UPDATE 23032019/471 The end of May

Dit was de kop waarmee Daily Express opende op de vrijdagochtend na de nacht waarin Theresa May, de nu nog Britse premier, van de 27 EU-regeringsleiders te horen had gekregen wat zij, in al hun wijsheid (en dat is mogelijk wel niet zoveel) hadden besloten over de eindfase van de Brexit. Er kunnen twee betekenissen aan die vier veelzeggende woorden The end of May worden toegekend: ‘Het einde van het bewind May’ dan wel een verwijzing naar 22 mei, de datum waarop de Brexit in werking treedt, wanneer komende dinsdag het Lagerhuis over de Brexit-deal van May stemt en die ook goedkeurt. En dat laatste is nog maar zeer de vraag. Want wat gaat de speaker, de voorzitter, van het Lagerhuis, nu doen? Eerder had Bercow al laten weten dat de Brexit-deal alleen nog voor een derde keer in stemming kan worden gebracht als er “substantiële veranderingen” in het voorstel worden aangebracht. En dat lijkt het er op dit moment niet op. Verder is het nog maar de vraag of May nu wel een meerderheid van de parlementariërs achter haar Brexit-deal krijgt. In de media wordt gesuggereerd dat zij opnieuw 150 dwarsliggende parlementsleden met haar bekende aanpak van chantage, omkoping, dwang en duw- en trekwerk nog 150 nee-stemmers tracht over te halen voor een goedkeuring. Het is al bekend dat zij eerder al goedbetaalde baantjes had beloofd aan potentiële ‘nee’ stemmers voor een ‘ja’ stem. Kom je als premier daar in Engeland mee weg? Als het een ‘no-deal’ worden treedt die dan op 12 april in. De Britse premier Theresa May krijgt te maken met een paleisrevolutie, meldt de parlementair redacteur van The Sunday Times, Tim Shipman. Zeker elf ministers zijn van plan om haar af te zetten en een interim-premier aan te wijzen die de brexit verder moet afhandelen, twittert hij. Hij citeert een niet bij naam genoemde minister die over May zegt: “Het eind is nabij. Ze zal binnen tien dagen weg zijn.” Ook andere Britse kranten schrijven over een aanstaande ‘staatsgreep‘ om May aan de kant te schuiven. Als kandidaat om als interim het kabinet te gaan leiden wordt Mays vicepremier David Lidington genoemd. Lidington zelf ontkent uiteraard. “Ik heb grote bewondering voor de manier waarop ze haar werk doet”, zegt hij. Andere namen die vallen zijn die van milieu-minister Michael Gove en minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt. Ook minister van Financiën Hammond spreekt tegen dat ministers May aan de kant willen zetten. Het aanstellen van een nieuwe leider lost volgens hem de brexit-crisis niet op. Hij verdedigde opnieuw de brexit-overeenkomst die May eind vorig jaar met de Europese Unie sloot, ook al is die volgens hem niet volmaakt. Mocht dit akkoord komende week in het Lagerhuis opnieuw worden verworpen, dan moet het parlement volgens Hammond duidelijk maken wat het wél wil. Downing Street ontkent dat May kan worden overgehaald om plaats te maken. Onder normale omstandigheden was Theresa May allang afgetreden, concludeerde The Times al. Ze wordt gekenschetst als onhandig maar plichtsgetrouw in haar herhaalde pogingen om haar brexit-akkoord door het parlement te loodsen.

Blog 470

Ik had het onderwerp Klimaatdeal versus Rutte/Wiebes gesloten. Het optreden van premier Rutte was zo doorzichtig ‘VVD-verkiezingsrethoriek’ om de achterstand voor de vier coalitiepartijen in de peilingen voor de Eerste Kamer weg te werken, dat ik er zeker van was dat ik mijn stem aan die vier partijen en aan GL en de PvdA niet zou geven. Toch las ik in de Telegraaf dit artikel over de peiling van de Hond. De nieuwe klimaatdeal waar het kabinet en de coalitiepartijen de afgelopen week mee kwamen wordt door Nederlanders gezien als verkiezingsstunt. Meer dan 70% van de bevolking denkt dat de ommezwaai gebeurde, omdat de Statenverkiezingen op stapel staan. In de deal kondigden premier Rutte en minister Wiebes (Economische Zaken) aan dat ze bedrijven een hogere CO2-belasting willen laten betalen en dat de overheidsbelasting op de energierekening omlaag gaat. Daarnaast moeten sommige autoplannen van tafel. Het gaat om het extra verhogen van de motorrijtuigenbelasting en een nieuwe klimaattaks op autobezit. Een verhoging van accijns op diesel en benzine zit nog wel in het vat, evenals een andere klimaattaks van €350 die moet worden betaald bij het kopen van een nieuwe auto. De groene plannen werden eerder geopperd in het concept-klimaatakkoord waar het kabinet en de coalitiepartijen al maanden op kauwen. Sommige van die plannen willen VVD, CDA, D66 en CU dus aanpassen. Maar hoe ze dat precies willen gaan doen, vertellen ze pas na de verkiezingen. In het ochtendprogramma WNL op Zondag bestreed premier Rutte dat het een verkiezingsstunt was. Wel wilde de coalitie voorkomen dat er voor de stembusgang zou ’worden geshopt’ in de doorrekening van de plannen uit het klimaatakkoord. „Het draagvlak had deze week kapot kunnen gaan.” Uit de peiling van Maurice de Hond blijkt dat het gros van de kiezers wel denkt dat het een verkiezingsstunt betrof. De helft van de Nederlanders is blij met de aangepaste plannen, de andere helft niet. Van alle partijen staan D66’ers het hardst (91%) te juichen, gevolgd door GL (81%). PVV’ers (13%), FvD’ers (14%) en 50Plussers (26%) pruimen het juist niet. Het gros van de ondervraagden (59%) vindt het erg dat als ten behoeve van het klimaat de koopkracht daalt. En slechts 35% vindt dat Nederland voorop moet lopen bij het nemen van klimaatmaatregelen. Ruim 80% denkt dat het verleggen van de klimaatkosten naar het bedrijfsleven, alsnog door de burger betaald zal worden. Opvallend is dat kiezers die bij de VVD en het CDA zijn weggelopen een stuk minder enthousiast zijn over de klimaatplannen, dan de kiezers die bij deze twee partijen zijn blijven plakken. Bijna 70% van de mensen die de VVD de rug heeft toegekeerd vindt dat de coalitie nu GroenLinks-beleid aan het uitvoeren is. Bij het CDA is dat bijna 60%. [maar hieruit blijkt dat een groot deel van het volk niet door heeft dat zij de CO2-tax die de grote CO2-vervuilers moeten gaan betalen, dat weer terugkrijgen van de burgers die dat gaan betalen door een verhoging van de productenprijzen. In feite kost het de vervuilers dus niets. Maar Rutte is nog gemener door de opbrengst van de heffing ter beschikking te stellen aan het bedrijfsleven voor groene investeringen. En de groene investeringen, de energietransitie van de huishoudens, moet het volk zelf opbrengen]

Ik kom ook nog even terug op de fusiegesprekken tussen de twee Duitse grootbanken Deutsche Bank en Commerzbank. De beide banken verkeren beiden in zwaar weer. De Duitse regering, die in Commerzbank een belang heeft van 15%, overgehouden uit een eerdere reddingsoperatie, hecht veel waarde aan een samenwerking van deze twee banken. Een fusie, zo is de gedachte, kan één sterke bank voortbrengen die in staat moet zijn Duitse exportbedrijven te ondersteunen. Dat betekent wel dat de samenvoeging moet leiden tot een betere efficiëntie en 30.000 ontslagen in de personele sfeer. Daar zou de minister van Financiën Olaf Scholz geen overwegende problemen mee hebben. De vakbonden zijn daar fel op tegen. Kredietbeoordelaar Standard & Poor waarschuwt ervoor dat beide banken geen positieve ervaringen hebben eerdere fusies en overnames. Momenteel is de Britse bank HSBC de grootste bank in de EU met een assetwaarde van 2100, de Franse BNP Paribas is tweede met 1963. Deutsche Bank is de vierde met 1470, op de 23ste plaats staat Commerzbank met 452 (samen dus 1922, maar daarbij moet rekening worden gehouden dat door de toezichthouder zal worden geëist dat uit concurrentieoverwegingen bedrijfsonderdelen zullen moeten worden afgestoten). Voor de vergelijking ING is tiende met 846, 18de RABO met 602 en de ABNAmro 26ste met 390.

Ik heb in het vorige blog al aangekondigd dat de Italianen een deal zouden gaan sluiten met China over participatie in de Nieuwe Zijderoute met de aansluiting van de havenstad Triëst. Dit zeer tegen de zin van de VS en vooral Frankrijk en Duitsland. De Italianen verwachten met de hulp van Chinees geld en management de kosmopolitische havenstad weer terug te brengen als een centrum in de nieuwe wereld waar de machtsverhoudingen snel wisselen. Italië gaat als eerste G7 land deelnemen aan het gigantische infrastructuurproject “One belt, One road” waar Trump niet vrolijk van wordt. China verwerft met Triëst, met gunstige douanevoorwaarden en snelle handelsroutes naar het hart van Europa, en het Griekse Piraeus steunpunten voor de export naar de Europese Unie. Trump ziet de Chinese infiltratie in de Europese Unie als een bedreiging voor de Amerikaanse en potentieel ook als een militaire bedreiging. Washington heeft sterk ingezet te voorkomen dat de Italiaanse regering de deal zou gaan ondertekenen met president Xi Jinging. Tevergeefs, want vandaag werden de contracten getekend. ,,Italië heeft gewonnen en het Italiaanse bedrijfsleven heeft gewonnen.” Italiaanse en Chinese bedrijven tekenden tien deals. Een van de bedrijven die profiteert is Ansaldo, dat een contract tekende om turbines te maken. Ook zijn nog eens negentien overeenkomsten getekend door vertegenwoordigers van de landen. Die hebben betrekking op uiteenlopende zaken, zoals de aanpak van belastingontduiking en de Italiaanse fruitexport naar China. Wel hebben de Amerikanen weten te bereiken dat de naam van Huawei, de Chinese leider op het gebied van electronika, met naam en toenaam wordt genoemd in het verdrag dat getekend is. Dat betekent niet dat de Italianen niet met Huawei in zee gaan voor G5 projecten. KPN liet deze week weten dat zij wel met Huawei in zee willen gaan. Zondag gaf het VPRO-TV programma Buitenhof 15 minuten gratis zendtijd aan de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, de van geboorte 65-jarige Groninger Cornelis Piet (Pete) Hoekstra, Amerikaans politicus voor de Republikeinse Partij. Sinds 10 januari 2018 is hij ambassadeur in ons land. Zijn opdracht was Nederland te waarschuwen niet in zee te gaan met het Chinese tech-bedrijf Huawei voor de aanleg van een 5G-netwerk. Hij had kennelijk vanuit Washington de opdracht gekregen ons land erop te wijzen op de onacceptabele veiligheidsrisico’s, die dat met zich meebrengt. De vraag is of we de overstap naar supersnel internet kunnen maken zonder de Chinese tech-gigant? Is Huawei echt zo gevaarlijk? Of wordt Europa pion in de machtsstrijd tussen de VS en China? De realiteit is dat de VS grote achterstand hebben op de ontwikkeling van G5 en de Chinezen proberen hun voorsprong in de hele wereld te gelde te maken. Ik sluit helemaal niet uit dat met de super-intelligente hard- en software gespioneerd kan worden. Maar enkele uren daarvoor hoorde ik op WNL op Zondag Commodore Elanor Boekholt-O’Sullivan van het Defensie Cyber Commando zeggen dat onze systemen zo poreus zijn dat het technisch mogelijk is dat hackers de drinkwater- e/o de stroomvoorziening stilleggen. Zij is de eerste vrouwelijke cybergeneraal die vertelde over cybercommando’s en de digitale krijgsmacht.

De VS hebben geprobeerd hun EU-geallieerden af te houden van met Huawei in zee te gaan voor het ontwikkelen van 5G-netwerken en dit onder het voorwendsel van mogelijke spionage. Europa toont echter weinig animo om Huawei van concurrentie bij het 5G netwerk uit te sluiten. Uiteindelijk draaide zelfs Trump bij en wil nog enkel nog ‘een gezonde wedijver’. Maar toch stuurt hij Pete Hoekstra op ons af. Eerst even wat eraan vooraf is gegaan, citaten uit een interessant artikel op jdreport.com Nauwelijks was de top tussen de presidenten Xi Jinping en Donald Trump in Rio de Janeiro eind november 2018 bij de G20 afgelopen of Huawei Chief Financial Officer Meng Wanzhou werd op 1 december, op doorreis in Canada, op vraag van de Amerikaanse justitie aangehouden. Meng Wanzhou alias Sabrina Meng is de dochter van Huaweistichter Ren Zhengfei. Huawei verkoopt wereldwijd het meeste smartphones en ook qua telecomapparatuur heeft het Chinees bedrijf met 28% van wereldmarkt al een groter aandeel dan zijn westerse concurrenten. Deze dominantie dreigt in de toekomst nog sterker te worden met de nieuwe 5G-telecomnetwerken die er aan komen. Dit 5G is niet enkel 25 maal sneller dan 4G, maar zal naar verwachting een omwenteling veroorzaken in sectoren zoals transport, geneeskunde, het maakwerk tot in de slimme huiskamer toe. Er zijn immers meer verbindingen mogelijk per km², wat bijvoorbeeld bevorderlijk is voor de slimme steden. Door de snellere reactietijd (1 milliseconde i.p.v. 30 à 70 ms) worden eveneens operaties op afstand mogelijk. De New York Times merkt dan ook terecht op: ‘Het land dat 5G domineert, zal economisch, qua inlichtingen en op militair vlak een overwicht hebben voor een ruim deel van deze eeuw’. Al begin 2018 waarschuwde de VS ‘National Security Council’ dat de VS achterop hinkten. Volgens Deloitte heeft China sinds 2015 al $24 mrd meer uitgegeven aan 5G-ontwikkeling dan de VS. De Eurasia Group oordeelt dat China het voordeel zal hebben de eerste te zijn op een markt die binnen 5 jaar op 123 mrd wordt geraamd. President Trump wil echter ten stelligste verhinderen dat China in 5G toonaangevend wordt en dat de VS het technologisch leiderschap verliest. Probleem is echter dat op chipproducent Qualcomm na, dat de VS-netwerken en producenten technologisch een straat achter hollen. Wat dan gedaan om de hond (Huawei/China) te slaan? Het antwoord is Huawei van spionage verdenken. Deze verdenking werd meteen in de westerse pers breed uitgemeten. Vooral door toedoen van het zogenoemde ‘Five Eyes’ contraspionagenetwerk dat tussen 5 landen inlichtingen uitwisselt, werd de Huaweiban gepromoot. Tot dit netwerk behoren in eerste instantie naast de VS, Australië, Nieuw Zeeland, het VK en Canada. In India dat binnen 10 jaar de tweede grootste 5G-markt kan worden, blijft de concurrentie open. Globe Telecom uit de Filipijnen wil Huawei gebruiken voor 5G en Etisalat in de Verenigde Arabische Emiraten. Huawei gaat in Zuid-Korea qua 5G in zee met LG Uplus. Toen Xi Jinping uit Rio de Janeiro terugkeerde en Portugal bezocht, heeft telecom operator Altice met Huawei een contract gesloten om zijn netwerk in 2019 te upgraden tot 5G. In Canada blijft operator Telus volledig achter Huawei staan. Klokkenluider Snowden heeft destijds onthuld dat de NSA gedurende 7 jaar de telefoons van Huawei heeft afgetapt in operatie ‘Shot Giant’. Die was er op niet enkel op gericht om een link te vinden tussen Huawei en het leger, maar ook om te infiltreren bij Huaweiklanten wereldwijd. Daardoor kon een speciale NSA-eenheid bij Huawei op 100 plaatsen inbreken en onder meer een lijst van 1400 klanten kopiëren Volgens een top-secret NSA presentatie slaagde die NSA-eenheid er niet enkel in toegang te krijgen tot het email-archief maar ook tot de geheime broncode van de individuele Huawei producten, het allerheiligste bij de computerbedrijven. VS Minister van Buitenlandse zaken Pompeo maakte van zijn kant een rondreis door Oost-Europa dat hij in dit verband nog meer prioritair vindt dan West-Europa. Eerder hadden Oost-Europese landen de VS laten weten dat Huawei zo verstrengeld is met hun telecominfrastructuur dat het er nauwelijks uit te halen valt. Naar aanleiding van de 30-ste verjaardag van de val van “het communisme” zei Pompeo in Hongarije dat Rusland en China de soevereiniteit en de vrijheid van de betrokken landen dreigen uit te hollen. Een bedreiging dus. Eigenlijk is de VS jaloers op het 16+1 programma waarbij China 16 landen uit Centraal en Oost-Europa ondersteunt met miljarden dollars. De VS broedt daartegen op een steunprogramma zoals ze ook al met Afrika en Azië deden als repliek op de nieuwe Chinese Zijderoutes. De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Peter Szijjarto repliceerde echter dat zijn land zowel goede betrekkingen wil met de VS, Rusland als met China. Hij gaf Pompeo lik op stuk door de VS-druk te vergelijken met die uit het toenmalige Warschaupact. De Amerikaanse vicepresident Pence kreeg op de Veiligheidsconferentie te München helemaal geen applaus toen hij het gehoor de groeten van de VS-president overmaakte. Angela Merkel kreeg echter een staande ovatie na haar toespraak. Ook Pence waarschuwde in München voor Huawei. Hoe dan ook een week nadien tweette president Trump – dit terwijl de besprekingen tussen de VS en China over het handelsconflict goed opschoten – dat hij liever een gezonde wedijver tussen operatoren wilde dan Huawei echt uit te sluiten. Maar dat zijn woorden van Trump om een gunstiger handelsverdrag voor de Amerikaanse belangen te sluiten. Wat hij echt in zijn schild voert, weten we pas later. In het VK zijn de diverse operatoren al jaren met Huawei 5G-testen aan het verrichten. Hoofd netwerkarchitect BT Neil McRae liet zich zelf op een conferentie te Londen ontvallen: ‘Huawei leidt in 5G: het is de enig echte leverancier en de anderen moeten bijbenen’. In het VK bestaat voorts al jaren een controledienst op Huawei. Deze dienst heeft echter tot nu toe niet echt spionage gevonden, maar vindt de gebruikte codes tamelijk ondoordringbaar. Huawei wil als antwoord daarop $2 mrd uittrekken om de veiligheid waterdicht te maken en de gebruikte codes helemaal te herschrijven. British Telecom heeft beslist om Huawei te verwijderen uit de kern van het netwerk waar de apparatuur van Ericsson en Nokia zou gebruikt worden. Huawei materiaal zou wel aangewend worden voor het ‘Radio Access Network’. Merkwaardig is dat de Britse geheime dienst MI6 de problemen rond Huawei beheersbaar vond nadat het UK National Cyber Security Centre besloot dat er methodes zijn om de risico’s te beperken. De topman van het GCHQ spreekt echter van een ernstige uitdaging die jaren zal duren. Het is de regering die na de eindbeoordeling door het Department for Digital, Culture, Media and Sport de uiteindelijke beslissing neemt. In Frankrijk vraagt de senaat een grondig debat over het probleem. De Franse operatoren zijn weinig geneigd Huawei uit te sluiten wegens de kwaliteit van de apparatuur en ook om de 5G revolutie niet te missen. Nochtans zouden ze op gevoelige punten zoals te Parijs Ericsson of Nokia apparatuur willen gebruiken. Ze kijken vooral uit naar regulering door het ‘Agence nationale de la sécurité des systèmes d’information’ (ANSSI ). Frankrijk verwacht de toekenning van de frequenties tijdens het tweede semester. Dus hoopt de federatie van de Franse telecomoperatoren vooraf de voorwaarden te kennen waaraan ze zullen moeten voldoen. In België wordt door het ‘Belgische Centrum voor Cybersecurity’ (CCB) een risicoanalyse gemaakt waarbij diverse studies opgevraagd werden bij academische, civiele en overheidsinstanties. De verdeling van de 5G-frequenties is echter stuk gelopen op een communautair probleem, namelijk de verdeling van de opbrengst tussen de federale staat en de gewesten. In Zwitserland bracht deze veiling van de 5G frequenties 335 mln op. Swisscom dat het meest betaalde, werkt samen met Huawei. In Nederland heeft minister Wiebes van Economische Zaken de Tweede Kamer tegen het voorjaar een globale China-strategie beloofd, waarbij hij zich ook zal uitspreken over mogelijke veiligheidsrisico’s. Cruciaal is de houding van Duitsland. Vorig jaar was voorzitter Arne Schönbohm van het ‘Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik’ zeer expliciet: in een interview met ‘Der Spiegel’ zei hij dat Duitsland momenteel ‘geen betrouwbaar bewijs’ heeft gevonden dat de apparatuur van Huawei een risico vormt. Alle grote Duitse telecom netwerken gebruiken Huawei technologie en ook bij de smartphones is Huawei in Duitsland het meest verkochte merk. Voor gewichtige beslissingen als een verbod moeten er bewijzen (van spionage) op tafel komen en die zijn er niet’, aldus Schönbohm. Nog in november heeft Huawei in Bonn een veiligheidslabo geopend waar de Duitse klanten (operatoren) de broncode van de Huawei-producten kunnen laten verifiëren. Verantwoordelijken van het grootste Europese telecom bedrijf ‘Deutsche Telecom’ hebben gewaarschuwd dat het uitsluiten van Huawei voor 5G de uitrol van deze technologie kan vertragen met minstens 2 jaar. Naast ‘Deutsche Telecom’ opperde ook operator ‘Telefónica’ dat het uitwijken naar andere leveranciers een proces zou zijn dat lang zou duren, duur zou uitvallen en de uitrol van 5G vertragen. Ook de Vodafone CEO Nick Read, sprak te Barcelona over twee jaar vertraging zonder Huawei. Zelfs in Polen dat geneigd is in te gaan op het VS-verzoek zegt CEO A Maierhofer van T-Mobile Poland dat het uitsluiten van Huawei tot vertraging zal leiden bij in inluiden van de nieuwe generatie netwerken. Dat Huawei een sterke voorsprong heeft, hoeft niet te verbazen want het beschikt over een budget voor onderzoek en ontwikkeling dat vier maal zo groot is als dat van zijn Europese concurrenten. De voorzitter van de Duitse werkgevers Dieter Kempf wil niet weten van een Huawei boycot. Dit vindt Kempf tegen het Europees idee van een vrij op regels gebaseerde wereldhandel. Na een topvergadering op regeringsniveau over het onderwerp zullen volgens het Handelsblatt het ‘Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik’ en het ‘Bundesnetzagentur’ de veiligheidsvoorwaarden vastleggen waaraan de bieders voor deelname aan 5G infrastructuur moeten voldoen. Ook de voorwaarden tot vergunning zullen beter worden gedetailleerd. Italië ontkent persberichten dat het Huawei voor 5G zou willen uitsluiten. Vodafone Spanje kiest resoluut voor Huawei. Uwe Herzog van het EU-onderzoeksproject 5G-Drive project wil zijn 5G onderzoek eveneens verder zetten. Herzog argumenteert zich niet bezig te houden met de commerciële ontwikkeling van 5G, maar wel met de pre-commerciële compatibiliteit tussen het signaal in China en dat in Europa. De VS-ambassadeur bij de EU Gordon Sondland heeft echter al gereageerd op het Europees gebrek aan geestdrift om Huawei te bannen. Hij waarschuwde dat elk westers land dat Huawei of ZTE in kritische infrastructuur toelaat, VS-tegenmaatregelen mag verwachten. Trump blijft dreigen om tijd te winnen om de Amerikaanse achterstand op de Chinezen te verkleinen. (bron: https://jdreport.com/america-tegen-huawei-het-gevecht-om-5g-in-europa/ )

Trump kiest onvoorwaardelijk voor Israël

Is Trump door God gezonden om de Joden te beschermen? Dat is goed mogelijk, zegt zijn veiligheidsadviseur. In 1967 veroverde het Israëlische leger de Golan-hoogte op de Syriërs. In 1981 werd het geannexeerd, maar de VN-Veiligheidsraad accordeerde het nooit. Nu gaat Trump dat wel doen, waarschijnlijk om Netanyahu te steunen bij de komende verkiezingen, juist nu hij onder verdenking staat van Justitie voor corruptie. Ik schreef daar al eerder over. Trump heeft er alle belang bij dat Netanyahu premier blijft. Formeel uit Moskou daarop kritiek, maar ze zijn met de zet erg gelukkig want de VS hebben geen argument meer in handen om de Russische bezetting van de Krim in 2014 te veroordelen.

De race naar de verkiezingen

Aan de vooravond van de Provinciale Verkiezingen gaf Maurice de Hond in DWDD de laatste peilingen. Vier jaar geleden was de opkomst maar 47%. Het was op dat moment nog altijd niet duidelijk hoe de gebeurtenissen in Utrecht precies geduid moeten worden. Was het een terroristische aanslag, het werk van een gek of een combinatie? Het was in ieder geval aanleiding voor alle politieke partijen, behalve het Forum voor Democratie, om hun campagnes één dag helemaal stil te leggen. Wat kunnen de politieke consequenties voor de Provinciale Statenverkiezingen zijn? De Hond gaat ervan uit dat de opkomst deze keer >50% zal liggen, misschien wel fors daarboven. De laatste peiling was: VVD en FvD 11 zetels in de nieuwe Eerste Kamer, CDA en GL 8 zetels, PVV 7, D66 en de PvdA 6, SP 5, 10 zetels. de CU 3 en de rest 10. Dat betekent dat de coalitie 28 zetels in mei in de Eerste Kamer gaat bezetten. Dat zijn er tien tekort voor de meerderheid. 4Daar is dan GL e/o PvdA voor nodig en nog 1 of 2 kleinere partijen. Aan tafel: Tom-Jan Meeus, Barbara Baarsma, Splinter Chabot, Prem Radhakishun en Özcan Akyol. Op twee van die tafelgasten wil ik nog wel iets stellen. Tom-Jan Meeuws, journalist werkzaam bij het NRC, had weinig inhoudelijks de melden over het gedrag van het kiezersvolk. Als Maurice de Hond stelt dat de verkiezingen net zoiets is als de de voetbalwedstrijd Ajax-Feijenoord. Na afloop hebben de beide fans van de 2 clubs een heel andere wedstrijd gezien dan wel hebben willen zien. Meeuws had geen idee waarover dat ging. Een tekortkoming. Mevrouw Barbara Elisabeth Baarsma is een Nederlandse econome. Zij is werkzaam bij de Rabobank, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam en kroonlid van de Sociaal-Economische Raad. Een mooie staat van dienst. De stellingen die ze poneerde over de Klimaatproblematiek waren verre van realistisch. Draagvlak dat nodig is voor de verwezenlijking van de ingrijpende hervormingen, kwam in haar betoog niet voor. Een technocrate met een kleine scoop. Voor mij was het niet meer dan grachtengordel talk, D66’er gebrabbel. Geen doordachte visie en al helemaal geen aandacht voor de betaalbaarheid van de CO2-tax en de energie-transitie. Nooit meer uitnodigen, redactie DWDD…..! En de SER adviseer ik dit kroonlid buitenspel te zetten. En dan natuurlijk het laatste verkiezingsdebat op NPO1. Wilders en Baudet lagen in de frontlinie en Rutte had een black-out in zijn 1op1 debat met Asscher en “Caroliene” Hermans was er niet om hem uit de misère te halen. De uiteindelijke uitslag van de Provinciale Verkiezingen voor de samenstelling van de Eerste Kamer was verrassend. De eerste exitpoll voor de Eerste Kamer: VVD 12 zetels, FvD 10; coalitie 31 zetels. VVD -1, D66 -3, CDA -4, CU +1. FvD +10, GL +4, 50+ +1, PvdD +1, DENK +1, SP -5, PVV -3, PvdA -1, SGP -1. Toen ik donderdagmorgen wakker werd waren 93,4% van de stemmen voor PS geteld en de prognose voor de Eerste Kamer is verrassend. Het grootste aantal stemmen gaat naar Forum voor Democratie gevolgd door de VVD. Het voorlopige aantal zetels in de Eerste Kamer gaat FvD en VVD 12 zetels, CDA en GL 9, PvdA 7, D66 6, PVV 5, SP en CU 4, PvdD 3 en 50+ en SGP 2 zetels. Geen zetel voor DENK en de OSF. 31 zetels voor de coalitie, samenwerking met GL of de PvdA ligt voor de hand. Opkomst >56%. Na telling van 98,5% van de stemmen krijgt FvD 13 zetels en is daarmee de grootste partij, ten koste van de SGP. Maurice de Hond verdient een pluim, hij zat er heel dicht bij. Dat FvD de grootste zou worden is volgens mij het gevolg van een beslissing van de kiezer ‘op het laatste moment’. Daarbij komt dat kiezers erbij willen horen als er zo iets spectaculairs als een politieke omwenteling zou gaan gebeuren, zodat ze later tegen hun kleinkinderen kunnen vertellen “ik heb toen ook op Baudet gestemd”. In een peiling van de Telegraaf zegt 92% van de 13950 mensen dat de klimaatplannen op de schop moeten omdat ze teveel de portemonnee van de burger gaan belasten. Dan weten de coalitiepartijen waar ze aan toe zijn ………… draagvlak is de basis en die ontbreekt. Sybrandt Buma reageert met zijn verlies van drie zetels met de uitspraak “Forum en Groen Links hebben nu een zware verantwoordelijkheid” Forum en GL zijn de grote winnaars, het politieke beleid van de vier coalitiepartijen is afgewezen. Daar zullen consequenties aan moeten worden verbonden. Tegelijkertijd wordt binnen de CDA aan de poten van de zetel van Buma gezaagd. De uitslag van de politieke peiling van de Hond laat heel verrassende verschuivingen zien ten opzichte van een week eerder. Winst is er voor FvD 6 zetels naar 24, VVD 1 naar 23, CDA 4 naar 14, GL 1 naar 18, PvdA 1 naar 13, D66 1 naar 12 en de coalitie +6 naar 56. De PVV is de grootste verliezer: 5 naar 10, SP 3 naar 9, DENK 3 naar 1; 50+ 1 naar 4, SGP 1 naar 3 en overigen 1 naar 1. De CU en de PvdD houden wat ze hebben. De Hond deed op de dag van de verkiezingen over hoeveel zorgen kiezers zich maken over de toekomst. Hoe groot is het percentage van de kiezers die zich nauwelijks tot geen zorgen maken: FvD 15%, PVV 3%, SP 5% en 50+ 4%. Die maken zich dus de grootste zorgen. De kiezers van de coalitiepartijen maken zich de minste zorgen: VVD 51% maakt zich geen zorgen, D66 27% CDA 21% en de CU+SGP 13%. De oppositiepartijen scoren: GL 28%, PvdA 18% en de overige partijen 15%.

“De kiezers in Nederland hebben net als de uil van Minerva hun vleugels uitgespreid, hebben hun ware macht getoond. De uil der wijzen is gaan vliegen en heeft de hele aardkring in beweging gebracht.” “Het is een masochistische ketterij, dit geseculariseerde zondvloedgeloof dat zich in onze tijd heeft meester gemaakt van de harten en geesten van onze bestuurders. Een manie vergelijkbaar met de doodscultus die ooit Paaseiland teisterde. ” “Wij moeten boeten, zo papegaaien de machtszoekende bestuurders van dit land de ecologische hoge priesters na. Het is pure oikofobie, pure zelfhaat.” “Ons land maakt deel uit van die beschavingsfamilie. Maar net als al die landen van onze boreale wereld, worden we kapotgemaakt door mensen die ons juist zouden moeten beschermen.” Dit zijn citaten uit de overwinningsspeech van Thierry Baudet na de bekendmaking van de voorlopige einduitslag. Het doet me denken aan Pim Fortuyn, een wetenschapper die ook het politieke bed wilde opschudden. Ik denk dat deze speech tot doel heeft de politieke elite ongerust te maken. Ze begrijpen niet wat hij zegt en hoe ze hierop moeten reageren. Trouw kopte vrijdagmorgen “Zoveel verandert er nog niet, relativeert Rutte III”. Dat betekent dat de boodschap niet is overgekomen. Er heeft namelijk een politieke aardschok plaatsgevonden en Rutte, Dijkhoff, Buma, Seghers en Jetten hebben daar nauwelijks iets van gemerkt. Ze willen gewoon op de oude weg verder, alleen zullen ze tot de constatering komen dat die weg er niet meer is. Ik verwijs nog even naar de uitspraak van Buma dat ‘Forum en GL nu een zware verantwoordelijkheid dragen’. Hij heeft nog niet door dat die zware verantwoordelijkheid nu op de schouders ligt van de regerende elite. De reacties van een aantal politieke duiders waren niet negatief. Baudet maakte duidelijk dat er een nieuwe leider is opgestaan met een visie voor nieuwe politiek, dat het volk heeft aangesproken. Zo zei communicatiemanager en oud-VVD-spindoctor Henri Kruithof “Het was een goede speech, maar wel een elitaire. Dat geeft niet, dat is een stijl die iemand zich aanmeet, maar veel mensen hebben niet meteen alles begrepen”, onder meer over Baudets opmerking over de uil van Minerva en verwijzingen naar de filosoof Hegel. “Maar het is gebleken dat veel kiezers in de politiek graag tegen iemand opkijken.” Beluister de hele speech op https://nos.nl/artikel/2277077-de-uil-van-minerva-en-oikofobie-wat-zei-baudet-nou-eigenlijk.html Leonie Breebaart van de redactie Religie & Filisofie van het dagblad Trouw schrijft over de speech van Baudet op de vraag ‘is er verwantschap met het fascisme’ “Daar moet je voorzichtig mee zijn. Er is zeker verwantschap met kleine Nederlandse bewegingen die in de jaren twintig [bijna 100 jaar geleden] dachten dat het christendom bedreigd werd. Dat is een voedingsbodem geweest voor de latere NSB. Maar fascisten willen hun ideeën met geweld opleggen. Dat zie ik Baudet nog niet doen. Die blijft binnen de wet, net zoals Pim Fortuyn. Want het idee dat het Westen wordt bedreigd, leeft in Nederland al veel langer. Net als het idee dat de gevestigde orde faalt. Daarmee kun je jezelf profileren als profeet-politicus.” En dan nog een uitspraak van Baudet dat de op macht beluste bestuurders zich laten leiden, zich afhankelijk hebben gemaakt van de visie op de toekomst van de ecologische hogepriesters. Kennelijk doelt hij hier op het gebrek aan kennis en visie over de klimaatproblematiek bij de politieke elite., die niet luistert naar de vragen van het volk over de haalbaarheid voor de geponeerde plannen en de daaruit voortvloeiende financiële verplichtingen. [2 opmerkingen: de NSB is in de dertiger jaren van de vorige eeuw ook ontstaan vanuit het falende sociaal/economisch/financiële beleid van de regeringen van premier Hendrik Colijn (ARP – streng protestants) met veel armoede onder het volk. De voedingsbodem van de NSB kwam voort uit de grote werkeloosheid, middenstanders die nauwelijks de kost konden verdienen en de edelen die het falende politieke beleid meer dan zat waren. Er is in Nederland brede onrust over de onzekerheden die voortkomen uit de globalisering door het neoliberalisme, zorg over werk en inkomen, de toekomst voor kinderen en kleinkinderen, de waarde van het pensioen en het spaargeld, de betaalbaarheid van het zorgstelsel, het technocratische beleid van de EU en gebrek aan transparantie in het overheidsbeleid (besluitvorming in achterkamertjes). En daar is Baudet de spreekbuis van. Hij vertolkt de stem van een deel van het autochtone volk en de oproep om hem te vermoorden is er al] Universiteit Utrecht heeft een ’fiks aantal’ klachten gehad over de bedreigende opmerking van een docent geesteswetenschappen aan het adres van Thierry Baudet. De docent plaatste op Facebook de boodschap: ’Volkert waar ben je?’. Hoogleraren strafrecht kwalificeren de opmerking als potentieel strafbaar, maar zien het in ieder geval als bijdrage aan het creëren van een dreigende sfeer richting de FvD-politicus. Universiteit Utrecht neemt de opmerking van docent geesteswetenschappen Corné Hanssen zeer hoog op. „Er volgt in ieder geval een procedure op grond van onze klachtenregeling. We hebben flink wat klachten gehad van binnen en buiten de universiteit”, zegt woordvoerder Maarten Post. „Dat betekent dat we de klachten inventariseren en onderzoek doen. Uiteindelijk beslist de raad van bestuur over eventuele sancties.” De docent moet ook ’op korte termijn’ op het matje komen bij de faculteit geesteswetenschappen waar Hanssen ’Islam en Arabisch’ en ’Religie en samenleving’ doceert.  De uitspraak is een verwijzing naar de moordenaar van politicus Pim Fortuyn, Volkert van der Graaf. Na een hausse aan reacties bood de docent al zijn excuses aan en verwijderde de post. Inmiddels heeft hij zijn hele Facebookaccount offline gehaald. Ook neemt hij zijn telefoon op de faculteit niet op. Forum voor Democratie laat weten niet op de kwestie met de universitair docent, of op vragen omtrent de veiligheid van Baudet in te gaan. De docent is vrijwel direct op non-actief geplaatst. „NCTV is verantwoordelijk voor de beveiliging van politici. Als er dreiging is nemen we maatregelen”, laat een woordvoerder van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid weten.

Wie is Thierry Baudet? Ongrijpbaar, paradoxaal, pragmatisch! Baudet krijgt zijn academische en politieke vorming aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden, waar rechts-conservatieve juristen de toon aangeven. Bij hoogleraar Paul Cliteur promoveert hij in 2012 op ‘De aanval op de natiestaat’, een verhandeling over de dreiging van supranationale instanties als de EU. Met Cliteur deelt Baudet zijn voorkeur voor directe democratie en referenda. Dat gedachtegoed vindt later zijn weg in zijn betrokkenheid bij het Oekraïne-referendum en zijn politieke frame van het ‘partijkartel’. “Ik word liever geregeerd door de eerste honderd namen uit het telefoonboek”, is een typisch Baudetiaanse uitspraak. (bron: de Verdieping). Hoofdredacteur Cees van der Laan van Trouw schrijft vandaag onder meer over de politieke omwenteling deze week door de spectaculaire opkomst van Forum voor Democratie: “Veel meer dan met Geert Wilders valt de gelijkenis op tussen Thierry Baudet en Pim Fortuyn, die helaas in 2002 werd vermoord. Allebei zijn te typeren als intellectuele denkers, buitenissig in gedrag, maar ook charmant en moedig. Moedig in de zin te willen inbreken in het politieke bestel. Daarvoor moeten ze geprezen worden, omdat daarmee hun denken dat appelleert aan een breed levend gevoel binnen het electoraat, onderdeel wordt van het politieke debat. En zo hoort het te werken in een democratie.” In een opiniërend artikel in deze krant schrijft Victor de Kok <citaat> Wie wil begrijpen waar Thierry Baudet het over had in zijn overwinningsspeech, en waarom zijn gedachten zoveel mensen aanspreken, moet in de eerste plaats weten waartegen hij zich afzet; het levenselixer van de partij. Volgens zijn kiezers is er eindelijk iemand opgestaan die Nederlanders geen schuldgevoel aanpraat, over een koloniaal verleden of over onze ecologische voetafdruk. We mogen trots zijn dat we behoren tot de ‘mooiste beschaving die ooit onder deze sterrenhemel heeft geleefd’ en we moeten ‘ervoor vechten’ om die te behouden. Baudet is een academicus die zijn klassiekers kent. Het paradoxale is dat hij profiteert van de culturele verloedering die hij waarneemt. Zijn politieke tegenstanders zijn geen partij voor hem in het cultuurfilosofische discours dat hij heeft geopend. In tegenstelling tot de andere partijen biedt hij wel een ‘groot verhaal’. Niet verrassend leunt die andere winnaar van de verkiezingen, GroenLinks, ook op een narratief dat het individu overstijgt: het gevecht tegen de opwarming van de aarde. De VVD moet bij volgende verkiezingen serieus rekening houden met een tweestrijd tussen deze twee verhalen. In een tijd dat politici in allerlei mediaformats worden gedrukt, daarin niet verder komen dan het herhalen van reclameboodschappen, is het logisch dat kiezers zich aangetrokken voelen door een politicus die stijlfiguren uit de filosofie durft te gebruiken. Dat geldt niet alleen voor rechts, maar vermoedelijk ook voor de andere kant van het politieke spectrum. Zou het geen verademing zijn als links zich zou buigen over ideeën voor onze samenleving, in plaats van brainstorms gericht op de gemiddelde Nederlander? </citaat>

Tijdens de openingsspeech op het Boekenbal vrijdagavond in de Amsterdamse Stadsschouwburg deed Freek de Jonge een oproep voor aandacht aan de uitslag van de Provinciale Verkiezingen. Dat werd geen onverdeeld succes. “Je kan wel zeggen dat het niet helemaal geslaagd is”, reageert Freek de Jonge na afloop van het Boekenbal. Op sociale media noemen velen het ‘respectloos’, maar dat wijst De Jonge van de hand. “Ik ben niet degene die respectloos is, er is iemand die denkt een aantal mensen die zich op een onwaarschijnlijke manier hebben ingezet aan de kant te kunnen vegen.” Hij zegt dat hij er niet op uit was om de avond te verstoren. “Dit is een heel ernstig thema en ik vond het noodzakelijk dat we aan het begin met elkaar zouden opstaan en een minuutje ‘boe’ zouden roepen, of even stil zouden zijn. Maar niet dus, heel wonderlijk.” De meningen in de zaal over de interruptie waren verdeeld. Er was applaus, maar er werd ook tot stilte gemaand en gevraagd om aandacht voor CPNB-directeur Eveline Aendekerk, die een moment nam om de slachtoffers in Utrecht te herdenken. Op Twitter verwees de cabaretier naar de overwinningsspeech van Baudet. Hij stelde daarin dat “onze boreale wereld wordt kapotgemaakt en ondermijnd door onze universiteiten, onze journalisten, mensen die kunstsubsidies ontvangen en onze gebouwen ontwerpen en onze bestuurders”. Volgens De Jonge is het juist aan deze groep om zich “tot op het bot” tegen Baudet te verzetten. “De intellectuelen zouden toch heel bang moeten zijn wat er gebeurt. We worden gewoon monddood gemaakt en volgens mij beseft men dat te weinig.”

Hoogleraar uit kritiek op het financiële journaille over beleid Mario Draghi cs

In het FD stond deze week een opiniërende bijdrage van 60-jarige Prof. Dr. Coenraad Nicolaas Teulings, hoogleraar Recht, Economie, Bestuur en Organisatie, op de Universiteit Utrecht. Van 1 mei 2006 tot 1 mei 2013 was hij directeur van het Centraal Planbureau. Coen Teulings is universiteitshoogleraar economics, institutions and society aan de Universiteit Utrecht. Hij is lid van een selecte groep hoogleraren, die in Utrecht zijn benoemd tot universiteitshoogleraren. Dit zijn wetenschappers met een internationale en discipline-overstijgende visie en uitstraling. Alvorens op onderstaand artikel commentaar te leveren, ik ben het met een aantal aannames die hij pleegt helemaal niet eens, eerst de tekst: “Jarenlang zijn in de Nederlandse financiële pers de bezwaren tegen het rentebeleid van Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank, paginabreed uitgemeten. Sinds 2013 staat de beleidsrente van de ECB nagenoeg op nul. Terwijl Draghi elders wordt gezien als de redder van de euro, spreekt de Nederlandse pers het liefst over het ‘omstreden’ beleid van de ECB; geen bijvoeglijk naamwoord dat thuishoort in objectieve berichtgeving. Het beleid van de centrale bank wordt gezien als diefstal van Nederlandse spaarders, en daarom moet de rente zo snel mogelijk terug naar zijn ‘natuurlijke’ niveau, is het idee. Ik heb ooit voorspeld dat de rente nog minstens vijftien jaar laag zou blijven. Inmiddels heb ik al vijf jaar gelijk. De wens werd de vader van de gedachte en als gevolg zag de pers voortdurend signalen van naderende renteverhogingen. Al die jaren heb ik in columns — in het FD, en eerder in de NRC en op VoxEU het tegendeel voorspeld: de rente zou nog minstens vijftien jaar laag blijven. Inmiddels zijn we vijf jaar verder en heb ik al vijf jaar gelijk. Mijn voorspelling kan nog tien jaar worden verworpen. Afgelopen weken werd echter duidelijk dat dit voorlopig niet zal gebeuren. De ECB ziet geen ruimte voor een renteverhoging. Op de kapitaalmarkt staat de rente voor leningen met langere looptijden inmiddels een half procentpunt lager dan een jaar geleden. Ook de markt verwacht dus dat de ECB-rente nog jaren laag blijft. Dat betekent — niet onbelangrijk — tot ver na het vertrek van Draghi. Je zou verwachten dat de financiële pers na deze zeperd aan een zelfonderzoek begint: Hebben wij iets over het hoofd gezien? Zijn er misschien fundamentele redenen waarom de rente al jaren laag is en dat naar verwachting nog jaren zal blijven? En waarom voorspelde Coen Teulings dat al vijf jaar terug? Niets daarvan. Shoot the messenger, dat is de meest voorkomende reactie. Laat mij dit gat vullen. De reële rente is een marktprijs, die wordt bepaald door vraag en aanbod van kapitaal, niet door centrale bankiers. In de Eurozone is er door de vergrijzing een groot aanbod van kapitaal, doordat mensen sparen voor hun pensioen. Dit is ook het geval in Japan en China. De daling van de reële rente is daarom sinds 1985 een wereldwijde trend.

De reële rente is een marktprijs, die wordt bepaald door vraag en aanbod van kapitaal, niet door centrale bankiers. Japan loopt qua vergrijzing vijftien jaar op de Eurozone voor. Het land is dus een soort laboratorium: wat daar de afgelopen vijftien jaar is gebeurd staat de Eurozone de komende vijftien jaar te wachten. Daar zou Europa van kunnen leren. Na veel experimenteren bleek in Japan maar één oplossing te werken: een combinatie van een lage rente en hoge overheidsuitgaven c.q. staatsschuld. Door het spaaroverschot uit de markt te nemen hielp de overheid om de kapitaalmarkt in evenwicht te brengen. Centrale bankiers kunnen niet anders dan de nominale rente bij de daling van de reële rente te laten aansluiten. Doen ze dat niet, dan is een diepe recessie het onvermijdelijke gevolg. Dat heeft de Eurozone in 2011 ervaren, toen de ECB, toen nog onder Jean-Claude Trichet, tegen alle marksignalen in de rente heeft verhoogd. Wereldwijd hebben centrale bankiers dan ook de rente verlaagd: Bij de Amerikaanse Federal Reserve gebeurde dat onder toenmalig voorzitter Ben Bernanke, bij de de Bank of England onder Mervyn King, en bij de Bank van Japan verlaagde Masaru Hayami de rente al in 1999 naar nul. Als allerlaatste volgde Mario Draghi. Zo bezien kunnen we beter spreken over ‘het breed gesteunde beleid’ van de ECB, dan van ‘het omstreden beleid’. Centrale bankiers kunnen niet anders dan de nominale rente bij de daling van de reële rente te laten aansluiten. Nederland gedraagt zich als een klein kind. Ons land overspoelt de kapitaalmarkt met pensioenbesparingen. Vervolgens merken wij dat door het hoge aanbod de rente op dat spaartegoed tegenvalt, als gevolg van de krachten van vraag en aanbod. Dat willen wij niet horen, en dus moet het liggen aan de intriges van een kamikazepiloot, een Italiaanse maffiabaas, of welke ander kwalificatie men dan ook voor Mario Draghi in petto heeft. Mij past hier bescheidenheid. Het beleidsrecept voor Japan is 1998 bedacht door Paul Krugman, in zijn veel besproken paper It’s baaack: Japan’s slump and the return of the liquidity trap. Aan het slot van dat paper stelt Krugman zich de vraag of de problemen van Japan zich ook elders in de wereld kunnen voordoen, bijvoorbeeld in de Europese Monetaire Unie. Vervolgens stelt hij vast dat Europa een vergelijkbare demografie heeft als Japan. ‘We now know that the liquidity trap is not a historical myth: it can and does really happen sometimes, and we better try to understand it.’ Krugman was mij twintig jaar voor. Voor de financiële pers ligt in Krugmans conclusie een opdracht.Er is echter een primair Nederlands belang in het geding: het lidmaatschap van de euro. De Britse pers, de Daily Mail voorop, heeft zijn lezers jarenlang voorgehouden dat Brussel de schuld was van alle ellende. Vroeg of laat gaan lezers dat geloven. Datzelfde mechanisme zie je ook in Nederland. De financiële pers heeft Nederlanders jarenlang voorgehouden dat het beleid van Draghi diefstal was. Vraagt u het maar na in uw omgeving: die boodschap is overgekomen. De argumenten voor die boodschap waren, met alle respect, fake news. Het brexitdrama laat zien wat daarvan de gevolgen kunnen zijn. Reageer via expert@fd.nl” [ik ben het op een aantal uitspraken niet met Teulings eens. Hij heeft een gekleurde visie op ontwikkelingen, uit het verleden en op de huidige stand van zaken. Onbegrijpelijk dat een universiteitshoogleraar met zulke lariekoek in de media verschijnt. Ik onderschrijf zijn mening niet dat niet de centrale banken maar het marktmechanisme verantwoordelijk is voor de extreem lage, soms negatieve, rentetarieven. De markten zijn niet anders dan uitvoerders. Die maken geen beleid maar handelen op basis van de actuele stand van zaken. Als er zoveel geld in de markt zit dat het aanbod groter is dan de vraag dan worden daarop (extreem) lage rentetarieven afgegeven. De markten dragen geen verantwoording voor enorme geldexplosies die de centrale banken de afgelopen 20 jaar hebben gecreëerd. Die verantwoording ligt voor de volle 100% bij de centrale banken. De Bank of Japan startte ermee aan het einde van de 20ste eeuw, daarna volgden de Bank of England, de Federal Reserve en als laatste de Europese Centrale Bank in 2006, enorme geldhoeveelheden in de markt te pompen, alleen de ECB met QE3 al €2600 mrd, in een poging de economische groei te activeren. Achteraf bezien is dat doel niet bereikt en zitten ‘we’ opgescheept met die overliquiditeiten die ertoe hebben geleid dat de rentetarieven, die de centrale banken hanteren en die op de markten worden genoteerd, tot nul dan wel negatief zijn gedaald. In Nederland noteert 30 jarig staatspapier nog maar 0,732%. Daaruit zou kunnen worden geconcludeerd dat niet de voorspelling van de universiteitshoogleraar dat de rente nog tien jaar zo extreem laag blijft, maar nog wel 30 jaar. Dit kan impliceren dat binnenkort de banken genoodzaakt zullen zijn de spaarrente, die bij de grootbanken nog maar 0,05% bedraagt (dat is €0,417 voor iedere €10.000 per maand), naar een negatieve rente zal wijzigen (waardoor de spaarder geld aan de bank moet gaan betalen voor zijn geld dat op de spaarrekening staat). Dan breekt de pleuris uit, mijnheer de Universiteitshoogleraar. Inderdaad veroorzaakt de vergrijzing problemen, die de economische groei frustreren. Ik zal dat zeker niet ontkennen maar de oplossing is dus niet het ‘opblazen’ van de financiële markten en de institutionele beleggers en de spaarders opzadelen met de negatieve gevolgen (geen rente meer op pensioen- en spaargeld). Daarbij komt een versnelling van de waardedaling (afname van de koopkracht voor gepensioneerden) van het geld. Economie bestudeert de verschijnselen die voortkomen uit het feit dat vrijwel alle goederen schaars zijn, waardoor er keuzes gemaakt moeten worden. De behoeften van de mens zijn oneindig en onbeperkt, terwijl aan de andere kant de middelen om in de behoeften te voorzien, beperkt zijn. Dat impliceert dat economische groei in stand moet blijven om het monetaire systeem in stand te houden. Daar ligt een spanningsveld want in onze huidige samenleving worden de behoeften niet meer als onbeperkt ervaren (als ze dat al ooit zijn geweest). Maar de neoliberale doelstellingen, die worden nagestreefd, zijn aan erosie onderhevig. De prioriteit van ouderen ligt eerder bij het veiligstellen van een ‘gezonde oude dag’ met extra inkomen bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd boven de AOW door het opbouwen van een pensioen dan wel het sparen daarvoor bij de bank, dan wel door te beleggen in onroerend goed of in effecten boven het blijven kopen van producten van de maakindustrie. Daarbij komt dat een nieuwe generatie een heel andere invulling aan het begrip ‘behoeften’ geeft dan het materiële. Ook de verduurzaming die wordt ingezet in het kader van het Klimaatakkoord stelt andere eisen, zoals het hergebruik van afvalstoffen. Dat alles brengt met zich mee dat we ons in een economische omwenteling verkeren (van eco 3.0 naar eco 4.0) waarvoor het huidige statuut moet worden omgebouwd. Dat roept bij het volk onzekerheden op, waarvoor men zich tracht te wapenen. Maar wat de monetaire autoriteiten doen is dat hele proces te frustreren door geld in een sneltreintempo waardeloos te maken, met alle desastreuze gevolgen voor de samenlevingen vandien. Ik stel aan Teulings de vraag wie ‘het monetaire beleid van de ECB’ nog steunen, uitgezonderd de financieel/economisch zwakke eurolanden inclusieve de zwakke banken? En die zijn nog altijd in de meerderheid in het Bestuur. Het monetaire beleid van de ECB is ziek, terminaal zelfs. En als er nu nog meer gratis geld naar de banken gaat dan verergert de situatie alleen maar. Als U dat niet inziet hebt U een probleem en zijn Uw studenten daarvan de dupe. De aannames die U pleegt zijn illusies, zijn verdraaiingen van de werkelijkheid en een onderkenning van de gevolgen voor de samenleving]

Electrisch rijden is helemaal niet zo schoon

Amnesty International komt met een opmerkelijke stelling: elektrisch rijden is helemaal niet schoon. De auto’s die we van het kabinet massaal moeten gaan kopen stoten misschien minder uitlaatgassen uit, maar lokaal waar de batterijen worden geproduceerd, zijn de milieu-omstandigheden dramatisch. Ook worden daar vaak mensenrechten geschonden. Er is op grote schaal sprake van kinderarbeid, zo schrijft Deutsche Welle. Vooral in Congo is de situatie dramatisch. De grondstof voor accu’s, het erts, wordt vaak met de hand gedolven. Ook in de kobaltmijnen heersen middeleeuwse toestanden. Mijnwerkers hebben geen bescherming. De organisatie heeft al eerder aan de bel getrokken. Sommige bedrijven zeggen nu beter op te letten, zoals Apple, BMW, Mercedes, Samsung en Renault. Autobedrijven gaan de komende jaren enorm investeren in meer elektrische wagens. Volkswagen wil er in 2025 jaarlijks drie miljoen bouwen. Probleem is dat de grondstof voor de batterijen maar uit een paar landen komt. (bron: DFT)

Vlucht MH17

Op 17 juli 2014 verongelukte Malaysia Airlines MH17, ook aangeduid als KL4103, tijdens een vlucht van Schiphol naar Kuala Lumpur. Even na 14.00 uur (CEST) steeg het vliegtuig bij het binnengaan van het Oekraïense luchtruim van 31 000 voet (9450 meter) naar 33 000 voet (10 060 meter). Het luchtruim boven Oekraïne was gesloten tot 32 000 voet (9750 meter), maar was daarboven opengesteld. Het vliegtuig verdween omstreeks 15.18 uur (CEST) ten oosten van de Oekraïense stad Donetsk van de radar, op 50 kilometer van de Russische grens. De brokstukken van het toestel lagen verspreid over een oppervlakte van 35 vierkante kilometer. De staart lag op 10 kilometer afstand van andere brokstukken, een aanwijzing dat het vliegtuig op grote hoogte uit elkaar is gespat. Ten tijde van de crash waren twee andere lijnvluchten, AI113 van Air India en SQ351 van Singapore Airlines, in de onmiddellijke nabijheid. De Boeing 777-200ER verongelukte bij het Oost-Oekraïense dorp Hrabove in de область (oblast) Donetsk, nadat het toestel geraakt was door een luchtdoelraket. Rondom Donetsk was op dat moment een pro-Russische opstand gaande. Aan boord bevonden zich 298 mensen, 283 passagiers en 15 bemanningsleden, waarvan 193 inzittenden de Nederlandse nationaliteit hadden. De oorzaak van de crash is onderzocht door de Onderzoeksraad voor Veiligheid, die concludeerde dat het vliegtuig op 10 kilometer hoogte neergehaald is door een raket van het type Boek. De VN-Veiligheidsraad was unaniem in zijn oordeel dat het vliegtuig was neergehaald (zonder een oorzaak of schuldige partij aan te wijzen), en veroordeelde deze actie in resolutie 2166. In 2017, vier jaar later, hebben de landen die gezamenlijk strafrechtelijk onderzoek doen (Nederland, Australië, België en Oekraïne), gekozen voor vervolging en berechting in Nederland bij een reguliere rechtbank, naar Nederlands recht. Oekraïne benadrukte ook dat het toestel buiten bereik van hun raketsystemen was. Het Russische ministerie van Defensie liet echter weten dat het radaractiviteit had waargenomen van een Oekraïens Boek-lanceersysteem dat ten zuiden van Donetsk stond opgesteld. In de westerse politiek en media werd de theorie dat het toestel van Malaysia Airlines door separatisten was aangezien voor een militair vliegtuig van het type AN-26 gebezigd. Vlucht MH17 zou dan zijn neergehaald door een raket gelanceerd door een lanceerinstallatie van het type Boek. Op 21 maart heb ik op National Geographic eem documentaire gezien uit de serie Air Crash Investigation over vlucht MH17. Er zijn nog altijd onopgeloste vragen over de reden waarom het luchtruim boven de plaatsen waar gevechten plaatsvonden tussen het leger van Oekraïne en de Oost-Oekraïense rebellen was gesloten behalve boven Donetsk. Oekraïne heeft daar nooit een verklaring voor gegeven, terwijl er op die dag boven dat gebied al 160 burgervliegtuigen waren overgevlogen. De onderzoekers van de Air Crash Investigation aflevering hebben geen duidelijke aanwijzing wie de MH17 uit de lucht hebben geschoten. Zij houden de optie open dat er is getracht een militair vliegtuig, dat op veel lagere hoogte vloog, uit de lucht te halen, maar dat de Buck-raket zijn doel heeft gemist en uiteindelijk op 10 km doel heeft getroffen in de MH17. Zowel de Russen als de Oekraïners beschikten over Buck-raketten. De rebellen hadden een paar dagen eerder een Oekraïens toestel uit de lucht gehaald. Oekraïne is lid van de Onderzoekscommissie en heeft het recht alle informatie die hen onwelgevallig is, te blokkeren voor publicatie. Oekraïne was op dat moment politiek heel interessant met betrekking tot bezetting van de Krim door het Russische leger. De EU en het IMF hadden financiële steun toegezegd in de strijd tegen de corruptie in Oekraïne, hetgeen achteraf een fiasco werd. Misschien was het uiterst ongewenst dat Oekraïne in de schijnwerpers kwam te staan in relatie tot de ramp met de Boeing 777-200ER.

De Dagelijkse Standaard

De politici die heilig geloven in de klimaatwet willen ons doen geloven dat het de burger ‘uiteraard’ vrij staat zélf te kiezen of men mee wil doen aan de klimaatgekte of niet. Ofwel kies je voor een torenhoge energierekening, ofwel neem je maatregelen. Met een enorme nonchalance wekte VVD’er Dijkhoff tijdens de behandeling van de CPB-doorrekening de indruk alsof het allemaal niet zo’n haast heeft en dat het uiteraard iedereen vrij staat daar zelf voor te kiezen. Rutte himself heeft al meerdere keren gezegd dat burgers 30 jaar de tijd krijgen om de energietransitie, op het moment dat het de burger schikt, te realiseren. Niets is echter minder waar! Syp Wynia maakte voor het eerst gewag van dit rad dat de burger voor de ogen wordt gedraaid. De overheid heeft namelijk in het klimaatplan opgenomen dat er 30 zogenaamde RES-regio’s zijn. RES-regio’s zijn regio’s waar gemeenten, provincie en waterschappen gaan bepalen wie en wanneer aan het warmtenet of de warmtepomp MOET. In het klimaatplan is bovendien opgenomen dat vóór 2030 in totaal 1.5 miljoen woningen van het gas zullen moeten. Grofweg zijn dat 150.000 woningen per jaar! Om de burger iedere vorm van inspraak te ontnemen is daarvoor op pagina 34/35 van het klimaatplan de volgende clausule opgenomen: “De Rijksoverheid zorgt er daarbij voor dat de gemeente juridische doorzettingsmacht heeft om afkoppeling van het aardgasnet te (laten) realiseren (bestuursdwang, last onder dwangsom, bestuurlijk boete en binnentredingsrecht)”. Rijk en VNG bezien via welke wetgeving dit zal lopen. Beoogde inwerkingtreding: 1-1-2021.

De meest saillante ‘juridische doorzettingsmacht’ is toch wel het binnentredingsrecht. Een recht dat is toegekend aan bijvoorbeeld deurwaarders (444 Rv) en als volgt is omschreven: De deurwaarder heeft voor het leggen van beslag toegang tot elke plaats, voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van zijn taak nodig is. Als de deuren gesloten zijn, of de opening daarvan geweigerd wordt en wanneer bij afwezigheid van de geëxecuteerde er niemand gevonden wordt om hem te vertegenwoordigen, zal de deurwaarder de hulp van de sterke arm inroepen. In het proces-verbaal van beslag wordt van de tegenwoordigheid en handelingen van de ambtenaar melding gemaakt. Met andere woorden: heeft u een brief van de gemeente ontvangen waarin staat dat zij besloten hebben u van het gas te gaan halen, en was u dat helemaal niet van plan omdat die warmtepomp voor u onbetaalbaar is, dan kan de gemeente zelfs zover gaan om samen met de politie uw huis binnen te vallen om u gedwongen van het gas halen. Dit is een grove schending van het grondwettelijke ‘huisrecht’, ofwel ‘baas in eigen huis’. Er zijn bij mijn weten geen democratieën in de wereld te vinden die zo omspringen met de rechten van haar eigen burgers. Als deze tactiek wordt doorgevoerd is dat een goede reden voor de gele hesjes om actief te worden. Een stap verder en we zitten in een burgeroorlog.

Tegenlicht: Eigen volk eerst

Elke dag lees je wel ergens dat de Amerikaanse president Trump een volslagen idioot is en Brexit een ontspoorde shit show. Maar wat levert de economische strategie van president Trump de Verenigde Staten eigenlijk op? En welke voordelen heeft de Brexit voor Groot-Brittannië? Moeten we deze ontwikkeling enkel zien als het werk van populisten, egoïstische charlatans en roekeloze avonturiers, dat leidt tot chaos en rampspoed of is het juist een kans op economische vernieuwing? De wereldeconomie wordt al vijfentwintig jaar bepaald door organisaties en machtsblokken die het multilaterale handelsregime boven de belangen van de nationale staten stellen. Nu, na jaren bouwen aan een mondiale vrije handelseconomie, staan de meeste landen voor een duivels dilemma: beschermen we onze bevolking voor de keiharde concurrentiestrijd die de vrije markt met zich meebrengt in een geglobaliseerde wereld, of zetten we alles op alles om die strijd te winnen? Het protectionisme van de Trump met zijn straatvechters mentaliteit en de aanstaande uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zorgen voor de ontmanteling van de oude politiek-economische wereldorde. Hoe biedt meer nationale handelspolitiek dan nieuwe kansen? In de wijk Granite City in de stad St. Louis, in het Midwesten van de Verenigde Staten, leeft een derde van de bewoners onder de armoedegrens. Globalisering maakte dat de hoogovens van US Steel gesloten werden en de staalarbeiders hun banen verloren. Het was president Trump die de ovens weer opende, zodat de arbeiders, na jaren werkloos thuis te hebben gezeten, opnieuw aan het werk kunnen. Maar ja, lost zijn aanpak van handelsmuren rond de VS, zijn probleem wel op en zijn uiteindelijke gevolgen niet veel desastreuzer? In het Noordwesten van Engeland ligt de pro-Brexit-provinciestad Preston. Net als in Granite City ging de plaats nog net niet ten onder aan de wereldwijde concurrentiestrijd onder de vlag van de globalisering. Nu de Brexit eraan zit te komen, ontsnapt Preston nipt aan een faillissement, door te focussen op kleinschaligheid en samenwerken op lokaal niveau. Wat is de functie van de populistische partijen in Europa en zeker ook in Nederland? Zij vertolken de stem van het volk. De politiek spreekt met verschillende tongen. Rutte spreekt in Brussel een heel andere taal dan in den Haag. Hoe sterk is de dwangbuis van de Douaneunie, waardoor Brussel tot in lengte van jaren het economische beleid in het VK kan bepalen. De Britten hebben een handelstekort, ze importeren meer dan ze exporteren, waardoor ze volledig afhankelijk zijn van de EU. Hebben de Britten een andere optie dan ‘no-deal’? Nee, die zware weg zullen ze moeten afleggen om van de afhankelijkheid van continentaal Europa af te komen. Aan deze Tegenlicht-aflevering werkten onder andere mee: Met o.a.: Dani Rodrik (hoogleraar internationale economie aan Harvard), Philip Whyman (hoogleraar economie, University of Central Lancashire), Kay Johnson (directeur voedselcoöperatie ‘The Larder’, Preston), Quinn Slobodian (historicus aan Wellesley College) en Daniel Hannan (Britse Europarlementariër voor de Conservative Party). https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2018-2019/Eigen-handel-eerst.html

Wat betekent het mondiale verzet tegen globalisering

Wat zijn de antwoorden vanuit linkse en rechtse hoek op dertig jaar neoliberalisme, stelt de Nederlandse historicus Mathieu Segers, een rasechte Europeaan. De geschiedschrijver vertelt ook ongemakkelijke waarheden. Enkele citaten: een lesje geschiedenis van de professor. Soms hebben die Oost-Europeanen gewoon een punt. De Brexit is niet alleen een slechte zaak. En de EU heeft totalitaire trekjes gekregen. ‘De technocratische aanpak was brandstof in de tank van Salvini en co.’ Enige Hollandse nuchterheid kan Mathieu Segers (43) niet ontzegd worden. Hij noemt de Brexit, ondanks alle dramatiek van de voorbije jaren, ‘de normale situatie’. Wie zijn geschiedenis een beetje kent, zegt de hoogleraar, weet dat de Britten vaker vaker buiten dan binnen de Europese Unie verbleven. Tussen 1950 en 1973 waren de Britten óók geen lid. En in 1992 beslisten ze, in Maastricht, dat ze geen deel wilden uitmaken van de muntunie. Eigenlijk begaven ze zich toen al naar de vestibule van de exit. Iedereen wist dat de euro de kern van Europa zou worden. De Britten zijn dus alleen tussen 1973 en 1992 volwaardig lid geweest van de EU. Er is dus geen reden tot paniek. Bovendien, zegt Segers, heeft die Brexit ook een positieve kant: hij maakt duidelijk dat er een alternatief bestaat voor de Europese Unie. ‘Men sloeg de populisten jarenlang om de oren met de Verlichting. Maar over Europa zelf was geen debat mogelijk. Dat is weinig verlicht. En dodelijk voor de geloofwaardigheid.’ We zitten in het Grand Hotel de l’Empereur, vlak bij het station van Maastricht. Segers moet straks nog naar Den Haag, voor een ontmoeting met de Britse ambassadeur. Morgen wordt hij in Parijs verwacht, om er een stel Nederlandse diplomaten toe te spreken. Segers is, behalve een steeds drukker bevraagde EU-watcher, ook hoogleraar Europese geschiedenis aan het University College in Maastricht. Hier ontwaakte 27 jaar geleden zijn Europese bewustzijn, toen het Verdrag van Maastricht er werd ondertekend. ‘Mijn ouders woonden hier om de hoek, in de buurt van de hotels waar leiders als Helmut Kohl verbleven’, vertelt hij. ‘Als vijftienjarig kereltje fascineerde dat mij enorm.’ Die fascinatie verdween niet. In Reis naar het continent, zijn nu herwerkte boek over de rol van Nederland in de Europese Unie, zoomt hij uitgebreid in op die optimistische periode. De Muur was net gevallen, de Sovjet-Unie geïmplodeerd. ‘Met het Verdrag van Maastricht probeerden de Europese leiders het continent klaar te maken voor een nieuwe wereldorde’, vertelt Segers. ‘Toen werd de basis gelegd voor de uitbreiding naar het Oosten. Toen werd ook de eerste steen gelegd voor een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Eigenlijk was dat Verdrag een heel politiek akkoord. Hoe houden we de eenmaking overeind in een wereld zonder Koude Oorlog? Helaas nam de beleidsagenda het daarna volledig over.’ We herinneren ons Maastricht haast alleen als de start van de muntunie. ‘En dat is problematisch. Van begrotingsdiscipline gaan de harten in Frankfurt en Brussel misschien sneller kloppen. Maar de rest van de bevolking wordt er niet warm van. Die beseft dat politiek een kwestie van goed versus fout is en niet verengd kan worden tot beleid. Dat heeft tot veel misverstanden geleid.’ Hoe kon dat gebeuren? ‘Kijk naar de geschiedenis. Na de Tweede Wereldoorlog had Europa genoeg van politiek. Uit de archieven van de jaren 40 en 50 blijkt hoe groot het verlangen was naar stabiliteit. Men was de “wilde feesten van de democratie”, die tot een vernietiging van de rechtsstaat en tot oorlog hadden geleid, grondig beu. Het antwoord was: overleg en beleid. Dat lukte uitstekend binnen het Europese kader. Je kon werken aan Frans-Duitse verzoening, zonder het er écht over te hebben. Je sprak gewoon af hoe je kolen en staal met mekaar verhandelde.’ ‘Dat recept werkte uitstekend: West-Europa werd een baken van welvaart. Daardoor kon men geen afscheid nemen van die beleidstherapie. Ook niet op dat ultieme politieke moment, begin jaren 90, met de eenmaking van Duitsland en Europa. Het was een roes. Een verslaving.’ Maar ook irrealistisch? ‘Natuurlijk. De geschiedenis keert altijd terug. Zoals Isaiah Berlin eind jaren 50 al schreef: Europa is niet alleen de Verlichting, maar ook de Romantiek. Het is niet alleen rede, maar ook gevoel. Dat had men uiterlijk in 2008 moeten beseffen, toen de Russen binnenvielen in Georgië. Toen werd definitief duidelijk dat de jaren 90, waarin er nog gedroomd werd van een Russisch Navo-lidmaatschap, voorbij waren. Vladimir Poetin beukte vol in op de internationale orde. En wat gebeurde er? Niets. Zuid-Ossetië keerde niet terug naar Georgië. Toen kon niemand nog loochenen dat een nieuwe realiteit zich opdrong. Een wereld waarin het niet langer draaide rond samenwerking en overleg. Een wereld waarin ook intimidatie en bluf weer een rol speelden.’ Frans Timmermans sprak in 2014, net voor zijn vertrek naar de Europese Commissie, in een lezing van de ‘terugkeer van de geopolitiek’. ‘Veel analisten hadden daar in 1990 al voor gewaarschuwd. Ze zeiden: “Als we afscheid nemen van een bipolaire wereld, van de orde zoals ze bestaat sinds de Conferentie van Jalta, dan zullen de oude demonen weer de kop opsteken”. In de jaren 90 kwam er een eerste waarschuwing, met de Joegoslavische oorlogen. Na 9/11 gingen ook de Amerikanen zich anders opstellen in de wereld. Ze waren vooral bezig met hun eigen veiligheid. Die nieuwe realiteit werd in Brussel te lang genegeerd.’ In het hart van de EU – in de West-Europese lidstaten – is de twijfel over de eenmaking alomtegenwoordig. ‘Ik zie een verband tussen de externe en de interne problemen. Het heeft te maken met die beleidsverslaving. Iedere beslissing werd voorgesteld als de “Verlichte Oplossing”. De experten hadden het uitgezocht, er was geen alternatief. Daardoor zijn velen Europa beginnen ervaren als een totalitair project. Dat was brandstof in de tank van politici als Matteo Salvini en Nigel Farage of van bewegingen zoals de gele hesjes.’ ‘Maar het staat wel haaks op de genen van de Europese Unie. Als je één ding terugvindt in alle teksten en verdragen, is het een afkeer van totalitarisme. Wel, dan moet je discussies met open vizier durven voeren, zonder dat de uitkomst op voorhand vaststaat.’ En daarom zegt u: ‘Die Brexit, daar zitten ook goede kanten aan’? ‘Inderdaad. Het vertrek van de Britten laat zien dat het lidmaatschap van de EU een politieke keuze is. Dat is gezond. Laat de Britten maar een alternatieve route verkennen. Laat ze maar uitzoeken of je kan overleven binnen de Europese invloedssfeer zonder effectief deel uit te maken van de EU. Zelfs wanneer ik de speeches van Boris Johnson lees, stel ik vast dat hij de écht belangrijke zaken, zoals de rechtsstaat, niet aan de orde stelt. Alleen wil hij zijn agenda realiseren in een ander verband. In historisch opzicht is er niet zoveel aan de hand.’ Maar Schäuble, de Duitse oud-minister van Financiën, pleitte al veel eerder dat er een kern-Europa moet komen, dat er vijf of zes West-Europese landen dringend stappen vooruit moeten zetten. Hij wilde dat er piketpaaltjes geslagen werden, om aan te geven waar het continent heen moest. Hij vond dat er tegenover de centrifugale krachten, die toen al opdoken, een stevig centrum moest worden opgebouwd. Zijn redenering was: als we daar nu geen werk van maken, zal het na de uitbreiding naar Oost-Europa zeker niet meer lukken. Dan zal een “regressief nationalisme” het overnemen. Dat gebeurt nu volop.’ Oost-Europa is als de dood voor zo’n Europa van verschillende snelheden. ‘Het mag niet de bedoeling zijn om hen eraf te rijden. Wel om opnieuw snelheid te maken. Dat lukt niet als je iedereen altijd mee moet hebben. En het lukt ook niet als je vlucht in hooggestemde einddoelen, zoals Guy Verhofstadt doet. Het komt er vooral op aan de dynamiek in Europa om te draaien, zodat de “remmers” niet continu de toon zetten. Toen in 2015 het gerucht opdook dat een aantal West-Europese lidstaten aan een mini-Schengenzone werkte, zag je dat zelfs de Hongaren gealarmeerd waren en minder gingen tegenstribbelen.’ Het gevecht tussen de natiestaten en het federale Europa is illusoir. Europa moet vooruit, maar je kan lidstaten ook veel meer ruimte geven om eigen accenten te leggen.’ De Franse president Emmanuel Macron concentreert zich vooral op de hervorming van de eurozone. Ook dat doet denken aan de strategie van Wolfgang Schäuble. ‘Je zou kunnen zeggen dat Macron de agenda van Schäuble heeft overgenomen. De Britten hebben de eurozone jarenlang afgeremd van buitenaf. Ze vonden dat die een hinderpaal was geworden voor de interne markt. Nu de Britten weg zijn, probeert Macron een momentum te creëren. Hij wil van de eurozone de kopgroep maken, bijvoorbeeld om werk te maken van een sociaal Europa. Dat is ook dringend nodig.’ Is dat de les die u trekt uit het protest van de gele hesjes? ‘Absoluut. In het begin van de Europese integratie waren gelijke kansen en armoedebestrijding – samen met het voorkomen van oorlog – een kernbekommernis. Iedereen was ervan overtuigd dat de enorme sociaal-economische verschillen tijdens de Grote Depressie mee hadden geleid tot de politieke ontsporingen. Daarom werd er ingezet op zaken als extra scholing of adequate huisvesting voor mijnwerkers. Dat gaf het Europese project geloofwaardigheid. Maar ondertussen is Europa te pakken op die sociale flank. Als die gele hesjes zo protesteren, is het ook om die reden.’ In uw columns windt u zich geregeld op over de koers van Viktor Orban. Tegelijk begrijpt u dat veel Hongaren boos zijn op Europa. ‘Omdat Europa dat land tijdens de financiële crisis in de steek heeft gelaten. Veel Hongaren hadden hypotheken afgesloten in euro’s en Zwitserse franken. Toen Hongarije, samen met Letland, onderuitging bij het begin van de crisis, was dat een drama voor veel mensen. Maar Europa leek dat weinig uit te maken. In de winkelstraten bleven West-Europese banken, verzekeraars en multinationals onverminderd geld verdienen, terwijl de gewone Hongaren in de kou bleven staan. In Griekenland, Spanje en Portugal kwamen er wél reddingsprogramma’s. Die kregen veel kritiek, maar de boodschap aan de Hongaren was wel duidelijk: jullie zijn slechts een B-staat. Dan hoef je niet verwonderd te zijn dat er een voedings­bodem ontstaat voor een nationalistische agenda.’ ‘Waarmee ik niet wil goedpraten wat er gebeurt in Boedapest. Het is onacceptabel hoe Orban de rechtsstaat daar ontmantelt. Maar ik vind dat vooral de Europese Volkspartij daartegen moet optreden, eerder dan de Europese Commissie. Als de EVP de druk opvoert, zullen er ook discussies uitbreken in Fidesz, de partij van Orban.’ Bij de EVP schuiven ze Manfred Weber naar voren om de volgende Europese Commissie te leiden. De kans lijkt klein dat hij als ‘Spitzenkandidat’ iets zal ondernemen tegen Orban. Het hele artikel is te lezen op http://www.standaard.be/cnt/dmf20190214_04176571

Is helicoptergeld de oplossing?

Finanzen.nl meldt dat de eurozone afstevent op een Japan-scenario waarbij de inflatie hardnekkig en ver onder de doelstelling van de Europese Centrale Bank ( ECB) blijft. Daar spinnen beleggers uiteindelijk geen garen bij. Dat concludeert de Amerikaanse vermogensbeheerder Pimco op basis van eigen onderzoek. Er moet wat gebeuren. Zonder actief beleid om ouderen langer te laten doorwerken gaat de inflatie de komende tien jaar richting de 0%. Wordt de pensioenleeftijd in de hele eurozone opgetrokken naar 70 jaar, dan loopt de kerninflatie wel langzaam op om te eindigen tegen de 2% waar de ECB naar streeft. Pimco-portfoliomanagers Andrew Bosomworth en Konstantin Veit zien grote overeenkomsten tussen de eurozone en Japan, dat al 20 jaar tracht de inflatie aan te jagen. Ook in Japan was de rente al laag toen de inflatie begon te dalen, tevens waren de schulden hoog en kampten banken met slechte leningen. Maar de belangrijkste overeenkomst is volgens Pimco de vergrijzing in Japan en de eurozone, waarbij de muntunie tien jaar achterloopt op Japan. De ervaring leert, zo stellen Bosomworth en Veit, dat oudere mensen bovengemiddeld veel sparen en dus minder uitgeven. En hoe minder mensen deelnemen aan het arbeidsproces, hoe lager de capaciteit. Al met al leidt vergrijzing dus tot een combinatie van lage groei en lage inflatie. Zonder beleid dat ouderen aanmoedigt om te blijven werken, zo analyseert Pimco, stevent Europa af op eenzelfde inflatiescenario als Japan. Onder meer Nederland en Denemarken geven op dit vlak het goede voorbeeld, maar de ECB stemt het beleid uiteraard af op de hele eurozone. Daarmee dreigt het gevaar van een ‘liquiditeitsval’, waarbij het ruime monetaire beleid niet leidt tot hogere bestedingen. Toch is de gereedschapskist van de ECB niet zo leeg als wel wordt gedacht, benadrukken Bosomworth en Veit, ook al is de ruimte om de beleidsrente nog verder terug te schroeven zeer beperkt en de kans groot dat de economie verslechtert voordat Frankfurt de kans krijgt het beleid te normaliseren. De Pimco-specialisten onderscheiden een aantal mogelijkheden. Ten eerste nieuwe, gerichte liquiditeitsinjecties (TLTRO’s) met lange looptijden en tegen een vaste (lage) rente. Daarnaast mag de ECB nu niet meer dan 33% van de totale schuld van een euroland bezitten. Volgens Pimco is het juridisch mogelijk deze grens op te rekken naar 50%, waarmee het huidige bedrag aan staatsobligaties op de ECB-balans verdubbeld kan worden. Ook kan het bestuur van de ECB zelf beslissen om het opkoopprogramma uit te breiden naar bijvoorbeeld aandelen. In dat geval zou de ECB dat waarschijnlijk doen via de aankoop van passieve, marktgewogen Exchange Traded Funds (ETFs). De meest extreme stap zou de introductie van helikoptergeld zijn: geld dat door de ECB zelf direct in de economie wordt gebracht. Kwantitatieve verruiming kan bijvoorbeeld worden gecombineerd met oplopende begrotingstekorten, of de ECB kan direct geld overmaken naar huishoudens. Het is de centrale bank van de eurozone niet toegestaan om overheden direct te financieren. Maar de ECB kan volgens Pimco wél zeer langlopende obligaties kopen die worden uitgegeven door bijvoorbeeld de Europese Investeringsbank EIB. Deze kan de opbrengsten weer gebruiken om grote infrastructurele projecten mee te financieren. De ECB kan dus nog wel degelijk meer actie ondernemen. Maar, zo benadrukken Bosomworth en Veit: de Bank of Japan had twintig jaar geleden meer bewegingsvrijheid en de ervaring daar leert dat het tij lastig te keren is als bedrijven en consumenten hun inflatieverwachtingen naar beneden bijstellen. Dat is duidelijk al het geval, zo blijkt uit de peilingen van de ECB en de rentes op financiële markten geven eenzelfde signaal af. Beleggers in inflatiegerelateerde staatsobligaties uit Duitsland, Frankrijk en Spanje gaan voor de komende tien jaar uit van een gemiddelde inflatie tussen de 0,7% en 1,1%. [bij lezing van dit artikel bekroop mij de vrees dat hier ‘tools’ worden aangevoerd, waarvan ik mij afvraag of die het probleem oplossen dan wel naar de toekomst verschuiven. Alle extreme liquiditeitsverruimingen, die we al achter de rug hebben, hebben de problemen niet opgelost. Nog meer van hetzelfde medicijn gaat de achterliggende scenario’s alleen maar meer frustreren. De rente is nu nul procent en als de verruiming verder wordt opgevoerd door de ECB toe te staan het bezit van staatsobligaties van de 19 eurolanden op te voeren naar 50% en om in aandelen te gaan beleggen zal de effectenkoersen nog verder doen stijgen. Vanuit de optiek van een vermogensbelegger zijn dat prachtige scenario’s, maar dan zal er een negatieve rente voor spaar- en pensioengelden onvermijdelijk worden. Dan wordt het geld in een nog groter tempo afgewaardeerd en uiteindelijk waardeloos. De voorzet van Pimco zou heel aangenaam zijn voor beleggers, maar desastreus voor het volk. Die worden er de dupe aan en worden straatarm. Je kunt een ballon niet onbeperkt blijven opblazen: op enig moment, als de spanning te groot wordt, vindt er een implosie plaats en dat is dan het einde van het financiële statuut. En dan begint iedereen weer, zoals in het najaar van 1945, na de Tweede Wereldoorlog, weer met een tientje van Lieftink, zoals het eerste nieuwe tientje werd genoemd. De centrale banken moeten stoppen met het verder opblazen van de geldhoeveelheden en de rente moet weer omhoog om de waarde van het geld te herstellen. Het Pimco-verhaal is misleidend]

Nationaal Instituut voor budgetvoorlichting

Idealiter zou een huishouden niet meer dan de helft van zijn inkomen kwijt moeten zijn aan de vaste lasten, schrijft het Nibud. Toch zijn veel huishoudens dat dit jaar wel, zo blijkt uit cijfers die het Nibud op een rij heeft gezet voor het Budgethandboek 2019. Daarin zijn gegevens verzameld over gemiddelde inkomsten en uitgaven van particuliere huishoudens. Net iets meer dan 55% van het netto inkomen is een huishouden met een modaal inkomen en een gemiddelde huur dit jaar kwijt aan de vaste lasten, zo stelt het Nibud. Voor iemand op bijstandsniveau gaat het om net iets meer dan 50%. Dat is ontzettend veel vindt Gabriëlla Bettonville van het Nibud: “Er blijft weinig over voor andere uitgaven.” Tien jaar geleden lag het deel vaste kosten gemiddeld 5% lager dan nu. Mensen kunnen een aantal dingen doen om te besparen op hun vaste lasten, meent het Nibud. Het raadt huishoudens aan om jaarlijks een begroting te maken en hun vaste lasten, zoals verzekeringen en abonnementen, tegen het licht te houden. Volgens Bettonville is het de taak van de overheid om te kijken of tegemoetkomingen en toeslagen wel bij de mensen terechtkomen die ze nodig hebben. (bron: Trouw)

Brexit-deal

Het Verenigd Koninkrijk is nog niet van alle Brexit-wendingen van vorige week bekomen of de volgende dient zich al aan. Ditmaal gooit de voorzitter van het Lagerhuis John Bercow een flinke schep zand in de uiterst moeizaam draaiende motor van premier May. Hij bepaalde in een zeer verrassende interventie dat zij niet nogmaals haar Brexit-deal in stemming mag brengen als er niets substantieels aan verandert. May hoopte, nadat het parlement zich vorige week uitsprak tegen een no-deal-Brexit en voor uitstel van de datum van uittreding, dat ze de druk op haar tegenstanders tot grote hoogte kon opvoeren met een derde stemming. De keuze was dan letterlijk tussen ofwel dit brexit-akkoord, ofwel de EU verzoeken een lang uitstel te accepteren. Dat moest velen uit de fanatieke brexit-vleugel van haar partij alsnog doen buigen, dacht ze. Maar Bercow rijdt haar nu vol in de wielen. De Lagerhuisvoorzitter, bekend als de speaker, fungeert als de onafhankelijke hoeder van het parlementair reglement. En met een ruim vier eeuwen oud precedent in de hand, uit 1604 om precies te zijn, oordeelde Bercow dat het niet is toegestaan om tijdens één en dezelfde parlementaire periode twee keer exact dezelfde motie ter stemming te brengen. “Een van de redenen dat deze regel het zo lang volhoudt, is dat het een noodzakelijke regel is om de tijd van het parlement nuttig te gebruiken en om respect te hebben voor de keuzes die het maakt”, zei Bercow. Daarmee doelde de speaker op de oorwassing die May al twee keer te verduren kreeg. In januari leed ze de grootste nederlaag ooit voor een zittend premier: 230 stemmen verschil. Vorige week is haar akkoord afgewezen met een meerderheid van 149 stemmen. Door Bercows interventie kan May haar deal nu alleen opnieuw in stemming brengen als ze er, via een nieuwe onderhandeling met de EU, iets substantieels aan kan wijzigen of toevoegen. Dat werd voor de EU-top van 21/22 maart uitgesloten. Dus kan haar strategie overboord en zal de premier zich moeten beraden op de volgende stap. In Downing Street zijn ze woest. Niemand in de regering was op voorhand op de hoogte gebracht van Bercows interventie. “Het laat zien dat u, meneer de speaker, ons niet met respect behandelt”, zei prominent Conservatief Andrea Leadsom in het Lagerhuis. De speaker was zich van geen kwaad bewust. Groot-Brittannië heeft geen geschreven grondwet en de Lagerhuisvoorzitter heeft het recht zijn eigen interpretatie te geven aan parlementaire regels. Tegenstanders van Bercow betichten hem ervan bewust olie op het vuur van te hebben gegooid. Bercow, van wie bekend is dat hij tot het remain-kamp (binnen de EU blijven) behoorde, drukt hiermee een veel te nadrukkelijk stempel, zeggen veel Conservatieven die loyaal zijn aan de premier. Tegelijk zijn tegenstanders van het akkoord, zowel bij de oppositie als in de Brexit-vleugel van de Conservatieve partij, opgelucht. Dit opent immers de deur naar een drastische koerswijziging, iets waarop het brexit-kamp hoopte. Maar dit maakt ook een lang uitstel van de Brexit-datum waarschijnlijker. En zij die hoop koesteren dat brexit alsnog – via een referendum – kan worden teruggedraaid, hebben daar allereerst een lang uitstel voor nodig. Britse premier Theresa May reageerde met de mededeling dat zij een uitstel voor de Brexit wil van minstens drie maanden, tot maximaal twee jaar. Dat schreef de BBC op basis van bronnen. Dit zou betekenen dat Brexit niet op 29 maart aanstaande zou plaatsvinden, maar eind juni of later. May zou nog wel toestemming van de Europese Unie (EU) moeten krijgen voor uitstel. De Britse premier heeft daarover een brief geschreven aan Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad. Anderzijds werd ook duidelijk dat de Britse premier de hoop op een derde stemming nog niet helemaal heeft laten varen. Brexit-minister Stephen Barclay suggereerde dat de Britse regering toch “een manier” zal vinden om het voorstel komende week nogmaals in stemming te brengen. May kondigde woensdag aan dat de expiratiedatum voor de Brexit wordt verlengd naar 30 juni aanstaande. Daarop liet president Tusk weten dat de regeringsleiders daar alleen mee eens zijn als het Lagerhuis eerst de Brexit-deal van May-EU aanneemt. Dat is hard gespeeld van de 27 regeringsleiders. Eerder had Michel Barnier, die namens de EU onderhandelt over Brexit, nog laten weten dat de economische en politieke schade die uitstel teweegbrengt moet worden afgewogen. “EU-leiders hebben een concreet plan van het VK nodig om tot een weloverwogen beslissing te komen.Voor de aanvang van de EU-top donderdagmiddag zei premier Rutte: De EU is bereid om de Britse premier Theresa May meer tijd te geven voor de brexit onder voorwaarde dat het Britse parlement ’ja’ zegt tegen de Brexitdeal die May in november met Brussel heeft gesloten. Dat zei premier Mark Rutte bij het begin van de EU-top in Brussel. „Ik wil de druk vooral bij het Britse parlement leggen.” Daar legt hij een grote druk op het Lagerhuis om de Europese eisen de gehoorzamen. Macron stelt dat als het Lagerhuis niet zwicht een no-deal onvermijdelijk wordt. Tijdens de EU-top werd zonder premier May over haar verzoek gesproken voor uitstel van de Brexit tot 30 juni 2019, zodat de Britten de tijd hebben om ordentelijk de EU te verlaten. Dat verzoek vereist de instemming van alle 27 andere lidstaten, maar die hebben grote twijfels. De leiders willen garanties van de Britse premier. Om te beginnen willen ze weten wat de waarde van de brief over het gewenste uitstel is. “Is dat een persoonlijke brief, een brief van haar partij, of het parlement? We weten het niet”, stelde een hoge EU-diplomaat. En dan de inhoud. Wat gaan de Britten doen met de negentig dagen uitstel? Opnieuw politiek ruzie maken of wordt uiteindelijk de overeenkomst die met de EU is gesloten, goedgekeurd? Volgens premier May kan er volgende week opnieuw gestemd worden in het Britse Lagerhuis, maar dat is geen garantie en al helemaal geen zekerheid dat de deal ook wordt aangenomen. Ondanks alle bezwaren lijken de EU-leiders weinig anders te kunnen dan het verzoek van May te honoreren. De Duitse bondskanselier Merkel zei dat kort uitstel mogelijk is. Maar zij wil dat het uitstel hooguit tot eind mei duurt. Op 23 mei zijn er Europese verkiezingen en voor die datum moeten de Britten absoluut uit de EU zijn vertrokken. Juristen in Brussel maken zich grote zorgen over de legitimiteit van besluiten. “We moeten de bestuurbaarheid van de EU niet in de waagschaal stellen”, zo klinkt het her en der in de wandelgangen. Als de Britten namelijk blijven tot eind juni, praten ze gewoon mee over wie de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie wordt. Ze zitten aan tafel bij de onderhandelingen over de nieuwe begroting en in de maand juni zal de nieuwe strategische agenda voor de EU worden opgesteld. Kortom, veel onzekerheid. “Tijdens de EU-top van donderdag en vrijdag is uiteindelijk afgesproken dat het Verenigd Koninkrijk uitstel krijgt tot 22 mei voor een Brexit. Voorwaarde is wel dat het Lagerhuis de brexit-deal binnen een week goedkeurt. Als dat niet gebeurt, dan krijgen de Britten tot 12 april de tijd om een ander plan te presenteren aan de EU. Die datum is gekozen omdat de Britten na 12 april geen deelname aan de Europese verkiezingen meer kunnen organiseren. Kennelijk heeft een nieuwe vernedering van Theresa May een hogere prioriteit dan de Brexit, die de 27 EU-staten vele miljarden euro’s per jaar gaan kosten met een ‘no-deal’. Onbegrijpelijk dat May, na een nieuwe vernedering in Brussel, blijft proberen haar deal door het Lagerhuis te drukken. Alle hoop is nu gevestigd op de speaker, dat die zijn poot stijf houdt in de hoop dat May vrijwillig terugtreedt dan wel wordt afgezet door haar kabinet. Dat is de enige manier om onderhandelingen met de EU te heropenen.

Martine Hafkamp

Enigszins verontrust vanwege de inzakkende economische groei hebben centrale banken wereldwijd hun net ingezette verkrappende monetaire beleid al weer laten varen. Op de beurzen bleef de beleidswijziging niet onopgemerkt. De correctie van december lijkt helemaal vergeten. Sinds 2 januari staat de AEX bijna 14% hoger. In het kielzog van de aandelen kwam er echter nog een beleggingscategorie in beweging. En dat is best opmerkelijk, zeker omdat deze beleggingscategorie al lange tijd volledig uit de gratie lijkt te zijn bij beleggers. Dat geldt echter niet voor alle centrale bankiers, edele metalen kwamen weer in de belangstelling te staan, waaronder goud. Toen de aandelenmarkten nog druk bezig waren de ene na de andere nieuwe top neer te zetten zakte goud steeds verder weg. Dat is de normale gang van zaken, want goud geldt onder beleggers als vluchthaven in turbulente tijden. Aan een veilige vluchthaven was vorig jaar zomer weinig behoefte. Zo bereikte goud op 12 augustus 2018 een bodem op $1184,77. Dat ging echter aan de meeste beleggers vrij onopgemerkt voorbij. Maar het kan verkeren. Recent maakte namelijk de branchevereniging World Gold Council bekend dat er door de centrale banken in het jaar 2018 meer goud is gekocht dan in de voorbije halve eeuw. Er werd gedurende het afgelopen jaar niet minder dan 651 ton netto aan goud gekocht. Dat is een stijging van zo’n 74% ten opzichte van het jaar ervoor. De grootste kopers waren de centrale banken. Het effect was een prijsstijging tot een niveau van >$1300. Dat lijkt wellicht opmerkelijk, maar is met grote kopers als de centrale banken van China, Rusland, Kazakhstan en Turkije ook weer niet zo vreemd. Zo was Rusland met een totaal van 274 ton goud recordkoper. Inmiddels heeft China de achtervolging ingezet. China beschikt inmiddels over de zesde goudvoorraad ter wereld, na Rusland, Italië, Frankrijk, Duitsland en de Verenigde Staten. Vanwaar deze plotse interesse van de centrale banken voor het edelmetaal? Een blik op de verkopen van diezelfde centrale banken maakt veel duidelijk. De Russische centrale bank bijvoorbeeld nam op grote schaal afscheid van de positie in Amerikaanse staatsleningen. Ook China is bezig Treasuries in te ruilen voor goud. Natuurlijk, zorgen over een tragere economische groei, toegenomen geopolitieke spanningen en turbulente financiële markten hebben de prijs van goud gestuwd. Maar veel centrale banken zijn blijkbaar bezig hun afhankelijkheid van ’s werelds sleutelvaluta, de dollar, te verminderen. Het feit dat de Verenigde Staten hun uitstaande schuld steeds verder laten oplopen, volgens de meest recente cijfers tot €22.000 mrd, en alle remmen ten aanzien van hun huidige uitgaven hebben losgelaten leidt tot toenemende ongerustheid in de rest van de wereld. Dat geldt vooral bij de grootste bezitters van deze Amerikaanse staatsschuld. Het is een publiek geheim dat vooral China en Rusland redelijk genoeg hebben van de dominantie van de dollar in de wereldhandel, voorzichtig uitgedrukt. Dat geldt dan voor de enorm bevoorrechte positie die dit de Verenigde Staten geven. Lange tijd, zeker sinds de kredietcrisis van 2008-2009, gold de dollar als populairste vluchthaven in tijden van onrust. Zo konden de Treasuries ondanks de volledig ontsporende staatsschuld van de Verenigde Staten, steeds weer oplopen. Het zogenaamde schuldplafond blijkt in de praktijk meer en meer weg te hebben van het erg flexibele dak van een cabrio. De Amerikanen konden en kunnen nog steeds de rekening van hun erg ambitieus uitgavenpatroon bij de rest van de wereld neerleggen. Die rest begint daar echter tabak van te krijgen. Zo bezien is de toenemende interesse voor het goud niets anders dan een gecumuleerd wantrouwen tegen de Amerikaanse dominantie. Hoe meer de centrale banken hun teugels laten vieren en hoe dieper de Verenigde Staten zich in de schulden steken, hoe meer populair goud zal worden.

Europees arbeidsrecht werknemers uit EU-landen verruimd

Werknemers die in een ander EU-land na minstens een maand werken onvrijwillig werkeloos worden, krijgen recht op een werkloosheidsuitkering in hun ’gastland’. De aanspraak op de uitkering wordt beoordeeld op basis van het ook elders opgebouwde arbeidsverleden. De buitenlandse werknemer kan de uitkering desgewenst mee naar zijn thuisland nemen. Dat zijn de lidstaten, het Europees Parlement en de Europese Commissie in Brussel overeengekomen. Het politieke akkoord moet nog formeel worden goedgekeurd. De nieuwe regels zijn onderdeel van een pakket maatregelen om de sociale zekerheidsstelsels te coördineren in de EU. Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) trok eerder nog aan de bel over de „nieuwe, ingrijpende sociale EU-wetgeving die er in Brussel doorheen gejaagd dreigde te worden.” Nederland vreest dat arbeidsmigranten het land met de hoogste uitkering kiezen. Ook blijkt uit cijfers dat weinig werklozen die hun uitkering exporteren snel een nieuwe baan vinden, terwijl mensen zo snel mogelijk weer aan het werk moeten gaan, vindt Koolmees.

Koerswaarde Boeing in de eerste twee weken na de crash van de Boeing 737 MAX8 met $27 mrd gedaald. De goedkeuringsprocedure van de Boeing 737 Max-8, het vliegtuig dat sinds afgelopen week wereldwijd aan de grond wordt gehouden na twee fatale crashes, was grotendeels in handen van de vliegtuigfabrikant zelf.

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA, de toezichthouder die moet beoordelen of een nieuw vliegtuigtype luchtwaardig is, bemoeide zich er bijna niet mee. Dat schrijft de Seattle Times. De Amerikaanse krant baseert zich op informatie van bronnen bij de FAA. Het onderzoek is elf dagen geleden voorgelegd aan Boeing en de FAA, vier dagen voordat een 737 Max van Ethiopian Airlines neerstortte. Daarbij kwamen alle 157 inzittenden om het leven. De vliegtuigbouwer en de toezichthouder FAA hebben tot nu toe geen commentaar gegeven op het onderzoek. Er blijkt onder meer uit dat het boordsysteem dat voor een evenwichtige vlucht moet zorgen, de zogeheten MCAS, ernstige mankementen vertoonde. Toch werd het toestel toegelaten. De FAA zou de procedure hebben willen stroomlijnen om Boeing van dienst te zijn in de felle concurrentiestrijd met de Europese fabrikant Airbus. De 737 Max-8, een middelgroot toestel, zou daarbij een cruciale rol moeten spelen. Er zijn er tot nu toe 371 in gebruik genomen bij verschillende luchtvaartmaatschappijen, wereldwijd. Uit cockpitgesprekken van het vorige week verongelukte toestel blijkt dat de piloot de controle over het toestel vrij snel na het opstijgen moet zijn verloren. Datzelfde gold voor het toestel van Lion Air dat vorig jaar oktober voor de Indonesische kust neerstortte. De snelheid direct na het opstijgen van de 2 verongelijkte toestellen was ongewoon hoog, blijkt uit opgenomen cockpit-gesprekken. Boeing zegde al toe versneld te komen met nieuwe software voor het MCAS-systeem, maar zei ook dat de toestellen voorlopig aan de grond moeten blijven. Die stap werd genomen, zei de fabrikant, uit ‘overmatige voorzorg’. (bron: RTL Nieuws) Het dagblad Trouw meldt dat het Amerikaanse ministerie van justitie onderzoek gaat doen naar de relatie tussen luchtvaartfabrikant Boeing en autoriteit Federal Aviation Administration. Zo meldden bronnen aan diverse persbureaus en Amerikaanse media. Mails, sms’jes en andere vormen van communicatie bij de ontwikkelingsafdeling van Boeing zijn al onder de loep genomen. Openbare aanklagers pluizen uit of Boeing de afgelopen jaren niet te veel invloed heeft uitgeoefend op de Amerikaanse luchtvaartautoriteit, meldt persbureau AP. The Seattle Times gaat in een analyse zelfs nog verder: gedreven door bezuinigingen en een gebrek aan tijd zou luchtvaartautoriteit FAA de vliegtuigbouwer zelf steeds meer verantwoordelijkheid hebben gegeven. Specifiek als het gaat om de keuring van het type Boeing 737 Max 8. Het begint in 2015. Boeing probeert dan concurrent Airbus bij te benen en wil het nieuwste toestel, de 737 Max 8, zo snel mogelijk op de markt zetten. Maar de fabrikant loopt negen maanden achter op de Europese concurrent. Managers van luchtvaartautoriteit FAA oefenen daardoor steeds meer invloed uit op hun veiligheidsinspecteurs; veiligheidschecks moeten snel en het resultaat moet eigenlijk liefst in het voordeel zijn van Boeing. Duren checks toch te lang of moet er volgens veiligheidsinspecteurs nog het een en ander worden gesleuteld aan het toestel, dan jassen FAA-managers zelf de goedkeuring erdoorheen of ze delegeren de veiligheidschecks aan Boeing zelf. “Er was geen goede en complete beoordeling van de door Boeing aangeleverde documenten. Beoordelingen moesten vooral de deadlines halen”, vertelt een inspecteurs aan The Seattle Times. In die haastige setting werd het nu onder vuur liggende besturingssysteem van de Boeing 737 Max 8 binnen een mum van tijd goedgekeurd, aldus geïnterviewde inspecteurs. Juist dat besturingssysteem MCAS lijkt nu kuren te vertonen die kunnen hebben geleid tot de twee ongelukken in Ethiopië en Indonesië. De exacte oorzaak van de ongelukken is overigens nog niet bekend. Wel zeiden Franse luchtvaartinspecteurs maandag dat er ‘duidelijke overeenkomsten’ zijn tussen de crash met de Boeing 737 Max van Ethiopian Airlines en die bij het Indonesische Lion Air afgelopen oktober. Ook de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA zei vorige week gelijkenissen te hebben gezien tussen de twee ongelukken. Tot die tijd hield de organisatie vol dat het Boeing-toestel veilig was. FAA vond het, anders dan veertig andere landen in de wereld, niet nodig het toesteltype aan de grond te houden. Tot vorige week woensdag dus. Bij de twee ongelukken met de 737 Max 8 kwamen in totaal 346 mensen om het leven. The Post Online neemt een bericht over van de New York Times. In de Verenigde Staten groeit de kritiek op vliegtuigbouwer Boeing en luchtvaartautoriteit FAA, zo schrijft het main stream dagblad. Boeing zou de FAA niet correct hebben geïnformeerd over aanpassingen in het softwaresysteem MCAS (Maneuvering Characteristics Augmentation System) dat moet verhinderen dat het toestel te veel achterover helt. Volgens de krant heeft de FAA het systeem nauwelijks getest. Doordat de motoren van de 737 Max groter zijn en op een andere plek zitten dan bij oudere versies van het toestel is de aerodynamica flink veranderd. MCAS moet de invloed van die aanpassingen beperken en is daarom een cruciaal onderdeel van het toestel, maar de FAA vertrouwde te veel op Boeing bij goedkeuring van de 737 Max, zo schrijft de krant. De vliegtuigfabrikant ruziede al sinds de crash van Lion Air in oktober over de software-updates. De vliegtuigbouwer en de FAA konden het niet eens worden over hoe ver die ingreep moest gaan. De FAA ligt ook onder vuur omdat het pas in een later stadium de 737 Max aan de grond hield.

Italiaans OM gaat ING door de witwasmolen halen

Enkele media, waaronder DFT meldden dat het Openbaar Ministerie van Italië een onderzoek naar ING opent op verdenking van witwassen. Dat schrijft zakenkrant Il Sole 24 Ore op basis van informatie van ingewijden. Volgens bronnen van de krant wordt de bank binnen enkele uren op een formele lijst van onderzochte banken gezet. ING Italië kon niet direct reageren. Een woordvoerder van ING in Nederland kon ook niet direct inhoudelijk reageren, omdat een mogelijk onderzoek van het OM in Italië nog niet bekend is. Wel stelde hij dat ,,als dit zo is, wij aan onderzoeken meewerken”. ING Italië gaf geen commentaar en het Italiaanse OM was niet direct bereikbaar voor een reactie.

In het vorige blog meldde ik al dat ING in Italië op de vingers is getikt voor tekortkomingen bij het tegengaan van witwaspraktijken. De bank is in gesprek met de lokale toezichthouder over maatregelen om de procedures op dat terrein te verbeteren. Zolang die gesprekken lopen worden geen nieuwe klanten aangenomen. ING heeft in Italië, waar het sinds 2001 actief is met zijn consumentenbank, circa 900 medewerkers. De omzet van het onderdeel kwam afgelopen jaar uit op €231 mln, bij een totaalomzet van ING van iets meer dan €18 mrd. ING zal nu snel moeten gaan werken om een schoon blazoen te krijgen van de toezichthouders, aandeelhouders en klanten. Oplichters konden via onlinerekeningen voor particulieren van ING Direct ongestoord geld ontvangen voor hun zwendel, schrijft Il Sole 24 Ore. Bij de bank zouden geen interne alarmbellen zijn afgegaan bij die transacties. Dat zou voor het Openbaar Ministerie van Milaan aanleiding zijn binnenkort een formeel onderzoek te openen naar ING, zoals de zakenkrant op basis van ingewijden meldt. Het zou gaan om transacties waarbij slachtoffers een voorschot moeten betalen voor de aankoop van producten of het huren van woningen, die ze uiteindelijk nooit krijgen. Die betalingen kwamen terecht op onlinerekeningen van ING, waar het voor oplichters mogelijk zou zijn geweest klant te worden zonder hun echte identiteit te onthullen. verbeteren. Zolang die gesprekken lopen worden geen nieuwe klanten aangenomen. Op de beurzen werd terughoudend gereageerd op deze informatie. De financials zaten woensdag in de achterhoede in de aanloop naar de uitkomsten van het Amerikaanse rentebesluit. Daarnaast waarschuwde de Zwitserse bank UBS in het eerste kwartaal slecht te hebben gedraaid. ABN Amro werd 1,3% minder waard, terwijl Aegon 2,6% achteruit ging. ING koerste 2,3% lager. Het bankconcern kan in Italië zijn borst natmaken met een vasthoudende aanklager in een onderzoek naar de rol bij witwaspraktijken. Verder moet ING zich op 22 mei melden bij de rechtbank in Den Haag om zich te verweren tegen een klacht van de activist Pieter Lakeman, die dan zijn verzoek mag bepleiten over zijn klacht over het niet strafrechtelijk vervolgen van de ING-top, waaronder ceo Ralph Hamers. De activist had het Openbaar Ministerie vorig jaar verzocht de hoogste baas van ING strafrechtelijk te vervolgen voor de ernstige tekortkomingen van de bank bij het voorkomen van witwaspraktijken.

Merkel’s laatste hoogstandje

Duitsland is van plan in 2020 de overheidsuitgaven met 1,7% te verhogen, laten ingewijden aan persbureau Reuters weten. Daarmee zouden de uitgaven op €362,6 mrd komen. Tegelijkertijd moet er voor €625 mln per jaar worden bezuinigd om te voorkomen dat de schulden verder oplopen. Bij het maken van de begroting houdt de Duitse regering rekening met een economische groei van 1%%. Dat is fors lager dan de 1,8% waar eerder van uit werd gegaan. Het aandeel van defensie-uitgaven in het budget gaat in 2020 naar 1,37% van het bruto binnenlands product (bbp). Daarna daalt het weer naar 1,25% in 2023. Dat spoort niet met de afspraken die zijn gemaakt met de VS met het doel in het kader van de NAVO de defensie-uitgaven te verhogen naar 2% bbp. Volgens de ingewijden wordt er jaarlijks gepraat over het verder opvoeren van het defensiebudget, maar tot dusverre met weinig resultaat. Tot dusver zijn het alleen de VS die groot-investeerder zijn. Trump zal niet blij worden van de voornemens van Merkel.

Jan Modaal profiteert niet van de sterke economische groei

Mooi is dat: de economie trekt al jaren aan, maar Jan met de pet heeft dat de laatste tien jaar bepaald niet gemerkt aan zijn inkomen. Volgens nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek bleef de doorsnee werknemer tussen 2007 en 2017 grofweg €35.000 per jaar verdienen. Ook zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) zagen hun doorsnee-inkomen amper veranderen. Zij moesten het blijven doen met pakweg €28.000 per jaar. Doorsnee betekent hier dat de helft van de werkenden meer verdiende, en de andere helft minder. Het bedrag is gecorrigeerd voor de stijgende prijzen. Sinds het eind van de financiële crisis zijn de lonen tot en met 2017 dus amper gestegen. Dat is opvallend. In de regel krijgen werknemers meer voet aan de grond bij de baas, zodra die om arbeidskrachten verlegen zit. Op die regel is het herstel van de crisis dus een uitzondering. De Groningse hoogleraar internationale economie Steven Brakman kan het evenwel verklaren. “Er denderen namelijk een paar landelijke en wereldwijde trends over ons heen.” In Nederland werkt vooral de ‘stormachtige opkomst’ van de flexwerker loondrukkend, zegt hij. Die is minder machtig in het eisen van een hoger loon, omdat hij nu eenmaal geen vast contract heeft. “En dat brengt me direct bij punt twee: de vakbonden. Die hebben de laatste jaren hun prioriteiten verlegd. Hun eisen gaan minder over hogere lonen en meer over het regelen van vaste contracten en een beter pensioen.” Daar kun je nog wat internationale ontwikkelingen bij optellen, legt Brakman uit. “Bedrijven wijken veel makkelijker uit naar het buitenland, als gevolg van de globalisering. Eisen werknemers hier meer loon? Dan verplaatst een werkgever zijn productieafdeling gewoon naar China.” Tot slot is daar nog de automatisering. Die maakt hele banen overbodig, waardoor mensen in de bijstand komen en daardoor sterk in inkomen dalen. Overigens steeg de koopkracht wel wat sinds het eind van de crisis, blijkens de nieuwe cijfers. Ruim de helft van alle werkenden had in 2017 meer geld te besteden dan in het jaar ervoor. Dat is niet het geval voor gepensioneerden. Het aantal zzp’ers steeg in tien jaar met een derde, naar bijna 900.000 in 2017. Zoals gezegd verdienen zij duidelijk minder dan werknemers, maar of dat zo’n probleem voor hen is? Vaak werkt de partner van een zzp’er in loondienst, constateert het CBS. En in zo’n gezin kunnen ze hun inkomens bij elkaar vegen. Gemiddeld komt een werkend gezinslid volgens het CBS uit op een jaarinkomen van €31.000, wat inderdaad mooi tussen dat van werknemers en dat van zzp’ers in zit.

Slotstand indices d.d. 22 maart 2019; week 11: AEX 543,9; Bel20 3588,73; CAC40 5.269,92; DAX30 11.364,17; FTSE 100 7.207,59; SMI 9.319,56; RTS (Rusland) 1213,4; DJIA 25.502,32; NY-Nasdaq 100 7.407,99; Nikkei 21.627,34; Hang Seng 29.113,36; All Ords 6.280,90; SSEC 3.104,15; €/$1,132047; BTC/USD $3.990,3701; 1 troy ounce goud $1313,40; dat is €37.328,48 per kilo; 3 maands Euribor -0,309% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,367%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,068%; 10 jaar VS 2,4284%; 10 jaar Belgische Staat 0,424%, 10 jaar Duitse Staat 0,028%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,37%, 10 jaar Japan -0,078%; 10 jaar Italië 2,476%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,624.

Ik voeg ook deze week weer een lijst toe met een aantal landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. De tarieven zijn opnieuw verder gedaald: Zwitserland 0,23%; Japan 0,522%; Duitsland, 0,688%; Nederland 0,732%; Frankrijk 1,369%; Engeland 1,553; Spanje 2,285%; VS 2,867%, Canada 1,8996% en Italië 3,522%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,405%; Nederland -0,388%; Denemarken -0,408%; Frankrijk -0,225; Japan -0,1962; België 0,134%. Deze, deze week weer opgelopen negatieve rentetarieven tonen de absolute gekte van het monetaire systeem dat door de Centrale banken (BoJ, BoE, ECB, FED) wordt gevoerd. Ik heb een reactie gekregen op deze zinsnede uit het vorige blog. Hoe goedkoop het dan wel is bij het lenen voor 30 jaar fixe. Ik geef een voorbeeld. Stel de Nederlandse overheid of andere institutionele beleggers met een AAA-rating, leent €1000 tegen 0,732% ‘s jaars 30-jarig geld, dat dus in 2049 moet worden terugbetaald. Dan betaalt de overheid per jaar €7,32, in dertig jaar dus €220. Maar de Staat moet wel in de miljoenen lenen, stel €50 mln. Dan kost dat €366.000 per jaar. Een peanut voor zo’n bedrag. Als de rente 6% zou zijn, wat ‘normaal’ zou zijn bij een gezond monetair beleid, dan zou dat €3.000.000 per jaar zijn.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.