UPDATE 22122018/458 Ondanks sombere financieel/economische verwachtingen: geniet nog van de Kerstdagen, nu het nog kan

Om te beginnen het laatste nieuws: een heel onverwachte tsunami inde Straat van Sunda, tussen Java en Sumatra, waardoor honderdenmensen zijn omgekomen, worden vermist of zijn gewond geraakt,waaronder veel toeristen.De tsunami ontstond door een uitbarsting van een vulkaan, die ondergrondse aardverschuivingen veroorzaakte.

Deel van de Amerikaanse overheid blijft in ieder geval dicht tot na Kerstmis. De Amerikaanse Senaat is uit elkaar gegaan zonder een oplossing voor de shutdown. De senatoren komen in principe pas na Kerstmis weer bijeen. De leider van de Republikeinen, McConnell, heeft wel laten weten dat hij de Senaat op elk gewenst moment bijeen zal roepen als de Democraten en president Trump het eens zijn geworden over de begroting. De overheid in de VS is sinds zaterdagmorgen deels dicht omdat Trump $5 mrd eist voor zijn campagnebelofte: een muur te bouwen op de grens met Mexico. De Democraten zullen hem dat geld niet geven,aldus hun leider in de Senaat. “Niet vandaag, niet volgende week, niet volgend jaar”, zei Schumer. De Republikeinen en de Democraten geven elkaar de schuld in de Senaat van de shutdown. Trump zei eerder dat hij graag de schuld op zich zalnemen, maar zegt nu dat het aan de Democraten ligt dat de overheid deels op slot is gegaan. Zo kennen we Trump. Een eigengereide president die naar niemand luistert en alleen regeert, zoals een dictator doet. De beste mensen uit zijn team verlaten hem. Deze week zijn minister van Defensie en zijn ambassadeur in Syrië omdat hij besloot zonder enig overleg en rugdekking zeker niet vanuit de NATO-landen waarmee hij samenwerkt in Syrië en Afghanistan, om zijn troepen daar weg te halen. We krijgen nog veel te stellen met deze man in het nieuwe jaar.

Open brief van Mark Rutte

De kerstboodschap van Marc Rutte, in de vorm van een ‘open brief’ in het AD maandagmorgen, was aan de vroege kant dit jaar. Nederland is een geweldig land maar ook een teer bezit dat broos en breekbaar is. Het land is als „een vaasje dat we met 17 miljoen gewone en bijzondere mensen vasthouden”. Er zijn mensen die zo hard aan dat vaasje trekken dat het stuk gaat. Rutte schrijft onder meer over de „de onuitgesproken afspraak die we met elkaar hebben om dat bezit te beschermen”. Maar van welke Mark Rutte waren deze woorden afkomstig? Van de heer Rutte, bewoner van het Haagse Benoordenhout, van minister-president Rutte, of van VVD-leider Rutte? De paginagrote advertentie biedt hierover geen duidelijkheid. Laat hij dat bewust in het midden? Het NRC vraagt zich af of deze persoon boven zijn partij uit gestegen? Wil hij niet meer met zijn partij geassocieerd worden? Wie roept het land op tot kalmte? Des te wranger is de onduidelijkheid in welke hoedanigheid hij spreekt tot het Nederlandse volk! Maar deze staatsrechtelijk slordige benadering waarbij de man met de premierstatus in de aanloop naar verkiezingen zich op kosten van zijn partij (maar dit niet aangeeft) tot de „Beste Nederlanders” richt, raakt wel aan een fundamenteel probleem. Een terugkerend element in alle analyses van de afgelopen jaren over falend overheidsbeleid is de zoekgeraakte verantwoordelijkheid. Als het erop aankomt is niemand aanspreekbaar. Wie koestert het vaasje? Premier Rutte of VVD-leider Rutte. Het land mocht het niet weten. In de huidige samenleving waar het wantrouwen zo dominant aanwezig is, moet het antwoord van politici maximale openheid zijn. Uitgerekend vorige week bepleitte de staatscommissie-Remkes, die het parlementair stelsel onderzocht, in haar eindrapport een „transparantieplicht” voor opdrachtgevers van politieke advertenties. De commissie doelde op de toegenomen verborgen, want naamloze activiteiten van partijen op digitale platforms, maar het principe geldt natuurlijk voor alle uitingsvormen. De heer Rutte, minister-president Rutte, VVD-leider Rutte. ‘Moet toch allemaal kunnen’, zal Mark Rutte, liefhebber van dit ‘gave land’ ongetwijfeld denken. Maar het kan dus helemaal niet. (bron NRC) Toch lijkt het erop de Marc Rutte met deze Open Brief aan de ‘Beste Nederlanders’ het startsein heeft gegeven voor de verkiezingscampagnes voor Provinciale Staten bij het afscheid van de winter en het begin van de lente: op 20 maart 2019. De coalitiepartijen VVD en D66 hebben sinds de laatste verkiezingen van 15 maart 2017, in de Peilingwijzer (waarin de peilingen van I&O Research, Ipsos, Kantar Public, Peil.nl en EenVandaag zijn samengevoegd) van 15 december, ieder 7 zetels verloren en die andere partner CDA 6. Dat vraagt voor de VVD en het belang van de coalitie om een grondige campagne waar ook voor een sentimentele benadering van het electoraat kennelijk plaats moet zijn. De drie grootste partijen in de Peilingwijzer zijn: VVD (26), PVV (20) en GL (18). Daarna volgt een middenmoot van vijf partijen: CDA (13), D66 (12), SP (12), PvdA (12) en Het FvD (12). Dan twee partijen met 7 zetels: CU en de PvdD, 2 partijen met vier zetels: 50+ en DENK en de kleinste fractie is die van SGP met 3 zetels.

De premier ligt onder vuur omdat een ‘feel good’ VVD-spotje op de Zendtijd voor Politieke Partijen wel héél erg lijkt op een soortgelijk filmpje van de EO. Rutte zet de gelijkenissen natuurlijk weg als louter toevallig, maar daar kwam nog een potentieel geval van plagiaat bij. De beeldvorming van het beeld van het tere vaasje is vooral triest. Want de ideologie van het land als vaasje komt namelijk rechtstreeks uiteen boek van zijn politieke opponent: Thierry Baudet, die beschreef het al in zijn ‘Conservatieve vooruitgang’ in 2010, waarin hij schrijft over ‘landen als vazen’. Dat is althans wat het Forum voor Democratie zelf beweert in een tweet . MarkRutte heeft zijn metafoor van Nederland als een teer vaasje gejat van Thierry Baudet, schrijft De Dagelijkse Standaard.

Kabinet Rutte III

Het dagblad Trouw blikt terug op het kabinet zonder gezicht en met een hoed in de hand. De ploeg van Rutte krijgt het niet voor elkaar de overschotten om te zetten in daden. Dit zijn oneliners die de toon zetten. Geld is er in overvloed maar sucessen blijven uit. Het is vooral het gezichtsverlies terwijl de pensioenen en het klimaat om oplossingen vragen. Het dividend-dossier, de mislukte afspraken met Unilever, het weggeven van €2 mrd aan het bedrijfsleven onder het mom van het versterken van de aantrekkingskracht van Nederland al vestigingsplaats voor grote industrials. De aanpak om de grote klimaatdoelen te realiseren. Veel vragen, weinig antwoorden. Wat de daadkracht van de regering beperkt zijn de forse verliezen in de politieke peilingen, waardoor de komende verkiezingen voor Provinciale Staten van groot belang zijn voor de vier coalitiepartijen vanwege de afschildering daarvan voor samenstelling van de Eerste Kamer in mei. Met een verlies van de meerderheid in de Eerste Kamer houdt Rutte III serieus rekening.

Het monetaire beleid van de ECB tijdens de periode 2015-2018

Op nos.nl las ik een interessant artikel waarin een overzichtelijk beeld wordt geschetst over het beleid dat onder Mario Draghi bij de ECB is gevoerd en de positieve en negatieve gevolgen die dat heeft gegeven. Citaten uit dit artikel. €2.575.000.000.000 heeft de Europese Centrale Bank de voorbije vier jaar in de Europese economie gepompt. Op 21 december eindigde het ‘Asset Purchases Programme’, het schuldopkoopprogramma dat de ECB op 9 maart 2015 opstartte, waarmee staatsleningen van eurolanden opgekocht werden. “De ECB heeft met het opkoopprogramma de euro gered”, zegt hoofdeconoom Carsten Brzeski van de Duitse ING DirectBank. “Maar de economische meerwaarde is eigenlijk moeilijk te meten, want je weet niet hoe de wereld er had uitgezien zonder ‘quantitative easing’ (QE).” Sinds de start van het monetair opkoopprogramma en de renteverlagingen zijn er in de eurolanden negen miljoen banen bij gekomen. Volgens de ECB is ongeveer 1/3 deel daarvan een direct gevolg van de aanpak. Voor Nederland gaat het dan om circa 240.000 banen van de 720.000 banen die er in de afgelopen vijf jaar zijn gecreëerd. Het is een verhaal met plussen en minnen. De economie draait inmiddels als een tierelier. Hypotheken en kredieten zijn ultra-goedkoop, overheden zijn spekkopers met extreem lage rentes op de staatsschulden, de werkloosheid is gehalveerd, de huizenmarkt zelfs oververhit. Dat is de zonnige kant. [ik zou een oververhitte huizenmarkt niet als positief willen benoemen, de huizenprijzen zijn een product geworden van speculerende beleggers, waardoor starters nauwelijks nog mogelijkheden hebben een woning te kopen tegen een betaalbare prijs, ondanks de lage hypotheekrentes. Als de rentes gaan stijgen, en dat doen ze gegarandeerd, dan daalt de waarde van de panden en dan ………] Aan de schaduwzijde levert spaargeld niets meer op. Pensioenfondsen zitten in grote problemen omdat de dekkingsgraad is aangetast door de lage rente waardoor ze niet kunnen indexeren en soms moeten korten. Het is ironisch: de ECB begon met opkopen toen de economische groei juist weer op gang kwam en stopt er mee nu de groei in euro-economieën terugloopt en haperingen vertoont, juist nu de vooruitzichten schraler worden. De ECB had wellicht eerder moeten beginnen en ook eerder moeten stoppen. Het hele idee is schuldpapier omruilen voor geld. Banken, verzekeraars, vermogensbeheerders en beleggers kunnen met het vrij gespeelde geld aan de slag met leningen en kredieten voor bedrijven en consumenten om zo de economie een boost te geven. Daarmee zouden investeringen toenemen, er zouden meer banen komen, de inkomens en dus de koopkracht zouden stijgen en de inflatie zou worden aangewakkerd, richting de door de ECB gewenste 2%. Een bejubeld en een verguisd programma. Armlastige eurolanden zijn blij met de financiële steun. Geld wordt goedkoper en makkelijker beschikbaar, zodat de kosten om schuld te financieren dalen. Financieel en economisch sterkere eurolanden, zoals Duitsland en Nederland met bankpresident Klaas Knot voorop, vinden het monetair geschut draconisch. De duizelingwekkende hoeveelheid geld leidt tot zeepbellen. Men is als de dood dat de ‘zwakke’ broeders de noodzakelijke hervormingen laten versloffen en de boel de boel laten, op kosten van de ‘sterkere’ landen. Bankpresident Mario Draghi laadt de verdenking op zich dat hij te veel zijn oren laat hangen naar de zuidelijke eurolanden. Drie jaar eerder, midden in de eurocrisis, orakelde Draghi dat de ECB er alles aan zou doen om de euro te redden. “Geloof me, het zal genoeg zijn,” klonk het zelfverzekerd. Het werkte, zonder dat hij toen eigenlijk al wat deed; een prachtvoorbeeld van ‘management by speech’. Oud-bankpresident Ben Bernanke zei ooit dat monetair beleid voor 98% communicatie is en 2% actie. [dat lijkt me wel wat overtrokken, maar de markten luisterden wel naar de geruststellende woorden van Draghi dat hij nog lang veel goedkoop geld in de markt zou laten zitten] Toch moest er ook echt wat gebeuren. De economie was in 2014 niet vooruit te branden en wilde maar niet uit de crisis groeien. De werkloosheid was hoog, banen kwamen er maar niet, lonen stegen niet, bedrijven en markten tobden, winkelstraten waren akelig leeg, en de huizenmarkt lag op z’n gat. In Zuid-Europa zinderde de eurocrisis nog steeds na. Inflatie was er nauwelijks en er dreigde zelfs deflatie dus prijsdalingen, een spookscenario uit de wereldcrisis van de jaren dertig. De Europese Centrale Bank kondigde op 22 januari 2015 een ongekend groot schuldopkoopprogramma aan. De ECB was daarmee aan de late kant. De Amerikaanse FED zette al in 2009 de geldpersen aan. De geldverruiming of ‘quantitative easing’ (QE), middels het opkopen van allerlei soorten leningen eindigde in 2014, met op de teller $4500 mrd. In Europa lag het allemaal wat ingewikkelder. De VS is Europa niet. De Amerikaanse economie steekt anders in elkaar dan de Europese economie. De VS kent ook sterke en zwakke regio’s met verschillen in rente maar is uiteindelijk wel politiek, sociaal en cultureel één land. Europa is een bonte verzameling van nationale economieën van ongelijke sterkte, kracht, samenstelling, cultuur en politiek. Weliswaar is er één centrale bank, één munt en één interne markt en vrij verkeer van goederen en diensten, maar één monetair beleid is lastig. De schuldopkoop en de lage rente geldt voor allen, zonder aanzien des persoons. Voor landen met hoge staatsschulden of verouderde economieën pakt zoiets anders uit dan voor landen met een dynamischer arbeidsmarkt of een staatshuishouding die meer op orde is. De opkoopbazooka werd pas van zolder gehaald uitgerekend op een moment dat er hier en daar groene groeisprietjes verschenen. De geldverruiming moest de brandstof leveren voor de aanzettende groei. Op de schuldenmarkt was de ECB in een klap groothandelaar en opkoper van overheidsschuldpapier. De gecoördineerde maandelijkse opkoop van obligaties van eurolanden gebeurde volgens een verdeelsleutel die rekende met het aandelenbelang van nationale centrale banken in de ECB. Er werd schuld opgehaald op de secundaire markt, van reeds uitgegeven schuldpapier, het ging niet om nieuwe obligaties. Het gros werd aangekocht door de nationale centrale banken die het vervolgens overhevelden naar Frankfurt. Griekenland viel buiten het opkoopprogramma, want dat land zat in een apart schuldsaneringsprogramma en hing al aan een infuus. Het pakhuis bij de ECB met staatsschulden groeide gestaag. Het leidde tot rust en lagere rentes, dus lagere risicopremies voor landen, er was immers altijd een schuldafnemer in de markt. Het overvloedige geld stroomde de economieën in, geld werd goedkoper, de hypotheekrente daalde, net als de rente op spaargeld. ECB opkoopprogramma van staatsobligaties 2015-2018 per land (per 30 november). % van de opgekochte staatsschuld: Nederland 27,4%, Duitsland 24,6%, Frankrijk 18,5%, Spanje 18%, Italië en België 16,1%. De economische groei versnelde tot 3% in 2017 en 2018. Maar eigenlijk is er te veel geld en is de geldbehoefte niet zo bijster groot, merken critici op. Veel geld ligt op de plank, zoekend naar een bestemming. Banken betalen boeterente voor ongebruikt geld dat ze tijdelijk stallen in Frankfurt, waardoor de spaarrente steeds verder zakt. Er is vrees voor zombie-bedrijven en huizenbubbels, omdat ongezonde bedrijven zich toch kunnen financieren en consumenten zich goedkoop in te veel schuld steken. Het vele goedkope geld heeft ook flinke zeepbellen geblazen. Koersen en prijzen van aandelenbeurzen, vastgoed en bedrijven zijn gekunsteld hoog. Grote dure fusies zijn gefinancierd met te goedkoop geld en opgeklopte aandelen. Zombie-bedrijven die eigenlijk geen bestaan meer hebben worden toch overeind houden met goedkope schuld. Het zijn bubbels die voor een hoop ellende kunnen zorgen als ze doorgeprikt worden. De vrees van sommige economen is dat de ECB met het pakhuis vol schuld en de gepleegde inzet van het zwaarste geschut niet zoveel meer uit kan richten als het weer echt crisis wordt. De ECB blijft nog wel een hele tijd actief als marktmeester. De opgestapelde schuld wordt de komende jaren doorgerold, en nog niet teruggegeven aan de markt. De rente zal niet eerder dan eind volgend jaar of in 2020 omhoog gaan. (bron: NOS)

In hun column in DFT schreven de economen van WillemVermeend en Rick van der Ploeg onder meer dat <citaat> nog maar drie maanden geleden bij de presentatie van de Miljoenennota was er bij Rutte III sprake van een jubelstemming en werd Nederland bewierookt als een fantastisch land. We behoren tot de welvarendste landen van de wereld en zitten in de Europese kopgroep van landen met de beste economische prestaties. Daarnaast hebben we gezonde overheidsfinanciën, een lage werkloosheid, een goed draaiend bedrijfsleven en op alle belangrijke wereldranglijsten staan we in de top tien. Als we louter naar de cijfers kijken, zijn we in vergelijking met de meeste landen in de wereld nog steeds een fantastisch land, maar het ziet ernaar uit dat we in 2019 met een verslechtering van het economisch klimaat te maken krijgen. Bovendien zal Rutte III in 2019 geconfronteerd worden met een toenemend aantal probleemdossiers, vooral het klimaatbeleid kan explosief worden. De belangrijkste problemen stippen we hier aan: Lageregroei Bij de voorspellingen en de financiële ramingen is Rutte III voor 2019 uitgegaan van een economische groei van 2,6%. De afgelopen maand zijner nieuwe nationale en internationale voorspellingen verschenen die voor 2019 uitgaan van 2% en voor 2020 van 1,75%. Als deze lagere groei zich inderdaad gaat voordoen, dan heeft dat negatieve gevolgen voor onze schatkist: minder inkomsten en minder banen. Bij deze recente voorspellingen voor Nederland is nog geen rekening gehouden met de verwachte daling van de Duitse economie. Vorige week kwam Ifo,het belangrijkste economische instituut van Duitsland, met een groeiraming van 1,1%, en dat was in september nog 1,9%. Bij al deze ramingen is nog geen rekening gehouden met de onzekere effecten van het Brexit-proces. In ieder geval staat vast dat bij alle mogelijke uitkomsten daarvan de groei in de EU zal worden afgeremd en dat Nederland tot de landen behoort die economisch het hardst worden geraakt. Onvrede Tot op heden krijgen de gele hesjes in Nederland nog geen voet aan de grond, maar toch zijn er volop signalen dat het kabinet in 2019 te maken krijgt met een toenemende onvrede. Alles wordt duurder en voor Rutte III is de belofte van koopkrachtverbetering de achilleshiel.Deze wordt volgend jaar vooral aangetast door een forse hogere energierekeningen, een hogere BTW voor de eerste levensbehoeften,hogere zorgpremies en stijgende provinciale en lokale lasten. Binnen de publieke sector nemen de acties toe voor betere arbeidsvoorwaarden en een verlaging van de werkdruk. In verschillende rapportages wordt er op gewezen dat de onvrede ook te maken heeft met de toenemende kloof tussen lager en hoger opgeleiden en het gevoel bij veel mensen dat ze de afgelopen jaren niet of nauwelijks hebben geprofiteerd van de gestegen welvaart. Uit berekeningen blijkt dat dit gevoel klopt.De afgelopen 25 jaar is het beschikbare netto inkomen van huishoudens nauwelijks gestegen. Vooral het bedrijfsleven en de aandeelhouders hebben van de economische groei in ons land geprofiteerd. Ook de overheid heeft een groter stuk van de koek opgeslokt. Voor veelwerknemers zijn ook de loonstijgingen achtergebleven bij de groei van de economie. [en het netto besteed inkomen van gepensioneerden met een pensioenuitkering is de laatste jaren gedaald] Volgens het SCP is er sprake van een toenemende armoede onder werkenden met lagere inkomens. Tot op heden is Rutte III er niet in geslaagd om in samenwerking met de sociale partners een pensioenakkoord te sluiten. Volgens peilingen onder kiezers ligt de schuld vooral bij het kabinet. Bij de 1,2 miljoen zzp’ers heeft het kabinet ook al geen vrienden gemaakt. De onzekerheid over hun ondernemersstatus en mogelijke regelgeving op dit vlak blijft voorlopig voortduren. Bij veel mensen vloeit een deel van de onvrede ook voort uit de toegenomen onzekerheid over de toekomst, over werk,over inkomen (pensioen), over zorg, over sociale zekerheid, over onze samenleving, de toekomt van hun kinderen en de opwarming van de aarde. Lastendruk Een belangrijke bron van onvrede is ook de gestegen lastendruk op burgers. In onze vorige column hebben we internationale cijfers gepubliceerd die laten zien dat we wereldwijd in de top tien van rijke landen zitten met de hoogste belasting- en premiedruk en dat we arbeid zodanig zwaar belasten dat de groei van banen wordt afgeremd.Het volgende voorbeeld maakt dit duidelijk. Volgens een globale vuistegel blijft er van een doorsnee bruto-maandloon na aftrek van belastingen en premies, netto ongeveer 70% over, terwijl de werkgever over het brutoloon ongeveer 30% aan werkgeverslasten moet afdragen.Bij een maandloon van € 3.000 bruto zien we dan het volgende beeld.Voor de werkgever gaat het om een totaalbedrag aan maandelijkse loonkosten van € 3.900 die bij de werknemer leidt tot een nettomaandloon van € 2.100. Dit gigantische verschil van € 1.800 wordt de zogenoemde ‘wig’ genoemd. Veel werknemers, maar ook ondernemers in het mkb, menen dat Rutte III te weinig aan deze lastendruk doet en meer oog heeft voor de belangen van multinationals. [het bedrijfsleven en aandeelhouders]Volgens onderzoek van de Britse zakenkrant de Financial Times zijn multinationals de afgelopen jaren steeds minder belasting gaan betalen. In 2000 droegen ze gemiddeld ongeveer een derde van hun winst aan de fiscus af en nu ligt dit rond de 24%. Daar staat tegenover dat de burgers steeds meer belasting zijn gaan betalen. Wij schreven eerder dat deze onevenwichtige situatie alleen kan worden opgelost met de invoering van een Europese winstbelasting voor grote internationale bedrijven. Dossiers Eenbelangrijk dossier voor onder de kerstboom van de bewindslieden van Rutte III dat we nog niet hebben genoemd is de uitslag van de Statenverkiezingen in maart 2019. Volgens alle huidige peilingen zal het kabinet straks in de Eerste Kamer geen coalitiemeerderheid meer hebben. Dat maakt de kans op het succesvol afwikkelen van de probleemdossiers vast en zeker een stuk kleiner. En dan is er ook nog, niet alleen in Nederland maar ook in Europa, de opkomst van het patriottisme, het nationalisme en het bestuur van het eigenbelang.</citaat>

De economie zal iets minder hard groeien dan verwacht, voorspelt het CPB. Dit adviesorgaan van de regering is echter positiever dan de ECB. Voor dit jaar prognosticeren ze een groei van 2,6% en voor volgend jaar 2,2%. Met Prinsjesdag verwachtte het CPB nog een groei van 2,9% voor dit jaar 2,6% voor volgend jaar. De economie draait goed, maar het hoogtepunt is voorbij, concludeert het CPB. Met de koopkracht gaat het volgend jaar iets beter dan verwacht. De voorspelling is dat die volgend jaar met 1,6% groeit, terwijl eerder nog aan 1,5% werd gedacht. Dit jaar zal dat cijfer naar verwachting echter ’slechts’ met 0,3% stijgen, terwijl 0,4% eerder werd voorspeld. De koopkracht is volgens het CPB volgend jaar iets groter dan verwacht omdat de prijzen minder hard stijgen dan verwacht. Zo wordt de zorgpremie €61 lager dan eerder gedacht. Tegelijkertijd wordt de stijging van de koopkracht gedempt omdat de lonen minder hard omhoog gaan dan aanvankelijk voorspeld. Vereniging Eigen Huis komt op hetzelfde moment met de uitslag van een steekproef naar buiten dat jaarlijkse de kosten van een parkeervergunning voor centrumbewoner in enkele grote steden in 2019 fors stijgt. Parkeren in de vier grote steden wordt voor centrumbewoners wordt steeds duurder. In Rotterdam stijgt de parkeervergunning voor inwoners van de binnenstad het hardst van €67,20 naar €115,20. Amsterdam blijft veruit de duurste stad met €535. Utrecht is daarna het duurst en stijgt van €276,84 naar €342,84. Het goedkoopst van de grote steden is Den Haag dat van €37,20 naar €60 gaat. In Simpelveld betalen de inwoners voor een parkeervergunning maar €20,60. Het CPB vindt de groei van de economie met 2,2% nog stevig, al vlakt die dus wel iets af. Nederland doet het wederom beter dan het Europees gemiddelde, is de voorspelling. Volgend jaar zullen de Europese economieën met zo’n 1,7% groeien, denkt het CPB. Het planbureau is met deze voorspellingen overigens wel iets optimistischer dan bijvoorbeeld De Nederlandsche Bank.

De bouwproductie in de eurozone is in oktober met 1,6% gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. Dat maakte het Europese statistiekbureau Eurostat bekend op basis van een eerste raming. Inseptember ging de productie volgens een nieuwe schatting met 2,1%omhoog. In de gehele Europese Unie nam de bouwproductie in oktober met 1,2% af, na een toename met 1,9% in de voorgaande maand.Maar het CPB maakt daar ook een kanttekening bij: „De onzekerheden die de economie negatief kunnen beïnvloeden, blijven groot. In het buitenland gaat het om de ontwikkelingen rondom het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China, de Brexit, de Italiaanse begroting en de demonstraties in Frankrijk. In Nederland kan de groeilager uitvallen als geplande overheidsuitgaven niet doorgaan.” Dit jaar houdt het kabinet bijvoorbeeld 3,7 miljard euro over, mede omdat de overheid niet zo veel geld uitgaf als het kabinet eerder zei te gaan doen. Laura van Geest, de directeur van het CPB, zegt: „De cijfers zijn nog steeds mooi. De arbeidsdeelname en de werkloosheid zijn weer terug naar de niveaus van voor de grote recessie. Maar de vooruitzichten worden wel minder rooskleurig.” [ende onzekerheden over de handelsoorlogen van Trump, de Brexit, de stijgende rente, de dalende aandelenkoersen en de bijgestelde groeiverwachtingen blijven aanwezig]

Koopkracht 2019

I heb al langer twijfels geuit over de resultaten van de rekenmeesters van de ontwikkeling van de koopkracht volgend jaar. Ook deze weekweer werd bevestigd dat de gemiddelde koopkracht volgend jaar met 1,6% gaat stijgen voor werkenden. Daar zet ik vraagtekens bij. Ja de belasting wordt verlaagd maar de BTW op voeding wordt verhoogd van 6%naar 9%, verder gaan de kosten voor energie, zorg en meerdere diensten omhoog. Daarbij komt dat de inflatie volgend jaar oploopt naar 2,4%. En dan gaat de rente ook nog stijgen. Gepensioneerden kunnen het zeker vergeten. Het ziet er ook niet naar uit dat de pensioenen een inflatiecorrectie krijgen. Eerst zien en pas dan geloven.

Het consumentenvertrouwen in de eurozone is in december gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldde de Europese Commissie op basis van een voorlopig cijfer. De graadmeter waarmee de commissie het vertrouwen meet, ging van min 3,9in november naar min 6,2 deze maand.

Trump in de aanval tegen de FED vangt bot

De Federal Reserve schroefde donderdag de rente in de Verenigde Staten verder op, ondanks de recente dreigende kritiek aan het adres van FED-voorzitter Jerome Powell van de Amerikaanse president Donald Trump. Volgens de koepel van Amerikaanse centrale banken zullen er volgend jaar ook nog renteverhogingen nodig zijn, maar wel iets minder dan eerder voorzien. Het belangrijkste rentetarief gaat met een kwart%punt omhoog naar een bandbreedte van 2,25 tot 2,50%. Het is de vierde rentestap van dit jaar. Voor 2019 rekent de FED nu op twee renteverhogingen. Niet iedereen is blij met de koers van de Amerikaanse Centrale Bank. Trump uitte afgelopen tijd herhaaldelijk kritiek op het stapje voor stapje opvoeren van de rente. Renteverhogingen zorgen er immers voor dat geld lenen duurder wordt en dat zet een rem op de economische groei.De FED-voorzitter benadrukte in een toelichting dat politieke overwegingen geen enkele rol speelden bij het besluit. Hij  onderstreepte daarnaast dat de Amerikaanse economie de afgelopen tijd al hard is gegroeid. Niettemin heeft de FED zijn verwachtingen voorde economische groei en inflatie iets naar beneden bijgesteld. Vooral de ontwikkeling van de inflatie geeft de beleidsmakers bij decentrale banken de mogelijkheid om ,,geduldig” te zijn, aldus Powell. Op de financiële markten werd al algemeen verwacht dat de rente verder verhoogd zou worden. Toch gingen de beursgraadmeters op Wall Street na het rentebesluit en de toelichting van Powell omlaag.De DJIA sloot donderdagavond met een verlies van 351,98 (-1,49%) op  23.323,66 en de NASDAQ met 148,55 (-2,29%) op 6342,97. De euro verzwakte in eerste instantie wat. Maar sloot de week af op$1,138.

De huidige verkoopgolf zal zich vermoedelijk doorzetten en kan zelfs erger worden, voordat er enige vorm van herstel optreedt. Dit denkt Wall Street-veteraan Jim Paulsen. Tegenover de Amerikaanse zakenzender CNBC stelt de strateeg van The Leuthold Group dat de aandelenmarkten worden verscheurd door enerzijds de toenemende zorgen over een oververhitting van de Amerikaanse economie en anderzijds de angst voor stagflatie, een periode waarin de inflatie en de werkeloosheid hoog zijn en de economische groei vertraagt. “Er zijn flinke zorgen over een recessie, maar tegelijk hebben we te kampen met iets dat lijkt op oververhitting”, aldus Paulsen. “Ik denk dat we moeten proberen om de zorgen over de inflatie naast ons neer te leggen. Dat betekent waarschijnlijk een grotere correctie en nog zwakkere macrocijfers voordat er enig herstel kan optreden.”De mondiale aandelenmarkten doken deze week flink in het rood, nadat de Federal Reserve met een renteverhoging van 0,25% kwam. Alle grote Amerikaanse beurzen sloten op de laagste niveaus van dit jaar en ook de AEX liet op donderdag met ruim 2% een flinke veer. CNBC ondervroeg afgelopen maand diverse economen, vermogensbeheerders en strategen en daaruit rolde een toegenomen zorg dat de economische groei zal vertragen en dat een recessie volgend jaar al kan komen.”Het grote probleem is niet dat we signalen zien van oververhitting, want hier hebben we het hele jaar al mee te maken gehad”, zo stelde Paulsen. “Sterke economische factoren hielpen deze effecten te verminderen. Het is de eerste keer sinds de vorige crisis dat er weer zorgen zijn over stagflatie en nu dit op de radar van beleggers staat, is de weg omhoog niet zo snel meer tevinden”, concludeert de strateeg. (bron: finanzen.nl)

De Bank of England (BoE) heeft deze week in zijn nieuwe rentebesluit het belangrijkste rentetarief in het Verenigd Koninkrijk gelijk gehouden. De beleidsmakers stemden unaniem om het rentetarief op 0,75% te houden. De wereldwijde groeiverwachting is iets zwakker geworden sinds de vorige beleidsvergadering begin november. Ook zijn de risico’s die die groei kunnen bedreigen zijn iets toegenomen. De BoE merkt bijvoorbeeld op dat de onzekerheid rond de Brexit stevig is toegenomen. Dalende olieprijzen houden de komende tijd echter de inflatie in toom.

De aandelenmarkt zal de komende jaren onder druk blijven staan en beleggers moeten zich op het ergste voorbereiden. Dat zei Alan Greenspan,oud-voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, in een interview met CNN. Hij liet weten niet verrast te zijn door de recente onrust op de aandelenmarkt, omdat het past bij het kuddegedrag van mensen. Toch ziet hij ook fundamentele redenen voor de daling van de aandelenkoersen. Volgens Greenspan is de beursdaling grotendeels te verklaren door de stijging van de rente. Zijn vooruitzicht voor de komende jaren is dat de Amerikaanse economie in een stagflatie terecht zal komen. Dat is een situatie waarin de economie niet groeit, maar de inflatie wel toeneemt. “Komt deze correctie voor u als een verrassing? Het is geen verrassing, want de menselijke aard is geen verrassing.Volatiliteit is een functie van hoe wij praten, denken en voelen. Het is variabel, er zit kuddegedrag in mensen, er zijn allerlei karakteristieken. Voeg je dat allemaal samen op de financiële markten, dan zie je dat dat beweegt. Zitten we nog in een bull market in aandelen? Niet echt. Dat zie je aan de reactie van de afgelopen dagen. Het zou me verbazen als we op dit niveau zouden stabiliseren en dan weer zouden stijgen. Dat is in het verleden wel eens gebeurd, maar aan het einde van zo’n rally moet je echt dekking zoeken. Welke boodschap probeert de obligatiemarkt op dit moment af te geven? Wat nu gebeurt is dat we een zeer significante stijging van de reële lange rente gaan krijgen. Dat is – als je het vergelijkt met de afgelopen vijftien tot twintig jaar – de belangrijkste factor die de aandelenmarkt omlaag duwt. In feite kan alle recente zwakte op de aandelenmarkt hieraan toegeschreven worden. Ik denk dat dit zo zal blijven, omdat we nu in een periode zitten waarin de rente zal blijven stijgen. We zijn nog niet door de cyclus, zoals beschreven in het boek dat ik samen met Adrian Woolridge heb uitgebracht. We gaan richting een omgeving van stagflatie. Dat betekent dat we inflatie en stagnatie krijgen en dat is een giftige combinatie. En het vooruitzicht is niet bepaald positief. Waar zie je de risico’s van teveel schulden vandaag de dag? De schuldratio is gemiddeld. Ik denk dat die nog verder zal stijgen,maar dat is geen kritiek punt. Het belangrijkste zijn de slechte leningen. Het zijn niet zozeer de hoge schulden, het zijn de schulden die ontstaan in de context van slechte leningen. Zo lang je die niet hebt is er geen probleem.” [maar die zijn er wel, er wordt allerwegen gemeld dat er veel slechte junk-bonds zijn. Ik deel zijn mening niet dat de torenhoog gestegen schulden wereldwijd geen probleem vormen. Zodra centrale banken het geld in omloop gaan terugbrengen (door de terugverkoop van ingekocht papier), waardoor de rente gaat stijgen, worden schuldposities problematisch. Nu kunnen overheden, bedrijven en consumenten nog heel goedkoop financieren, maar op enig moment komt daar een einde aan als de rente weer ‘normalere’ normen gaat aannemen. Op dat moment wordt die enorme schuldenberg een enorme belasting door de hogere rentelasten]

Vermeend en van der Ploeg waarschuwen voor dalende groeiprognoses in de komende jaren in hun column op DFT. <citaat> We beginnen met recente inzichten over de economische groei. Voor de wereldeconomie (BBP-groei) wordt uitgegaan van de volgende groeicijfers: 3,7% in 2018, 2,5% in 2019 en 1,5% in 2020. Voor de EU zien we ook een neergang: 2,1%, 1,9% en 1,8%. Voor Nederland zijn de verwachtingen voor 2018 2,6%, voor 20192,2% en 2020 1,7%. Maar bij een zogenoemde harde Brexit zullen degroeicijfers voor de EU en ook Nederland ten minste 1%-punt lager uitkomen. Volgens de meeste beursgoeroes zal 2019 geen goed beursjaar worden; maar de ervaring leert dat beurzen onvoorspelbaar zijn. Veellanden krijgen te maken met lagere groeicijfers. Zo zwakt in de VS de groei af van 2,9% in 2018 naar 2, 6 % in 2019 en 1,9% in 2020. China blijft het met 6,2% in 2019 en 5,9% in 2020 goed doen. Door vergrijzing, protectie en onzekerheden zal bij de meeste landen de groei in de komende jaren 1-1,5% punt lager liggen dan in 2018. Voor deze landen geldt als aanbeveling om de groei aan te jagen met investeringen in digitalisering en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, het Internet of Things, robottechnologie.Ook klimaatinvesteringen kunnen een bijdrage leveren. China zal dekomende vijf jaar de VS als machtigste economie van de wereld van de troon stoten. De afgelopen jaren hebben de Chinezen honderden miljarden uitgetrokken om te investeren in nieuwe technologieën, als kunstmatige intelligentie, slimme robots, blockchain, het Internet of Things, maar ook duurzame energie (wind, zon). De Chinese machthebbers hebben recent aangekondigd dat ze dit beleid versneld zullen voortzetten. Daarbij wordt ook geprobeerd om innovatieve techbedrijven in de EU en de VS over te nemen. </citaat> Over de revolutie die eraan komt leest U meer op https://www.telegraaf.nl/financieel/2950076/column-economische-prognoses-met-onzekerheden-omgeven

De gele hesjes zijn in aankomst

Het concept Klimaatakkoord van het Klimaatoverleg van het resultaat van de 5 Klimaattafels, waaraan >300 vertegenwoordigers van bedrijfssectoren, maatschappelijke organisaties en de overheid, die de belangen van de ‘markt’ vertegenwoordigden, hun inbreng hebben geleverd en wat tot op het laatste moment nog ‘politiek’ werd bijgestuurd door het cockpitoverleg (kabinet, de vier coalitiepartijen en hun klimaatspecialisten). Het kabinet en de VVD,het CDA, D66 en de CU willen een volkswoede over voorgestelde klimaatvoorstellen onder alle omstandigheden voorkomen. Enerzijds vrezen ze de ‘gele hesjes’ anderzijds zijn ze beducht voor een pak slaag bij de komende verkiezingen voor Provinciale Staten en daarna in de Eerste Kamer. Op voorhand hebben de milieuorganisaties en het FNV het ontwerpakkoord al laten vallen. “Het is simpelweg geen eerlijk akkoord” zei Greenpeace directeur Joris Thijssen.“Burgers en MKB’ers moeten bloeden …. in tegenstelling tot de grote bedrijven”. Er komt een subsidiepot voor schone industrie inde industrie waarin jaarlijks€550 mln wordt gestopt, waarvan burgers en MKB’ers (ook ZZP’ers) €240.000.000 moeten inbrengen, terwijl dat volledig ten goede komt aan de industrie. [ik zeg een belachelijk voorstel, dat direct van tafel moet. De industrie moet hun eigen broek ophouden: het is hun ondernemersrisico] De FNV spreekt over een ‘vaalgroen’ akkoord dat zonder draagvlak onder de bevolking niet gaat lukken. Jesse Klaver van GL reageert met“het kabinet faalt: zoals iedere keer kiezen ze de kant van de vervuilende industrie”. Ook de politieke leiders van de PvdA en de SP kraken het voorgelegde Klimaatakkoord. De VVD worstelt met het voorstel automobilisten op te laten draaien voor de lasten van de overstap van benzine/diesel auto’s naar elektrische. De voorzitter van de Eerste Kamer, Ankie Broekers-Knol (VVD), haalt stevig uit naarhet klimaatakkoord en het preventieakkoord van kabinet Rutte-III. Inde Telegraaf noemt de liberale politica het ’spijtig’. Ze vindt het ondemocratisch en vreest dat Nederlanders eronder bezwijken. „Ik vind dat de burger te veel op zijn nek krijgt.”Ze geeft de VVD een tik op de vingers. “De polderakkoorden hadden nooit in het regeerakkoord mogen belanden”. Zelf zou ze het nooit op deze manier hebben gedaan. „Ik zeg het heel duidelijk: ik vind dit helaas niet in overeenstemming met wat mijn visie op de parlementaire democratie is.” Ze vreest dat mensen door de akkoorden zich nog meer afkeren van de politiek. „Of ze gaan heel radicaal stemmen. Dat kan natuurlijk ook, hè?” De premier uit zich over het aan het parlement voorgelegde ‘concept’ in “over een ‘draft’ van het Klimaatakkoord, dat moet ‘trechteren’ naar politieke besluitvorming”. [inhet Groene Boekje komen zowel ‘draft’ als ‘trechteren’ niet voor, echt Ruttiaans in onbegrijpelijke bewoordingen iets zeggen overmoeilijke zaken] Minister Wiebes spreekt over de noodzaak van een ‘breed maatschappelijk draagvlak’. [water nu ligt is het resultaat van polderen: zoveel mogelijk de koe ende geit sparen]Sybrand Buma (CDA) bevestigde nog eens dat de maatregelen ‘haalbaar en betaalbaar’ moeten zijn. Hij waarschuwde al eerder voor een‘Fortuijn-achtige revolte’ bij te rigoureuze vergroening. Hij doelt hier op de mogelijkheid dat als de burgers onevenredig zwaar worden belast met Klimaat-lasten het spook van de Gele Hesjes opdaagt. Klaas Dijkhoff (VVD) benadrukt dat het niet de bedoeling is dat mensen ‘niet op kosten worden gejaagd als ze daarover zelf geen keuze hebben’. De procedure is dat nu eerst het CPB en het PBL aan  het doorrekenen worden gezet. Daarna is de Tweede Kamer aan zet. Ik sluit zeker niet uit dat het Klimaat-dossier een hoofdrol gaat spelen bij de verkiezingen van 20 maart a.s. Met deze voorstellen op tafel sluit ik een flink pak slaag voor de coalitiepartijen niet uit.

Klimaatakkoord

Het kabinet heeft een ontwerp van het klimaatakkoord gepresenteerd.Daarin staan de plannen die in het jaar 2030 moeten leiden tot de helft minder CO2-uitstoot ten opzichte van 1990. De planbureaus moeten nu eerst de effecten gaan doorrekenen van het 233 pagina’stellend document. Het akkoord is opgedeeld in de sectoren mobiliteit,elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie en landbouw van de zogenoemde klimaattafels. Gezamenlijk tellen die op tot het gezamenlijk doel van een lagere uitstoot van broeikasgassen. Over twaalf jaar moet het eerste CO2-doel van 49% minder uitstoot zijn bereikt, met een “doorkijkje” naar 55% minder, zoals premier Mark Rutte het formuleerde. In 2050 moet de reductie op 95%zijn uitgekomen. Er ligt nog geen definitief klimaatakkoord. Volgens Ed Nijpels, de voorzitter van de klimaattafels, is er nu niet “één heilig pad” naar 49% minder CO2-uitstoot. “Er zijn verschillende varianten die doorgerekend gaan worden door het PBL en CPB.” Volgens Nijpels waren de gesprekken de afgelopen maanden”intensief en emotioneel”. Omdat de plannen meestal geldkosten, moesten veel partijen “over hun eigen schaduw heen springen”. De planbureaus kijken de komende maanden of de klimaatmaatregelen kostenefficiënt zijn (zoveel mogelijk ermindering van tonnen CO2-uitstoot tegen zo weinig mogelijk geld)en wat het betekent voor de lasten en inkomenseffecten van voor burgers en bedrijven.

Die kostenverdeling leidde deze week al tot spanningen binnen de klimaatonder-handelingen. De milieuclubs en vakbond FNV besloten uit het overleg te stappen, omdat die zich niet kunnen vinden in hoe de industrie wordt belast. Het principe ‘de vervuiler betaalt’ zien zij niet terug in dit ontwerpakkoord. Voor autorijders gaat er veel veranderen. De aanschaf- en wegenbelasting voor benzine- en dieselauto’s gaat vanaf 2021 omhoog en stijgt ieder jaar met een paar tientjes. De accijns op benzine en diesel gaat met een paar cent omhoog. [dat is pure diefstal, ook als ik kijk naar de forse verhogingen van de wegenbelasting tot 2030. De vraag wordt helemaal niet beantwoord in welk tempo elektrische auto’s betaalbaar worden, een grotere actieradius hebben, betere en snellere laadpunten en een grotere capaciteit van accu’s] Ook gaat de motorrijtuigbelasting (MRB) omhoog, behalve voor voertuigen die geen schadelijke stoffen uitstoten. Elektrische auto’s blijven tot 2024 vrijgesteld van de belasting die je moet betalen bij de aanschaf van een nieuw voertuig (BPM). Dat geldt ook voor de MRB. Een elektrische auto wordt fors gesubsidieerd. Bij de aanschaf van deze emissieloze auto’s geeft de overheid vanaf 2021 een maximale aanschafsubsidie van €6.000 die afloopt naar €2.200 in 2030. De subsidie geldt alleen voor nieuwe voertuigen tussen de €40.000 en €60.000. [waar niet goed over is nagedacht is dat nu al wordt gemeld dat er gekeken gaat worden naar een verbod op nieuwe auto’s die rijden op benzine of diesel per 2030. Het duurt nog jaren voordat er elektrische wagens op de markt komen die qua prijs en op comfort kunnen concurreren met de huidige benzine/dieselwagens. Het risico is dat het publiek nog niet overstapt naar elektrische auto, maar ook niet meer overgaat tot de aanschaf van een nieuwe auto, waarvan het gebruik afgestraft gaat worden met hogere lasten. Zo een ontwikkeling kan de auto-industrie en de auto-sector in brede zin financieel treffen] Er wordt ook gekeken naar een vorm van rekeningrijden, maar dat ligt voor regeringspartij VVD zo gevoelig dat dit niet deze kabinetsperiode wordt ingevoerd. Dat was ook al zo afgesproken in het regeerakkoord. Enkele doelstellingen zoals verwoord in het Klimaatakkoord: in 2021 moeten alle gemeenten bekendmaken wanneer welke wijk in Nederland van het gas af gaat; huiseigenaren die als gevolg hier van hun huis ingrijpend moeten verduurzamen kunnen een goedkope gebouwgebonden lening krijgen. Die lening gaat mee met het huis bij de verkoop en ‘hangt’ dus niet aan de eigenaar. [de wijze waarop de goedkope gebouwgebonden lening wordt gepresenteerd door het Klimaatoverleg en het kabinet is misleidend. Het voorstel wordt alleen maar gedaan om te voorkomen dat huiseigenaren met een hoge hypotheekschuld geen lening zouden krijgen om de energietransitie te kunnen betalen omdat ze daardoor de bestaande norm van 106% van de markt zouden overschrijden. Het moet dan gaan om een hypotheek met woningverduurzaming, maar de extra lasten daarvan moeten vanuit het inkomen wel kunnen worden opgebracht. Als de woningeigenaar een lening moet nemen om de kosten te betalen van de transitie op basis van ‘gebouwgebonden’ maakt in feite geen enkel verschil. Rente en aflossing zullen toch opgebracht moeten worden ook al wordt er een goedkope rente aangeboden. En de lening zal waarschijnlijk ook geregistreerd worden als een schuld bij het BKR, omdat het toch een financiële verplichting is van de bewoner van het pand. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft enkele maanden geleden al becijferd dat woningen gebouwd in de 50-er en 60-er jaren van de vorige eeuw, die nog niet zijn geïsoleerd, moeten rekenen op transitiekosten van tussen de €60.000 en €80.000. Als de waarde van een woning €250.000 is en er een hypotheek op zit van €180.000 en er een ‘gebouwgebonden’ lening op is gesloten van €30.000 (voor isolatie en een andere vorm van verwarming en warm water) dat is de netto waarde toch maar €40.000. Een koper zal de ‘gebouwgebonden’ schuld aftrekken van de koopprijs van de woning. Maar als de woning ‘onder water staat’ wordt het allemaal erger voor de verkoper. Die blijft wel met een hogere restschuld zitten. Daarom wordt het interessant hoe hypotheekbanken hierop gaan reageren. Het gaat er toch over of het inkomen de annuïteit, voor rente en aflossing van beide schulden, kan opbrengen. Op de achtergrond speelt mee dat als de rente gaat stijgen de waarde van woningen gaat dalen. Zo simpel als de overheid het nu voorstelt is het niet] de belasting op gas gaat omhoog. Om mensen met een minimuminkomen tegemoet te komen, wordt de jaarlijkse teruggave van energiebelasting vier jaar verhoogd; woningcorporaties moeten de startmotor vormen van de verduurzaming van onze huizen, het gaat om 30.000 tot 50.000 huizen per jaar. De corporaties krijgen hier extra geld voor: [€500 mln voor 200.000 huurwoningen = €2500 per woning: daar moet geld bij door de woningbouwverenigingen en waar komt dat vandaan] Als woningcorporaties op grote schaal beginnen wordt het energiezuiniger maken van je huis snel goedkoper is de verwachting. [er zijn twee soorten huurhuizen: die eigendom zijn van woningcoöperaties en anderen die van beleggers zijn of ook wel van kleinere verhuurders. Ik hoorde minister Ollongren op EenVandaag zeggen de de huurprijzen niet omhoog gaan, omdat woningcorporaties baanbrekend werk kunnen verzetten om de energietransitie goedkoper kunnen maken voor diegenen die dat dan daarna nog moeten doen. Dat lijkt aannemelijk, maar iemand zal de kosten van de isolatie en/of de ombouw van gas naar een andere verwarmer, die woningcorporaties moeten maken ‘ergens’ vandaan moeten halen boven de €2500 die het Rijk meebetaald. En dan wordt ervan uitgegaan dat er volgende installateurs zijn die daar vakbekwaam personeel voor hebben. Wordt mogelijk ook daar de misleidende truc van een gebouwgebonden lening voor uit de kast gehaald. Nee, zo werkt dat niet. En worden andere huurwoningen ook niet in prijs verhoogd. Ja, natuurlijk wel. Die hele transitie gaat een vermogen kosten en ook burgers zullen daarvoor fors moeten meebetalen. Het lijkt erop dat het kabinet en de 4 coalitiepartijen wel erg simpel van begrip zijn]; verder moet duurzamere energie (wind en zon) kunnen worden opgeslagen voor gebruik later. Het streven is dat energie dat ‘s zomers wordt gewonnen ‘s winters kan worden gebruikt; de industrie moet meer energiebelasting gaan betalen en plannen maken om minder CO2 uit te stoten. Bedrijven die die plannen niet hebben gemaakt of niet nakomen krijgen een boete. Die boete vloeit in een subsidiepot waar bedrijven uit kunnen putten om projecten te financieren die leiden tot minder CO2 uitstoot; kolen- en gascentrales krijgen in tegenstelling tot de industrie te maken met een nationale CO2-heffing, maar die wordt minder hoog dan eerder was afgesproken in het regeerakkoord; voor 2030 moeten alle kolencentrales in Nederland gesloten zijn; er komen nog veel meer grote windmolenparken op zee, maar ook wind op land moet verder uitgebreid worden. Ook komen er nog veel meer zonnepanelen te liggen op daken en in weilanden. [er staat nergens iets over de hoogte van de vergoeding voor teruggeleverde stroom aan energieleveranciers van zonnepanelen door burgers].

Mensen in een woning met blok- en stadsverwarming moeten volgend jaar flink dieper in de buidel tasten. De gemiddelde warmterekening gaat met 15% omhoog.Dat blijkt uit een publicatie van Autoriteit Consument & Markt (ACM). De tarieven mogen van de toezichthouder komend jaar met maximaal €164 op jaarbasis omhoog. Dat komt door een stijging van de gastarieven en hogere belastingen. De kosten van huishoudens met een gasaansluiting gaan daardoor omhoog, en dan stijgen de prijzen van warmte ook. Die koppeling is namelijk in de Warmtewet vastgelegd.De gemiddelde gebruiker ziet daardoor zijn rekening van gemiddeld €1151 in dit jaar stijgen naar €1315 volgend jaar, zo’n 15% hoger. Dit gaat dan overigens alleen om de warmte in huis, mensen in een huis met blok- of stadsverwarming moeten nog apart een energieaanbieder vinden voor de stroomaansluiting. Deze prijsverhogingen passen in het beeld van de stijgende energierekeningen waar huishoudens tegenaan lopen. De verwachting is dat voor een gemiddeld huishouden de energienota met €327 tot €360 op jaarbasis gaat stijgen. Dat komt vooral door belastingverhogingen. Honderdduizenden Nederlandse huishoudens lopen straks het risico dat ze hun energierekening niet meer kunnen betalen. Ze zijn een ’vergeten groep’ voor de politiek,die het slachtoffer wordt van oplopende energiebelastingen en heffingen. Dat constateren meerdere experts met een achtergrond in de energiesector of schuldhulpverlening.De afgelopen dagen ontvingen veel Nederlanders al een brief van hun energiebedrijf met de grootste prijsstijgingen sinds de liberalisering van de energiemarkt in 2006.Eerder deze week publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) onder de titel ’meten met twee maten’ een alarmerend onderzoek over de energierekening, met bijzondere aandacht voor de kosten van de energietransitie. Het PBL constateerde dat 900.000 huishoudens het risico lopen die op termijn niet te kunnen betalen en dat zelfs meer dan een half miljoen bijzonder kwetsbaar zijn omdat ze in slecht geïsoleerde huizen wonen en niet de financiële middelen hebben om te investeren in isolatie, zonnepanelen of warmtepompen. Het onderzoeksinstituut noemt ook stijgende kosten van levensonderhoud die de druk op de ketel kunnen gaan opvoeren, wat eerder kan leiden tot wanbetalingen op de energierekening. „Zonder aanvullend beleid leveren 528.000 huishoudens een onevenredig hoge bijdrage aan de kosten van de energietransitie”, concludeert het PBL. Het rapport echoot eerdere zorgen van onderzoeker Koen Straver van kennisinstituut ECN, onderdeel van TNO. Hij identificeerde op basis van gegevens van Alliander en Panteia vorig jaar al 750.000 kwetsbare huishoudens in 2017 en liefst 1,2 miljoen huishoudens die bijna 9% van hun maandinkomen aan energie kwijt zijn. Prijsvergelijker Ben Woldring (Gaslicht.com) wijst op de ’beroerde timing’ van zowel oplopende energiebelasting, de btw en de opslag duurzame energie. Die vallen samen met flink gestegen prijzen van gas en stroom op de groothandelsmarkt, gevoed door onder meer de stilgelegde Belgische kerncentrales en de beperkte gaswinning in Groningen. Staatssecretaris Mona Keijzer (CDA, Economische Zaken en Klimaat) trok de becijferingen van vergelijkingswebsites in twijfel, maar talloze brieven van hun energiebedrijf die lezers van de Telegraaf doorstuurden vertelden een ander verhaal. Woldring: „Wij gaan daarbij uit van een gemiddeld huishouden met een stroomverbruik van 3500 kWh en 1500 m³ gas. Maar ook met de getallen die de staatssecretaris hanteert, met 2581 kWh en 1170 m³ ongeveer een kwart lager, hebben we het nog steeds over een forse verhoging van de rekening met volgens onze berekeningen €274.” [ik denk dat in de cijfers van de staatssecretaris is meegenomen dat een deel van de (beter gesitueerde huishoudens die zonnepanelen hebben aangeschaft, niet direct gebruikte stroom van zonnepanelen hebben teruggeleverd aan de leverancier, die dat heeft ‘gesaldeerd’ met de geleverde] Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) bood het PBL-rapport aan de Tweede Kamer aan, terwijl hij daarbij vooral de aandacht vestigde op het feit dat vergeleken met de andere Europese landen, energiearmoede in Nederland weinig voorkomt. Volgens Straver is daar echter een kanttekening bij te plaatsen: „Deze getallen in internationaal verband zijn deels verklaarbaar door het feit dat er in Nederland heel weinig mensen daadwerkelijk worden afgesloten van gas, water en licht.” „Wettelijk is afsluiten tussen oktober en maart zelfs verboden als mensen een schuldhulpverleningstraject ingaan”, legt Nadja Jungmann, lector schulden en incasso aan de Hogeschool Utrecht, uit. Jaarlijks worden in Nederland volgens de gezamenlijke netwerkbedrijven 20.000 tot 23.000 mensen afgesloten. In 2017 meldde zich echter ook een recordaantal van 94.000 landgenoten voor schuldhulpverlening. In het buitenland is energiearmoede al langer een begrip. Volgens een EU-richtlijn kun je ervan spreken wanneer 10% van het netto inkomen binnen een huishouden aan energie wordt uitgegeven. Woldring is bezorgd: „De opslag duurzame energie steeg al veel en blijft de komende jaren stijgen. Als uit de klimaattafels nu nog meer verhogingen zouden gaan voorstellen voor consumenten, dan ben ik bang dat de energierekening onbetaalbaar wordt voor sommigen.” Woldring, die becijfert dat de energierekening in 2019 voor 46,7 procent uit belasting bestaat, vraagt zich daarbij af of de verdeling van de energiebelasting wel helemaal eerlijk is. [de energiebelasting voor stroom wordt verlaagd en die voor gas verhoogd, de heffingskorting wordt verlaagd (wat de prijs duurder maakt) en de Opslag Duurzame Energie (ODE) wordt verhoogd] „Er zijn vijf belastingschijven, die een steeds lagere aanslag kennen. Daarmee betaalt de consument relatief veel, terwijl het bedrijfsleven juist makkelijker kan investeren in energiebesparing.” Ook voor de opslag duurzame energie geldt hetzelfde principe waarbij de belasting afneemt naarmate het verbruik hoger ligt, om de zware industrie te ontzien. In 2017 plaatste energiebedrijf Essent al soortgelijke kanttekeningen. Onderzoeker Steven van Polen van het PBL schrijft in een reactie dat er vervolgonderzoek zal komen. Hij wijst erop dat de energierekening niet op zichzelf gezien moet worden, maar bekeken moeten worden ’in combinatie met de ontwikkeling van woonlasten, inkomens en andere kosten voor het levensonderhoud’. Jungmann beaamt dat en noemt dat nu juist het probleem: „Het aandeel van zorgkosten en woonlasten in het besteedbaar inkomen loopt al jaren op. Als daar met de energierekening nu nog een post bijkomt, is dat echt een reden tot zorg.” Woldrings website Gaslicht.com, de oudste prijsvergelijker voor energie van ons land, noteerde de afgelopen dagen twee derde meer bezoekers dan eind 2017, en een derde meer overstappers, gelokt door de bijna 300 euro die er tussen de goedkoopste en de duurste energieleveranciers zit op dit moment. Volgens Straver kan er meer gebeuren. „In Nederland zijn er zeker 30 projecten die energiearmoede tegen willen gaan. De overheid zou gebaat zijn bij opschaling van die veelal regionale initiatieven en kennisverspreiding.” (bron: Telegraaf/DFT)

Jim Tehupuring, eigenaar van Pro Beleggen en 1Vermogensbeheer kijkt terug op het beleggingsjaar 2018

December, maand van feest en samenzijn, maar ook de maand van bezinning. Traditioneel kijken beleggers terug, evalueren behaalde resultaten en blikken natuurlijk vooruit. Topaandelen en favorietenlijstjes voor 2019 duiken weer overal op. Ik kan me voorstellen dat beleggers nu liever naar 2019 kijken dan naar het aflopende jaar. Tot september waren de koersprestaties waren positief. Daarna ging het bergafwaarts. De Amsterdamse beursgraadmeter daalde van 575 naar <500 punten en angst heeft zich van velen meester gemaakt. Met Donald Trump als centraal middelpunt zijn er in 2018 flink wat onzekerheden over de financiële markten uitgestrooid; handelsconflicten met China, geruzie met Noord-Korea, Saoedi’s, Turkije en Fed-voorzitter Jerome Powel plus daar bovenop Brexitperikelen en een niet-sluitende begroting in Italië. Een waslijst van onzekerheden. Daar houden beleggers niet van. Onzekerheid leidt tot angst [ik zou liever spreken van terughoudendheid] en angst leidt tot verkopen. Sommigen zullen zich bij de kerstboom afvragen wat de zin van beleggen is. In 2018 brachten aandelen voor het gros namelijk niets op. Maar we zijn verwend geraakt. Gedurende zes opeenvolgende jaren was er sprake van beursstijging. Bovendien bleven tussentijdse koersuitslagen beperkt. Door al die mooie jaren is schijnbaar de gedachte ontstaan dat beurzen enkel kunnen stijgen. [die aanname is een illusie. Door de eeuwen heen zijn er altijd correcties opgetreden op die momenten dat er sprake was geweest van overtrokken positieve verwachtingen. Bomen groeien nu eenmaal nooit tot in de hemel. Over een langere termijn bezien doen er zich technologische ontwikkelingen voor die hogere resultaten opleveren zowel in geld als in welzijn. Na iedere bull-market volgt een technische reactie in de vorm van een bear-market. Eco 3.0 loopt op zijn einde en de verwachtingen voor eco 4.0 zijn nog onzeker. We hebben nog een enkel idee wat de wereld van algoritmen, robots en duurzaamheid voor ons en onze (klein)kinderen gaat betekenen. Hoe groot de lasten zijn van de energietransitie in de komende 20 jaar? Of de absolute macht in handen komt van de tech-reuzen en de democratie devalueert tot het tweede rangs bestuur over kleinigheden? Hoe groot wordt de macht van het kapitaal en wat wordt de waarde van het geld. Gaan we naar een tijdperk waarin geld geen enkele waarde meer vertegenwoordigt anders dan een ruilmiddel. Dat beleggers wat gas terugnemen en hun prognoses afwaarderen past in dit tijdsbeeld] Beleggers moeten nu varen op rationaliteit. Beweging is van alle dag, maar beleggen draait om de lange termijn. Meedelen in de winst en geleidelijk vermogen laten groeien. De acceptatie van tussentijdse dalingen in combinatie met de overtuiging dat economieën op termijn groeien. De basis (ook op lange termijn) is laag kopen en hoog verkopen. Beurzen zijn gedaald, maar gek genoeg wordt dat vooral als een gevaar gezien. De economische omgeving is inderdaad iets minder gunstig met lager dan verwachte groei (geen krimp). [als ik kijk naar de recente bijstelling van de economische groei voor volgend jaar in Duitsland naar 1,1% bbp dan sluit ik ‘krimp’ niet in absolute zin uit] Dit zal zeker impact hebben op de winst- en groei-taxaties voor bedrijven. Maar toch, ook als je dit meeneemt en kijkt naar de actuele relatieve waardering van bedrijven uit de AEX Index, dan blijkt dat veel aandelen onder historische gemiddelden noteren, prachtige dividenden geven en relatief goedkoop zijn. Toch een fijn idee voor bij de kerstboom en met 2019 in aantocht. [maar we moeten ons niet baseren op historische groei- en winstcijfers, al zeker niet naar de rendementen die in eco 3 zijn gerealiseerd (eco 3 loopt op zijn laatste benen) en betekent dat dan dat aandelen relatief goedkoop zij? Misschien zijn ze wel peperduur, wie zal het zeggen. Misschien is dit wel helemaal geen fijn idee voor onder de Kerstboom dit jaar voor beleggers. Misschien staan we wel aan de vooravond van het einde van het tijdperk van het weldadige leven en moeten we bij dit Kerstdiner daarop een toost uitbrengen. Ik baseer mij op een ontwikkeling waarbij een of meerdere grote centrale banken hun monetair beleid gaan inzetten met het beperken van de in omloop zijnde gigantische geldhoeveelheden. Dat zal ertoe leiden dat de rente zal gaan stijgen, met hoeveel en in welk tempo zal, wat de ECB betreft, pas duidelijk worden na afloop van het mandaat van Mario Draghi. Maar dat de rente in 2019 gaat stijgen staat voor mij zo vast als een paal. Dat betekent dat de koersen van aandelen en obligaties en daarvan afgeleide financiële producten zullen worden herijkt. Deze toetsing kan in fasen verlopen, maar het betekent wel dat het huidige koersniveau dat als ‘goedkoop kan worden aangemerkt’ absoluut geen realiteit is. Dat ligt op een veel lager peil: veel lager zelfs. Een heel ander aspect dat meespeelt is de Brexit. Ik schets een beeld dat ik nog niet eerder in de media ben tegengekomen. Dat is de vernedering die premier May heeft moeten ondergaan op de EU-top van 13 en 14 december j.l. Eerst ging ze bedelend voor steun naar den Haag, Berlijn, Parijs en Brussel (zonder enig resultaat) en daarna naar de EU-top in Brussel. Ik heb mij afgevraagd waarom de 27 EU-regeringsleiders niet hebben gekozen voor het compromis. Nee, ze prefereerden een keiharde benadering. En waarom? Als ik nog eens terugkijk naar dat ‘slagveld’ zie ik een vesting in Brussel waar Merkel en 26 regeringsleiders die haar steunen, bijgestaan door Juncker en Tusk (als vertegenwoordigers van de EC en de EU) zich hebben opgemaakt het Britse volk te onderwerpen aan de macht van de EU-leiders, wellicht nog erger aan die van het Arische volk. Duitsland dat tot twee keer toe in de vorige eeuw een wereldoorlog verloor, neemt wraak. Onbegrijpelijk dat landen, die in 1945 werden bevrijd door de Geallieerden, waarin de Engelsen een hoofdrol speelden met mankracht, materieel en slachtoffers (382.000 militairetin en 67.800 burgers), van de onmenselijke oorlog van Adolf Hitler c.s. (waarbij 72 miljoen doden vielen) nu een beleid afdwingen waarbij de Britten zich moeten onderschikken aan de macht van Continentaal Europa, misschien zelfs nog erger aan dat van de Duitsers. Het toont de zwakte van onze 26 EU-regeringsleiders aan. Ik heb er geen goed woord voor over. May is een vreemde politica. Ik snap haar logica niet om de handschoen NIET in de ring te gppoien. Ze is zwaar vernederd door de EC en de 27 EU-regeringsleiders. Haar Brexit-deal is voor de Britten een slechte deal, waarmee ze akkoord moeten gaan dat de EU-regeringsleiders tot in lengte van jaren éénzijdig de regels kunnen bepalen over de plichten die ze in de douaneunie aan Londen kunnen opleggen. Dat accepteert toch geen enkel land dat zich nog in staat acht zelf hun land te kunnen besturen. Dat May blijft doorgaan de leden van het Lagerhuis te overreden voor die deal te stemmen roept vragen op over haar loyaliteit met het Engelse volk. Deze week heeft ze een brief geschreven aan de ondernemers, waarin ze aandacht vraagt voor de gevolgen van een no-deal scenario. Daarmee laat ze indirect het Lagerhuis weten wat het land te wachten staat als ze niet gaan instemmen met haar Brexit-deal. Er ligt een motie van wantrouwen voor May en haar beleid op tafel in het Lagerhuis ingediend door de Labour-leider Jeremy Corbyn, die weinig kans zou maken op een meerderheid. Ook al zou die motie wel worden aangenomen dan nog hoeft May niet af te treden. Echte problemen als het kabinet het vertrouwen in May zou opzeggen. Dat zou haar einde betekenen. Premier Rutte heeft deze week ook nog aandacht besteed aan de politieke chaos in Groot-Brittanië in een Open Brief aan de ‘Beste Nederlanders’, bij de start van de verkiezingscampagne voor Provinciale Staten over 3 maanden, waar hij schrijft dat daar “de politiek en de inwoners vergeten wat zij samen hebben bereikt” Hij gebruikt daarvoor de metafoor van het ‘tere vaasje’ dat in het VK in gruzelementen ligt]

Voorstel nieuw EU/VK-beleid bij no-deal Brexit

Met nog honderd dagen te gaan voor de Britten de EU verlaten, heeft de Europese Commissie bekend gemaakt welke voorzorgsmaatregelen er worden genomen voor een no deal-scenario. Die veertien maatregelen op specifieke beleidsterreinen werden deze week gepubliceerd. Wat ik mis is een handreiking naar de Britten dat zij het recht krijgen zelf te beslissen of en wanneer zij uit de douane  unie willen stappen en dat er over de grens tussen Ierland en Noord-Ierland gesproken kan worden. De afgelopen weken is het continu onduidelijk geweest wat er op 29 maart precies gaat gebeuren. Theresa May heeft het moeilijk met haar eigen partij en het is allerminst zeker of zij haar Brexit-deal nog door het parlement weet te krijgen. Mocht dat niet lukken, dan resten nog maar enkele scenario’s. Duidelijk is dat het no deal -of cliff edge- scenario nadert. In dat scenario ‘stort’ het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zonder dat er een duidelijk uittredingsakkoord is. Huidige afspraken worden dan acuut verbroken en van de ene op de andere dag zullen er grenscontroles plaatsvinden. Voor die situatie zijn er nu een aantal maatregelen aangekondigd die de schade moeten beperken. Die zijn er niet om een vergelijkbare situatie als voor de Brexit te creëren, met soepele regelgeving, laat de Commissie weten, maar om chaos of verstoringen te beperken. De noodmaatregelen moeten chaos voorkomen in cruciale sectoren. Het gaat bijvoorbeeld over luchtvaart, douane, burgerrechten en de financiële wereld. De Europese Commissie vraagt van EU-lidstaten om ‘ruimhartig’ om te gaan met de rechten van Britten die op het continent wonen, op voorwaarde dat het Verenigd Koninkrijk dat ook doet met EU-burgers die daar wonen.

  • Daarmee legt de Europese Commissie wel de rechten en de bescherming van de VK-burgers bij de lidstaten, dus de vraag is hoe zij ermee omgaan.
  • Praktisch gezien roept de Commissie lidstaten op om VK-burgers die op de dag van de uittreding in lidstaten wonen, nog steeds te zien als legale inwoners.
  • Lidstaten zouden volgens de Commissie pragmatisch om moeten gaan met het verlenen van een tijdelijke of langere verblijfsvergunning. Jaren dat mensen ergens al woonden voor de uittrede, zouden meegeteld moeten worden bij de aanvraag.
  • Voor een periode van minder dan 90 dagen is er geen visum nodig.

Daarnaast houden VK-burgers met familie in de EU het recht om vrij te reizen naar en verblijven in EU-lidstaten en mogen VK-burgers met een verblijfsvergunning voor een Schengen-lidstaat vrij in het Schengen-gebied reizen in een periode van drie maanden.

Verder waren er zorgen dat de luchtvaart tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU stil zou worden gelegd. De Europese Commissie heeft twee voorstellen gedaan waardoor het komende jaar verbindingen tussen het eiland en het vasteland in ieder geval in stand worden gehouden.

  • Vanuit het VK naar de 27 EU-staten en vice versa kan vliegverkeer in ieder geval doorgaan tot maart 2020, mits het Verenigd Koninkrijk dezelfde rechten toekent aan vliegtuigen die vanuit de Europese Unie vliegen.
  • Voor de lange termijn gaan de EU en het Verenigd Koninkrijk met elkaar onderhandelen over luchtvaart.
  • Om binnen de EU tussen EU-landen te mogen vliegen moeten luchtvaartmaatschappijen aan bepaalde regels voldoen. Luchtvaartmaatschappijen zoals Easyjet – die voornamelijk in het VK zitten zouden daardoor getroffen kunnen worden, als ze niet op tijd maatregelen nemen.

Ook wegtransporteurs zouden zo min mogelijk hinder moeten ondervinden van de Brexit.

  • De EU wil Britse bedrijven negen maanden toestaan om goederen naar de EU te vervoeren, op voorwaarde dat het Verenigd Koninkrijk omgekeerd hetzelfde doet.
  • Die maatregelen zullen op 30 maart meteen ingaan, en eindigen op 29 december 2019 zonder verder overleg.
  • Personenvervoer kan gewoon blijven rijden.
  • Het is nog steeds mogelijk dat er files ontstaan.

Levende dieren en dierlijke producten uit het VK worden nog steeds toegelaten in de EU, omdat het VK vanaf 30 maart 2019 op een lijst komt die dat toestaat. Wel moet alles aan de grens gecheckt worden door de douane en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Huisdierenbezitters moeten wel even oppassen: vanaf 29 maart geldt het EU-dierenpaspoort niet meer als je een huisdier hebt in het VK. Reizigers vanuit Groot-Brittannië die een huisdier mee willen nemen moeten bepaalde certificaten meenemen.

De Britse economie heeft in het derde kwartaal een groei opgetekend van 0,6% op kwartaalbasis. Volgens definitieve cijfers van het Britse statistiekbureau gaat het om de sterkste groei in bijna twee jaar. Op jaarbasis ging de economie van Groot-Brittannië met 1,5% vooruit. De economie kreeg onder meer steun van hogere consumentenbestedingen. Ook het wereldkampioenschap voetbal zorgde voor een opsteker, omdat Britten daardoor bijvoorbeeld meer drank kochten. Overigens zijn er al enige tijd tekenen van afzwakking te zien van de economie in het land, onder meer door de onduidelijkheid rond de brexit. Hierdoor zijn Britse bedrijven voorzichtiger met investeringen.

De Europese Commissie heeft bakzeil gehaald. Ze accepteren de enigermate aangepaste Italiaanse begroting voor volgend jaar, waarmee het dreigement van een strafprocedure van tafel is. Waarschijnlijk heeft een rol gespeeld dat nu ook de Franse president, door toezeggingen aan de ‘Gele Hesjes’, ook naar een begrotingstekort van 2% zou leiden. Daarbij Kan ook meespelen dat de EC zich heeft gerealiseerd dat Italië de derde grootste economische markt in Europa is.

Aart van den Brink, pensioenfondsbestuurder bij CNV Vakmensen

In een opiniestuk in Trouw waarschuwt hij gepensioneerden voor een nieuw pensioenstelsel. Het nieuwe pensioenstelsel dat op tafel lag bij de onderhandelingen over een pensioenakkoord, is helemaal niet zo rooskleurig voor gepensioneerden, waarschuwt Aart van den Brink. Na het mislukken van de onderhandelingen over een nieuw pensioenstelsel toonden veel gepensioneerden zich teleurgesteld. Zij leven in de veronderstelling dat bij een mogelijk akkoord hun pensioen geïndexeerd zal worden. Maar de gevolgen van de voorstellen die op tafel lagen, zijn voor hen veel minder rooskleurig dan wordt gedacht. Stel dat bij een nieuwe poging om het eens te worden over een nieuw stelsel die voorstellen weer op tafel komen – en dat is zeer denkbaar – hoe werkt dat nieuwe pensioenstelsel dan uit voor al gepensioneerden? In dat stelsel hoeven pensioenfondsen veel minder hoge buffers aan te houden dan nu het geval is. Neem bijvoorbeeld het ABP. Dit grote pensioenfonds kent nu een dekkingsgraad van 104%. In het huidige systeem mag een fonds boven een dekkingsgraad van 110 de pensioenuitkeringen gedeeltelijk verhogen. Bij een dekkingsgraad van boven de 125 mag het volledige prijscompensatie geven. Echter, in het nieuwe systeem hoeven fondsen geen hoge buffers meer aan te houden en worden pensioenen veel sneller verhoogd. Zo wordt boven een dekkingsgraad van 100 altijd geïndexeerd, maar bij een dekkingsgraad van onder de 100% altijd gekort. Zo mag het ABP bij een dekkingsgraad van 104 de pensioenen 0,4% verhogen (een tiende van het percentage boven de 100%), bij 95 worden zij met 0,5% gekort.[stel dat de aandelenkoersen blijven dalen en vermogensverliezen maken en de fondsen daarnaast ook nog lage rendementen maken, waardoor de dekkingsgraad zou dalen naar 80, dat scenario is niet geheel ondenkbeeldig, dan worden de maandelijkse pensioenuitkeringen met 20% verlaagd] Daarnaast voorziet dat nieuwe stelsel in aanpassingen van de pensioenpremies. Het kabinet vindt dit nodig in verband met de veranderingen op de arbeidsmarkt, zoals de komst van veel zzp’ers. Het Centraal Planbureau heeft berekend dat die aanpassing van de premieheffing tot een schade in de pensioenopbouw voor werkende deelnemers leidt van €60 mrd. De bonden eisten in de onderhandelingen directe compensatie voor die schade. Het kabinet en de werkgevers waren niet van plan daar geld voor uit te trekken.

Kabinet, werkgevers en vakbonden leggen de oplossing van dit probleem bij de pensioenfondsen. Die zouden de schadevergoeding voor hun rekening moeten nemen, zonder daar een cent extra premie voor te ontvangen. Dat heeft [ook] direct negatieve gevolgen voor de dekkingsgraad, bij de meeste fondsen een daling met 5% tot 6%. ABP en Zorg en Welzijn zakken dan in de huidige situatie met hun dekkingsgraad onder de 100. Voor de gepensioneerden leidt dit direct tot een korting op hun pensioen. Met zo’n boodschap kunnen onderhandelaars natuurlijk niet thuiskomen. Er werd daarom een boekhoudkundige truc bedacht: een verhoging van de rekenrente naar het niveau dat in de rest van Europa wordt gebruikt. Met die hogere rekenrente zou de dekkingsgraad van het ABP naar zo’n 110 stijgen. Minus de compensatie van de schadevergoeding rest dan een dekkingsgraad van 104 tot 105%, waardoor de gepensioneerden er toch wat bij zouden krijgen. De onderhandelaars vonden echter DNB op hun weg. Klaas Knot ging dwars voor deze truc liggen. Volkomen terecht. Als de huidige werkenden zonder hogere premiebetaling extra pen­sioen uit de pot ontvangen, dan zijn de gepensioneerden de dupe. Zij betalen voor een probleem op de arbeidsmarkt zonder dat ze daar zelf nog deel van uitmaken. Willen het kabinet, werkgevers en vakbonden in een nieuw pensioenstelsel naar een andere manier van premie­heffing, dan moeten ze de schade zelf voor hun rekening nemen. Afschuiven op de pensioenfondsen gaat ten koste van het pensioen van de gepensioneerden en die leveren al genoeg in. [waarvan acte]

De Bank of Internationale Settlements waarschuwt voor slecht weer op de beurzen

Een record waar je als belegger niet op zit te wachten. Amerikaanse aandelen beleven deze maand tot nu toe de slechtste december sinds de Grote Depressie (1929). De Bank of Internationale Settlements (BIS), zeg maar de centrale bank voor de centrale banken, verwacht dat het in 2019 op de financiële markten nog erger kan worden. (finanzen.nl) Waar technische analisten al somberden bij CNBC ook de BIS negatief gestemd over 2019. Voor aandelen en high yield-obligaties verwacht de BIS in het nieuwe jaar een nog grilliger beurs dan in 2018. Financiële aandelen bevinden zich al in een ‘bearmarket’, meldt https://qz.com/1502189/stock-market-investors-2019-is-be-even-bumpier/amp/ ons. Ook andere sectoren krijgen flinke klappen. Claudio Borio is hoofd van de monetaire en economische afdeling van de BIS. Hij denkt dat er meer dalingen kunnen volgen. De klappen op de beurzen zijn hobbels op de “smalle weg naar normalisatie van het monetaire beleid”. De tijden van extreem lage rentes van centrale banken gaan voorbij. Het ruime monetair beleid moet eens stoppen. Hij verwijst naar een terugkeer naar een normale rente, zoals die nu in Europa en de VS aan de gang. De recente renteverhoging van de Federal Reserve is een goede illustratie daarvan. Beleggers zijn niet alleen ongerust over oplopende beleidsrentes. Zij zijn ook bezorgd over de omgekeerde rentecurve. Die geldt als een indicator van een dreigende recessie. Dan zijn er nog de Brexit, de zwakte van de Europese banken en de aanhoudende handelsoorlog tussen de VS en China. Borio merkte ook op dat veel bedrijfsobligaties van lage kwaliteit “als een donkere wolk boven investeerders zweven”. qz.com waarschuwde onlangs al dat 90% van de schuld uitgegeven door private-equity bedrijven behoren tot de slechtste kwaliteit junk bonds. Na de buitengewoon lage rentevoeten, de opgeblazen balansen van centrale banken en een hoge mondiale schuldenlast is terugkeer naar normaal monetair beleid een [zo goed als onmogelijke] uitdaging [zonder grote schade toe te brengen aan het financiële stelsel], denkt Borio. “Zeker in een tijd van handelsspanningen en de politieke onzekerheid.” Hij denkt dat de recente dip op de financiële markten zeker niet de laatste zal zijn. Dat is niet prettig om te horen na een jaar waarin het risico en de onzekerheid enorm toenamen. De langste bullmarkt in de geschiedenis van de VS kan ten einde lopen. Het volgend jaar ziet er er mogelijk nog slechter uit.

Werkgelegenheid in de financiële sector is afgenomen

Het aantal werknemers in de financiële sector neemt sinds de bankencrisis van 2008 af. Tot en met 2016 verdwenen er 43.000 banen in deze bedrijfstak, becijferde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daardoor waren er twee jaar geleden nog 212.000 werknemers in de financiële sector. De trend staat haaks op de hele Nederlandse economie waar er in dezelfde periode juist banen bijkwamen. Door technologische ontwikkelingen als internetbankieren zijn veel minder mensen nodig in de financiële dienstverlening. Ook verloren veel mensen hun baan als gevolg van de bankencrisis.

Die veranderingen in de financiële dienstverlening zijn te zien aan de meest voorkomende banen. Financieel specialist of economen zijn de afgelopen jaren in opkomst en vormen nu de grootste beroepsgroep. Boekhoudkundig en administratief medewerkers en managers gespecialiseerde dienstverlening zijn er fors minder.

Teleurstelling overheerst na COP24

Na twee weken vergaderen ondertekenden 194 landen een slotakkoord in Katowice, waarmee er nu een mager basisplan (draaiboek) ligt voor de uitvoering van de klimaatregels zoals die in Parijs (1975) zijn afgesproken. De doelstellingen van de honderden milieuorganisaties in Katowice zijn bij lange niet gehaald: een waterdicht en controleerbaar werkplan voor de uitvoering van de afspraken, hogere ambities voor de uitstoot van CO2, een versnelde bouw van windmolens en zonnepaneelparken om daarmee de opwarming op 1½ graad te houden. Met het nu afgesloten akkoord gaat het roer niet volledig om. Politici, diplomaten en bewindslieden uitten zich wel in tevredenstellende bewoordingen: het maximaal mogelijke onder de gegeven omstandigheden, de dwarsliggende landen al Brazilië en landen met grote fossiele belangen als Saoedi-Arabië, Koeweit, Rusland en de Trump-delegatie, is gerealiseerd. Pijnpunten zijn doorgeschoven naar COP25 volgend jaar in Chili: over CO2 rechten en over wie van de rijke landen jaarlijks de $100 mrd gaan betalen om de arme landen te ondersteunen met hun klimaatbeleid. Om in 2050 CO2 vrij te zijn zullen de handen vanaf nu ineengeslagen moeten worden! Nu het op uitvoering aankomt ontstaat frictie, vooral tussen de die fossiele energie leveren en de rest van de wereld. Donderdag gingen de parlementariërs met kerstverlof en vrijdag presenteerde het Klimaatoverleg van de vijf tafels hun ‘onderhandelaarsakkoord’ aan de politiek. Daarmee zit hun werk erop en het kabinet en de politiek zijn nu aan bod om de nog niet uitgewerkte onderwerpen als de meerkosten van elektrisch rijden, de kosten van de ondergrondse opslag van CO2, de kosten van het grootschalig verduurzamen van woningen en over de hoogte en voor wie de CO2-tax wordt ingevoerd. En dan natuurlijk over wie al die lasten gaan betalen. Bij de doorrekening door het CPB en PBL moet blijken in welke mate de burgers worden belast en in hoeverre zij in staat zijn, zonder zich tot hun nek in de schulden te steken, die op te brengen. Het is de vraag hoe dat coalitie- en oppositiepartijen op 15 januari uit de startblokken zullen komen met hun visie op het ‘onderhandelaarsakkoord’ en aanvullende informatie van het kabinet. Nederland gaan een spannende periode tegemoet met name over het beleid over de belasting voor de energievervuilers, de multinationals, het bedrijfsleven en de burgers. Maken de partijen waar dat de sterkste schouders de zwaarste lasten gaan dragen?

Stront aan de knikker

Goldman Sachs heeft in Maleisië een strafzaak aan zijn broek vanwege het grote schandaal rond het Maleisische staatsfonds 1MDB. Justitie heeft aanklachten ingediend tegen onderdelen van de Amerikaans/Joodse zakenbank. Ook zijn enkele oud-werknemers in staat van beschuldiging gesteld. Het fonds 1MDB is de spil in een groot schandaal in het Aziatische land. De voormalige premier van Maleisië, Najib Razak, zou via het fonds grote sommen geld hebben laten wegsluizen. Er zou voor miljarden dollars zijn verdoezeld. Het Maleisische ministerie van Financiën eiste onlangs dat Goldman Sachs alle vergoedingen voor zijn diensten aan 1MDB terugbetaalt. Ook diverse investeerders zijn met schadeclaims gekomen. Goldman Sachs laat het er niet bij zitten en zegt zich krachtig te zullen verdedigen tegen de beschuldigingen. Openbaar aanklagers in de VS gingen vorige maand al over tot vervolging van twee voormalige bankiers van het financiële concern wegens betrokkenheid bij het schandaal. Een van hen heeft schuld bekend aan witwassen en schending van Amerikaanse anticorruptiewetten. De andere verdachte is in Maleisië opgepakt.

© 2018 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 21 december 2018; week 51: AEX 484,81; Bel20 3240,98;CAC40 4.694,38; DAX30 10.633,82; FTSE 100 6.721,17; SMI 8.417,29; RTS(Rusland) 1077,17; DJIA 22.445,37; NY-Nasdaq 100 6.046,56; Nikkei20.166,19; Hang Seng 25.753,42; All Ords 5.533,3; SSEC 2.516,25;€/$1,138349; BTC/USD $4.058,2; 1 troy ounce goud $1255,6; dat is€35.479,85 per kilo; 3 maands Euribor -0,31% (1 weeks -0,379%, 1mnds -0,367%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,391%; 10 jaar VS 2,795%;10 jaar Belgische Staat 0,757%, 10 jaar Duitse Staat 0,244%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,22%, 10 jaar Japan 0,0347%; 10 jaar Italië 2,788%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,239.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.