UPDATE 25-12-2021/613 Prikspijt en wappie zijn de woorden van 2021

Prettige Kerstdagen en een Gelukkig en Gezond 2022

Ik open deze Kerstblog met een beschouwing over de grote ravage die corona veroorzaakt. Hoe ernstig is de omikron-variant voor ons? Veel weten we daar nog niet over en berichten uit het buitenland zijn niet altijd eenduidig. Wat we wel weten is dat de alfa-variant meer ziekteverschijnselen had dan de delta-variant. Mensen die met delta werden besmet waren daar zelden echt ziek van, velen waren, net als bij een griepje, na een week weer op de been. 1½% van de alle personen, gevaccineerden en ongevaccineerden, kwamen in het ziekenhuis terecht en maar tientallen, van de 550 mensen die per dag overlijden, werden geregistreerd als corona-gerelateerd. Wat mij wel aanspreekt is het bericht van Lareb dat zich in Nederland 17.000 gevaccineerde vrouwen hebben gemeld met menstruatieklachten, zie elders in dit blog. Deskundigen herkennen die hormoonstoringen niet als bijwerkingen van vaccinaties en ontkennen dat er mutaties in het dna zouden kunnen hebben plaatsgevonden. Het grote probleem van corona is de massaliteit. Als er per week 100.000 mensen, geregistreerd en on-geregistreerd, met corona worden besmet worden er daarvan 1.500 opgenomen in ziekenhuizen. Onze zorginstellingen zijn daarop niet ingericht en zeker de IC-afdelingen niet. Die aantallen zijn te groot en veroorzaken wachtlijsten voor patiënten die dringend behandeld moeten worden vanuit andere afdelingen (kanker, hart- en bloedvaten) en die daardoor sterven. Volgens het CBS sterven er de laatste tijd wekelijks 1.000 mensen aan ‘oversterfte’, waarvan nog niet kan worden aangegeven waaraan. Tevens is er een groot verschil in data van mensen die gestorven zijn aan corona. Het RIVM rapporteert 10.000 doden per jaar en de overheid 20.000. Hoe kan zoiets. Verder maak ik mij zorgen over bijwerken die vaccinaties en boosters kunnen veroorzaken op de kortere en langere termijn. De overheid en de medische deskundigen veroorzaken een hype ‘nu iedereen zo snel mogelijk laten vaccineren en boosteren’ op basis van het gegeven dat de vaccins zijn goedgekeurd. Maar zijn die wel veilig, gezien de korte tijd dat ze zijn getest? Hoe erg was het als mensen worden besmet? Voor ziekenhuizen een probleem, maar voor 98% van hen in ieder geval minder. De hele lockdown is er in feite alleen maar om de zorg beheersbaar te houden. Het voordeel van besmet raken is dat die mensen daarna natuurlijke antistoffen hebben en die zijn stabieler dan de kunstmatige van de vaccins. Ik hoop dat we achteraf niet tot de conclusie moeten komen dat het een commercieel project is geweest waar alleen de pharmaceutische industrie optimaal van heeft geprofiteerd.

Zondag was de VVD coryfee Hans Wiegel, vice-ministerpresident in het kabinet van Agt-Wiegel (1977-1981) en partijleider van de VVD, Kamerlid en fractievoorzitter van de VVD in de 2e Kamer en senator, te gast bij WNL op Zondag bij Rick Nieman. Hij sprak heldere taal over de toekomst van een kabinet Rutte IV: het sneuvelt onderweg en daarna verdwijnt Rutte uit de Nederlandse politiek. De politieke panelen verschuiven en dat wordt zichtbaar volgend jaar bij de Gemeenteraadsverkiezingen en in 2023 bij de verkiezingen van Provinciale Staten en daardoor indirect in de Eerste Kamer.

De poten onder de stoel van Mark Rutte worden in de media doorgezaagd en terecht. Ik lees steeds meer artikelen waarin harde kritiek wordt geuit op het coalitieakkoord en de wijze waarop Mark Rutte als onbekwaam wordt neergezet om de grote problemen, en dan bedoel ik niet alleen corona, aan te pakken en uit te voeren. Daarom blijf ik bij mijn al eerder uitgesproken verwachting dat zodra Rutte in de spiegel naar zichzelf kijkt, hij tot de conclusie zal komen dat hij moet accepteren dat hij zich moet terugtrekken uit de Nederlandse politiek. Daar is het wachten op!!

Opiniepagina’s in de dagbladen bieden de laatste weken een coeur van informatie over wat er leeft in de samenleving en hoe er wordt gekeken naar de samenleving van vandaag en die van morgen en overmorgen. Van de duurzame doelen komt weinig terecht als leerlingen het bestaande economische verdienmodel aangeboden krijgen. Laat ze meedenken over een andere aanpak, met andere waarden, daag ze uit om complexe vraagstukken op te lossen, suggereren Mark Boode, Marije van Bommel en Marlise Achterbergh van Teachers for Climate in Trouw. Het regeerakkoord van Rutte IV benoemt het belang van voldoende vakmensen voor het realiseren van een ambitieus klimaatbeleid. Maar de voorgestelde maatregelen zijn een herhaling van zetten en bekrachtigen een onderwijssysteem dat juist níét in staat bleek zich aan te passen aan duurzame ontwikkeling. De eerste valkuil waarin de nieuwe regering trapt is dat ze duurzame ontwikkeling reduceert tot enkel bestrijding van de mondiale opwarming. Dat gaat eraan voorbij dat de opwarming het gevolg is van ons huidige economische verdienmodel, dat zelf weer gevolgen heeft voor het klimaat, en daarmee voor de zoetwatervoorraden en de voedselzekerheid van miljoenen mensen, wat weer grote invloed heeft op migratie en gewapende conflicten. De tweede valkuil is dat Rutte IV onvoldoende overdenkt welke normen en waarden ten grondslag liggen aan ons economische systeem. Als die niet veranderen, heeft duurzame politiek namelijk geen toekomst. Het klaarstomen van kinderen voor duurzame ontwikkeling betekent ten eerste: hen inzicht geven in de mondiale samenhang van de keuzes die wij maken, en in de gevolgen hiervan. Om leerlingen in dit complexe veld van elkaar beïnvloedende factoren wegwijs te maken, moeten zij al op school gewend raken aan het oplossen van complexe vraagstukken. Dit kan door vakken in samenhang te onderwijzen, dus vakoverstijgend en bij voorkeur met een directe link naar vraagstukken in de schoolomgeving. Huidige normen en waarden mogen ter discussie worden gesteld om te komen tot een nieuwe mindset: planetair burgerschap. Het kabinet vraagt ook om meer aandacht voor ethiek door het vak burgerschap. Maar het geven van burgerschap ‘door daartoe bevoegde docenten’ suggereert een nieuw vak waarbij de overheid bepaalt welke normen en waarden moeten worden aangeleerd. Dit zijn twee denkfouten. Burgerschap mag niet los gezien worden van de vakken waarin het in praktijk moet worden gebracht. Ethiek hoort integraal onderdeel te zijn van élk vak en kan het beste gegeven worden door de vakdocenten die thuis zijn in de ethische vraagstukken van hun vakgebied. Het resultaat moet zijn dat scholieren en studenten de huidige normen en waarden kunnen inruilen voor nieuwe. Om te komen tot nieuwe normen en waarden is een open gesprek met leerlingen nodig: hoe willen jullie dat de nieuwe wereld eruit ziet en welke rol willen jullie daarin spelen? Het verbeelden van een gewenste toekomst wordt dan een belangrijke vaardigheid, net als leren van de natuur. Inzichten uit de klimaatcrisis, de Black Lives Matter-beweging en de #MeToo-discussie horen ook in het leerproces meegenomen te worden. Zo kunnen we een nieuwe duurzame ethiek ontwikkelen. Een voordeel van deze aanpak is dat het vak van docent geherwaardeerd wordt. Docenten krijgen een grotere invloed op de inhoud, de didactiek, op doorlopende onderwijsvernieuwing en de inrichting van de school-omgeving. Scholieren en studenten krijgen de kans hun onzekerheden (door klimaatcrisis, corona, studieschuld en gebrek aan woonruimte) via persoonlijke verdieping en eigen keuzes om te zetten in handelingsperspectief. Wij zijn blij dat het nieuwe regeerakkoord inzet op ‘meer zeggenschap voor schoolleiders, docenten, ouders en leerlingen’. Maar datzelfde akkoord pleit voor strenger toezicht op naleving van het (conservatieve) wettelijk curriculum, voor het laatst vastgesteld in 2007. Daarbij worden scholen gefinancierd op basis van het aantal leerlingen. Profilering gaat zo weer boven inhoudelijke vernieuwing, met onderlinge concurrentie om docenten en de beste leerlingen tot gevolg. Zo riskeren we een volgende onmogelijke top-down onderwijsvernieuwing. Wij hopen daarom dat de beloofde inspraak ook geldt voor het maken van het onderwijsbeleid. (bron: Trouw)

Demissionair premier Rutte denkt dat de formatie mede zo lang heeft geduurd door de afwezigheid van de koning. “Niet dat het opeens drie maanden korter duurt als je hem terugbrengt, maar het zou wel helpen”, zegt de demissionaire premier in De Telegraaf. Rutte erkent verder dat de boostercampagne eerder had kunnen beginnen en dat de maatregelen in november te mager waren. Ondanks de zelfkritiek zal Nederland in het nieuwe kabinet geen compleet andere Rutte zien. “Als een soort slang je huid afwerpen, daar geloof ik helemaal niet in”, aldus Rutte. (bron: NOS) Een opmerkelijk interview van de demissionaire premier, waarin hij tracht zijn eigen straatje schoon te vegen. De informatieperiode heeft veel te lang geduurd. Wij politici missen kennelijk de wijsheid om stappen te zetten die noodzakelijk zijn om een daadkrachtige regering op de rails te zetten. Dus moet de koning de regie maar weer gaan nemen. En steeds maar weer dat sorry, sorry, sorry. Dan zet Rutte een stap terug naar 2 september 2013 toen hij in de H.J. Schoo lezing zei Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert. ‘Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ Geen vergezichten dus! Nu zegt hij de ‘oude Rutte van 10 jaar Rutte-doctrine’ met de enorme chaos die hij heeft teweeggebracht op velerlei terrein, doordat hij geen leiding geeft, geen visie heeft en het vermogen mist om te gaan met complexe materie, maken hem tot een ‘onmogelijke premier’ voor de nieuwe generatie. Het enige waarvoor hij een dikke voldoende krijgt is zijn spreekvaardigheid: hij spreekt als Brugman. Maar dat is onvoldoende om een land in transitie te leiden. Frank Kalshoven schrijft in de VK over het coalitieakkoord van VVD, D66, CDA en CU en dat viel niet mee. De samenvattende zin: het is een wonderlijk mengsel van detailgeneuzel, geldsmijterij, hervormingsangst, wegkijken en beleidsmatig onvermogen.

Algemeen

Het kabinet legt opeens daadkracht aan de dag met een harde lockdown. Maar als het gaat om een visie op een toekomst waarin we moeten leren leven met corona, blijft het stil. Breaking News bij The New York Times (NYT) op 18 december 2021: ‘Nederland tot half januari in lockdown, de heftigste reactie tot nu toe in Europa op de omikron-variant.’ Sukkelt Nederland doorgaans achter doortastender landen aan als het gaat om het invoeren van coronamaatregelen, nu lopen we opeens voorop.

Premier Mark Rutte deed zaterdagavond zijn best de internationale verschillen te bagatelliseren en wees op Denemarken, waar vorige week de scholen al werden gesloten, en andere Europese landen die zich opmaken voor nieuwe beperkingen. Dat neemt niet weg dat het kabinet onder druk van de omikron-variant een vlucht naar voren maakt. ‘Uit voorzorg,’ benadrukte Rutte tot twee keer toe, ‘en vanuit het voorzorgsbeginsel.’ Dat schrijft voor dat de overheid bij ernstig gevaar aan de veilige kant van de besluitvorming gaat zitten. In een recente evaluatie van de corona-aanpak door KPMG krijgt het kabinet juist het verwijt dit beginsel te hebben veronachtzaamd. Zo luisterde het kabinet naar de roep vanuit de samenleving om versoepelingen, ‘met mogelijkerwijs uiteindelijk negatieve langdurige gevolgen voor een groot deel van de bevolking.’ Te snel versoepelen, te laat ingrijpen – zo laat de meest gehoorde kritiek zich samenvatten. De gang van zaken in de laatste paar dagen wijst erop dat de betrokken partijen zich dat aantrekken. OMT-voorzitter Jaap van Dissel erkende afgelopen week al in Nieuwsuur dat de voornaamste kabinetsadviseurs in deze pandemie vaak met een iets te roze bril naar de nabije toekomst keken. Door nu eens uit te gaan van het ergste – een scenario waarbij omikron zeker zo ziekmakend is als de deltavariant, met mogelijk (veel) meer ziekenhuisopnames dan in de eerste golf – willen het OMT en de regering niet weer in die valkuil trappen. Van Dissel, Rutte en ook Hugo de Jonge, voor wie het in principe zijn laatste coronapersconferentie was als minister van Volksgezondheid, hamerden op de noodzaak van een snelle boostercampagne. Tegelijkertijd wrongen ze zich in bochten bij het pareren van kritiek op de trage start van de nieuwe prikcampagne. Ook landen die daarmee een stuk verder zijn gevorderd hebben beperkingen ingevoerd of sorteren daar op voor, luidde het verweer. Het voorbije najaar negeerde het kabinet oproepen van onder andere de PvdA om steviger in te grijpen zodat een kerstlockdown vermeden kon worden. Premier Rutte ontkende op de persconferentie van zaterdag dat het mede daaraan is te wijten dat de ziekenhuizen nu nog kampen met drukte door de huidige, nog door de deltavariant gedomineerde coronagolf.

Onbevredigend was ook het antwoord van De Jonge op de vraag wat nu het lange-termijnperspectief is. Hij kwam niet verder dan een betoog waarin boosteren centraal stond en zei dat in het voorjaar vaccins mogelijk zijn aangepast aan de omikronvariant, waardoor ze effectiever kunnen zijn. Dat geeft geen uitsluitsel over de al veel vaker gestelde vraag hoe de samenleving in de toekomst om kan gaan met een virus dat van geen wijken weet. Het is ook al niet geruststellend dat het nieuwe coalitieakkoord een schamele drie alinea’s wijdt aan de coronacrisis. Nederland is teruggevallen in een lockdown die alleen effectief kan zijn als de bevolking bereid is tot medewerking. Dat maakt een duidelijke langetermijnvisie op deze pandemie noodzakelijk.(bron: Parool) De diagnose deel ik. Het corona-beleid van het demissionaire kabinet Rutte III blijft steken bij een onvoldoende. Het is veel te lang een hap-snap beleid geweest gegrond op veel te optimistische aannames, ook van de specialisten van het OMT en het RIVM. Iedereen denkt in modellen die zijn opgebouwd uit aannames, verwachtingen dus. In dit geval steeds weer op te optimistische verwachtingen, waardoor steeds weer korte termijn besluiten werden genomen. ‘Over drie of vier weken, kijken we weer waar we dan staan’. Het virus laat zich niet sturen en al zeker niet door de kunstmatige antistoffen van de vaccinaties en mogelijk ook niet van de boosters. Maar wat er wel had kunnen gebeuren was structurele maatregelen nemen over logistieke zaken. Dat is 2 jaar lang een rommeltje geweest, waarmee geld is verloren. Als er binnenkort een onderzoek door de Kamer ingesteld gaat worden naar het handelen van VWS, als de Jonge vertrokken is, zal blijken dat het daar een complete chaos is geweest waarmee veel geld is verdwenen. Geld ook van ons burgers en onze kinderen.

De Europese Unie gaat de meer dan 12.000 brievenbusfirma’s in Nederland stevig doorlichten. Op straffe van torenhoge boetes moeten zij straks de fiscus inzicht geven in zowel hun belastingaangifte als hun activiteiten. Dat staat in een voorstel dat de Europese Commissie aan het Europees Parlement en de lidstaten stuurt. Brussel wil op die manier een eind maken aan jaarlijks €20 mrd verlies aan belastinginkomsten, waarvan ruwweg de helft aan (lege) brievenbusfirma’s in Nederland valt toe te schrijven. Nederland staat al jaren bekend als internationale hulpdienst voor belastingontwijking. Samen met Luxemburg is ons land goed voor wereldwijd de helft van wat het IMF ‘spookinvesteringen’ noemt. Hoewel het de bedoeling is de hele sector tegen het licht te houden, richt Brussel zich allereerst op bedrijven met veel grensoverschrijdende activiteiten en vrijwel geen personeel. Al hun gegevens komen in een databank die voor elke Europese belastingdienst toegankelijk is, en daarna gaat het – zeker bij de ‘lege brievenbussen’ – massaal blauwe enveloppen regenen. ,,Bono, the Stones, Ronaldo en Shakira hebben geen beste dag”, reageert PvdA-Europarlementariër en belastingspecialist Paul Tang. Ook zij hebben hun financiële belangen in Amsterdam en Luxemburg ondergebracht. (bron: AD)

De Democratische senator Joe Manchin zegt dat hij het Build Back Better-plan van president Biden niet zal steunen. De senator uit West Virginia kan het plan naar eigen zeggen niet aan zijn kiezers uitleggen. Manchins steun is cruciaal voor een meerderheid in de Senaat voor het plan voor $2 biljoen aan investeringen in onder meer sociale zekerheid, sociale woningbouw en duurzame energie. Daarom heeft het Witte Huis er maandenlang met Manchin over onderhandeld.

Corona, omikron, besmettingen

De omikronvariant van het virus verspreidt zich razendsnel, in Zuid-Afrika én daarbuiten. Maar ook sneller dan de deltavariant? En worden mensen zieker? Wetenschappers speuren naar antwoorden. Die vragen stelt Johan van Heerde in Trouw. Duizenden wetenschappers over de hele wereld speuren naar het antwoord op die ene vraag: hoe gevaarlijk is omikron, de nieuwe variant van het coronavirus? Het is alsof al die virologen, microbiologen en modelleurs samen een heel grote puzzel leggen, maar dan zonder het voorbeeld te kennen. Iedere dag komen er enkele puzzelstukjes bij, als er weer een paar gegevens naar buiten komen. De puzzel is grofweg op te delen in drie stukken: wetenschappers proberen uit te vinden hoe besmettelijk omikron is, vergeleken met eerdere varianten. Een andere vraag is: lukt het de omikronvariant om immuniteit opgedaan door infectie of vaccinatie te omzeilen? En experts zoeken uit of deze variant mensen erger ziek maakt, of juist niet. Complicerende factor: men kan niet wachten tot de puzzel is gelegd. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waarschuwde daarom deze week, bij monde van voorzitter Tedros Ghebreyesus: “Omikron kan een grote impact hebben op het verloop van de pandemie. Als landen wachten tot ziekenhuizen vollopen, dan is het te laat.” De eerste inzichten over omikron leiden tot zorgen bij wetenschappers. De variant grijpt namelijk snel om zich heen, zoveel is duidelijk. Inmiddels zijn in Nederland nog maar een beperkt aantal gevallen bekend; slechts 6 mensen geen enkele link met zuidelijk Afrika, zij hebben het virus hier dus opgelopen. In Zuid-Afrika waar de variant met opvallend veel (49) mutaties vorige maand werd ontdekt, is er al sprake van een vierde golf. Het aantal besmettingen neemt er sneller toe dan ooit, en dat terwijl een groot deel van de bevolking immuniteit heeft opgebouwd door vooral een eerdere infectie en soms door vaccinatie. Ook buiten Zuid-Afrika zet men zich schrap. In Groot-Brittannië bijvoorbeeld verdubbelt het aantal meldingen van de omikronvariant iedere twee tot drie dagen. Dat is buitengewoon snel in een land waar een andere heel besmettelijke variant, namelijk delta, ook flink rondgaat, constateren wetenschappers daar. De Britse gezondheidsautoriteit gaf een onheilspellend vooruitzicht: ‘Binnen twee tot vier weken worden minstens 50% van de corona-gevallen veroorzaakt door de nieuwe omikronvariant.’ Dat zou betekenen dat omikron inderdaad besmettelijker is dan delta en deze nieuwe variant de oude zal verdringen. Viroloog Marion Koopmans zei deze week op tv dat de eerste signalen hier inderdaad op duiden maar dat het te vroeg is om nu al harde conclusies te trekken. Wat zegt het over onze immuniteit dat de omikronvariant overal opduikt en inmiddels al in zo’n zestig landen is vastgesteld? Het antwoord is dat de variant vermoedelijk in staat is om een deel van de beschermingslaag tegen het corona-virus, die is opgebouwd door infectie of vaccinatie, te ontwijken. Daarvoor zijn al aanwijzingen. Een studie uit Zuid-Afrika bijvoorbeeld, waaruit blijkt dat vrij veel mensen die positief testen al eerder covid hebben gehad. Betrokken wetenschappers suggereren dat een vorige corona-infectie slechts half zoveel bescherming biedt tegen deze nieuwe variant als tegen de huidige dominante deltavariant. In diverse laboratoriumproeven is de omikronvariant al losgelaten op bloed of cellen van mensen die zijn gevaccineerd. De uitkomsten van deze eerste studies, die nog niet zijn gecontroleerd door andere wetenschappers, wijzen erop dat de bescherming na vaccinatie of infectie afneemt bij deze nieuwe variant. Maar tegelijkertijd zijn er aanwijzingen dat een extra vaccinatie helpt, en de huidige vaccins dus wel een effect hebben op omikron. Alex Sigal, een van de onderzoekers in Zuid-Afrika, schreef op Twitter: ‘Dit was beter dan ik had verwacht van omikron. […] Het feit dat de ontsnapping onvolledig is betekent dat het een beheersbaar probleem is.’ Belangrijk om te realiseren is dat het menselijk immuunsysteem veelzijdig is, zei WHO-expert Soumya Swaminathan in reactie op deze studies. Naast antistoffen, waar deze eerste onderzoeken zich op richten, ontstaat er na infectie of vaccinatie ook cellulaire immuniteit die mensen beschermt tegen ernstige ziekte. Voor een stukje geruststelling klampen veel mensen zich vast aan die ene uitspraak van een Zuid-Afrikaanse arts, toen omikron net was ontdekt. Haar patiënten werden niet heel ziek en dat leek haar goed nieuws. Maar is deze variant inderdaad een mildere versie? Het duurt waarschijnlijk weken voordat er een adequaat antwoord is op deze vraag. De signalen vanuit Zuid-Afrika ogen inderdaad niet ongunstig. Artsen blijven benadrukken dat er geen tekenen zijn dat deze variant mensen ernstiger ziek maakt. De eerste data suggereren dat juist minder mensen bij deze variant met ernstige ziekte kampen vergeleken met eerdere golven. Deze aanwijzingen zijn gebaseerd op relatief kleine aantallen patiënten waarvan niet bekend is of ze gevaccineerd waren of al eens hersteld. En met een relatief jonge bevolking is Zuid-Afrika lastig te vergelijken met bijvoorbeeld Nederland. Ter indicatie: Hier is bijna 25% van de inwoners ouder dan 60, in Zuid-Afrika nog geen 10%. Het is volgens de WHO daarom wachten op gegevens over de impact van omikron onder kwetsbare groepen, zoals ouderen. Experts hameren er ondertussen op niet teveel hoop te putten uit de suggestie dat omikron wellicht een mildere variant van het virus is. Door de mogelijke hoge mate van besmettelijkheid vormt de variant alsnog een groot risico voor de samenleving. Een klein percentage zieken op een enorm aantal besmette personen kan namelijk alsnog tot problemen leiden in de zorg. (bron: Trouw) Veel wijzer ben ik niet geworden, want het is maar de vraag of de reacties bij besmetting met omikron hier, dezelfde zullen zijn dan de eerste bevindingen in Zuid-Afrika? Een ander onderzoek gaat ervan uit dat omikron de delta-variant gaat wegdrukken in een ijltempo, gesproken wordt in enige weken, en dat het inderdaad veel besmettelijker variant is. De grootste zorg is hoe groot de druk op de zorg dan zal worden. Bij het schrijven van dit blog is de situatie afwachtend. Uit Engeland kwamen positieve berichten, dat omikron niet zo duivels zou zijn dan eerder werd gevreesd. Maar het RIVM verzwaarde op Kerstavond met onmiddellijke ingang de quartaineregels (elders daarover meer).

De bescherming die vaccins bieden tegen besmetting met de omikron-variant is zonder booster vier tot vijf keer zo laag als tegen de deltavariant. Dat zei Jaap van Dissel in zijn technische briefing in de Tweede Kamer. Uit laboratoriumanalyses blijkt dat van de mensen die met omikron zijn besmet 85% volledig is gevaccineerd. Bij de deltavariant is dat 62%. Van Dissel zegt dat bij de deltavariant het effect door vaccinaties vooral bij 70-plussers is teruggelopen tot net boven de 50%.Opvallend is dat het Janssen-vaccin na verloop van tijd juist effectiever lijkt te worden. In het Kamerdebat over de lockdown zeggen verschillende partijen dat ze een langetermijnvisie van het kabinet missen.”De lange weg van lockdowns en steunpakketten is onhoudbaar”, zei CDA-Kamerlid Van den Berg. Ook Kuiken (PvdA) zei dat ze een visie “gruwelijk mist”. SP-woordvoerder Hijink vroeg zich af of Nederland een lockdown is “ingerommeld” door de beperkte zorgcapaciteit en de trage boostercampagne .”Het boosteren is sowieso te laat gestart”, zei ook VVD-Kamerlid De Vries. PVV-Kamerlid Agema noemt de sluiting van winkels een “paniekmaatregel” die volgens haar niet werkt. (bron: NOS)

Oostenrijk heeft 4 landen, Nederland, Noorwegen, Denemarken en Groot-Brittanië, als ‘virusvariantgebied’ aangewezen. Mensen uit die landen moeten eerst 10 dagen in quarantaine bij aankomst in Oostenrijk. De quarantaine kan na een negatieve test op de vijfde dag worden opgeheven. De regel is 24 december ingaan en gaat gelden voor iedereen, dus ook voor mensen die volledig gevaccineerd zijn en al een boosterprik hebben gehad. (bron: NOS)

Bijwerkingencentrum Lareb heeft tot 1 december 17.000 meldingen ontvangen van menstruatiestoornissen na vaccinatie. Onderzocht wordt of het inderdaad om een bijwerking van de vaccins gaat. De meldingen lopen uiteen van verlate of hevige menstruatie tot tussentijds bloedverlies, ook na de menopauze. Lareb zegt dat vaccinatie het immuunsysteem activeert, wat bijvoorbeeld kan leiden tot hormoonschommelingen. Dat gebeurt ook bij infecties, ziekten en stress. Relatief veel meldingen komen van vrouwen die het Janssen-vaccin hebben gehad. Lareb kan niet uitsluiten dat er ook valse meldingen zijn gedaan. Zonder al te veel twijfels nam ze het vaccin, maar sinds de tweede prik in juli heeft de 20-jarige Iris last van zware menstruatieklachten. “Het zijn hele heftige bloedingen, die stoppen dan maximaal voor een week en daarna begint het hele riedeltje weer opnieuw. En dat al vijf maanden lang”, vertelt ze. Vervelend, maar onschuldig en het komt vaker voor, zeggen deskundigen. En er is geen enkele aanleiding om te denken dat dit kan leiden tot vruchtbaarheidsproblemen. Volgens Lareb is het bovendien nog te vroeg om te zeggen of een verstoorde cyclus echt een bijwerking is van de coronavaccins, daarvoor is meer onderzoek nodig. Toch zijn verhalen over verstoorde menstruaties en de invloed die dat volgens sociale media zou hebben op vruchtbaarheid voor veel jongeren juist een van de redenen om het vaccin niet (opnieuw) te nemen. Ook Iris is angstig. “Ik heb een heel grote kinderwens en ben toch wel bang dat het vaccin iets gedaan heeft met mijn vruchtbaarheid.” En zij is niet de enige met zorgen. (bron: NOS) Al in een eerdere fase, deden berichten hierover in de zogenaamde fake-media de ronde, maar deskundigen namen de meldingen niet serieus. Nu wordt gesteld dat de cyclus zich na verloop van tijd weer gaat herstellen.

Huisgenoten en nauwe contacten van mensen die besmet zijn met corona krijgen voortaan een quarantaine-advies van 10 dagen, ook als ze zijn gevaccineerd of corona hebben gehad. Tot nu toe hoefde een quarantaine dan niet. Het RIVM verzwaart de quarantaineregels vanwege de omikron-variant. Wel mag de quarantaine bij een negatieve PCR-test, op dag 5 na het laatste contact met de besmette persoon, nog steeds worden beëindigd. Voor alle huisgenoten en nauwe contacten geldt verder dat zij tot 10 dagen na het laatste contact grote groepen en kwetsbaren moeten mijden. (bron: NOS)

Informatie-ontwikkelingen

Sezgin Cihangir schrijft een artikel in Trouw over de stelling dat onder Rutte het vertrouwen in het bestuur niet zal terugkrijgen, citaten uit zijn betoog: Vertrouwen in de overheid is het fundament van elke geciviliseerde samenleving. Zonder dit vertrouwen zullen de burgers het beleid niet volgen, de autoriteiten niet gehoorzamen, minder bereid zijn belasting te betalen en vaker in opstand komen. Als de overheid niets doet aan het herstel van dat vertrouwen, zullen opstanden steeds frequenter, harder en massaler worden. In een interview in de Volkskrant bespreekt hoogleraar staatsrecht Wim Voermans hoe de ‘Rutte-doctrine’ in de afgelopen tien jaar ons vertrouwen in de democratie stelselmatig heeft ondermijnd. Door bijvoorbeeld de Tweede Kamer steeds informatie te ontzeggen, zelfs toen hij in de parlementaire enquête over de toeslagenaffaire verhoord werd. De manier waarop het coronabeleid al vanaf het begin wordt uitgevoerd, tot aan deze laatste buitenproportionele lockdown, de kwestie ‘functie elders’, de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en de Pandora-aandelen van Wopke Hoekstra zijn de gebeurtenissen die het sterkste het beeld van een niet-transparante en onbetrouwbare overheid versterken. Wij moeten niet onderschatten hoe onderdrukt mensen zich voelen in dit coronatijdperk, waarbij 2G- en 3G-beleidsmaatregelen aangekondigd worden en binnen een week tijd van code oranje naar code rood wordt overgeschakeld. Mensen zijn niet zeker of ze nog volwaardig deel kunnen nemen aan de samenleving waartoe ze tot voor kort zonder meer behoorden. De dreiging van sociale uitsluiting leidt tot angst voor wat er komen gaat. Volgens sociaal psycholoog Lotte van Dillen in een podcast van De Nieuwe Wereld kan juist deze angst het vertrouwen ondermijnen. De angst en de dreiging van uitsluiting en onderdrukking werken als een katalysator voor het alsmaar dalende vertrouwen in de overheid. De groep mensen die de overheid wantrouwt, wordt steeds groter. Deze burgers worden ook hardnekkiger in hun overtuigingen: ze verliezen hun vertrouwen in de wetenschap en de experts. Ze voelen zich weggezet, gemarginaliseerd, gedwongen tot het nemen van een vaccin. Nederland was ooit een ongekend tolerant land. Het was, ondanks Hans Janmaat en de 80er en 90er jaren, een vrije, vreedzame en rustige samenleving. De verzorgingsstaat vierde hoogtij ondanks dat het neoliberalisme net in gang was gezet. De onderklasse en migranten konden relatief veel rekenen op een betrouwbare overheid. Praktijken als de toeslagenaffaire waren ver te zoeken. Het was goed gesteld met de geheugens van onze leiders als Ruud Lubbers en Wim Kok, die een natuurlijk aura van staatshoofden hadden. In het Nederland van nu is de overheid een onzichtbaar, onbetrouwbaar bureaucratisch monster geworden. Dagelijks lezen we in de krant over Kafkaëske taferelen. We worden geregeerd door een minister-president die zich als een kameleon met gemak aan elke politieke verandering aanpast en doet alsof hij het geheugen van een goudvis heeft. Nu het hem politiek opportuun lijkt, is hij al van mening veranderd over het 2G- of 3G- beleid. Kijk maar even terug naar het online VVD congres. Wonderlijk hoe hij ook hiermee wegkomt. De formatie heeft idioot lang geduurd. Ondertussen gaat de onderklasse (en steeds vaker ook de middenklasse) gebukt onder te hoge huizenprijzen, gebrek aan betaalbare huurwoningen en exorbitant hoge energieprijzen. Voor goed onderwijs moeten de meeste ouders uitwijken naar commerciële bijlesinstituten en voor goede gezondheidszorg moeten burgers naar particuliere klinieken. De tweedeling in de samenleving, de haves en de havenots, lijkt voltooid. Geen van de heersende politieke partijen lijkt hier echt de ernst van in te zien. Ook het nieuwe regeerakkoord biedt helaas weinig perspectief op een rechtvaardig, sociaal en solidair Nederland. ‘Vooruitkijken naar de toekomst’ onder het Rutte-bewind, dat doe ik met lede ogen. (bron: Trouw)

Mark Rutte vraagt als kabinetsformateur het Centraal Planbureau om het regeerakkoord toch nu al door te rekenen. Bij de presentatie van het akkoord vorige week was de coalitie dat niet van plan. De ambitieuze plannen zouden door de nieuwe ministersploeg eerst nog verder moeten worden uitgewerkt. Informateur Wouter Koolmees verwachtte dat de Kamer een doorrekening op zijn vroegst bij de voorjaarsnota kon verwachten. Maar daar nam de Tweede Kamer geen genoegen mee. SGP-fractieleider Kees van der Staaij diende een motie in om eerst een oordeel van het CPB over het akkoord te krijgen, voordat het Kamerdebat plaatsvindt. Dat is naar verwachting direct na het kerstreces. (bron: Trouw) En terecht heeft de Kamer die eis gesteld. Een volgende regering aan het werk zetten en dan geen idee hebben of er voldoende geld is om de beleidsvoornemens van de nieuwe ploeg uit te kunnen voeren. De truc om voor tientallen miljarden te gaan investeringen en dat te gaan financieren vanuit fondsen, die buiten de begroting vallen, moet worden doorgeprikt. Het lijkt erop dat Rutte IV wel ambitieuze plannen heeft en daarvoor de schatkist wagenwijd open wil zetten en over de uitvoering geen verantwoording wil afleggen. Het kan ook zo zijn dat formateur Rutte al oriërenterende gesprekken met kandidaat bewindslieden heeft gevoerd, die hem te verstaan hebben gegeven dat zij meer helderheid willen over de haalbaarheid van de plannen.

Het Planbureau voor de Leefomgeving vindt dat het nieuwe kabinet met het verhogen van de klimaatambities een veelbetekenende stap zet, maar doordat verschillende plannen nog wachten op uitwerking en onderbouwing, worden doelen voor 2030 mogelijk niet gehaald. In het coalitieakkoord is afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 55% teruggebracht te hebben ten opzichte van 1990. Uit voorzorg wordt de lat op 60% gelegd, om speling te hebben. Het PBL vindt het opvallend dat wordt gekeken naar nieuwe kerncentrales en adviseert alternatieven te vergelijken. (bron: NOS) We moeten ons wel blijven realiseren dat de bijdrage van ons land in de vervuiling van het klimaat slechts 0,06% bedraagt het het wereldprobleem. Natuurlijk moeten wij ons deel bijdragen, maar wij moeten ook niet als gekke henkie gedragen. Als de grote vervuilende landen hun verantwoording verschuiven naar de toekomst dan moeten wij ons realiseren dat Europa in zijn eentje dat probleem niet kan oplossen.

De Belastingdienst had nooit gebruik mogen maken van een fictief rendement bij de vermogensrendementsheffing ofwel ‘spaartaks’, heeft de Hoge Raad bepaald. De taks was in elk geval in ’17 en ’18 in strijd met de wet, zegt de rechter. De Belastingdienst gaat nu de aanslagen van de 60.000 belastingplichtigen die bezwaar heeft gemaakt tegen het fictieve rendement, opnieuw bezien uitgaand van het ware rendement. Afhankelijk van de omvang van het vermogen gaat de fiscus ervan uit dat een deel van het rendement gespaard wordt en een deel belegd. Maar bij de spaarders valt het rendement veel lager uit dan bij mensen die ook beleggen. (bron: NOS) Het forfaitaire rendement was van 2001 tot en met 2016 een vast percentage: 4%. De vermogensrendementsheffing kwam hiermee uit op 1,2%. Sinds 2017 wordt het fictieve rendement berekend op basis van een fictief rendement van 4%. Het verschil is erin gelegen dat als gevolg van het gewijzigde monetaire beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) het werkelijke rendement daalde onder de 4%. De in het jaar 2017 ingegane wettelijke regeling van het belasten van spaargeld en overig vermogen in box 3 van de inkomstenbelasting is, volgens de Hoge Raad in strijd met het ongestoord genot van eigendom en het discriminatieverbod in het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). De wettelijke regeling houdt kort gezegd in dat, afhankelijk van de omvang van het vermogen, verondersteld wordt dat een deel van dat vermogen gespaard en een deel belegd wordt (de zogenoemde ‘vermogensmix’). Voor beide vermogenselementen is wettelijk vastgelegd welk rendement men geacht wordt daarmee te behalen (het forfait). Daarbij wordt geen rekening gehouden met de werkelijke keuze van belastingplichtigen of het daadwerkelijke rendement. De Hoge Raad ziet zich genoodzaakt om adequate rechtsbescherming te bieden tegen de geconstateerde schending van fundamentele rechten. Vaststaat welk rendement de belanghebbende in deze zaak werkelijk heeft behaald. Dit is lager dan het op basis van de wet veronderstelde rendement. Daarom biedt de Hoge Raad rechtsherstel aan deze belastingplichtige door alleen over dat werkelijke rendement belasting te heffen. De uitspraak staat op rechtspraak.nl ECLI:NL:HR:2021:1963

Het demissionaire kabinet verlengt de coronasteunpakketten voor ondernemers nog zeker tot eind maart volgend jaar. Naast de loonsteun NOW en de TVL (Tegemoetkoming Vaste Lasten) komt er ook gerichte steun voor zelfstandigen en wordt er gekeken of het belastinguitstel verlengd wordt. In totaal wordt hier €4,4 mrd voor uitgetrokken. Werkgevers kunnen voor de maanden januari, februari en maart NOW aanvragen. Daarvoor moeten ze minstens 20% omzetverlies hebben in vergelijking met dezelfde periode 2 jaar geleden. De loonkosten worden voor maximaal 85% vergoed. Ook de salarissen van mensen met een flexibel contract vallen onder de regeling. Van de TVL kunnen ondernemers gebruikmaken als ze meer dan 30% omzetverlies lijden. Daarmee krijgen ze de vaste lasten vergoed met een maximum van €550.000 voor mkb-bedrijven en €600.000 voor grote bedrijven. De maatregel kost het kabinet €1,9 mrd. Voor zelfstandigen geldt sinds oktober weer de reguliere Bbz-bijstand, maar met versoepelde voorwaarden. Zo geldt er geen vermogenstoets en kan de steun met terugwerkende kracht worden aangevraagd. Ook die versoepelingen worden verlengd tot eind maart. Het belastinguitstel voor bedrijven was eerder al verlengd tot 31 januari, maar in januari wordt er gekeken of een verdere verlenging noodzakelijk is. De onbelaste reisvergoeding en de betaalpauze voor hypotheken lopen wel eind deze maand af. Daarnaast worden de regelingen voor afgelaste evenementen en amateursport voortgezet. Ook wordt er extra geld gereserveerd waarmee gemeenten ijsbanen en zwembaden kunnen ondersteunen. Die maatregelen kosten samen €80 mln. Voor de culturele sector trekt het kabinet nog €59,5 mln uit voor een specifiek steunpakket. Ook wordt er nog €25 mln vrijgemaakt voor leningen aan cultuurbedrijven. Dat kan nog tot het einde van het tweede kwartaal van volgend jaar. Aan het einde van het eerste kwartaal van volgend jaar wil het kabinet een langetermijnplan voor de steunpakketten presenteren. Ondertussen is het kabinet met nieuwe maatregelen gekomen nadat een aangescherpte lockdown op 19 december is ingegaan, zie hiervoor https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/12/21/kabinet-breidt-coronasteun-uit-na-directe-lockdown De vraag is hoelang er nog draagvlak is voor deze vorm van ondersteuning, die uiteindelijk door de belastingplichtigen moeten worden betaald (terugbetalingen van staatsleningen). Macro-economen zullen eerder stellen dat hier een een einde moet komen, micro-economen opteren voor geen sanering in de economie, economische groei in standhouden, financiering laten betalen door komende generaties. Lezers kennen mijn mening hier over. Na de laatste lange economische golf (`1950-2008) moet een grote opruiming plaatsvinden. De uitvoerders van het neoliberale beleid trachten, met alle hen ter beschikking staande mogelijkheden, grote hoeveelheden gratis geld fourneren door centrale banken waardoor er een enorme geldontwaarding plaatsvindt, te voorkomen dat het door hebzucht en egoïsme ontstane bezit (en macht) wordt vernietigd. Er moet een sanering komen om voor transitie van de oude economie (gedreven door fossiel) naar de nieuwe (duurzaam) en de herinrichting van de samenleving (onderwijs, bij- en omscholing, cybercriminaliteit, robotisering, privacy en veiligheid, wonen en zorg.

In Trouw schrijven Esther Lammers en Jeannine Julen over een gebrek aan urgentie van de arbeidsmarktparagraaf ten koste gaat van andere ambities. Hans Borstlap die als lid van de Raad van State jarenlang een belangrijk adviseur was op het gebied van het financieel en sociaaleconomisch beleid, stelt dat met forse investeringen en tomeloze ambities het nieuwe kabinet Rutte IV uitdagingen als de klimaatbelasting, de stikstofproblematiek en het woningtekort te lijf wil gaan. Maar van die grootse plannen komt niks terecht als ook de arbeidsmarkt niet grootschalig wordt hervormd, waarschuwt het voormalig lid van de Raad van State. “Ik mis urgentie op dit onderwerp”, zegt Borstlap. De economie staat voor een ‘enorm ingrijpende’ transformatie. Oude banen zullen verdwijnen en nieuwe ontstaan. “En daar komen nu ook de ambities van de nieuwe coalitie bovenop. Voor al deze plannen heb je meer mensen nodig; meer handen aan de bedden in de zorg, meer mensen voor de klas, in de bouw, de ict, en wie gaan al die zonnepanelen plaatsen? Er moeten meer mensen werken. En degenen die werken, moeten flexibeler en wendbaarder zijn. Je kunt niet meer denken dat je met een diploma veertig jaar in dezelfde baan blijft zitten.” Nederland telt zo’n 370.000 openstaande vacatures, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Tegenover elke 100 werklozen staan 126 nog te vervullen vacatures. Nooit eerder was de spanning op de arbeidsmarkt zo groot, ziet Borstlap. Hij noemt het dan ook ‘onbestaanbaar’ dat 250.000 Nederlanders zonder werk zitten en nog eens 750.000 mensen te weinig uren werken of het zelfs nalaten op zoek te gaan naar een baan.

Het nieuwe kabinet komt handen tekort om de vele ambities te verwezenlijken, maar Borstlap leest onvoldoende in het regeerakkoord terug hoe werklozen aan werk worden geholpen. “Ik vind dat we in dit land heel slordig met mensen omgaan”, constateert hij. “We denken dat als je mensen een uitkering geeft, ze zich maar koest moeten houden thuis op de bank. Maar werkloosheid is eigenlijk onaanvaardbaar. Het is slecht voor de mensen en slecht voor de economie. Het geld is er, en commitment ook. Dit is hét moment om deze groep weer aan het werk te krijgen.” Borstlap, ook oud-topambtenaar, nam op verzoek van scheidend minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) de obstakels van de Nederlandse arbeidsmarkt al onder de loep. Bijna twee jaar geleden pleitte hij met zijn commissie voor ingrijpende hervormingen. Kern van dit advies is dat vast en flexibel werk meer op elkaar moeten gaan lijken. Alle werkenden, in vaste dienst of niet, moeten dezelfde arbeidsrechten, sociale verzekeringen, dezelfde belasting en rechten op (bij-)scholing krijgen. Zzp’ers krijgen in dit plan een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering en het inhuren van flexkrachten is niet langer spotgoedkoop. Werklozen worden via de ‘loopbaanwinkel’ naar nieuw werk begeleid. En iedere Nederlander krijgt een vast studiebedrag, het zogeheten individuele leerrecht, om zich een leven lang te kunnen (bij-)scholen. Want, zegt Borstlap, scholing is essentieel voor de wendbaarheid van werkenden en economische groei. Zelfs werkgevers en vakbonden omarmden zijn advies in de Sociaal Economische Raad (SER). De bal lag voor het doel van de coalitiepartijen. Maar VVD, CDA, D66 en ChristenUnie schieten hem met dit akkoord nog niet in. Slechts ‘heel summier’ wordt de arbeidsmarkt aangestipt, constateert Borstlap. Voor hervormingen op de arbeidsmarkt trekken ze een schamele €500 mln uit, terwijl bezuinigingen van de afgelopen jaren voor, wat hij noemt, ‘achterstallig onderhoud’ zorgden. Toch vindt Borstlap het ‘bemoedigend’ dat Rutte IV de adviezen van zijn commissie en de Ser een ‘leidraad’ noemt voor toekomstige arbeidsmarkthervormingen. “Alleen ben ik er niet zeker van of dit kabinet zich realiseert dat wij een enorme wissel bepleiten in het arbeidsmarktbeleid. Ons advies gaat over arbeidsrechten, sociale zekerheid, belastingen en onderwijs, in samenhang met elkaar. Je kunt er niet even een paar leuke dingetjes uitpikken, en de rest vergeten. De arbeidsmarkt wordt in het coalitieakkoord routinematig en plichtmatig afgedaan. Je leest het enthousiasme, en het élan voor de andere hervormingen. En terecht. Maar je kunt die niet realiseren, als je niet ook de arbeidsmarkt hervormt.” (bron: Trouw) Terecht slaat Borstlap op de trom om aandacht te vragen voor dringende hervormingen van de arbeidsmarkt, niet alleen sociale maar ook samenhangende maatschappelijke zaken. Maar ja, dat is wat je van Rutte niet mag verwachten, zo een nieuwe aanpak is complex en kost geld en voor hem onbekend. Dus legt hij dat onder in zijn la.

Financieel/economische berichten

De Nederlandse economie wordt geremd door de nieuwe harde lockdown. Volgens ruwe berekeningen van De Nederlandsche Bank drukt een lockdown van een paar maanden de economische groei in 2022 naar 2,2%. .Zonder lockdown zou die groei ruim 3,6% zijn van 4,5% dit jaar. Waarschijnlijk zal de inflatie door de lockdown verder oplopen. Die lag in november op het hoogste niveau in 39 jaar. (bron: NOS)

Bij het plannen van nieuwe woningen en bedrijfspanden houdt de overheid te weinig rekening met overstromingsgevaar en andere risico’s. Ook is er te weinig oog voor schade aan het landschap, stelt het Planbureau voor de Leefomgeving. Als voorbeeld noemt het PBL bouwplannen in het veenweidegebied in het Groene Hart in Zuidplas. Daar is de bodem slap, waardoor op termijn verzakkingen kunnen ontstaan. Ook de natuur in het Groene Hart staat onder druk, vooral bij snelwegen. Bouwplannen in de Arnhemse uiterwaarden zijn volgens het PBL op korte termijn veilig, maar houden geen rekening met hogere waterniveaus in de toekomst. (bron: NOS)

Sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen

Influencers die informatie delen over beleggen houden zich lang niet altijd aan de regels. Dat zegt toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) na onderzoek naar 150 ‘finfluencers’. Finfluencers zijn niet altijd neutraal en transparant, zegt de AFM, bijvoorbeeld als ze adviseren een rekening te openen bij een bedrijf dat hen ervoor betaalt. Dat mag niet. Verder prijzen ze soms risicovolle en complexe producten aan. Volgers kunnen dan veel geld verliezen. Ook geven sommigen financieel advies in persoonlijke sessies. Daarvoor is een vergunning nodig. De meeste finfluencers hebben geen relevante opleiding gedaan. (bron: NOS)

De huizenprijzen voor bestaande woningen gingen in november met 20,1% omhoog, vergeleken met november 2020. Volgens het Kadaster en het CBS is dat een evenaring van het record uit februari 2000. In 2008 bedroeg de gemiddelde waarde van een woning €243.000, nu is die gestegen naar €419.000, een stijging van 72% in 13 jaar. In juni 2013 bereikten de huizenprijzen een dieptepunt. Sindsdien is er sprake van een stijgende trend. Vergeleken met het dieptepunt in 2013 zijn de huizen bijna 86% duurder geworden. (bron: NOS)

Ga niet akkoord met een soepelere winstbelasting. Die oproep doen 2 Kamerleden van de oppositie uit de Tweede Kamer, Henk Nijboer en Tom van der Lee, aan de senatoren. Een vreemde zaak. De coalitiepartijen in de Tweede Kamer stemmen voor een wet, die in flagrante tegenspraak is met het streven van het kabinet belastingontwijking terug te dringen, onder het mom van ‘je moet een coalitiegenoot ook wel eens iets gunnen’. Hoeveel gekker moet het nog worden voordat het volk massaal zijn vertrouwen in de politiek opzegt? Met veel bombarie dreigt wetgeving door de Tweede en Eerste Kamer geloodst te worden, voordat het demissionaire kabinet Rutte III aftreedt, die de belasting voor het meest winstgevende deel van het bedrijfsleven verlaagt. Terwijl we weten dat de wet niet werkt en misbruikt zal worden voor belastingontwijking. Dat terwijl dit demissionair kabinet zegt te strijden tegen belastingontwijking. En onze minister van Financiën, Wopke Hoekstra (CDA) pleitte voor belastingverhoging voor de meest winstgevende bedrijven, uit solidariteit met coronaverliezen. En de Tweede Kamer naar aanleiding van het toeslagenschandaal beloofde het kabinet scherper te gaan controleren op de kwaliteit van wetgeving. Het een zijn woorden en het ander daden. Niets van dit alles dreigt te gebeuren met het doorvoeren van de wijziging in de vennootschapsbelasting die volgend jaar moet ingaan. De eerste tariefschijf (waarbij 15% over behaalde winsten wordt geheven) wordt verlengd van €245.000 naar €395.000. Pas voor winsten boven dat laatste bedrag gaat het hogere tarief van 25% gelden. Het kabinet zegt hiermee het MKB te willen ontlasten om zo de Nederlandse economische groei en werkgelegenheid te stimuleren. Op papier lijkt dit een sympathieke besteding van jaarlijks €670 mln. In realiteit is dit weggegooid belastinggeld. Het ministerie van Financiën laat zelf weten dat slechts de 5% meest winstgevende midden- en kleinbedrijven profiteren. Maar ook multinationals liften op de belastingvoordelen mee, omdat zij over een groter deel van hun winst het lage tarief betalen. Er is geen hard bewijs dat dit cadeau effecten heeft op de economie en de werkgelegenheid stimuleert. Minstens zo kwalijk is dat deze schijfverlenging belastingontwijking uitlokt. Accountants en belastingadviseurs wijzen hun klanten nu al op de mogelijkheden. Bedrijven hoeven slechts hun activiteiten op te splitsen, zodat iedere afzonderlijke winstgevende activiteit onder de €395.000 blijft en in het lage tarief valt. Een bedrijf dat een half miljoen euro winst maakt, betaalt in de nieuwe situatie al €16.200 minder aan belasting. Dan gaan we nog uit van het rooskleurige scenario dat het zich niet gaat opknippen. Staatssecretaris Vijlbrief (D66) zelf erkent dat ontwijkingsconstructies opgezet gaan worden – het is een ‘waarheid als een koe’. Ook zijn ambtenaren geven in economisch vakblad ESB te kennen dat de wet een slecht idee is. Vijlbrief wil echter niet tornen aan een politieke afspraak en schuift de kwestie door naar een volgend kabinet. Ook minister Hoekstra doet niets om deze slechte wetgeving tegen te houden. Opmerkelijk, omdat hij in de verkiezingscampagne pleitte voor een verhoging van de winstbelasting voor de meest winstgevende bedrijven uit corona-solidariteit. Het deert hem kennelijk weinig dat het voorstel van zijn eigen ministerie indruist tegen deze belofte. Een voorstel van de PvdA en GroenLinks om dit onzalige wetsvoorstel af te schieten werd door een meerderheid verworpen. Kennelijk spelen coalitieafspraken over wie welk cadeautje aan welke achterban mag uitdelen nog altijd eerste viool. Politieke successen zijn dus nog altijd belangrijker dan de zo gepredikte dualistische bestuurscultuur en de kwaliteit van wetgeving. Dit alles is extra pijnlijk in het licht van het patroon van slechte wetgeving – denk aan de gewraakte stikstofaanpak en de toeslagenwetgeving. Opnieuw kijken een meerderheid van de Tweede Kamer en het kabinet weg. De politiek boet daarmee in aan geloofwaardigheid en de nieuwe bestuurscultuur verschrompelt tot een loze belofte. Deze week behandelde de Eerste Kamer het Belastingplan voor 2022. Wij doen daar een voorstel om deze wet alsnog van tafel te halen. Het is hoog tijd dat partijen stelling nemen tegen dit patroon van wetgeving. En samen werken aan een plan om de beoogde doelen – meer investeringen, werkgelegenheid, economische groei – op een effectievere manier te bereiken. (bron: Trouw) Dit artikel werd geschreven voor de behandeling in de Senaat en de presentatie van het regeerakkoord aan het Parlement. Moeten wij de politici van deze vier partijen opnieuw 4 jaar gedogen? Ik zeg NEE, maar wat is mijn stem waard?

Corona berichten

Aantal geregistreerde besmettingen op zondag bedraagt 12.220, het aantal opgenomen mensen in het ziekenhuis 1.714 plus 615 op de IC; maandag 9.450, 1.754, 595; dinsdag 13.331, 1.714, 609; woensdag 13.538, 1.674, 601; donderdag 12.517, 1.580, 565 en vrijdag 12.6219, 1.444 en 534.

Bij het RIVM zijn in week 50 94.864 positieve coronatesten gemeld, een daling van 19% ten opzichte van de 7 dagen ervoor. Ook is het aantal ziekenhuisopnames gedaald. Ten opzichte van week 49 zijn er 21% minder IC-opnames en 28% minder opnames op verpleegafdelingen. Op 6 december was het R-getal 0,88. De vraag is hoe dat de komende weken gaat vanwege de omikron-variant. Het RIVM denkt dat het aantal ziekenhuisopnames zal stijgen, mogelijk zelfs boven het beschikbare aantal bedden. (bron: NOS/RIVM) In week 51 zet die tendens door, maar de vraag is hoe de stand van zaken zal zijn op Oudejaarsdag?

Eyeliners

Van Rutte mag het Centraal Planbureau toch het regeerakkoord doorrekenen op de financiële gevolgen

Onder Rutte zal het vertrouwen niet terugkomen

Europa gruwt van belastingparadijs Nederland en zet jacht in op brievenbusfirma’s

Ook Eerste Kamer kritisch op eigen rol in toeslagenaffaire

10 miljard lopen andere EU-landen per jaar mis aan belastinginkomsten van bedrijven die op papier (brievenbusfirma’s) in Nederland gevestigd zijn

Nederlanders mogen Oostenrijk alleen nog maar in (onder andere voor wintersport) met 2 vaccins en een booster en een negatieve PCR-test

Wereldwijd liggen er nog 1.600 scheepswrakken op de zeebodem begraven

Nieuw Brits onderzoek duidt ook op minder ziekmakende omikronvariant

Spaartaks (vermogensrendementheffing box 3) deugt niet volgens Hoge Raad

De omikronvariant van het coronavirus verspreidt zich wel sneller, maar niet meer dan de deltavariant

Frontberichten

Werken naast een uitkering: als de situatie stabiel is, gaat het vaak goed. Maar verandert de situatie, dan liggen problemen al snel op de loer. Daar weet ook Jerry Allon inmiddels alles van. Een op het oog vrij onschuldig inschattingsfoutje maakt dat hij nu duizenden euro’s aan uitkeringsinstantie UWV moet terugbetalen. “Daarbij heb ik nog het geluk dat ik een goed netwerk om me heen heb, met mensen die me nu financieel steunen”, vertelt hij. “Had ik dat niet, dan had ik mijn huis moeten verkopen omdat ik de vaste lasten niet meer kan betalen.” Als veelbelovende jonge ING-medewerker kreeg Allon 12 jaar geleden te maken met een psychose. Werken zoals voorheen ging niet meer: hij werd voor 70% afgekeurd. Toch vond hij een nieuwe balans. Jaren werkte hij naast zijn Wia-uitkering in vaste dienst als docent aan de Hogeschool Utrecht. Door persoonlijke omstandigheden kwam daar vorig jaar verandering in: hij besloot verder te gaan als zzp’er. Omdat hij gedeeltelijk arbeidsongeschikt is, moet zijn salaris in feite binnen een bandbreedte blijven. Verdient hij minder dan €585 per maand, dan verzaakt hij zijn werkplicht. Als hij boven de €1170 per maand uitkomt, dan presteert hij in feite meer dan de keuringsarts van uitkeringsinstantie UWV voor mogelijk houdt. In dat geval ligt een herkeuring dus in de rede, waarbij de uitkomst kan zijn dat hij voor een geringer percentage wordt afgekeurd. Bij Allon is nu het eerste aan de orde. Bij de overgang van vaste baan naar zzp’er zakt hij tijdelijk onder die vereiste €585. “Ik dacht zelf dat ik er ruim boven zat”, licht hij toe. “Want ik verdiende in vier maanden tijd ruim €3000. Maar het UWV gaat uit van het belastbaar inkomen, niet van wat ik verdiend heb.” Anders gezegd: de kosten die Allon maakt om zijn bedrijf draaiende te houden, moeten er nog vanaf. Evenals de arbeidskorting. Dan blijft er €1900 over, een kleine €100 per maand minder dan de ondergrens waar hij aan moet voldoen. Allon zegt daar door het UWV niet op geattendeerd te zijn. “Maar ik ga zelf ook niet vrijuit: het is mijn plicht om kennis te nemen van de regels. Als ik die €384 die ik te weinig verdiend heb zou moeten bijbetalen, kon ik daar dan ook prima mee leven. En als het bedrag twee keer zo hoog werd bij wijze van boete, had je mij ook niet gehoord.” De werkelijkheid pakt echter een stuk desastreuzer uit. Zijn aanvullende uitkering zakt in één klap naar grofweg de helft van het minimumloon: zo’n €850 per maand, waar hij eerder op ruim €2000 kon rekenen. En dat geldt niet alleen voor de komende maanden, maar ook met terugwerkende kracht. Het UWV vordert voor de laatste vier maanden €5500 terug. “Dat is dus het veertienvoudige van die €384 die ik tekort kwam. Dan denk ik: is dat nou proportioneel?” Het UWV neemt Allon daarbij weinig kwalijk. “Ze vonden het daar ook erg vervelend, maar zeggen niet anders te kunnen.” Wel maakt hij zich kwaad over de politiek. “Er is voor de wet blijkbaar geen enkel verschil tussen de werkplicht volledig aan je laars lappen en na ruim tien jaar met een Wia-uitkering een keer een fout maken.” Het UWV heeft Allon toegezegd om nog eens naar zijn specifieke situatie te kijken. De wet, zo benadrukt een woordvoerder, is zo ingericht dat werken zo veel mogelijk loont. “Hoe meer iemand zijn mogelijkheden om te werken benut, hoe gunstiger de rekenregel is die wordt toegepast”, legt hij uit. Maar de keerzijde is dat een terugval dus ook gevolgen heeft, aldus de UWV-woordvoerder. “Wanneer inkomsten omlaag gaan, kun je in een ongunstigere rekenregel terecht komen, met als gevolg dat zowel je inkomsten als uitkering lager uitvallen. Wij begrijpen dat het heel vervelend is als dit je persoonlijk raakt, Dit zijn de gevolgen van de wet en regelgeving, zoals de wetgever dat, in al haar wijsheid, heeft bepaald en door het Parlement is goedgekeurd. Hoe wijs zijn onze Kamerleden of hoe onwijs zijn de juristen die regels op deze wijze redigeren? De huidige bureaucratie ten voeten uit!

De Eerste Kamer heeft steken laten vallen bij het controleren van het beleid dat uiteindelijk leidde tot de toeslagenaffaire. Dat concludeert een onderzoekscommissie van Eerste Kamerleden. De Senaat controleerde de wetgeving wel, maar had daarbij “onvoldoende aandacht voor de punten die er, achteraf gezien, het meest toe deden”, staat in de zelfevaluatie. Volgens het rapport gaat het daarbij onder meer om “zorgen rondom wat tegenwoordig benoemd wordt als ‘doenvermogen’ van ouders” en de problemen bij de Belastingdienst. Er werden zorgen geuit, maar als puntje bij paaltje kwam kregen wetsvoorstellen “het voordeel van de twijfel”. Dat leidde ertoe dat de nadruk lag op fraudebestrijding en bezuinigingen “en veel minder op het menselijke aspect”. De Senaat kreeg signalen dat het misging bij de Belastingdienst, maar daarop volgde amper actie, schrijft de commissie. Zo kwamen brieven van burgers binnen over de complexiteit van het toeslagensysteem. Een ander voorbeeld dat de onderzoekers noemen, was een rapport van de Nationale Ombudsman dat “de ontdekking van de toeslagenaffaire in gang heeft gezet”. Dat rapport was de Eerste Kamer niet toegezonden, maar werd wel besproken in de media en de Tweede Kamer. De Eerste Kamer is niet het eerste gremium dat de hand in eigen boezem steekt in de kinderopvangtoeslagenaffaire. Bijna een jaar geleden trad het kabinet af na een snoeihard rapport van een parlementaire ondervragingscommissie. En de Tweede Kamer, de rechtspraak en de Raad van State zeiden eerder al dat ze in de affaire fouten hebben gemaakt. (bron: NOS) De Werkgroep zelfevaluatie naar aanleiding van het rapport “Ongekend onrecht” van de Eerste Kamer heeft op 21 december 2021 het rapport zelfevaluatie naar aanleiding van de toeslagenaffaire (2003-2019) (EK, A met bijlage) uitgebracht. De werkgroep heeft de behandeling van toeslagenwetgeving door de Eerste Kamer in de jaren 2003-2019 geëvalueerd. Daarnaast is bekeken in hoeverre de Eerste Kamer signalen van misstanden heeft ontvangen en opgepakt. De werkgroep heeft het onderzoek begeleid en is daarvoor viermaal bijeengekomen. Op 13 april 2021 is op voorstel van het lid Recourt (PvdA) de werkgroep zelfevaluatie naar aanleiding van het rapport “Ongekend onrecht” van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag ingesteld. De werkgroep bestaat uit de leden Recourt (PvdA), De Boer (GroenLinks), Otten (Fractie-Otten), Sent (PvdA) (op 6 oktober 2021 opgevolgd door Vos), Geerdink (VVD), Van Kesteren (CDA) (op 5 oktober 2021 opgevolgd door Essers) en Karimi (GroenLinks). Tekst van het rapport te downloaden op https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20211221/brief_aan_de_voorzitter_van_de_2/meta

Overwegingen

De huizenprijzen blijven stijgen. Het regeerakkoord bevat nauwelijks maatregelen om daar iets aan te doen, schrijft Hanne Obbink in Trouw. Opnieuw tikt de stijging van de huizenprijzen een record aan. Die prijzen lagen in november 20,1% hoger dan in dezelfde maand vorig jaar, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Iets dergelijks is de afgelopen 25 jaar één keer eerder voorgekomen, in februari 2000. Nieuws? Nauwelijks. De stijging houdt al een paar jaar aan en tekenen dat die trend gaat keren zijn er niet. Of het zouden de heel voorzichtige signalen moeten zijn dat de rente de komende tijd misschien weleens kan gaan stijgen; de lage rente is een belangrijke aanjager van de huizenprijzen. Ook de partijen die het regeerakkoord hebben geschreven, zullen niet verrast zijn. Maar dat was kennelijk geen reden om in te grijpen met beleid om de huizenprijzen te temperen. De coalitie zet in op bouwen: 100.000 nieuwe woningen per jaar. Als de wetten van vraag en aanbod goed werkten op de woningmarkt, zou dat inderdaad de huizenprijzen drukken. Maar economen zijn het erover eens: zo werkt het slechts zeer ten dele. Er zijn ook fiscale maatregelen nodig. Die laat de nieuwe coalitie achterwege. Zo goed als, tenminste, want ze kondigt wel de afschaffing aan van de ‘jubelton’, de 100.000 euro die ouders belastingvrij aan hun kinderen mogen schenken voor het kopen van een huis. Dat kon ook bijna niet anders, na een vernietigende evaluatie afgelopen zomer: kinderen die een ton van hun ouders krijgen, blijken meer te bieden en jagen dus de huizenprijzen alleen maar op. Bovendien groeit de ongelijkheid tussen kinderen mét en zonder rijke ouders.

Maar de meest voor de hand liggende maatregel blijft de komende kabinetsperiode uit: het woord ‘hypotheekrenteaftrek’ wordt in het hele regeerakkoord precies nul keer genoemd. Dat is opmerkelijk. Juist nu de rente historisch laag staat – en de belastingaftrek ervan huizenkopers dus niet veel oplevert – kan die aftrek bijna pijnloos worden afgeschaft. Oók opvallend: vorige maand nog liet minister Wopke Hoekstra (financiën) de Tweede Kamer weten dat het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek een wens is van de Europese Commissie en ter sprake is gekomen als voorwaarde om in aanmerking te komen voor de miljardensteun uit het EU-coronaherstelfonds. Volgens de EU bevordert die aftrek hoge hypotheekschulden. Dat maakt de Nederlandse economie kwetsbaar. Maar voor de coalitie ligt het h-woord kennelijk nog steeds te gevoelig. Vooral de VVD-achterban begint al te steigeren als zelfs maar de eerste lettergrepen ervan uitgesproken worden. Niet zo vreemd is het daarom dat een veel ingrijpender idee om de huizenmarkt in balans te brengen eveneens doodgezwegen wordt: het voorstel van De Nederlandsche Bank om de waarde van de eigen woning te belasten als vermogen (in box 3). Dat brengt de koop- en de huurmarkt in evenwicht, remt de stijging van de huizenprijzen en heeft, mits stapsgewijs ingevoerd, geen grote gevolgen voor de koopkracht, rekende DNB afgelopen najaar voor. Een betere methode om de gemiddelde huizenbezitter op de kast te krijgen, is er niet, zo bleek uit de reacties. De boodschap van DNB dat de schade van zo’n ingreep bijna volledig wordt goedgemaakt door een lagere inkomstenbelasting, werd niet opgepikt – of doelbewust genegeerd. Daar gaat de politiek zich dus voorlopig niet aan branden. Zo gaat het vaker met voorstellen die huizenbezitters betreffen, merkte fiscaal econoom Bas Jacobs naar aanleiding van het DNB-voorstel op. DNB zei iets waar ‘alle economen het wel ongeveer mee eens zijn’, betoogde hij in De Volkskrant. “Dat wordt binnen de kortste keren opgeklopt, alsof het een volkomen radicaal waanidee is. Het voorstel is een dag nadat het is gelanceerd al zo dood als een pier.” Wie al een huis bezit, heeft weinig last van de stijgende prijzen. De aandrang om er iets aan te doen, is in de politiek daarom misschien gewoon niet groot genoeg. (bron: Trouw)

©2021 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 24 dec 2021, week 51: AEX 790,48; Bel 20 4.264,44; CAC40 7.106,15; DAX 15.756.31; FTSE 100 7.372,10; SMI 12.785,32; RTS (Rusland) 1.584,15; SXXP (Stoxx Europe) 482,51; DJIA 35.950,56; NY-Nasdaq 100 16.308,21; Nikkei 28.782,59; Hang Seng 23.236,17; All Ords 7.744,70; SSEC 3.618,05; €/$1.1319; BTC/USD (Bitcoin) $50.772,40; troy ounce goud $1.809,20, dat is €51.349,94 per kilo; 3 maands Euribor -0,587%; 1 weeks -0,579%; 1 mnds -0,621%; 10 jaar Duitse Staat -0,251%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,197%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,109%; 10 jaar Japan 0,0594%; 10 jaar Belgische Staat 0,107%; 10 jaar Franse Staat 0,12%; 10 jaar Spanje 0,514%; 10 jaar VK 0,847%; Italië 1,1%; 10 jaar VS 1,4935%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,894.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen varieerden deze week. De rentetarieven stegen fors. De euro-dollar-koers noteerde hoger. Ik heb geen verklaring voor de gestegen aandelenkoersen en de de rentetarieven. De bitcoin noteerde fors hoger. Het aantal corona-besmettingen daalden, maar bleven deze week te hoog, er werd opnieuw een lockdown voor 4 weken afgekondigd. De druk op de zorg kan gaan toenemen als gevolg van verwachte besmettingen van de omikron-variant. Ik voeg ook deze keer weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen stegen de tarieven: Zwitserland -0,086%; Duitsland 0,115%; Nederland 0,237%; Japan 0,6528%; Frankrijk 0,847%; VK 1,084%; Spanje 1,6735%; Canada 1,7539%; VS 1,907%; Italië 1,924%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,547%; Duitsland -0,522%; Nederland -0,505%; België -0,45%; Frankrijk -0,323%; Denemarken -0,274%; Spanje -0,202%; Japan -0,0909%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.