen. Verder wil een meerderheid in de Tweede Kamer een nieuw advies van het OMT over het nut van mondkapjes. Het RIVM ziet geen reden om het dragen van mondkapjes ook buiten het ov verplicht te stellen. Volgens het instituut ontbreekt er nog altijd hard bewijs, waaruit blijkt dat mondkapjes in de openbare ruimte besmettingen met het coronavirus voorkomen. Een RIVM-woordvoerder zegt wel dat er voortdurend naar nieuw onderzoek wordt gekeken. “Maar tot op heden is er geen aanleiding het advies aan te passen.”

Een medewerker van een slachthuis in Duitsland heeft het coronavirus over zeker acht meter overgedragen. Dat is aanzienlijk meer dan de maximale overdraagbare afstand waar normaliter in de wetenschap van uit wordt gegaan. Dat het virus zo’n afstand kon afleggen had waarschijnlijk te maken met de bijzondere omstandigheden in het slachthuis, schrijven onderzoekers. In de ruimte werd de lucht gecirculeerd en was er weinig toevoer van verse lucht. Verder was het er koel: 10 graden. Volgens virologen werpt het onderzoek nieuw licht op de verspreiding van het virus onder bepaalde omstandigheden. (bron: NOS) Een vreemde reactie van het RIVM en minister Grapperhaus: wij geen de maatregelen voor het dragen van mondkapjes niet uitbreiden, ondanks het verzoek daartoe van de burgemeesters van de grote steden en een aantal virologen, die daartoe hebben aangedrongen. Naar de reden moet ik gissen: we moeten het de commercie niet moeilijker maken dan nodig is? Nauwelijks iemand trekt zich op de markt ook maar iets aan van de 1½ meter doctrine en de mondkapjes worden zeldzaam. En of de boa’s handelend optreden: ik heb het niet waargenomen. Gelukkig neemt het aantal ziekenhuisopnamen van mensen met een corona besmetting niet toe.

De 15 landen met de meeste corona-doden per 100.000 inwoners

België 86 doden; het VK 68; Spanje 61; Zweden 55; Italië 58; Chili 46; Frankrijk 45; VS 43; Peru 42; Brazilië 39; Nederland en Ierland 36; Mexico 32; Ecuador 31; Panama 28. (bron: Trouw)

Zo’n 96 brandhaarden kwamen er deze week aan het licht, verspreid over vooral de Randstad en de zuidelijke provincies. In totaal duizend nieuwe coronagevallen, een verdubbeling ten opzichte van de week ervoor. Dat komt vast door die feestende jongeren, was de reflex aan de praattafels van Hilversum tot Den Haag. Maar dat is niet helemaal terecht: de toename bij dertigers, veertigers en vijftigers is nauwelijks lager. We zijn met z’n allen een beetje te veel vakantie aan het vieren’, zegt Moniek Buijzen, hoogleraar communicatie en gedragsverandering in Rotterdam. ‘Niet alleen jongeren, maar ook volwassenen en beleidsmakers.’ Want waar is het kabinet, nu de nood weer stijgt? Waar zijn de wekelijkse persconferenties, waar de dagelijkse cijferoverzichten op tv? ‘Je mist toch een soort gewaarwording: dit is nog niet klaar’, signaleert hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht). De vraag is of dat te vermijden was, vindt hoogleraar communicatiewetenschap Bas van den Putte (UvA). ‘We zitten in een crisis, in een lockdown, en op een gegeven moment moet je daar weer uit. Natuurlijk geeft dat wrijving. Eigenlijk moet je 1,5 meter afstand houden. Maar als je dat altijd en overal doet, kom je niet aan de vrijheid toe.’

We zijn dan ook de enigen niet die hiermee worstelen. Brandhaardjes zijn er van Scandinavië tot Spanje, en in België en Oostenrijk scherpte men de maatregelen aan. Patiënt Europa is stabiel, maar wel nog erg onrustig. Maar met een schril belletje van de wekdienst zijn we er niet, vindt Van den Putte. De stem aan de lijn zal mensen soms toch ‘even op weg moeten helpen’, zegt hij, met raad en advies. Zeker nu de regels soms onduidelijk zijn: geen anderhalve meter afstand op het sportveld, wel in de nazit in de kantine. ‘De overheid zal moeten blijven uitleggen waarom de regels zijn zoals ze zijn. Alleen op die manier kun je de mensen motiveren’, zegt Van de Putte. En waar het te ingewikkeld wordt, zal men het de mensen makkelijker moeten maken. Als voorbeeld noemt Van de Putte de ministeriële oproep: vermijd drukke plaatsen. ‘Wat is nou een drukke plaats? Daarvoor zou je eigenlijk een druktemeter op internet moeten kunnen raadplegen, met een kleurcode hoe druk het is op het strand. En als het er te druk is, tips: je kunt ook hier- of daarnaartoe.’ Misschien, oppert Buijzen, hebben we in de communicatie wat te veel nadruk gelegd op het doodgaan, dat lot dat vooral de alleroudsten treft. Daardoor wordt het virus voor jongere generaties toch wat meer een ver-van-het-bedshow. Terwijl toch duidelijk is dat de ziekte voor jongeren allerminst het griepje is dat activisten er graag van maken: ruim 14 duizend leden telt de Facebookgroep ‘Coronapatiënten met langdurige klachten’ inmiddels. Vaak zijn dat jongere ex-patiënten, met slopende klachten zoals extreme vermoeidheid, hoofdpijn, benauwdheid en geheugenverlies. Buijzen verzet zich in elk geval tegen het beeld dat jongeren dwarsliggers zijn die zich nergens wat van aantrekken. Uit de voorlopige resultaten van een vragenlijstonderzoek dat ze in mei uitvoerde in Rotterdam, blijkt iets heel anders: jongeren zijn prima op de hoogte, en begaan met zowel hun eigen lot als dat van anderen. ‘Je moet alleen wel het gesprek met ze aangaan’, zegt Buijzen. ‘Maak het concreet en dichtbij. Vertel persoonlijke verhalen. En houd ze voor: een nieuwe lockdown, dat is het risico dat we nemen.’ Er moet worden nagedacht welk signaal voor welke groep handig is, zodat iedereen bij de les blijft’, vindt Heesterbeek. Want wat een wake-upcall is voor de een, is voor de ander misschien reden om zich nog eens lekker om te draaien. ‘Momenteel lijkt er weinig gerichte communicatie met een signaalfunctie, behalve de wekelijkse RIVM-cijfers en dat dashboard, waar de meeste mensen natuurlijk niet naar kijken.’ Uiteindelijk, zegt Heesterbeek, zit er maar één ding op: stapje voor stapje vooruit, op de tast de lockdown uit, terwijl de wake-upcalls ons wakker houden en de GGD’s de brandjes met contactonderzoek en quarantaines proberen te blussen. ‘Het antwoord is toch: een beroep doen op ieders verstand’, vindt Heesterbeek. ‘We mogen al veel meer dan tijdens de lockdown, maar dan moeten we ons wel verantwoord gedragen.’ (bron: VK)

In Amerika zijn voor de vierde dag op rij meer dan duizend sterfgevallen als gevolg van het coronavirus geteld. Het persbureau Reuters komt op basis van een eigen telling uit op 1019 doden. De dagen ervoor waren het er ruim 1100. Begin juni kwamen er ook vier dagen op rij 1000 overlijdens bij. Het aantal nieuwe sterfgevallen stijgt, maar is nog ver onder het niveau van april, toen er elke dag gemiddeld 2000 doden waren. In totaal zijn nu in het land van 330 miljoen inwoners 145.352 sterfgevallen bekend. Het aantal besmettingen stijgt met name fors in de zuidelijke staten Arizona, Californië, Texas en Florida. (bron: NOS)

Frontberichten

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA heeft luchtvaartmaatschappijen gewaarschuwd voor mankementen aan de Boeing 737 NG en 737 Classic. Als de vliegtuigen zeven dagen of langer achter elkaar stilstaan, kan op sommige onderdelen roestvorming ontstaan, wat kan leiden tot motorproblemen. De waarschuwing is gedaan nadat recent enkele meldingen waren binnengekomen over het uitvallen van motoren. Omdat door de coronacrisis vliegtuigen langer aan de grond staan, is het risico op deze problemen groter. Het gaat om tweeduizend toestellen die in gebruik zijn bij diverse luchtvaartmaatschappijen. Als de bedrijven deze problemen tegenkomen, moet het betreffende onderdeel worden vervangen voordat het vliegtuig weer in gebruik kan worden genomen. Boeing zegt dat het de luchtvaartmaatschappijen al op de hoogte heeft gebracht van de problemen. “Doordat vliegtuigen aan de grond staan of minder vaak worden gebruikt vanwege de COVID-19-pandemie, kunnen ze gevoeliger zijn voor corrosie”, meldt de vliegtuigbouwer in een toelichting.

De prijzen van goud en zilver naderen recordniveaus door de onzekere situatie rond het coronavirus en andere factoren. De spotprijs sloot deze week op $1.901,30 (1629,98) per troy ounce (31,103 gr). De zilverprijs bleef de laatste tijd wat achter bij die van goud, maar doet nu volop mee in de opmars. Een troy ounce zilver kost nu $22,71, de hoogste prijs sinds 2013. Het huidige niveau van de goudprijs is het hoogste in acht jaar. De recordstand van $1.921,41 van 6 september 2011 komt steeds meer in zicht. Volgens een analist van persbureau Reuters komt de opmars door de onzekerheden over de coronacrisis en gooit het Amerikaans-Chinese conflict extra olie op het vuur. China beval de sluiting van het Amerikaanse consulaat in Chengdu, nadat de VS een Chinees consulaat in Houston had gesloten. In onzekere tijden zoeken beleggers naar veilige havens en doen edelmetalen het doorgaans goed. Dat effect wordt versterkt door de zwakke positie van de dollar.

De Rabobank heeft deze week aangifte gedaan van een miljoenenfraude, bevestigt de bank zaterdag na berichtgeving van RTV Noord. De bank zou voor circa 1 mln zijn opgelicht. Eerder deze week maakte de politie Noord-Nederland bekend dat een financiële instelling aangifte had gedaan van oplichting en valsheid in geschrifte. Dit blijkt de Rabobank te zijn. De Rabobank verstrekte een ondernemerskrediet van bijna €1 mln aan een bedrijf in Noord-Nederland voor de ontwikkeling van verwarmingssystemen. Deze onderneming zou op grote schaal fraude hebben gepleegd. De politie deed in verband met deze zaak de afgelopen week invallen in Groningen en Drenthe.

Bij oliewinningbedrijf Schlumberger, waarvan een van de vier hoofdkantoren in Den Haag staat, verdwijnt een kwart van de arbeidsplaatsen. Het gaat om 21.000 van de 85.000 banen. Dat heeft het bedrijf bekendgemaakt bij de presentatie van de cijfers over het tweede kwartaal. Schlumberger boekte de voorbije drie maanden een verlies van $3,4 mrd (2,9 mrd), op een omzet van $5,4 mrd. Het kwartaal ervoor dook het bedrijf ook al diep in het rood. Het bestuur wil daarom een op de vier arbeidsplaatsen schrappen. Hoeveel ontslagen er in Nederland vallen, is niet duidelijk. Het bedrijf heeft voor het massaontslag een bedrag gereserveerd van ruim $1 mrd. De verwachting is dat het merendeel hiervan al in de tweede helft van dit jaar gebruikt wordt. De oliesector heeft zwaar te lijden door de coronacrisis. De vraag naar olie is sterk teruggelopen door de lockdownmaatregelen die in veel landen zijn ingevoerd. Schlumberger-topman Olivier Le Peuch spreekt dan ook van “het meest uitdagende kwartaal in de laatste decennia”. (bron: nu.nl)

Overwegingen

De aandelenbeurzen in New York sloten donderdag dik in de min. Nieuwe gegevens over de Amerikaanse arbeidsmarkt toonden dat het economisch herstel meer stokt dan werd verwacht. Technologieaandelen gingen in de uitverkoop. De Dow-Jonesindex sloot 350 punten lager: 1,3%. De breed samengestelde S&P 500 werd 1,2% lager gezet, op 3253 punten. Techbeurs Nasdaq leverde 2,3% in. De DJIA sloot deze week af op -0,68% en de Nasdaq 100 op -0,94% bij een dalende $ t/o €. (bron: DFT)

In zijn column op DDS doet Frits Bosch interessante uitspraken. Zo schrijft hij Het liberale verhaal, het marktdenken, die VVD mentaliteit: het is over de datum. We snakken naar iets anders. Het is tijd voor een optimistischer en vrolijker verhaal. En als ik zeg: ‘het gaat om de zorg en het onderwijs’, dan wordt gezegd, ‘nee, het gaat om het systeem, de grote bedrijven”. Hoe kijken we tegen deze uitspraak aan? Zoals altijd: eerst de feiten te beginnen met het marktsysteem. De mondiaal rijksten zijn de laatste 20 jaar nog veel rijker geworden. In 2000 bezaten de 15 rijksten, volgens het blad Forbes, $350 mrd. Dat is gemiddeld $23,3 mrd per persoon. In 2018 is dat vermogen gegroeid tot $1.000 mrd, dat is $66,7 mrd per persoon. In 18 jaar tijd zijn de superrijken drie keer zo rijk geworden. Waardoor kunnen deze mensen zo over-the-top rijk worden? Het komt door het marktsysteem waarin wij leven. Laat je vermogen op de beurs voor je werken. Het verband tussen ‘zweetdruppels’ (arbeid), inkomen en vermogen is door IT, globalisering en marktmechanisme goeddeels verloren gegaan. De inkomensverschillen zijn steeds groter geworden. De top 1% vangt 27% van de groei van het totale inkomen en het wordt snel meer. Het kapitalisme dreigt uit z’n kracht te groeien en steeds onrechtvaardiger te worden. Dit is een ontwikkeling die vele economen onderkennen. Het marktsysteem werkt, maar het systeem wordt bedreigd door zichzelf. Het is nog niet gelukt om het systeem van vrije marktmechanisme, effectief aan banden te leggen om een rechtvaardiger uitkomst te genereren. De decadentie neemt toe. De VVD heeft naar mijn mening steeds ‘de grote bedrijven’ laten prevaleren. Overigens zonder resultaat, want Unilever is vertrokken, Shell lijkt dit voorbeeld te volgen. “De helft van de grote bedrijven denkt na over een vertrek uit Nederland. Ze maken zich namelijk zorgen over ons ondernemingsklimaat” (KPMG). Mark Rutte heeft steeds welvaart boven welzijn geplaatst. Maar ‘de macht breken van het marktdenken’ zal niet zo gauw lukken. Het marktsysteem staat aan de basis van onze hele maatschappij en het is tot op heden het meest rechtvaardige systeem dat er bestaat. Socialisme en communisme zijn in de historie uitvoerig geprobeerd, maar telkens heeft het geleid tot ultieme onrechtvaardigheid, achterstelling, onderdrukking en grootschalige moord. Maar wat wil je nu met 17,4 miljoen mensen ‘op dat hele kleine stukje aarde’ met een enorme voetafdruk, gaande naar 22 miljoen over een paar jaar. De hele zaak wordt qua regelgeving dichtgetimmerd en het individu wordt ingekaderd en monddood gemaakt. Nederland gaat steeds meer naar een totalitaire samenleving.

De waarden waarop de koersvorming op de aandelenkoersen tot stand komen is veranderd. Daarvoor zijn wel redenen aan te geven: de waarde van ons geld is fors gedevalueerd, alleen dat komt niet aan de oppervlakte door het huidige systeem van zwevende wisselkoersen. Alhoewel ‘vroeger’ niet altijd beter was, was het leven voor velen wel simpeler en transparanter. In veel zaken wisten we waar wij aan toe waren: je had een vaste baan met een vast salaris. Lonen en pensioenen werden geïndexeerd. De rente was redelijk stabiel: 4% met de inflatiecorrectie. Als je 40 jaar voor je pensioen premie betaalde kreeg je op je 65-ste 70% van je laatst verdiende salaris (later werd dat het midden-salaris). Wetten en regels waren toen voor de burger eenvoudiger en begrijpelijker. We kregen een koelkast, een autootje, aardgas en vakantie in het buitenland. Die tijd is helemaal voorbij. Hoeveel pensioen mensen krijgen na hun pensionering hangt af van de rendementen die gemaakt worden met de pensioenreserves, of lonen en pensioenen worden geïndexeerd hangt af van de ‘markt’. Pensioenen worden jaarlijks variabel en of er een koppeling met de koopkracht komt, ik kan het U niet vertellen. Wat is geld nog waard, wat de markt er voor geeft en rente op je spaargeld is nog maar €0,01 per jaar voor €100. Onze spaargelden en de opgebouwde pensioenreserves worden door de monetaire autoriteiten, ECB en DNB, opgeofferd aan het systeem van het neoliberalisme: het kapitalisme en het functioneren van de markt. Aan dat systeem een sociaal/maatschappelijke onderbouwing. Daar gebeurt het vandaag de dag allemaal: alles commercieel, alles geld, alles markt. Een jaar of 8 geleden heeft de toenmalige voorzitter van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, zijn ziel en zaligheid in dienst gesteld van het liberale denken. En dat hebben we geweten. In bovenstaand artikel van Frits Bosch worden de gevolgen ervan in beeld gebracht. Geld werd ontdaan van zijn waarde, rentes werden gratis, negatief tot bijna gratis. De geldmarkten werden overstroomd met geld, waaraan geen behoefte was. Ook als corona niet was gekomen waren we toch in een economische krimp terecht gekomen, dat heeft gratis geld niet kunnen voorkomen. Vroeger kenden we een begrip dat we noemden ‘vertrouwen in geld’, nog eerder kenden we zilver muntgeld, dat de waarde van de munt had, maar dat lijkt ‘verleden tijd’. Er is zoveel geld op de markt dat de prijsvorming op de effectenmarkten niet meer de waarden van de fondsen vertegenwoordigt, b.v. een koers/winst verhouding, maar verwachtingen, lucht dus. We zien momenteel wekelijks bedrijven dalende omzetten en resultaten bekendmaken en ontslagen aankondigen, maar de koersen op de aandelenbeurzen blijven stijgen omdat er veel teveel geld beschikbaar is om mee te speculeren. Vandaag de dag bestaat nog maar 5% echte beleggers de andere 95% zijn (dag)handelaren en software op de mainframes van de banken en handelaren. Die laatste groep doen alleen maar korte termijntransacties. Dat devalueert sterk de waarde die van oudsher werd toegekend aan de koersvorming op de effectenbeurzen. Dat baart mij zorgen want wat zijn die waarden nu echt nog waard. Als er een kapitaalvernietiging optreedt zal dat een ineenstorting van de beurzen tot gevolg hebben. Dat betekent dat, om het monetaire stelsel overeind te houden, de centrale banken steeds meer geld in de markten moeten pompen, maar daarmee wordt het geld waardeloos en dat kan een hyper-inflatie veroorzaken.

Oplichting in optima forma tot in de hoogste rangen

Ik besteed aandacht aan deze oplichting in Duitsland, omdat het een internationale uitstraling heeft en typisch een geval is dat past in het neoliberale denken van onze politieke en financieel/monetaire leiders. Hans Nauta schrijft daarover in Trouw. Het begon met €1,9 mrd die ‘kwijt’ was. Dit bedrag stond wel op de balans van het Duitse betalingsbedrijf Wirecard, maar het geld is er nooit echt geweest. Na die opzienbarende onthulling vorige maand moest Wirecard het faillissement aanvragen. Sindsdien wordt het fraudedossier almaar dikker. Deze week kwam er nog eens €3,2 mrd aan oneerlijk verkregen leningen bij. Topman Markus Braun van Wirecard is voor de tweede maal in korte tijd gearresteerd. Ook raakt het boekhoudschandaal de Duitse politiek. Wirecard was de oogappel van de Duitse fintech-sector, als aanbieder van digitale betalingsdiensten en werkgever van 5800 mensen. Bondskanselier Angela Merkel had het bedrijf vorig jaar september nog warm aanbevolen tijdens een bezoek aan China, meldt de Amerikaanse zakenkrant Wall Street Journal. Ook al waren haar topambtenaren op de hoogte van mogelijke misstanden bij het bedrijf. Bestuursvoorzitter Braun werd vorige maand al gearresteerd op verdenking van fraude en marktmanipulatie, maar kwam op borgtocht vrij. Hij wordt ook verdacht van handel met voorkennis: vlak voor de faillissementsaanvraag zou hij voor miljoenen euro’s aan aandelen Wirecard hebben verkocht. Deze week werd hij samen met de voormalige financiële topman en het voormalige hoofd boekhouding opgepakt. Volgens de openbaar aanklager in München besloot dit drietal in 2015 om de boeken te vervalsen. Het verliesmakende Wirecard werd opeens winstgevend en daardoor aantrekkelijker voor klanten, investeerders en andere geldschieters. Wetende dat een kwart van de bezittingen – die €1,9 mrd – in werkelijkheid niet bestond, haalden de verdachten voor €3,2 mrd aan leningen binnen. Ook zorgden ze goed voor hun persoonlijke bankrekeningen. Naast Duitse en Japanse banken leenden ABN Amro en ING geld aan Wirecard, meldde persbureau Bloomberg, elk zo’n €180 of €200 mln. De Nederlandse Vereniging van Effectenbezitters vindt dat de banken steken hebben laten vallen. Ook omdat de Financial Times vorig jaar al onthulde dat het goed mis was bij Wirecard. Wirecard leverde betaaldiensten over de hele wereld. Bijvoorbeeld aan luchtvaartmaatschappij KLM. Naar eigen zeggen verzorgde Wirecard het complete betalingssysteem op de KLM-websites in veel landen in Europa en daarbuiten. Ook regelde Wirecard voor KLM de digitale verbinding met een Indiase bank, om zo betalingen te kunnen verwerken in India. KLM reageert niet op de vraag wat het faillissement van Wirecard in de praktijk voor de maatschappij betekent. De val van Wirecard raakt ook de Duitse politiek. Had de toezichthouder niet veel eerder moeten ingrijpen? De Duitse minister van financiën Olaf Scholz wist al 17 maanden geleden van mogelijke marktmanipulatie door Wirecard. De Duitse financiële waakhond BaFin informeerde hem daarover, schreef Bloomberg. Scholz reageerde deze maand dat hij veranderingen wil doorvoeren bij de toezichthouder, omdat het toezicht tekort schoot. Ook duikt het Bundesrechnungshof in de zaak. Deze onderzoeksautoriteit van de overheid wil weten waarom BaFin niet heeft opgetreden na signalen van mogelijke fraude. Wat is hier nu de positie van de Duitse minister van Financiën? De waakhond BaFin waarschuwt de minister in februari 2019 al voor malversatie bij Wirecard, maar de minister laat Merkel, een half jaar later, in China beveelt het bedrijf nog aan. En nu is het bedrijf failliet als gevolg van gepleegde fraude op grote schaal. En nu verdedigt de minister zich met zijn uitspraak dat de waakhond tekortgeschoten was in het gevoerde toezicht. Ik denk dat het de allerhoogste tijd wordt dat de minister de verantwoordelijk neemt voor zijn niet-adequaat handelen en zelf opstapt.
©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 24 juli 2020; week 30: AEX 563,95; Bel20 3.435,43; CAC40 4.956,43; DAX30 12.838,06; FTSE 100 6.123,82; SMI 10.214,21; RTS (Rusland) 1255,98; SXXP (Stoxx Europe 600) 367,29; DJIA 26.469,89; NY-Nasdaq 100 10.483,13; Nikkei 22.751,61; Hang Seng 24.705,33; All Ords 6.148,00; SSEC 3.196,77; €/$1,1656; BTC/USD $9.695,06; 1 troy ounce goud $1.901,30, dat is €52.405,21 per kilo; 3 maands Euribor -0,448%; 1 weeks -0,521%; 1 mnds -0,513%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,319%; 10 jaar VS 0,5823%; 10 jaar Belgische Staat -0,16%; 10 jaar Duitse Staat -0,443%; 10 jaar Franse Staat -0,14%; 10 jaar VK 0,151%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,497%; 10 jaar Japan 0,0118%; Spanje 0,356%; 10 jaar Italië 1,001%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,504.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden flat tot licht dalend, beleggers worden onrustiger over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS nog steeds toeneemt en voor de slechte prognoses voor de komende tijd, de stijgende werkloosheid, een recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. Ook de dalende dollarkoers trekt de aandacht. De goudprijs steeg fors door en noteert net > $1900. De rentetarieven noteerden flat. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,325%; Duitsland -0,022%; Nederland -0,012%; Frankrijk 0,511%; Japan 0,5694%; GB 0,659%; Canada 0,9862%; Spanje 1,153%; VS 1,2444%; Italië 1,946%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,519%; Nederland -0,617%; Zwitserland -0,63%; Denemarken -0,519%; België -0,535%; Frankrijk -0,513%; Spanje -0,207%; Japan -0,125%; VK -0,093%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.