UPDATE 2112019/510 Kerstboodschap 2019

In deze Kerstboodschap koppel ik vrede, hoop en verwachting van het Kerstverhaal aan de huidige stand van zaken met veel onzekerheden en onrust onder het volk en een regering die de weg kwijt is geraakt, Ik citeer uit dit document https://www.photoart.nl/FamBlank_hist/Kerstboodschap2019.html de financieel/economische beschouwingen. 

Wij hebben een periode achter ons van 1950-2008 met een forse economische groei en stijgende welvaart. Toch moeten wij afstand nemen van het neoliberale verdienmodel met productieprocessen aangedreven door fossiele brandstoffen. Veel te laat zijn onze beleidsmakers er achter gekomen dat de bijwerkingen daarvan grote schade toebrengen aan ons klimaat, ons milieu en de natuur. Een conversie naar een duurzamer samenleving zal onontkoombaar zijn als wij invulling willen geven aan het begrip ‘rentmeesterschap’. De tijd die daarvoor nodig is zal lang zijn en de prijs hoog. De onrust in het volk daarover is terecht. Maar politici zijn bij uitstek niet degenen die het volk daarin kunnen voorgaan. Zij doseren slechts de gevolgen ervan mondjesmaat. Het gaat er niet alleen om huizen duurzaam op te leveren maar ook om ze ‘schoon’ te bouwen. Wat onze politici willen realiseren om een schoon klimaat en milieu achter te laten aan volgende generaties is kansloos zolang olie- en gasbedrijven niet stoppen met investeren (€1250 mrd in de komende 5 jaar). De wereld is in de macht van het neoliberalisme (de nieuwe vrijheid, het kapitalisme). Daar zijn wij in doorgeslagen en hebben geen aandacht gehad voor de negatieve bijwerkingen van de vrije markt economie en het centraal stellen van geld als factor waarop het systeem draait. Geld is de basis van ons bestaan geworden. Hier ligt een groot spanningsveld, want het systeem heeft de waarde van het geld ontnomen. De waarde is nog slechts de prijs die de almachtige markt bereid is ervoor te betalen. Daardoor is de waarde zover gedaald dat de rente inmiddels is gedaald tot €10 per jaar voor €100.000 spaargeld. Er is door de centrale banken zoveel geld in de markt gepompt dat beleggers steeds rijker worden, huizen steeds duurder, de pensioenreserves van de werknemers en het spaargeld van de burgers steeds minder waard worden.
Daarbij komen de laatste maanden verontrustende berichten dat de realisatie van de ambitieuze Green Deal van de Europese Unie €260 miljard per jaar gaat kosten en dat betekent dat iedere inwoner van de 27 (rijke als arme) lidstaten €5.000 in de eerstkomende tien jaar gaat kosten: in de arme EU-landen misschien €1.000 en in de rijke landen €10.000 per EU-burger. Velen vragen zich af hoe ze dat moeten gaan betalen. Terecht mijns inziens. Daarbij komen vanuit deskundige bronnen steeds indringender waarschuwingen dat de economische hoogtijjaren voorbij zijn en dat wij rekening moeten houden met een daling van de economische groei. Dat zal ertoe leiden dat de inkomsten van de overheid zullen dalen en de uitgaven gaan stijgen. Niet alleen door het Klimaatakkoord (reductie CO2-uitstoot) maar ook door die van de stikstof-, fijnstof- en PFAS problematiek en een versterking van de natuur, maar ook door de vergrijzing in de vorm van stijgende AOW-uitkeringen en de kosten voor de (ouderen) zorg. Daardoor zal de overheidsbegroting weer omslaan in tekorten en zal de staatsschuld weer gaan stijgen. Ik doe daar niet dramatisch over want we zijn nog steeds een rijk land. Maar wel met 140.000 mensen die van de Voedselbank moeten eten, wachtlijsten en tekorten bij de jeugdzorg, 450.000 in de bijstand en 555.000 huishoudens met ernstige betalingsproblemen. Dat is ook het Nederland anno 2019. In Nederland demonstreerden en staakten de boeren, de bouwers, de grondverplaatsers, het onderwijzend personeel, de verpleegkundigen. In de publieke sector zijn er na de bezuinigingen 6 jaar geleden ‘gaten’ gevallen. De publieke sector is een chaos geworden. De politie is niet meer in staat al hun taken uit te voeren. De werkstress en het ziekteverzuim nemen toe als gevolg van steeds meer ‘regeltjes’ en te weinig beschikbare mensen. De overdracht van een aantal maatschappelijke taken werden door het kabinet gedelegeerd aan gemeenten en provincies, met als reden dat de lagere overheden dichter bij de mensen staan en de taken beter kunnen uitvoeren. De gemeenten trekken nu aan de bel dat ze de nodige deskundigheid niet in huis hebben voor de uitvoering en dat ze onvoldoende geld daarvoor hebben ontvangen. Probleem dossiers: jeugdzorg, moeilijk hanteerbare kinderen in opvanghuizen, daklozenopvang, verdwaalde personen die door de stad zwerven, psychische hulp, tekorten op sociale voorzieningen, hier en daar zelfs ook: een versobering van de bijzondere bijstand, minder onderhoud van bruggen, tunnels en speelplaatsen en een bezuiniging op het leerlingenvervoer. Wij, maar ook veel andere landen, zijn nog lang niet uit de problemen want we moeten niet alleen duurzamer gaan wonen en verplaatsen, maar wij zullen ook onze bouw- en industriële processen moeten gaan verduurzamen. En dat wordt nog een duur en complexe zaak, die tijd en geld gaat kosten, waaraan de burger gaat meebe-talen. Daardoor gaat de lage inflatie van dit moment in een inflatie van boven de door de monetaire autoriteiten gehanteerde norm van ‘net onder de 2%’.
Van het heden en de nabije toekomst ga ik naar een verdere toekomst want na de regen komt uiteindelijk de zon weer terug. De huidige maatschappij, gestoeld op economische groei en waardeloos geld, gaat uiteindelijk ter ziele. Een nieuwe generatie gaat andere eisen stellen en daarvoor is een nieuwe inrichting van de samenleving onontkoombaar.
Sinds in 1776 de Schotse verlichte moraalfilosoof Prof. Adam Smith zijn ideeën publiceerde over de ‘vrije markt economie’ zien we lange economische golven ontstaan van ca 60 jaar, met technische ontwikkelingen en een betere positie voor de burger. Tien jaar geleden is die vooruitgang stilgevallen. We bevinden ons nu in een overgangsperiode naar een volgende lange structurele golf. De laatste overgang (1929-1949) ging gepaard met een enorme vernietiging van kapitaal en goederen. Na de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) was Europa een puinhoop. In iedere overgangsperiode wordt ballast (=geld, goederen en rechten), die is opgebouwd tijdens de lange golf, vernietigd. Er worden alleen die goederen, geld en normen meegenomen die in de volgende lange golf nodig, dan wel bruikbaar zijn. In die fase verkeren wij ons momenteel. Deze inleiding is nodig om de huidige stand van zaken in beeld te kunnen brengen. Wij zouden druk bezig moeten zijn met de opbouw van de maatschappij voor volgende gene-raties. Maar de architecten die daarvoor de blauwdrukken zouden moeten ont-werpen staan nog buitenspel. Onze huidige politici zetten alles in het werk om vooral maar de verworven status van welvaart en welzijn, goederen en vermo-gen, te behouden. Er wordt geen nieuwbouw gepleegd en wordt onderhoud uit-gevoerd met als inzet de bestaande situatie in stand te houden. We richten ons Klimaat- en milieubeleid en de bescherming van de natuur in met noodwetten die ervan uitgaan dat het bedrijfsleven gewoon door kan blijven werken. Deze trage aanpak voor een duurzamer samenleving veroorzaakt alleen maar nog meer kostbaar tijdverlies. De financiële markten handelen op de korte termijn: meer daghandel en minder lange termijnbeleggingen. Veel onzekerheden, weinig stabiliteit, geen leiders met visie.
Dit jaar staat toenemende onrust in de wereld centraal, het volk dat in beweging komt, politici die de weg kwijtraken, een maatschappij die bloot staat aan erosie en veel onzekerheid over de wereld van ‘morgen’ De rode draad zal zijn “de wereld in beweging”, “de onzekere toekomst”, “gebrek aan leiders met visie”, “de jongeren eisen een daadkrachtige aanpak voor hun toekomst”, “het volk gaat de straat op met eisen, het populisme wint aan populariteit”, “de overheid toont haar minachting over de rechten van het volk, wetten worden aan de laars gelapt door ondemocratisch handelen”. Waarnaar worden wij geleid onder aanvoering van de wereldleider Donald Trump, een straatvechter en een Europese Unie zonder een helder gemeenschappelijk beleid? Het volk gaat de straat op, staken of tekenen petities, om hun onrust te tonen. Soms vreedzaam, soms agressief, In Madrid werd tijdens de Klimaatconferentie COR25 deze maand door 500.000 jongeren uit de hele wereld vreedzaam gedemonstreerd voor een ‘schone wereld’, niet ‘overmorgen’ maar ‘nu’. De drie kabinetten Rutte hebben ‘econo-mische groei’ en ‘het bedrijfsleven’ centraal gesteld in het beleid. Daardoor is de burger steeds verder achtergesteld en die realiseert zich dat alleen ze weten niet wat er moet gebeuren om het tij te keren. Daarbij komt dat het vertrouwen van de burger in bewindslieden van dit kabinet niet meer voldoet aan de eisen die daaraan moeten worden gesteld. De vragen die ik daarover hoor of alle ministers nog wel op optimaal mogelijk de belangen behartigen van de burger of meer neigen naar het dienen van het systeem. Wij bevinden ons op een kruising van wegen en de toekomst is onzeker. Ik kan het niet mooier maken dan het is. We zullen onze hoop niet moeten zoeken het het ‘grote’ maar in het ‘kleine’.
Prettige feestdagen.

De vergrijzing maakt overheidsfinanciën op een termijn van 5 jaar niet langer houdbaar

De vergrijzing van de Nederlandse bevolking zorgt ervoor dat de overheidsfinanciën op lange termijn onhoudbaar zijn, meldt het Centraal Planbureau (CPB). Zonder aanvullend beleid kunnen Nederlanders in de toekomst niet profiteren van dezelfde voorzieningen als nu. Het CPB verwacht dat door de vergrijzing van de bevolking in de toekomst de overheidsuitgaven meer stijgen dan de inkomsten. Zo zal komend decennium voor het eerst de beroepsbevolking dalen doordat steeds meer mensen met pensioen gaan. Dit heeft onder meer gevolgen voor de AOW-uitgaven, maar ook bijvoorbeeld voor zorguitgaven. Het CPB schat dat de zorguitgaven stijgen van 9,6% van het bbp in 2020 naar 12,7% in 2040. De AOW-uitgaven nemen naar verwachting toe van 5% naar 6,5% van het bbp. “Tegelijk stijgen de inkomsten uit belastingen minder hard door de beperkte toename van het aantal werkenden”, aldus het CPB. Er is een tekort van 1,6% van het bruto binnenlands product, omgerekend zo’n €16 mrd in 2025. Dit betekent dat tegen die tijd de belastingen moeten worden verhoogd of de uitgaven worden verlaagd. Eerder was er nog sprake van een overschot. Maar na het regeerakkoord van het kabinet Rutte III en het Pensioenakkoord en de lastenverlichting uit de Miljoenennota is dit veranderd in een tekort. Het onderzoeksinstituut benadrukt wel dat het vooral om een analyse van het huidige beleid gaat. Zo worden de huidige voorzieningen en belasting- en premietarieven doorgetrokken. Eens in de vier tot vijf jaar doet de CPB een zogeheten vergrijzingsstudie om de gevolgen van vergrijzing voor de overheidsfinanciën in kaart te brengen. (bron: nu.nl)

DNB: De economische groei gaat mogelijk dalen

Het groeitempo van de Nederlandse economie neemt de komende jaren waarschijnlijk steviger af dan voorzien. Volgens De Nederlandsche Bank voelt Nederland onder meer de stikstofkwestie waardoor bouwprojecten zijn stilgelegd of uitgesteld. Ook het versnelde dichtdraaien van de gaskraan in Groningen en de krappe arbeidsmarkt zetten een rem op de groei. Verder is sprake van een scherp gedaald consumentenvertrouwen en minder gunstige internationale omstandigheden. De centrale bank voorziet voor dit jaar een economische groei van 1,7%. Dat is nog wel 0,1% hoger dan DNB stelde bij de vorige raming in juni. Volgend jaar en in 2021 zakt de groei verder weg naar 1,4 en 1,1%. Eerder voorspelde DNB voor deze jaren nog plussen van respectievelijk 1,5 en 1,4%. Hoewel dit “historisch gezien lage cijfers” lijken, liggen de groeipercentages volgens de centrale bank nog wel dicht bij de zogeheten potentiële groei. Dat betekent dat sprake is van een soort natuurlijke teruggang naar een groeipercentage dat langduriger is vol te houden. Door de strengere stikstofregulering staat het aantal vergunningen en daarmee de nieuwbouw extra onder druk. Het negatieve effect daarvan op de groei blijft in deze raming beperkt tot circa 0,1% per jaar, vooral via lagere investeringen. De versnelde afbouw van de aardgasproductie raakt Nederland volgend jaar met eenzelfde percentage. Volgens DNB moet Nederland het de komende jaren minder hebben van de export. De bijdrage daarvan aan de groei zal afnemen, al zijn voorspellingen op dit vlak nog erg afhankelijk van hoe de handelsspanningen met bijvoorbeeld de VS en de Brexit precies uitpakken. Geholpen door de lagere inkomstenbelasting zal de consumptiegroei komende jaren weer aantrekken. Ook de overheidsbestedingen doen een duit in het zakje. Het overschot op de overheidsbegroting slaat in 2021 naar verwachting om naar een tekort van 0,2% van het bruto binnenlands product (bbp). De werkloosheid kruipt tegelijkertijd weer wat omhoog, van 3,4% dit jaar naar 3,6% in 2021. Niettemin blijft er in veel sectoren sprake van een grote roep om personeel. Deze situatie zorgt er ook voor dat de lonen waarschijnlijk verder omhoog zullen gaan. Dit heeft ook weer gevolgen voor de inflatie die relatief hoog blijft. (bron: iex.nl) Het handelt hier om prognoses/aannames van de centrale bank, die ieder kwartaal worden geactualiseerd. De vraag naar hoger geschoold technisch personeel zal groot blijven. Ik verwacht echter een verdere toename van de werkeloosheid. Verder ben ik duidelijker over de inflatie. Als gevolg van het klimaat- en milieubeleid en een versterking van de natuur en de forse stijging van de lonen verwacht ik dat de voedselprijzen in de supermarkten gaan stijgen, maar ook de bouwkosten en de lasten die door de markt worden bepaald. Daarbij laat ik nog buiten beschouwing de gevolgen van de Brexit en invoerrechten op geïmporteerde goederen. Daardoor sluit ik niet uit dat uiteindelijk de koopkracht minder florissant zal uitpakken als momenteel wordt voorgeschoteld. De inflatie gaat stijgen boven de door de ECB nagestreefde norm van net onder de 2% en de rente zal, daarmee in lijn, weer gaan stijgen. Ik verwacht dat het monetaire beleid zal keren met een daling van negatieve rentes. Wat negatief werkt is de bestuurskracht van dit kabinet en van de politieke besluitvorming van de coalitiepartijen. 9 jaar kabinetten hebben dit land in een chaos gestort, waardoor het onbestuurbaar wordt. En het weer op orde brengen van onze samenleving gaat veel tijd en geld kosten. Elke dag dat Rutte er nog zit is een verloren dag.

Er heeft een stille staatsgreep plaatsgevonden in ons land

Wie had er gedacht dat dit jaar het kabinet en het parlement, ons democratisch bestel, buitenspel zou kunnen zijn gezet. De rechterlijke macht heeft de politiek ‘in zijn greep’. Een partij met 19 zetels in de 2e Kamer, 12.6% van de 150, die virtueel zijn gedaald naar 8%, beheerst de Rechtspraak in ons land, waar het betreft ‘klimaat, milieu en natuur’. In de coalitie heeft D66 weinig inbreng, maar ze voeren hun partijdoelstellingen uit middels Rechtbanken en de Hoge Raad. En als ze nu nog zinvolle, realistische doelstellingen zouden nastreven, dan nog zou die situatie niet te accepteren zijn maar als er draagvlak in de samenleving voor zou zijn en plannen die financieel zouden zijn doordacht en betaalbaar voor de huishoudens, boeren en ondernemers, dan nog …….. Maar zover zijn ze binnen D66 nooit gekomen. Ze roepen maar wat en hebben zich in een positie gemanoeuvreerd dat de hele politiek aan hun gezag moet gehoorzamen. Hebben de andere partijen in het Parlement zitten slapen?

Willem Vermeend & Rick van der Ploeg kijken vooruit

In de loop van volgend jaar gaan de politieke partijen aan de slag met het opstellen van de verkiezingsprogramma’s voor de Tweede Kamer in maart 2021. Daarbij maken ze gebruik van cijfers en prognoses van het Centraal Planbureau (CPB). Als je deze gegevens, het zogenoemde verkiezingsdossier, nog niet hebt bestudeerd dan heb je waarschijnlijk nog steeds het beeld voor ogen van een rijk Nederland met de sterkste economie van Europa en een overvolle schatkist, schrijven deze beide vooraanstaande linkse economen op https://www.telegraaf.nl/financieel/1121600022/column-welke-politieke-partijen-willen-na-rutte-iii-regeren Dan is het geen moeilijke klus om een programma op te stellen met aantrekkelijke beloften voor kiezers. De afgelopen maanden hebben verschillend partijen daarop al een voorschot genomen. In een eerdere column op DFT hebben wij geraamd dat ze aan kiezers nu al structureel ongeveer €10 mrd aan extra overheidsuitgaven hebben ‘beloofd’ (per huishouden gemiddeld meer dan €1.000). Het gaat daarbij om de optelsom van extra middelen voor de zorg, sociale zekerheid, pensioenen, onderwijs, politie, hogere salarissen voor ambtenaren, geld voor boeren, het klimaatbeleid enz. De opstellers van de verkiezingsprogramma’s zullen bij het doornemen van het verkiezingsdossier een minder mooi beeld van Nederland zien dan ze eerder voor ogen hadden. Het dossier laat geen rijk land meer zien dat met jaarlijkse groeicijfers tussen 2-3% tot de beste economieën van Europa behoorde. Maar een land dat het komende decennium moet leren leven met een lege schatkist en een economische groei van ongeveer 1% gemiddeld per jaar. Bovendien is de kans groot dat door de Brexit de groei verder afzwakt tot onder de 1%. Het kabinet dat Rutte III opvolgt, krijgt sinds lange tijd ook te maken met een begrotingstekort. Deze week presenteerde het Centraal Planbureau (CPB) de studie Zorgen om morgen. Daarin concludeert het CPB dat Nederland met het huidige overheidsbeleid afstevent op een tekort van €16 mrd in 2025. Door de lage groei, die voor een deel samenhangt met de vergrijzing, blijven de inkomsten van de schatkist achter bij de oplopende overheidsuitgaven. Zonder ingrepen nemen vooral de overheidsuitgaven voor zorg en AOW-uitkeringen fors toe. In 2020 gaat het bij de AOW om 5% bbp en in 2040 om 6,5% bbp. Voor de zorg zien we een ‘explosie’; van 9,6% bbp naar 12,7% bbp. Volgens het CPB vraagt deze ontwikkeling om politieke keuzes, zoals bezuinigingen of belasting-verhogingen, maar ook om besluiten over het verdelen van de pijn onder inkomens-groepen. Een andere optie die volgens ons zeker aan de orde moet komen, is een innovatief overheidsbeleid waarmee economische groei wordt aangejaagd. Met een 0,5-1% extra groei kun je ‘wonderen’ verrichten. Het verkiezingsdossier biedt weinig ruimte voor aantrekkelijke verkiezingsbeloften. Daarom zullen partijen in hun programma’s extra maatregelen voorstellen om de groei aan te jagen. Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen is dit een beproefd recept. Los van nationale ontwikkelingen, zoals onze vergrijzing, wordt dit een moeilijke opgave. Dit blijkt ook uit de zogenoemde ‘Groeibrief’ van minister Wiebes van Economische Zaken die deze week verscheen. Daarin worden vooral algemene aanbevelingen opgesomd, zoals het bevorderen van onderwijs en onderzoek. Echte concrete plannen, zoals aangekondigd bij de lancering van het Hoekstra-Wiebes investeringsfonds, ontbreken nog. Ons land is voor economische groei sterk afhankelijk van buitenlandse ontwikkelingen en die zijn niet in ons voordeel. Door de wereldwijde trend van protectie die is aangewakkerd door het America First beleid van Donald Trump worden er door veel landen handelsbelemmeringen opgeworpen die leiden tot een afname van de wereldhandel. En dit pakt nadelig uit voor de groei van de Nederlandse economie en werkgelegenheid. Nederland krijgt ook te maken met een oplopende concurrentiestrijd tussen landen om uit het buitenland topbedrijven, toptalenten en investeerders aan te trekken, vooral op het terrein van digitalisering en nieuwe technologieën. Het internationale vestigings- en bedrijfsklimaat speelt daarbij een cruciale rol. Juist daar verliezen we van landen die meer werk maken van een aantrekkelijk vestigingsklimaat, terwijl ons land, zoals we eerder schreven vooral verslechteringen laat zien. Daardoor raken we bedrijven, waaronder slimme start-ups, maar ook talenten kwijt die we nodig hebben om onze groei op te peppen. Verkiezingsprogramma’s van de afgelopen decennia laten zien dat bij de inkomsten en overheidsuitgaven er belangrijke verschillen zijn tussen links en rechts in de politiek. Ruw gezegd zien we bij links hogere overheidsuitgaven, vooral voor sociale zekerheid, zorg en lagere inkomens. Deze partijen zijn tevens voorstander van een grotere overheid, van nivellering en van belastingverzwaringen voor hogere inkomens. Daarnaast moeten bedrijven fors meer belastingen gaan betalen. Bij rechts zien we op hoofdlijnen het tegendeel, zoals een kleinere overheid, minder nivellering, lagere belastingen en een bedrijfsvriendelijker beleid dan bij links. Kijken we met een ‘linkse’ en ‘rechtse’ bril naar de gegevens in het verkiezingsdossier dan loopt links tegen het probleem op dat Nederland met zijn belastingdruk en sociale overheidsuitgaven nu al tot de kopgroep van Europa behoort. Bovendien zullen ze constateren dat het moeilijk wordt om extra groei te creëren door bedrijven zwaarder te gaan belasten. Rechts zal al snel concluderen dat er geen ruimte is voor belastingverlagingen, tenzij ze die betalen met fors bezuinigingsoperaties. De uitslag van de verkiezingen in het VK houden een waarschuwing voor links in. Labour beloofde tijdens de campagne kiezers gouden bergen en Boris Johnson deed als partijleider van de Conservatieven globaal hetzelfde. Labour leed een historische nederlaag. In Britse analyses wordt deze vooral toegeschreven aan lijsttrekker Jeremy Corbyn. Zowel bij de kiezers als bij delen van zijn eigen achterban was hij ongekend impopulair en had hij geen duidelijk Brexit-standpunt. Een recent onderzoek wijst uit dat Labourkiezers die zijn overgestapt naar de Conservatieven het radicale linkse Labour-programma afwezen en de beloften niet geloofden. Maar echt opvallend is dat zij vinden dat de economie van het VK het best is gediend is met het ‘rechtse’ beleid van Boris Johnson, waarbij vooral veel geïnvesteerd zal worden in de voormalige Labourdistricten die nu blauw gekleurd zijn. Interessant is dat de waarschuwingen aan ‘links’ komen van twee economen van linkse huize. De grote vraag is waar het volk gaat staan. Ik ga er name-lijk van uit dat Rutte III de rit niet uitzit. Niet kan uitzitten: want de problemen in de maatschappij zijn zo complex dat er ook, met noodwetten, niet verder geregeerd kan worden. Wat ook meespeelt is dat algemeen te horen en te lezen is dat de regeerperiode Rutte op zijn eind loopt. Toch zou het voor het land goed zijn als er een nieuwe regering komt, met nieuwe gezichten en met een leider die een blik op de toekomst heeft.

Blaast Trump de Wereldhandelsorganisatie op?

Vorige week dreigde de regering-Trump de WTO, de scheidsrechter van de wereldhandel, de nek om te draaien. Mark Beunderman vraagt zich af wie er nog veilig is voor Trump op https://www.nrc.nl/nieuws/2019/12/08/ook-wto-op-punt-van-hersendood-a3983077 Naast de NAVO is er nog een organisatie die, om de woorden van de Franse president Emmanuel Macron te gebruiken, ‘hersendood’ dreigt te raken. Of tenminste verlamd. Dat is de Wereldhandelsorganisatie (WTO), de scheidsrechter van de wereldhandel. Juist nu het aantal handelsconflicten wereldwijd rap toeneemt, wordt de WTO, die deze conflicten moet beslechten, gesaboteerd door de Amerikaanse president Donald Trump. Van dinsdag op woensdag is de hoogste WTO-instantie bij handelsconflicten buiten werking gekomen. Bij dit zogeheten Beroepsorgaan blokkeren Amerikanen al maanden benoemingen. Normaliter zitten er zeven juristen in (informeel ‘rechters’ genoemd), nu nog maar drie. Dat is het absolute minimum. Afgelopen week verliep de ambtstermijn van twee van de drie leden, waarmee het orgaan automatisch niet meer operationeel is. Daarmee storten de Amerikanen de WTO in de diepste crisis sinds de oprichting ervan in 1995. Het Beroepsorgaan is van levensbelang voor de in Genève gevestigde WTO. Het heeft het laatste woord bij geschillen tussen WTO-leden. Denk aan de ruzies tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten over subsidies aan vliegtuig-bouwers Airbus en Boeing. Of aan de importheffingen van Trump op staal en aluminium, waartegen de EU en China bij de WTO bezwaar hebben gemaakt. Uitspraken van het Beroepsorgaan zijn finaal en afdwingbaar: de winnende partij mag de verliezende partij ‘straffen’ met sancties. Dit maakt de WTO tot veel meer dan een praatclub. De VS vinden dat het Beroepsorgaan te vaak in hun nadeel beslist – iets wat niet uit de cijfers blijkt – en klagen dat het orgaan te veel macht naar zich toetrekt. De 164 lidstaten van de WTO spraken maandag nog over de afhandeling van veertien al lopende beroepen, waaronder een zaak van de EU tegen Rusland over mogelijke restricties op het Europese gasnetwerk. Veel zal er niet mogelijk zijn: de Amerikanen knepen vorige week ook nog eens het budget voor het Beroepsorgaan in 2020 bijna volledig af. Voor de EU, die opereert als één handelsblok, is dit slecht nieuws. De EU is grootverbruiker van het WTO-systeem. Brussel ging vorige week nog in beroep tegen een uitspraak van een WTO-panel over subsidies aan Airbus. Dit panel gaf de Amerikanen op 2 oktober toestemming de EU te treffen met strafheffingen ter waarde van $7,5 mrd. Het beroep van de EU dreigt nu te verzanden. Omdat de Europese Commissie de situatie al lang ziet aankomen, heeft zij een noodoplossing bedacht: een tijdelijke beroepsprocedure die het Beroepsorgaan kopieert. Maar vooralsnog willen alleen Canada en Noorwegen hieraan meedoen. Grote landen als de VS, China en India niet. Zo wordt Europa op zichzelf teruggeworpen, in een nieuwe handelsjungle.

Fraude en manipulatie” in de milieurapportage over Lelystad Airport

Lees en huiver hoe wij een rad voor de ogen worden gedraaid (=iemand iets wijsmaken / iemand op gemene wijze bedriegen). EenVandaag brengt naar buiten: Opnieuw zitten er fouten in het milieurapport van Lelystad Airport. Dat stellen actiegroepen rond de luchthaven. Zij spreken van ‘fraude en manipulatie’. Ingenieur Leon Adegeest is er hoogstpersoonlijk verantwoordelijk voor dat het verplichte milieurapport van Lelystad Airport twee jaar geleden de prullenbak in ging. Hij ontdekte fouten in de berekening van de geluidsoverlast van de vliegroutes. Er bleek met zo’n laag motorvermogen te zijn gerekend dat een toestel in de praktijk zou neerstorten, zoals bleek in een vliegtuigsimulator. Het rekenwerk moest overnieuw, met uitstel van de opening van de luchthaven tot gevolg. Maar ook met het nieuwe, gecorrigeerde rapport is het mis, stelt Adegeest. Hij stuitte op iets geks: de uitstoot van vliegtuigen neemt in het nieuwe rapport toe, maar de neerslag van stikstof neemt af. “Ik dacht: dat kan niet kloppen.” Adegeest komt in het bezit van de 1700 pagina’s tellende stikstofberekeningen van Lelystad Airport. En hij slaat aan het rekenen. Adegeest schaft er zelfs speciaal een computer voor aan die grote berekeningen aan kan. Als hij de laatste stikstofberekening van Lelystad Airport vergelijkt met de eerdere versie ziet hij één groot verschil. Er is in de nieuwe berekening uitgegaan van een veel te hoge warmte-uitstoot van vliegtuigen van en naar de luchthaven. Die warmte kan van belang zijn bij stikstofberekeningen uit met name fabrieksschoorstenen: door de warmte stijgt de uitstoot immers op, verdunt en vermengt zich en slaat over een groter oppervlak neer. Het leidt tot een lagere hoeveelheid stikstof in de natuur. Voor vliegtuigen adviseert het RIVM de warmte op 0 te zetten. De warmte waarmee Adecs, het bureau dat de stikstofberekening voor Lelystad Airport heeft gedaan, rekent is echter ‘volstrekt absurd’, zegt Adegeest. “Die komt neer op bijna twaalf keer het totale vermogen aan elektriciteit van alle energiecentrales in Nederland samen. Of een andere vergelijking: het komt overeen met 37 keer de energie-inhoud van alle vorig jaar op Schiphol verkochte kerosine. De vliegtuigen stoten meer warmte uit dan ze aan kerosine aan boord hebben. Het is onmogelijk. Het is echt waanzin.” Als gevolg van deze invoerfout pakt de stikstofneerslag zo laag uit dat Lelystad Airport onder de norm valt waarbij een Natuurbeschermingsvergunning noodzakelijk is. Wanneer Adegeest de berekening herhaalt met de door het RIVM geadviseerde gegevens komt de stikstofdepositie daar duidelijk boven. “Als er correct was gerekend had Lelystad Airport vijf jaar geleden dus al een vergunning moeten aanvragen. Maar die hebben ze nu niet.” Met een speciaal software-programma van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) kan van elke bron in Nederland – bijvoorbeeld een stal, fabriek of verkeer – de stikstofneerslag worden uitgerekend. Dat is in het kader van het Milieu Effect Rapport (MER) van Lelystad Airport ook gebeurd. Er wordt met allerlei factoren rekening gehouden, zoals de ligging, de hoogte van de bron en de omgevingstemperatuur. In de berekening kan ook de ‘warmte inhoud’ worden ingevoerd. Hoe hoger de warmte inhoud, hoe hoger de emissies opstijgen en hoe groter het gebied waarover de stikstofneerslag zich verspreidt. Het RIVM rekent zelf voor de luchtvaart met een warmte inhoud van 0, en beveelt dat ook aan in een rapport. De toegepaste rekenwijze in het milieurapport van Lelystad Airport gaat ook in tegen een advies van TNO. Maar dat is niet het enige dat er schort aan de berekeningen. Zo is ook de impact van al het autoverkeer van en naar het vliegveld fors onderschat, stelt Adegeest. Volgens Adecs is de stikstofbijdrage van het autoverkeer verwaarloosbaar. Als Adegeest met dezelfde gegevens in het officiële rekenprogramma van het RIVM gaat rekenen komt hij aan veel hogere waarden. Ook valt hem op dat één wegvak in de berekening plotseling is verdwenen. Het betreft de Ganzenweg aan de zuidkant van de provincie Flevoland, en daarmee de weg die het dichtst tegen de Veluwe aan ligt. Als Adegeest de weg in zijn berekening invoert komt de stikstofneerslag fors boven de norm waarbij een vergunning noodzakelijk is. En dat is nog niet alles. Volgens SATL zijn in het onderzoek ten onrechte alleen wegen in Flevoland bij het onderzoek betrokken. “Maar al die miljoenen vakantiegangers die per auto naar het vliegveld komen verschijnen niet vanuit het niets in Flevoland. Die komen via wegen in Noord-Holland en Gelderland, zoals de A28, pal langs de Veluwe. Maar dat verkeer is doodleuk buiten beschouwing gelaten.” Als Adegeest ook de belangrijkste aanvoerwegen meeneemt komt de stikstofdepositie op de Veluwe op ruim 21 mol, 35 keer zoveel als de 0,6 die Adecs berekende. Adegeest: “Al twee jaar lang denk ik: kan je die rapporten nog wel vertrouwen? Maar dit is gewoon je reinste oplichterij wat mij betreft. Ik weet niet wanneer je kunt spreken over een milieudelict, waarschijnlijk nog niet, maar je probeert hier gewoon een wet te omzeilen, door fraude te plegen en manipulatie van de invoergegevens.” Het bureau dat de berekeningen uitvoerde, Adecs Airinfra, verwijst voor een reactie naar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het ministerie zelf heeft op vragen van EenVandaag nog niet gereageerd. De vraag die bij mij opkomt is ‘wie de instructies heeft gegeven de benodigde data voor het indienen van een milieu-vergunning zodanig te manipuleren dat de vergunning kan worden afgegeven’. Het Bureau dat het rapport uitbracht, verwijst naar het Ministerie dat de opdracht gaf.

¼ miljoen ouderen durven niet te ‘internetbankieren’

De resterende circa twee miljoen 65-plussers maken inmiddels wel gebruik van online bankieren en maken in winkels afwisselend gebruik van pinpas en contant geld. Contant geld is van cruciaal belang”, concludeert Liane den Haan, directeur-bestuurder van ANBO. „Want ook met aangeboden hulp en uitleg over de veiligheid van het betalingssysteem willen of kunnen veel senioren de overstap naar internetbankieren niet maken. Maar het wordt steeds lastiger om aan geld te komen.” ANBO zegt in overleg te gaan met banken om tot goede oplossingen te komen voor de problemen die bij het grootschalig onderzoek onder ouderen naar voren zijn gekomen. Toch erkent de ouderenbond dat het lastig wordt om banken te dwingen hun dure kantorennet, waar steeds minder mensen komen, alleen voor senioren open te houden. Voor ouderen die niet online of mobiel bankieren wordt de situatie steeds lastiger. Het behoud van geldautomaten staat onder druk door het groeiende geweld met plofkraken. En na de sluiting van veel bankkantoren zet ING nu ook het mes in de servicekantoren. Volgend jaar gaat met 150 filialen zo’n veertig% van de servicebalies in kleine winkels dicht. Hoewel bij ING maar liefst 6,6 miljoen particuliere klanten hun bankzaken online of mobiel regelen, heeft de bank nog altijd 1,4 miljoen rekeninghouders die voor hun dagelijkse bankzaken een kantoor of servicebalie nodig hebben. Dit zijn vooral ouderen: 30% van de 66-plussers met een ING-rekening doet niet aan internetbankieren. Om die reden blijft bij de 150 servicepunten die ING volgend jaar gaat sluiten een geldautomaat in de buurt, belooft de bank. De servicepunten die overblijven, worden vooral ingericht om digibeten met internetbankieren te helpen. Banken zeggen zich bewust te zijn van de achterblijvende groep digibeten. Zij hebben in het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB) al toegezegd ’nauw samen te werken’ met bijvoorbeeld lokale ouderenorganisaties, om alternatieven te vinden bij onder meer het sluiten van kantoren. Eerder dit jaar werd zodoende afgesproken het telebankieren te behouden en verder te versimpelen. Voor klanten die niet kunnen of pertinent niet willen internetbankieren, blijft dan de optie om telefonisch hun saldo te checken en geld over te boeken. Volgens overheidscijfers zijn zo’n 2½ miljoen Nederlanders niet in staat te internetbankieren, omdat zij om uiteenlopende redenen niet digitaal vaardig zijn. Voor een grote groep is de overstap naar internetbankieren soms gewoonweg te groot, stelt de ouderenbond. „Ouderen worden door campagnes aan de ene kant angstig voor de elektronische snelweg, waarop criminelen via phishing mails actief zijn. Bovendien zijn veel ouderen bang dat ze door een verkeerde handeling geld kwijtraken bij overboekingen en dergelijke”, constateert Den Haan. „Wij proberen hen wel duidelijk te maken dat internetbankieren echt veilig is, maar de twijfel en het wantrouwen kunnen we bij een deel van de mensen niet wegnemen.” ING, ABN Amro en Rabobank hebben zelf al speciale hulpdiensten in het leven geroepen. Op 215 ING-kantoren zijn zogenoemde ’digicorners’ ingericht om ouderen te helpen met internetbankieren. Ook trekken digicoaches van de bank er op uit, onder meer met tijdelijke adviesplekken in drukke winkelstraten tijdens de kerst. Zulke coaches zijn er ook bij Rabobank, die daarnaast een aparte website heeft opgezet waar klanten kunnen oefenen met veilig internetbankieren. ABN Amro heeft inmiddels dertig aparte zorgcoaches in dienst. Zij begeleiden met name senioren in hun dagelijkse bankzaken, bijvoorbeeld via hulp met internetbankieren. ,,Hierbij worden ook mantelzorgers en familieleden betrokken”, zegt een woordvoerder van ABN Amro. Dankzij deze hulp gaan volgens de bank nu steeds meer ouderen via beeldbankieren zelf vragen stellen als zij ergens thuis op eigen kracht niet uitkomen. De ANBO pleit voor een ’robuust en veilig betalingsverkeer dat toegankelijk is voor iedereen’. „Gelukkig is Nederland koploper op dit gebied”, benadrukt Den Haan. „Maar dan moeten wij er wel voor zorgen dat iedereen kan meedoen. Want de ontwikkelingen gaan snel, vooral bij de technologie. Onder meer het gebruik van contant geld neemt hierdoor snel af.” Uit het ANBO-onderzoek blijkt dat een kleine 59% van de ouderen ervoor kiest om met de bankpas te betalen áls men keuze heeft. Als reden wordt opgegeven dat het makkelijk is in gebruik (’Je hebt altijd geld bij je’). Daarentegen kiest 36,3% bij keuzevrijheid voor contant. Den Haan: „Zij geven als reden ’dat je dan beter weet wat je uitgeeft’. Mensen vinden het fijn om echt geld in handen te hebben en we zien dat met 4,7% maar een klein deel voor mobiel betalen kiest.” Bijna alle ouderen (96,5%) willen zelf kunnen blijven bepalen hoe ze betalen: contant of anders. „Daar is iedereen vrij in. Maar als onze leden willen overstappen naar internetbankieren, zullen wij ze daar bij helpen. Dat gaan we samen met de banken doen. Zo blijft ook een gepensioneerde op zijn of haar toekomst voorbereid!” (bron: DFT) De realiteit is wel dat ING 40% van haar servicepunten gaat sluiten en dat ABN Amro de helft van haar pinautomaten gaat sluiten. Aanleiding voor deze maatregelen zijn bezuinigingen en de vele plofkraken. “De ANBO vreest dat er nog meer banken zullen volgen met deze klantonvriendelijke maatregelen”, zegt woordvoerder Bernadet Naber van de Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen.

Restanten van bestrijdingsmiddelen op voedsel in Nederlandse winkels kunnen leiden tot medische problemen

Op https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/groenten-en-fruit-zijn-vaak-vervuild-met-hormoongif~b14bcc2c/ schrijft Joop Bouma dat in ongeveer de helft van Spaanse nectarines, druiven en perziken in Nederlandse winkels stoffen zitten die de hormoon-huishouding kunnen verstoren. Het zijn resten van chemische bestrijdingsmiddelen die bij de teelt op de gewassen worden gespoten. Dat blijkt uit onderzoek en analyse in opdracht van het dagblad Trouw. Ook andere fruitsoorten, groenten, kruiden, zaden, granen, aardappelen en noten op de Nederlandse markt bevatten resten van pesticiden met hormoonverstorende eigenschappen. De stoffen worden gevonden in bijna één op de vijf producten die door de Nederlandse voedsel- en warenautoriteit NVWA zijn onderzocht. Deze meetgegevens zijn vrijgegeven na een verzoek van Trouw. De chemische stoffen kunnen de hormoonbalans in het lichaam aantasten en worden in verband gebracht met onvruchtbaarheid, aangeboren afwijkingen, overgewicht, diabetes, ADHD en autisme. Vooral zwangere vrouwen en baby’s zijn kwetsbaar. Sinds 2009 is in de EU een verorde-ning van kracht waarin is bepaald dat consumenten uit voorzorg niet blootgesteld mogen worden aan hormoonverstorende stoffen. Maar die regel wordt niet nageleefd, stelt een Europese milieukoepel. Trouw liet de meetresultaten analyseren van ruim drieduizend monsters die de NVWA in 2017 nam van producten die in Nederland worden verkocht. Het is voor het eerst dat de metingen van hormoonverstorende stoffen uit NVWA-data zijn gehaald. In 21% van de groenten en 19% van het fruit werden resten van hormoonver-stoorders gevonden, net als in 28% van de monsters van kruiden. Soms meerdere in één product. Vooral in producten van buiten de Europese Unie werden overschrijdingen gevonden. Maar ook EU-lidstaat Spanje scoorde opvallend slecht: in de lijst van landen met de meeste vervuilde producten staat het land op de dertiende plaats. De lijst wordt aangevoerd door de Dominicaanse Republiek, Oeganda en Kenia. In ruwweg de helft van de monsters van producten uit deze landen zijn hormoonverstorende stoffen gevonden. Onder meer perziken uit Spanje zijn vaak besmet met schadelijke stoffen. Ook op producten die in Nederland zijn geteeld, werden hormoonverstorende chemicaliën gevonden. Zoals in chilipepers (in 20% van de monsters), komkommers (18%), appels (12%), spruitjes (11%) en aardbeien (9%). Pan Europe spreekt van ‘een aanval op de gezondheid van Europese burger’. In een rapport dat milieuorganisatie Pan Europe, waar onder meer Milieudefensie bij is aangesloten, deze week publiceerde krijgt de Europese Commissie het verwijt dat er sinds 2011 meer dan 180 bestrijdingsmiddelen op de markt zijn toegelaten zonder dat ze zijn getest op risico’s voor het hormoonsysteem. De EU bepaalde in 2009 dat hormoon-verstorende stoffen niet in voedsel mogen zitten. De milieuorganisatie spreekt van ‘een aanval op de gezondheid van Europese burger’. Pan Europe onderzocht 33 bestrijdingsmiddelen die voor tien jaar werden goedgekeurd door de EU. Op twee na zijn deze pesticiden geen van alle onderzocht op risico’s van verstoring op de hormoonhuishouding bij mensen. Volgens de EU-regels had dat wel gemoeten. Sinds 2012 zijn er wetenschappelijke tests die de EU had moeten gebruiken, aldus Pan Europe. Daarnaast werd vorig jaar in de EU een richtlijn van kracht voor het bepalen van de risico’s van pesticiden op hormoonverstoring. “De Europese Commissie heeft de eigen regels volkomen genegeerd”, aldus de organisatie. De Europese autoriteiten hadden de fabrikanten volgens Pan Europe moeten opdragen tests te doen, voorafgaand aan de toelating van bestrijdingsmiddelen. In plaats daarvan hoefden fabrikanten slechts infor-matie aan te leveren; wetenschappelijke data werden niet gevraagd. De Europese Commissie bestrijdt de conclusies van Pan Europe. Volgens een woordvoerder zijn diverse pesticiden die de milieugroep bekeek op de markt toegelaten voordat nieuwe wetenschappelijke tests op hormoonverstorende stoffen werden ontwikkeld. De woordvoerder wijst erop dat een van de door Pan Europe onderzochte bestrijdingsmid-delen binnenkort van de markt zal worden gehaald. Ik heb al meerdere keren aan de orde gesteld dat de EU dienstbaar is aan de neo-liberale doelstellingen van de vrije markt die niet nauwelijks beperkingen, zoals die betrekking hebben op de volksgezondheid, toestaat, die de handel kunnen belemmeren. Het Nederlandse probleem is dat het kabinet Rutte III de lijn van de EU onderschrijft.

‘Goed als Rutte na deze periode iets anders gaat doen’

https://www.nporadio1.nl/politiek/20586-goed-als-rutte-na-deze-periode-iets-anders-gaat-doen Voor het eerst sinds 2010 is de VVD niet meer de grootste partij in de peiling van Maurice de Hond. Voormalig Tweede Kamerlid Gert-Jan Oplaat vindt dat de partij haar achterban heeft verwaarloosd en dat het tijd wordt voor een frisse voorman. “Het is goed als Rutte na deze periode aankondigt dat hij wat anders gaat doen.” Op peil.nl staan per 15 december zowel de VVD als de PvdA en de PVV op 19 zetels op de voet gevolgd door Forum voor Democratie met 18 zetels. Oplaat, die tot eind 2014 voor de VVD in de Kamer zat, is kritisch over de koers van zijn partij. Zijn voornaamste bezwaar liggen bij de recente klimaatmaatregelen van de regering. De VVD’er zegt op NPO Radio1 dat “Ze het eigen tafelzilver over boord hebben gegooid.” Hij vindt dat de VVD gevangen zit in deze coalitie en ziet de boel liever klappen, dan dat ze op deze voet doorgaan. De VVD zou zich volgens hem uit de regering moeten terugtrekken als de stikstofnormen niet verruimd worden. Oplaat – die inmiddels voorzitter is van de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie – stoort zich enorm aan het besluit om de maximumsnelheid te verlagen. Hij is het eens met de uitspraak van partijcoryfee Wiegel: het moet afgelopen zijn met water bij de wijn doen. “Rutte moet leiderschap tonen en met de vuist op tafel slaan. Zo doen we het en als je het niet wil, dan stap je er maar uit. In het algemeen vindt Wiegel dat zijn liberale partij haar ‘roots’ verloochent door onvoldoende op te komen voor het midden- en kleinbedrijf, de land- en tuinbouwsector en mensen met een huis, auto en modaal inkomen. Volgens politiek columnist Jos Heymans is de val van de VVD niet direct te verklaren aan de stikstofmaatregelen en het verlagen van de maximumsnelheid. “Dat hebben ze keurig gespind als een rotmaatregel.” De achterban is wel verontwaardigd over de wachtgeld- en reiskostenvergoeding van Klaas Dijkhoff en Mark Rutte, denkt Heymans. De daling van de partij in de peiling was het grootst na de kwestie Dijkhoff.

Het consumentenvertrouwen in Duitsland is iets afgenomen

Dat meldt het onderzoeksbureau GfK. De index die het vertrouwen van consumenten in Europa’s grootste economie weergeeft, kwam uit op 9,6 tegen een eerdere stand van 9,7. De graadmeter wordt gebaseerd op onderzoek onder circa 2000 respondenten en kijkt een maand vooruit, in dit geval naar januari. (bron: DFT)

Gevolgen stikstof- en PFAS beleid gaat in 2020 €16 miljard kosten

Ondernemers vrezen dat dit in 2020 8% omzet kost, wat neerkomt op ongeveer €16 mrd. Dat blijkt uit een enquête in opdracht van het economisch bureau van ABN Amro onder 445 ondernemers in de bouw, bouwmaterialenindustrie, bouwhandel en transportsector. Uit het onderzoek blijkt de onzekerheid onder ondernemers erg groot over de maatregelen. Om de stikstof- en PFAS-crisis te verzachten heeft het kabinet besloten dat de maximumsnelheid overdag naar 100 kilometer gaat, komt er minder eiwit in veevoer en is er een warme sanering van de varkenshouderij. Verder zijn de PFAS-normen, de hoeveelheid giftige stoffen in de bodem, wat verruimd. Ondernemers blijken erg weinig vertrouwen te hebben in de aanpak van de overheid. Ruim één op de vijf stelt zijn inves-teringen uit en 15% overweegt tijdelijke arbeidscontracten niet te verlengen. Daarnaast meent 13% van de ondervraagde bedrijven misschien zzp’ers of uitzendkrachten naar huis te moeten sturen. De ABN Amro-economen concludeerden in oktober al dat er 70.000 banen in de bouw op de tocht staan door de stikstofcrisis. Daarnaast hebben zij de verwachtingen naar beneden bijgesteld, van een groei van 2,5% naar een krimp van 2%. (bron: DFT)

De Hoge Raad heeft het laatste woord

De uitspraak van het gerechtshof in Den Haag dat de Staat verplicht is om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, blijft in stand. Dat heeft de Hoge Raad bepaald. De uitspraak uit het Urgenda-vonnis, over een reductie van minimaal 25% in 2020 ten opzichte van 1990, is daarmee definitief.

  • De Staat moet definitief eind 2020 de uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 1990 met 25% hebben verminderd.

  • Klimaatverandering wordt gezien als reëel gevaar waar burgers tegen beschermd moeten worden.

  • Uit berekeningen lijkt de overheid het gestelde doel niet te gaan halen.

  • De zaak werd in 2013 door burgerplatform Urgenda aangespannen.

Zowel de rechtbank (in 2015) als het hof (in 2018) stelde eerder vast dat een kleinere CO-uitstoot in overeenstemming is met de zorgplicht van de Staat.

Klimaatverandering zou een reële dreiging zijn waartegen burgers beschermd moeten worden. Het gaat daarnaast om zelfopgelegde CO2-doelen van de overheid. De Nederlandse overheid ging tegen de uitspraak in cassatie omdat ze wilde weten of de rechter in deze mate op de stoel van de politiek mag gaan zitten. De Hoge Raad is een rechterlijke instantie die niet inhoudelijk naar een zaak kijkt, maar oordeelt of de wet en procesregels juist zijn toegepast. Die vraag kan in dit geval met ‘ja’ beantwoord worden. Het Hof zei daar eerder over dat Nederland zich gebonden heeft aan internationale verdragen, die rechtsgeldig zijn en dus juridisch getoetst kunnen worden door de Nederlandse rechter. De Hoge Raad onderschrijft dit. De zaak begon in 2013 met een aanklacht van Urgenda. Het burgerplatform eiste dat er een adequaat klimaatbeleid zou komen en vond dat de overheid onrechtmatig handelde door de klimaatdoelen die internationaal zijn afgesproken niet na te streven. De Hoge Raad benadrukt nog maar eens dat “er een al met een grote mate van overeenstemming is dat een dringende vermindering van de uitstoot nodig is om opwarming van de aarde tegen te gaan”. “De Staat heeft dan ook de verplichting om passende maatregelen te treffen om dreigend gevaar tegen te gaan”. In november werd door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) nog berekend dat de Staat de klimaatdoelen voor 2020, zoals het er nu naar uitziet, nog steeds niet gaat halen. Voor het einde van volgend jaar worden 23% minder broeikasgassen – waarvan CO2 het belangrijkste gas is – uitgestoten ten opzichte van het ijkjaar 1990. Het percentage is wel met veel onzekerheid omgeven. Het PBL hanteert daarom een bandbreedte van 19 tot 26% broeikasgasreductie in 2020. Zo kan het doel van een kwart minder uitstoot met een uiterste inspanning alsnog worden bereikt, maar dat is niet de verwachting. Het kabinet worstelt al jaren met het Urgenda-vonnis. Sinds het PBL begin dit jaar voor het eerst waarschuwde dat het CO2-doel niet wordt gehaald, wordt er nagedacht over welke klimaatmaatregelen getroffen kunnen worden. Zo wordt de Hemwegcentrale eerder gesloten en komt er een CO2-belasting voor grote bedrijven, een van de afspraken uit het Klimaatakkoord. Daar kwam het recente besluit om de maximumsnelheid overdag op alle snelwegen naar 100 kilometer per uur van 06:00 tot 19:00 uur te verlagen bovenop. Dat is een maatregel om de stikstofuitstoot te verlagen, maar het helpt ook bij CO2-reductie. “Het doel is om het doel te halen”, zei premier Mark Rutte in januari toen hij werd geconfronteerd met de PBL-cijfers. Voor Rutte is het belangrijk dat CO2-reducerende maatregelen die hier worden genomen, niet tot een uitstootstijging in het buitenland (‘weglekeffect’) leiden. Ze mogen ook niet ten koste gaan van werkgelegenheid. Rutte pleit in Europees verband juist voor strengere klimaatdoelen. Als het doel niet wordt gehaald behoort het opleggen van een dwangsom tot de mogelijkheden.

Er komen geen extra klimaatmaatregelen nadat de Hoge Raad het Urgenda-vonnis 20 december definitief maakte, schrijft minister Eric Wiebes (Klimaat) aan de Tweede Kamer. De Staat moet volgens deze uitspraak eind 2020 minimaal een kwart minder broeikasgassen uitstoten ten opzichte van 1990. Premier Mark Rutte noemde de uitvoering van de Urgenda-uitspraak een “grote en ingewikkelde opgave”. “Het doel blijft om het doel te halen”, zei de premier. Dat waren dezelfde woorden die hij begin dit jaar gebruikte toen het PBL een eerste waarschuwing gaf dat het Urgenda-doel waarschijnlijk niet wordt gehaald. Het kabinet gaat de komende tijd in kaart brengen wat de CO2-winst is van de stikstofmaatregelen en welke aanvullende maatregelen eventueel nodig zijn. Het stikstofdossier en de klimaatdoelen lopen hier door elkaar heen. “De samenloop tussen stikstof en CO2 is een logische”, zei Rutte daarover. Vrijdag bevestigde de Hoge Raad de uitspraak van het gerechtshof dat de Staat verplicht is om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. De uitspraak uit het Urgenda-vonnis, over een reductie van minimaal 25% in 2020 ten opzichte van 1990, is daarmee definitief. Het kabinet lijkt deze CO2-reductie alleen niet te halen, berekende het PBL dit jaar al twee keer. In november schatte het Planbureau dat de CO2-uitstoot eind 2020 op 23% blijft steken. (bron:nu.nl)

Op https://nos.nl/artikel/2315589-afkeuring-bewondering-en-vragen-over-urgenda-vonnis-bij-de-politiek.html staat dat er ‘afkeuring, bewondering en vragen over Urgenda-vonnis zijn bij de politiek’. “Er ligt een hele grote taak”, is de reactie van minister Wiebes op de Urgenda-uitspraak. Hij zegt dat het kabinet doorgaat met het “stap voor stap” nemen van maatregelen om eind volgend jaar de CO2-uitstoot met 25% te verminderen. Welke maatregelen dat gaan worden, kan Wiebes nu nog niet zeggen. Op de vraag of de rechter met deze uitspraak niet op de stoel van de politiek gaat zitten, antwoordt Wiebes: “Dat wilden wij als kabinet inderdaad weten, maar de Hoge Raad heeft geoordeeld dat dat dus niet het geval is.” De partijen in de Tweede Kamer reageren uiteenlopend op het arrest van de Hoge Raad in de Urgenda-zaak. Zo spreekt GroenLinks-leider Klaver van een historische uitspraak. Hij roept het kabinet op de kolencentrales uit te zetten en de veestapel te halveren. PVV-leider Wilders zegt dat het klimaatbeleid niet aan de rechter is. “De Hoge Raad is de CO2-Raad vol met D66’ers!” twittert hij. Van hem moet het kabinet het VN-Klimaatverdrag en het Klimaatakkoord van Parijs opzeggen. D66-leider Jetten gaat niet op de beschuldiging van Wilders in. Hij vindt dat het kabinet door de uitspraak meer maatregelen moet nemen. Als voorbeeld noemt hij “een relatief simpel te nemen maatregel als het vervangen van oude lampen door led-verlichting bij bedrijven en in kassen”. Er leven bij de Kamer ook vragen over de juridische consequenties van deze uitspraak. VVD-Kamerlid Bosman vraagt zich af of meer politieke afspraken waaraan niet wordt voldaan, nu bij de rechter zijn af te dwingen. Nederland voldoet bijvoorbeeld nog steeds niet aan de internationaal afgesproken financiële bijdrage aan de NAVO. Bosman: “Dan gaat deze uitspraak ook gelden voor de 2-procent-NAVO-norm, lijkt me.” De Partij voor de Dieren heeft bewondering voor de mensen achter Urgenda. “Geweldig gedaan”, zegt fractievoorzitter Ouwehand. “De tijd van fossiele politiek is voorbij.” FvD: Rechters en gevestigde partijen maken van ons land één groot windmolenpark. Volgens de Hoge Raad moet Nederland nog meer zinloos en onbetaalbaar klimaatbeleid voeren. De miljardenrekening komt bij de burger te liggen. Einde koopkracht.

Hoe dwaas moet je zijn om dit te willen?

Moet het EU-lidmaatschap worden verankerd in onze Grondwet? De Raad van State adviseerde van wel. D66 diende dinsdag een initiatiefwetsvoorstel in om het ideaal te verwezenlijken. Op https://www.telegraaf.nl/watuzegt/1229402893/eu-in-grondwet-is-plan-doorgeslagen-ideologen schrijft de econoom en columnist Jean Wanningen waarom hij dit een slecht voorstel vindt.Eenmaal opgenomen in de Grondwet kom je er nooit meer vanaf.” Het Tweede Kamerlid van D66 Kees Verhoeven tweette op 10 december 2019 juichend het volgende: Zojuist initiatiefwetsvoorstel ingediend om EU op te nemen in onze grondwet! Raad van State is positief, nu Kamer aan zet om dit @D66 wetsvoorstel te behandelen. Zou in tijden van #Brexit mooi zijn als Nederland het EU-lidmaatschap sterker omarmt. En sloot af met een power-armpje-symbool. Onze sociaal geograaf, die al bijna tien jaar Kamerlid is, bepleit dus in feite een staatsrechtelijke verankering van het EU-lidmaatschap. Daarmee houdt Nederland als soevereine staat op te bestaan. Hij beroept zich onder meer op een positief advies van het belangrijkste adviesorgaan van de regering: de Raad van State. Niet toevallig voorgezeten door Verhoevens partijgenoot Thom de Graaf. Dat de Raad van State met een positief advies afkomt mag niemand verbazen. Datzelfde orgaan bepleitte onder meer ook dat de euro ’onomkeerbaar’ gemaakt moest worden. Dan waren we voor eens en voor altijd van het gezeur over een ’exit’ af. En dat, terwijl diezelfde Raad van State tegelijkertijd moest erkennen dat de euro juist voor grotere verschillen tussen de deelnemende lidstaten zorgde en zou blijven zorgen. Het is de omgekeerde wereld van doorgeslagen ideologen. En dat in het belangrijkste adviesorgaan van onze regering. De partij van de heren Verhoeven en De Graaf is sowieso met een opmerkelijke partij-ideologische metamorfose bezig. Ooit was de partij kampioen voorstander van wat zij noemden ’democratische vernieuwing’. Wijlen Hans van Mierlo had de partij er zelfs voor opgericht. Hij wilde afrekenen met het toenmalige politieke stelsel en allerlei vernieuwingen doorvoeren: referenda, een gekozen burgemeester, enzovoorts, enzoverder. Hij vond bovendien dat D66 moest worden opgeheven zodra zij haar doel had bereikt. „D66 verdwijnt wanneer we het huidige politieke stelsel mee hebben helpen opblazen”, aldus Van Mierlo. Nu lijkt eerder het omgekeerde te gebeuren. Op initiatief van D66 dreigt het staatkundig voortbestaan van het Koninkrijk Nederland als soevereine staat te worden opgeblazen. Een initiatief dat naadloos aansluit bij de serie D66-wetsvoorstellen die eerder werden ingediend. Zo werd de stem van de gewone burger gesmoord door het afschaffen van het referendum (uitkomsten van eerdere referenda werden overigens ook al niet gehonoreerd), werd de privacy van de burger uitgehold door een sleep- en afluisterwet, en werd de vrijheid van meningsuiting en zelfstandig denken onder druk gezet door het opzetten van een ’nepnieuws’-campagne. Onder leiding van D66-minister Ollongren, die verder overigens compleet onzichtbaar is in het kabinet, werd bepaald wat u wel en niet mag zeggen en schrijven. Dit initiatiefwetsvoorstel van Kees Verhoeven is om meerdere redenen onwenselijk en zelfs schadelijk voor Nederland. Om te beginnen sluit het ons land op in een kooi. Een federale kooi. Eenmaal opgenomen in de Grondwet kom je er nooit meer vanaf. Het is ook niet wenselijk vanuit financieel-economisch perspectief. Een blijvend lidmaatschap van de EU betekent dan per definitie een lidmaatschap van een permanente Transferunie. Die kant moeten we dus beslist niet op. D66, ooit de partij van het referendum, zou geloofwaardiger zijn als zij deze keuze voorlegt aan de burgers van Nederland: via een referendum.” Tja, ik steun dit standpunt van harte. De EU, is geen democratisch instituut. Er is geen Politieke Unie en de EU ontbeert sociaal/maatschap-pelijke fundamenten. In feit functioneert de EU als een Unie die de neo-liberale doelstel-lingen (de vrije markt met al zijn negatieve bijwerkingen) uitvoert. En de Green Deal dan, zullen lezers zeggen, dat is te vroeg om daar een serieuze reactie over te geven. Elders in dit blog meer over de beperkte doelstellingen van deze Europese Commissie om de samenleving voor nieuwe generaties in te richten. (bron: DFT)

De Rekenkamer stelt ‘eigen vermogen banken te laag bij crisis om te overleven’

Nog niet alle middelgrote en kleine banken kunnen bij een crisis ordelijk failliet gaan of worden afgewikkeld. Omdat minister Hoekstra van Financiën niet van de hoed en de rand weet, blijft de kans op staatssteun voor banken aanwezig. Dat blijkt uit een onderzoek van de Rekenkamer naar de plannen voor een gecontroleerde afwikkeling van banken die in de problemen komen. Zorgelijk is dat het ministerie van Financiën volgens de Rekenkamer vertrouwt op informatie die De Nederlandsche Bank (DNB) verstrekt: „Financiën vraagt niet proactief voor welke banken DNB welke plannen opstelt, welke prioriteiten DNB hanteert, en wat de gevolgen kunnen zijn voor de Staat.” Elke bank moet tegenwoordig een plan hebben liggen om failliet te kunnen gaan tijdens een crisis. Banken die te groot zijn om zomaar om te vallen worden in resolutie genomen door de Single Resolution Board (SRB) in Brussel. Daarbij blijven de belangrijke functies van een bank tijdens de afwikkeling (deels) overeind, zonder dat de belastingbetaler voor de kosten opdraait. Voor de grootbanken ligt dit toezicht in Frankfurt bij de Europese Centrale Bank (ECB). Voor de overige banken gebeurt dit door DNB. Om deze taak te vervullen richtte de toezichthouder vier jaar geleden de divisie Resolutie op. Maar de slechts vier tot vijf beschikbare fulltimers die zich met de controle van de afwikkelingsplannen bezighouden kampen inmiddels met ’overbelasting’. Zo waren de afwikkelingsplannen voor zeker vijf van de ongeveer 25 middelgrote en kleine banken in Nederland aan het einde van het eerste kwartaal van dit jaar nog niet afgerond. „Er bestaat binnen de divisie onvoldoende inzicht in de verhouding tussen de inzet van mensen en de feitelijk uitgevoerde werkzaamheden”, stelt de Rekenkamer. “Als meerdere banken tegelijkertijd falen of als een grotere bank faalt, zijn de beschikbare financiële middelen ontoereikend om de gedekte depositohouders volledig uit te keren” Hoewel de Rekenkamer constateert dat verantwoordelijk minister Wopke Hoekstra van Financiën regelmatig overlegt met DNB, heeft hij ’geen actueel beeld van de stand van zaken’ over de plannen om kleine en middelgrote banken bij een crisis af te wikkelen. Hierdoor kan de minister bij een plots uitbrekende noodsituatie ondanks het versterkte toezicht alsnog worden overvallen. En dat terwijl de historie leert dat de gevolgen van een bankencrisis snel op het bordje van de overheid terechtkomen. „Als meerdere banken tegelijkertijd falen of als een grotere bank faalt, zijn de beschikbare financiële middelen in het depositogarantiefonds ontoereikend om de gedekte depositohouders volledig uit te keren”, waarschuwt de Rekenkamer. Op dit moment bevat het fonds dat geld van spaarders veiligstelt €1,4 miljard. Pas in 2024 is de benodigde omvang van €4,5 tot €5,1 miljard bereikt. Hoekstra stelde tegen de onderzoekers van de Rekenkamer dat het bancaire stelsel wordt gedragen door de grootbanken. „Het ligt vol-gens hem daarom voor de hand dat de afwikkelingsplanning voor deze banken de afge-lopen jaren hoge prioriteit heeft gekregen.” Zich niet bemoeien met de afwikkelings-plannen van de overige banken „past volgens de minister bij de onafhankelijke taakuit-voering door DNB.” De Rekenkamer kijkt hier anders tegenaan. De hoofdnorm is volgens de instelling dat ’de nationale afwikkelingsautoriteit erop is voorbereid dat elke Nederlandse falende bank afwikkelbaar is’. De minister moet zijn ’verantwoordelijkheid voor de stabiliteit van het financiële stelsel en bewaker van de schatkist waarborgen’ en ’indien nodig verantwoording afleggen aan het parlement’. De Rekenkamer zegt uit te kijken naar nieuwe afspraken die de minister en DNB maken over de manier van informatie-uitwisseling. Na de kredietcrisis werd het toezicht en controle van afwikkelingsplannen van grootbanken zoals ING, Rabobank, ABN Amro en De Volksbank ondergebracht bij de ECB. De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht op de ongeveer 25 middelgrote en kleine banken in Nederland, van Triodos, Van Lanschot Kempen tot Knab. Tijdens de afgelopen kredietcrisis vroegen ING, Leaseplan Bank en NIBC om staatsgaranties omdat zij niet meer op de geldmarkten konden lenen. ING had daarbij ook een kapitaalsinjectie nodig. ABN Amro en SNS Reaal werden genationaliseerd toen zij door hun kapitaalbuffers zakten. DSB Bank ging na een bankrun failliet. (bron: DFT) Het is een onderwerp waaraan ik al eerder aandacht heb besteed in relatie tot de veel te lage ‘leverage ratio’ (=verhouding eigen vermogen tot het balanstotaal), ook wel ‘buffers’ genoemd, van banken, zoals die zijn vastgelegd in Basel III. Volgens mij zijn een aantal banken ondergekapitaliseerd, wat problematisch wordt als er onrust ontstaat over soliditeit van grotere banken.

Kiezers zijn in grote getale negatief over het marktdenken bij de overheid van de afgelopen 25 jaar

Maurice de Hond peilde de mening van het electoraat over het functioneren van Politiek den Haag. De uitslagen zijn verrassend en wijken soms sterk af van het stemgedrag van de Kamerleden. Het oordeel van het laatste debat over de terugvordering van Toeslagen met staatssecretaris Snel oordeelde 52% negatief; 60% was voor de motie van wantrouwen en 80% voor het strafrechtelijk vervolgen van de ambtenaren die bij deze handelwijze zijn betrokken. Het lijkt erop dat er steeds meer problemen komen in de Nederlandse samenleving stelt 71%; de belangrijkste component van de veranderingen in de wereld is de massale verspreiding van internet en het gebruik van sociale media, zegt 63%; de afgelopen 25 jaar stond bij de overheid in het teken van het marktdenken. Dat is een gunstige ontwikkeling geweest, zegt slechts 21%, waarvan 62% van de VVD; het maakt eigenlijk niet uit welke partijen in de regering zitten. Ze komen samen toch niet tot echte oplossingen voor de problemen van vandaag, stelt 50%; bij mijn dagelijks leven probeer ik me steeds meer af te sluiten voor wat er in de wereld gebeurt, stelt 32%; ik ben bang dat dit alles leidt tot een nieuwe Wereldoorlog, vreest 31%; er zou eigenlijk een nationaal kabinet moeten komen om de problemen die er zijn proberen op te lossen, zegt 43%. Er bestaat grote overeenstemming over de stellingen van de maatschappelijke onrust Behoudens de kiezers van de VVD zijn alle andere kiezers in (grote) meerderheid negatief over het marktdenken bij de overheid van de afgelopen 25 jaar.

Het mes gaat erin bij Tata Steel in Europa

Tata Steel gaat nog eens enkele honderden banen in Europa schrappen. Het gaat vooral om administratieve functies die worden overgeheveld naar India. Dat zegt Frits van Wieringen, voorzitter van de Europese ondernemingsraad van Tata Steel. „De Europese directie van Tata Steel maakte woensdag de plannen bekend. Tata Steel maakte eerder al bekend 1600 van de 9000 banen bij de Hoogovens in IJmuiden te schrappen. De Europese ondernemingsraad heeft het reorganisatievoorstel direct van tafel geveegd, en om een nieuw voorstel gevraagd. Van Wieringen heeft tot op heden niets vernomen. „We maken ons daarom op voor een hele harde confrontatie met Tata Steel. Dit is een cruciale fase voor de toekomst in IJmuiden. We gaan actievoeren zodat dit plan van tafel gaat.” De directie in IJmuiden vreest dat het goedlopende Nederlandse onderdeel nu de, zoals zij het zien, wegkwijnende Britse staalindustrie moet gaan subsidiëren, omdat het hoofdkantoor in India geen geld meer naar Europa wil overmaken. Veel problemen die in het Verenigd Koninkrijk spelen, komen tot grote woede van de werknemers in IJmuiden op hun bordje terecht. Ongeveer 2000 werknemers kwamen dinsdag bijeen in IJmuiden om hun onvrede daarover te uiten. De aanwezigen maakten duidelijk bereid te zijn om het werk neer te leggen. „Als de plannen worden doorgezet, wordt het oorlog. We gaan tot het gaatje en gooien dan gewoon de boel plat”, zegt een verontruste werknemer. De vakbonden hebben een hoge organisatiegraad bij Tata Steel in IJmuiden. Zeker de helft van de 9000 werknemers is vakbondslid. (bron: DFT) Er zijn grote problemen in de staalindustrie wereldwijd, door de door Trump ingestelde invoerheffingen van 25%. Daarbij komt dat door de handelsoorlog, die hij voert met China, de economische groei daalt en dat door de Klimaatdoelstellingen en meer aandacht voor het milieu en de natuur, die de auto-industrie hard raken, de vraag naar staal afneemt, waardoor de staalprijs daalt. Dat dat gevolgen heeft voor het personeel is, op zich, wel verklaarbaar.

Het laatste blog van dit jaar nr 512 verschijnt op 31 december aanstaande en gaat nog in op de Green Deal van Frans Timmermans.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 20 dec 2019; week 51: AEX 609,26; Bel20 3992,93; CAC40 6.021,53; DAX30 13.318,9; FTSE 100 7.582,48; SMI 10.679,37; RTS (Rusland) 1523,77; DJIA 28.455,09; NY-Nasdaq 100 8.678,49; Nikkei 23.816,63; Hang Seng 27.871,35; All Ords 6.924,4; SSEC 3.004,94; €/$1,108; BTC/USD $7.193,25; 1 troy ounce goud $1478,4, dat is €42.873,56 per kilo; 3 maands Euribor -0,388%; 1 weeks -0,477%; 1 mnds -0,449%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,10936%; 10 jaar VS 1,9365%; 10 jaar Belgische Staat 0,033%; 10 jaar Duitse Staat -0,237%; Franse Staat 0,064; VK 0,715%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,56%; 10 jaar Japan -0,0062%; Spanje 0,448%; 10 jaar Italië 1,42%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,681.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden variabel. De AEX steeg door de 600. De goudprijs noteerde stabiel, vrijwel alle rentetarieven noteerden hoger. De bitcoin bleef aangeboden. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,2%; Duitsland 0,25%; Nederland 0,28%; Japan 0,442%; Frankrijk 0,85%; GB 1,2999%; Spanje 1,305%; Canada 1,6907%; VS 2,3688%; Italië 2,457%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,62%; Duitsland -0,518%; Denemarken -0,454%; Nederland -0,474%; Frankrijk -0,345%; België -0,366%; Japan -0,084%; Spanje -0,075%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.