UPDATE 19/20 09 2020/549 Is MMT een ketterse economische denkwijze die een complete monetaire chaos kan teweegbrengen?

In het vorige blog heb ik al aangegeven dat ik in dit blog aandacht zou besteden aan de MMT (Moderne Monetaire Theorie), een zogenaamde heterodoxe denkwijze die argumenteert dat verkozen regeringen fondsen zouden moeten werven door zoveel mogelijk geld in omloop te brengen om de beleidsmaatregelen te implementeren die zij nodig achten, schrijft de Nationale Bank van België op https://www.nbb.be/nl/artikels/de-moderne-monetaire-theorie-van-naderbij-bekeken De MMT is een “moderne geldtheorie”, ook wel neochartalisme genoemd en is een sinds eind 20e eeuw ontwikkelde economische theorie die monetaire en macro-economische verschijnselen beschouwt vanuit het idee dat in moderne economieën fiatgeld (geld zonder enige waarde) de natuurlijke vorm van geld is. De MMT stelt dat in het moderne monetaire stelsel, overheidsuitgaven de primaire vorm van geldschepping zijn: de soevereine overheid schept een wettig betaalmiddel zonder intrinsieke waarde, betaalt daarmee haar uitgaven, en int belastingen en boetes die de vraag naar dit betaalmiddel oproepen, zodat het waarde krijgt. Er is in principe geen grens aan deze geldschepping, behalve dat ze inflatie kan veroorzaken. De MMT stelt echter dat overheden volledige werkgelegenheid kunnen bewerkstelligen, zonder al te bang hoeven zijn voor inflatie. Deze monetaire zienswijze komt uit de VS en daarvoor is wel een gegronde reden voor aanwijsbaar. Het huidige monetaire stelsel is niet langer in stand te houden, zeker niet in de VS. De schulden van de VS, tevens wereldleider, zijn gestegen tot extreme hoogten. De totale Amerikaanse schulden bedragen $27.000.000.000.000.000, dat is $152.554 per werkende Amerikaan. Daarbij komt ook voor hen nog aan huishoudschulden, kredietkaarten, autoleningen en studentenleningen in totaal $15 biljoen. Duidelijk werd dat dit niet lang nog houdbaar zou zijn. Dus moet het monetaire stelsel op de schop en gekozen werd het een postkenyaanse aanpak. De monetaire autoriteiten worstelen met het probleem hoe ze de economie weer draaiende krijgen. Ondanks de enorme hoeveelheden geld die in de markten werden gepompt, ontstond er een tegengestelde beweging: een economische krimp die werd versterkt door de corona-pandemie. Er is in Nederland voldoende gespaard geld in de vorm van opgebouwde pensioen-reserves en spaargeld, €2000 miljard, maar de worden niet, dan wel niet in voldoende mate, geconsumeerd. Burgers hechten meer waarde aan een appeltje voor de dorst, een spaarpotje voor onverwachte uitgaven, studie geld voor de (klein)kinderen of voor tegenvallers in een onzekere toekomst. Daar trekt de economie niet van aan. Daar moest een slimme maar ook sluwe oplossing voor gevonden worden. Het geld wordt zijn waarde ontnomen en vervangen door fiatgeld, dat geen waarde heeft en in ruime mate beschikbaar komt en waarvoor geen, tot nauwelijks, rente hoeft te worden betaald. Daarmee wordt gehoopt dat de spaarders hun geld van de bank halen en het gaan uitgeven. Zo kunnen ook de investeringen worden betaald voor de energietransitie. Zijn de jongeren gelijk van dat vermaledijde spaargeld van de oude generatie af. De MMT stelt dat het opvoeren van overheidsbestedingen een beter idee is dan het te laten lenen door de private sector, omdat er geen schuld ontstaat, in de zin dat een staatsbankroet onmogelijk is. Het moderne fiatgeld wordt immers niet gedekt door een goed (b.v. edele metalen, buitenlandse valuta of effecten) dat schuldeisers kunnen komen opeisen. In de mainstream-economie en ook in politiek en wetgeving wordt het aangaan van begrotingstekorten voorgesteld als het aangaan van een staatsschuld: als een lening van de centrale bank, die de staatsobligaties opkoopt. De MMT-economen bezien overheid en centrale bank echter als één geheel (de overheidssector) en concluderen dat de overheid leent van zichzelf. De obligatieverkoop beïnvloedt de rentestand en is daarmee onderdeel van monetair beleid, maar niet van fiscaal beleid. De staatsschuld is vooral een telling van de hoeveelheid basisgeld, niet een echte schuld. Uit deze redenering volgen de volgende conclusies: De overheid wordt niet gefinancierd door belastingen of obligatieverkoop. Integendeel: belastingen zijn een vorm van geldvernietiging, omdat de overheid haar eigen schuldpapier (geld) terug inneemt. Voor de overheid geldt dat uitgaven voorafgaan aan inkomen, in tegenstelling tot hoe de financiën van huishoudens werken. De mogelijkheid tot geldschepping door de overheid wordt niet beperkt door het begrotingstekort, tenzij de overheid zichzelf vrijwillig een grens oplegt (zoals de Verenigde Staten doen; het Europese Stabiliteits- en Groeipact doet iets soortgelijks). Zo’n grens is echter niet gebaseerd op enig werkelijk risico. In plaats van het risico van staatsbankroet is de praktische grens aan de geldschepping gelegen in de werkgelegenheid. Het voornaamste beleidsvoorstel dat uit de MMT voortkomt is de instelling van ‘full employment’ door een overheidsinstelling die werklozen tegen minimumloon maatschappelijk nuttig werk laat verrichten, gefinancierd door geldschepping. De voorspelling is, dat deze jobgarantie niet zal leiden tot serieuze inflatie voordat de beschikbare overcapaciteit in de economie volledig benut is, mits de jobgarantie werk schept dat niet concurreert met marktpartijen en hopelijk een toegevoegde waarde oplevert. Dat betekent dat volledige werkgelegenheid bereikt zou kunnen worden.

Stefany Kelton, auteur van het boek The Deficit Myth: Modern Monetary Theory and the Birth of the People’s Economy, is een voorstander van de Moderne Monetaire Theorie. De kern daarvan is dat geld vervangen wordt door fiatgeld. Geld heeft altijd een waarde gehad, fiatgeld heeft geen waarde meer, is in overvloed beschikbaar en kost niets. Je ziet dat al terug in de vorm van cryptogeld, zoals de bitcoin en de XRP. Ik heb nooit begrepen waarom er voor één bitcoin $10.000 wordt betaald, die geen enkele waarde vertegenwoordigt, en mensen met enig gezag in de financiële wereld stellen dat de waarde van deze cryptomunt binnen een jaar kan stijgen naar $100.000. In de MMT kunnen overheden onbeperkt geld gaan scheppen. Begrotingstekorten worden geen staatsschuld meer want de staatsobligaties worden daarna opgekocht door de centrale banken, waardoor de liquiditeiten verder worden verruimd. Daaruit ontstaat ook de negatieve rente van dit moment. Maar in principe is rente geen relevant begrip meer. De vraag wordt dan welke landen dan nog rijk dan wel arm zijn als geld als centrale factor in het monetaire beleid wegvalt. Ook of het nog wel zinvol is om te sparen en pensioen op te bouwen. Is dat flatgeld dan nog wel een ruilmiddel of een product en waaraan wordt de prijs ervan dan gerelateerd? Het streven van de MMT is dat overheden moeten gaan streven naar volledige werkgelegenheid en het bereiken van prijsstabilisatie. Indien er inflatierisico’s opduiken, zal de regering wellicht de belastingen moeten verhogen. De taak van de centrale bank komt erop neer te voorzien in de behoeften van de regering, is niet langer onafhankelijk, maar dienstbaar aan/onderdeel van de overheid. Het zijn nogal revolutionaire ideeën, die hier op tafel worden gelegd en in principe al worden uitgevoerd door de grote centrale banken. In de Oudheid, 2500 vóór Christus, bestond het begrip geld, in de vorm van zilveren staven, al in Mesopotamië, het huidige Irak. Volgens oude kleitabletten met spijkerschrift was puur zilver het eerste gestandaardiseerde betaal/ruilmiddel. De kostbare staven werden in stukken gehakt en gewogen bij een handelstransactie. Het zilver werd gebruikt om praktische redenen. De handel in het hoogontwikkelde Mesopotamië nam toe en natuurproducten werden verhandeld: kleine zilveren staven waren veel handzamer dan ossen of gerst. In 1500 vóór Christus was de Kaurischelp al het ideale betaalmiddel in China Het gebruik was vermoedelijk wijd verbreid toen het Chinese schrift werd ontwikkeld, het schelpenteken was het symbool voor ‘geld’ en kwam het voor in tekens die te maken hadden met ‘kopen’, ‘verkopen’ en ‘ruilhandel’. Ik ben nog van de oude stempel en kan mij geen voorstelling maken dat een monetair/financieel stelsel kan standhouden als ‘geld’ geen enkele waarde meer heeft. Wat heeft er dan nog wel waarde in die samenleving? Kennis, vastgoed, grondstoffen, bedrijven? Het communistische systeem van ‘full employment’ is al eerder ter ziele gegaan. Wat is de uitdaging voor mensen die allemaal werk hebben en wat blijft dan de waarde van hun loon als rente voor de overheden gratis is? Hoe gaan de financiële markten hierop reageren? In feite worden alle schulden die overheden hebben, neem Griekenland, Italië, Spanje, Portugal en België verlost van hun staatsschuld en kunnen die afbetalen door een keer op de enter toets op hun computer te drukken. Dit monetaire systeem is in mijn ogen een fata morgana, waarin de jongeren maar al te graag willen geloven.

Als je de kern uit het monetaire systeem haalt moet je dat vervangen door een andere kern dat ook het vertrouwen geniet en draagvlak krijgt in de samenleving. In MMT kan iedereen miljonair worden want geld heeft geen waarde meer. De samenleving komt op z’n kop te staan, niet alleen economisch maar ook monetair/financieel en sociaal/maatschappelijk. Het is de nieuwe tijd, waarin alles wat goed en vertrouwd was op de schop gaat. Ik ging met mijn 59ste met de VUT in de WW maar met 70% van mijn geïndexeerde laatste salaris tot mijn 65ste en mijn pensioenpremie werd doorbetaald. De consequenties van dat gratis geld overzie ik niet helemaal. Waar gaan de pensioenfondsen hun rendement vandaan halen om voor de deelnemers en gepensioneerden pensioenrechten op te bouwen dan wel pensioenen uit te betalen. Ik neem aan dat het vooruitzicht voor beleggers onaantrekkelijk is als ze op de lange termijn een negatieve rente moeten betalen als ze geld uitlenen aan overheden. Het streven van de MMT is dat ‘sparen’ een begrip wordt van de oude generaties. Geld is er om uit te geven en niet op te potten. Als je iets wil aanschaffen, wat meer kost dan je op de rekening hebt staan, leen je dat gewoon tegen 10%. Hier ligt een maatschappelijk spanningsveld want de overheid financiert zichzelf met gratis geld en consumenten krijgen woekerwinsten voor hun kiezen. Of toch niet?

Eerst had ik twijfels, toen ik op https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/waarom-de-hoogste-staatsschuld-aller-tijden-geen-enkel-probleem-is~b9c72ab5/ de recentie van Koen Haegens van The Deficit Myth had gelezen: dit kan niet waar zijn: geen staatsschulden meer, zorgpersoneel meer loon, druk op de enter-toets en het is er, KLM nog een miljard steun erbij, druk op enter en het is er, schulden van mensen in de Schuldhulpverlening kwijtschelden, een druk op enter is voldoende. Geld is er in overvloed, het Stabiliteits en Groeipact kan de prullenmand in, geen werklozen meer, de centrale banken worden onderdeel van de overheid (wat in de VS al is), het fiatgeld heeft geen waarde meer, een utopie! Waarom zijn we daar 4500 jaar geleden niet op gekomen, op zich is het een paradijselijk visioen. Ik geloof er helemaal niets van dat dit houdbaar is. Dan zien we dezelfde idiotie als de prijs van de bitcoin, die nu 10.000 keer duurder is dan de dollar. Ik zie geen toekomst voor een systeem waarin overheden de geldkranen kunnen opendraaien en daar aan niemand verantwoording over hoeven af te leggen. Landen hebben geen schulden meer want fiatgeld heeft geen waarde. Arme landen zijn er dus niet meer. En misschien worden rijke landen wel arm. Wat ik eerst niet snapte was hoe het kan zijn dat landen fiatgeld kunnen creëren en daar geen schuldenpositie uit ontstaat. Ja, de staatsobligaties die worden geplaatst (met of zonder rente) door Treasury (MvFin) worden gelijk weer opgekocht door de centrale bank (ook MvFin). Maar beleggers willen wel een vergoeding ontvangen en een inflatiecorrectie voor het beschikbaar stellen van het geld. Ik snap wel dat de overheid daarvoor één keer op enter drukt en de rente of een lening wordt (terug)betaald. En dat kan zonder dat het land er armer van wordt want het fiatgeld dat wordt betaald is niets waard. En van iets wat niets waard is kun je ook niet rijker of armer worden.

Wat mij zorgen baart is dat die overvloedige gelden er al zijn, dat de rente vrijwel gratis is in het kapitaalverkeer (niet voor consumenten want die betalen voor een lening of rood staan 8% tot 10%) en de ECB een eigen crypto-euro wil gaan uitgeven. Verder hebben onze politici de smaak al te pakken en strooien royaal met geld. Voor iedereen die aan de bel trekt komen er potjes. Bezuinigen is van de oude orde, we gaan nu over naar uitgeven, veel zelfs. Kijk maar naar Prinsjesdag en de Miljoenennota. Geen enkele centrale bank heeft een mandaat om te handelen met een monetair beleid zoals ze dat nu uitvoeren. Ik ga even naar de actuele stand van zaken. Japan is veruit koploper. De Japanse staatsschuld is enorm: 238% bbp. De geldmarkten worden overstroomd met vrijwel gratis geld en, dit is belangrijk, de centrale bank, de Bank of Japan (BoJ), heeft bijna 50% van alle staatsobligaties en alle aandelen van de Nikkei opgekocht. Daarmee heeft de BoJ een groot deel van Japans eigendom in bezit en heeft dat verkregen met vrijwel waardeloos geld, het zogenaamde fiatgeld. Het kapitalisme heeft het democratische politieke systeem buitenspel gezet. Hier wordt de vrije markt buitenspel gezet en heeft het monetaire systeem zichzelf ‘ontfermd’ over nationale belangen zonder enig mandaat. Dat is een ernstige ontwikkeling, waar niemand aandacht aan besteedt. Ook in de VS is MMT al volop aan de gang. Een enorme onbeheersbare staatsschuld, overvloedige geldhoeveelheden, met lage rentetarieven, de centrale bank, FED, die ondergesteld is aan het Ministerie van Financiën en een dollar die zijn waarde verliest. En dan een federale overheid die geld in de markt blijft pompen om de economie maar weer aan de slag te krijgen. De economische krimp bedroeg daar de laatste 12 maanden 32,9%. En dan de ECB, die heeft de kapitaalmarkten en het bankwezen ruim voorzien van gratis geld, de EU heeft de limieten die zijn vastgelegd in het Stabiliteits- en Groeipact tijdelijk buiten werking gesteld, zodat de lidstaten onbeperkt geld kunnen uitgeven. De politiek is daarmee in hun nopjes want daarmee kunnen ze, hopen ze, de economische krimp zoveel als mogelijk is, door de gevolgen van de corona-pandemie, beperken. Faillissementen van bedrijven en een oplopende werkloosheid kunnen daarmee, tijdelijk, worden beperkt. Terug naar het monetaire beleid van Duisenberg en Wellink is niet meer mogelijk. Dat zou namelijk, heel zeker, een gigantische chaos veroorzaken, vele malen groter dan die van de Dertiger Jaaren. En dan zou iedereen weer moeten beginnen met het ‘tientje’ van Lieftinck. Het probleem was al zeker 12 jaar voorzienbaar toen de lange economische golf (1950-2008) van Kondratieff voorbij was. Dat betekent dat we nu in een transitieperiode zitten, de vorige duurde 20 jaar (1929-1950), en deze gaat zeker nog tot 2035 duren, voordat een nieuwe lange golf van start kan gaan (tot 2090-2100). Maar dan moet er wel een stabiel financieel/monetair systeem in de steigers staan en moet de sociaal/maatschappelijke inrichting van de nieuwe samenleving zijn opgetuigd. Geen systeem dat op lucht gebaseerd is. Overigens zie ik geen andere oplossing dan dat alle ballast eerst moet worden opgeruimd/vernietigd. Maar ik verwacht dat voortzetting van het huidige monetaire beleid geen oplossing biedt. We bevinden ons in een monetaire crisis, maar elke beschikbare optie leidt tot hetzelfde eindresultaat. Dat is een somber toekomstbeeld. Tot slot over dit onderwerp: ik heb grote zorgen over het monetaire beleid van de centrale banken en de gevolgen daarvan voor overheid, bedrijfsleven en burgers. Die zien hun spaarcentje en pensioenrechten in rook opgaan in de komende jaren. Veel topeconomen zijn meer bezig met het beleid waarop de economische krimp moet worden aangepakt en gebruiken daarvoor modellen die ongeschikt zijn voor de complexe problematiek waarmee wij worden geconfronteerd. Daarbij komt dat het kabinet Rutte III de kennis en het inzicht daarvoor ook niet in huis hebben en het CPB daarbij ook geen ondersteuning verleent. De pandemie, de terugloop van de economische activiteiten zijn problemen maar al datgene wat er op het terrein van monetair terrein plaatsvindt is veel ernstiger en gevaarlijker voor de samenleving. Daar doen zich heel enge ontwikkelingen voor, die van veel grotere orde zijn voor de korte en middellange termijn.

De Troonrede en de Miljoenennota 

Dit jaar een corona-versie van de ceremonie rondom de Troonrede. De Koning sprak het volk moed in, onder deze moeilijke omstandigheden. “De corona-crisis stelt ons ernstig op de proef in alles wat van waarde is” en “De opdracht is om over deze crisis heen de toekomst te blijven zien”. Rutte III is duidelijk beducht voor een somber verhaal. Daarom sprak het kabinet opvallend positief in zowel de Troonrede als in de Miljoenennota, opende ‘the day after’ haar editie. Maar de aangeboden begroting voor volgend jaar zit vol met voorbehouden: het kan ook slechter afgelopen, als onzekerheden een ander beeld gaan opleveren dan wat het kabinet nu presenteert. Maar daarover hoeven we ons geen zorgen te maken: we hebben nog buffers waarop we terug kunnen vallen. Enkele kritische aantekeningen: 1. noodsteun komt vooral terecht bij mensen met een vast salaris, niet bij de meest kwetsbaren; 2. gepensioneerden worden mogelijk met 4% gekort; 3. koopkracht stijgt gemiddeld met 0,8%, iedereen plust de een wat meer dan de ander alleen een alleenstaande ouder met een minimumloon mint 0,2% en een AOW’er met een aanvullend pensioen waarvoor hij decennia premie voor heeft betaald gaat 0,3% minnen. 150.000 werkenden gaan hun baan verliezen, voor hen daalt de koopkracht fors. Deze koopkrachtplaatjes zijn uitgegaan van (te) optimistische aannames en het kan ook goed zijn dat iedereen volgend jaar erop achteruitgaat; 4. De Raad van State oordeelt hard over de gebrekkige onderbouwing van de Miljoenennota. Ook zegt de RvS dat de belastingen omhoog moeten om de collectieve arrangementen (uitkeringen) te kunnen blijven betalen. Dat laatste heeft Hoekstra terzijde geschoven: geen bezuinigingen zo net voor de verkiezingen; 5. We moeten “ons schrap zetten voor een zware economische tegenslag”. Het begrotingstekort 2021 bedraagt €43,5 mrd, het grootste tekort ooit, als gevolg van de noodsteun en teruglopende inkomsten door de economische krimp onder meer als gevolg van de wereldwijde corona-pandemie. De staatsschuld stijgt nan 48 naar 61% bbp; 6. De werkloosheid stijgt naar 545.000, een deel daarvan moet omgeschoold gaan worden; 7. Mogelijk kan de inflatie sterker gaan stijgen dan het loon van de werkenden; 8. Hoekstra: ‘welvaart onder voorbehoud’ is de onzekere boodschap. “Een langere periode van corona-besmettingen of tegenslag van het herstel van de economische krimp kan zomaar 100.000 werklozen meer opleveren” en dan ligt deze begroting helemaal op zijn gat. 9. Twee belangrijke adviesorganen van de overheid, de Raad van State en de Algemene Rekenkamer ontraden het kabinet het Nationaal Groeifonds van €20 mrd op de voorgestelde wijze uit te voeren. De RvS zegt “het plan doet afbreuk aan de controlefunctie van het parlement”en de AR dat ‘dat het kabinet het nieuwe investeringsfonds op een oneigenlijke en gekunstelde manier door het parlement wil loodsen”. De adviezen worden door de regering genegeerd. 10. 1½ miljoen ZZP’ers en zelfstandige ondernemers gaan de komende jaren meer belasting betalen: de huidige zelfstandigenaftrek wordt versneld afgebouwd. Het zijn een tiental relevante feiten uit de voorgestelde Begroting 2021. De Telegraaf gaf over het optreden van de fractievoorzitters in de Tweede Kamer na de eerste dag ban de Algemene Politieke Beschouwingen de volgende karakteristieken van de hoofdrolspelers: Pieter Heerema van het CDA, nauwelijks deelgenomen aan het debat; Lilian Marijnisse SP, weinig indruk; Lodewijk Asscher PvdA, goed voorbereid; Kees van der Staay SGP, degelijk en zorgvuldig; Rob Jetten D66, reservespeler tegen wil en dank; Klaas Dijkhoff VVD, persoonlijk verhaal; Jesse Klaver GL, geen touw aan vast te knopen; Geert Wilders PVV, scherp betoog ‘de puinhopen van 10 jaar beleid Rutte’ en tot slot Thierry Baudet FvD, verdrietige poging. Conclusie: Heerema zwak, Asscher ijzersterk, Jetten uitgespeeld, Wilders vertolker van de stem van zijn achterban, winnaar, Klaver buitenspel en tenslotte Baudet speelt een intelligent spel met Rutte. Hij doet niet meer met het gezelschapsspel van kritische vragen te stellen en daarop vage antwoorden krijgen dan wel toezeggingen in de trant van ‘daar is over te spreken’. In feite is het debat, dat live wordt uitgezonden en maximale aandacht krijgt van de media, niet veel meer wat gehakketak van details, de hoofdlijnen worden vermeden. Baudet speelt zijn eigen spel en op zijn eigen wijze. Voor hem liggen de problemen en onderwerpen op een heel ander niveau. Die zullen beslist in de aanloop naar de verkiezingen in maart nog wel aan de orde komen. We staan op een kruispunt van wegen: Rutte is een lakei van het neoliberalisme, hij heeft de belangen van zijn ‘vriendjes’ in de afgelopen 9 jaar optimaal behartigd, de vraag is of hij zal trachten opnieuw tot 2025 dat beleid voort te zetten. De premier is een spreker als Brugman en één van de beste debaters van ons land, maar geen leider met visie. Als er problemen ontstaan die niet één dimensionaal zijn op te lossen dan zetten Rutte c.s. een werkgroep of commissie, met leden die zijn inzichten delen, aan het werk. Maar die adviezen zijn veelal ook ingegeven om zakelijke doelen van de leden na te streven en de macht van de markten in stand te houden. Zie de klimaattafels. De huidige problematiek is complex, dat moeten we niet onderschatten. Natuurlijk verstoort corona alles wat volgens de bestaande economische modellen oplossend zou moeten werken. Maar die modellen werken niet als er drie problemen tegelijk moeten worden aangepakt: 1. de economische krimp mede veroorzaakt door de corona-besmettingen; 2. de afbouw van fossiele energie en de daarbij behorende energietransitie en 3. de inrichting van een nieuwe samenleving voor de jongeren en volgende generaties. Ik denk dan aan een samenleving gebaseerd op robotisering, kunstmatige intelligentie, meer beta-gericht (algoritmes), de macht van data, internet en digitalisering. Een aantal waardes moeten worden herwogen zoals het klimaat, milieu en natuur en de sociaal/maatschappelijke fundamenten, de staatsinrichting van Europa en een herwaardering van de democratie en het neoliberalisme. Ik denk ook aan een herprofilering van de waarden: arbeid, inkomen, woning, veiligheid en privacy. Ik mis in het beleid van Rutte III ook maar de minste aanzet daartoe. We moeten met het Wouter/Wiebes fonds geen geld meer gaan steken in investeringen die dienstbaar moeten blijven aan de markt en in bedrijven die nog in het ‘fossiele’ tijdperk werken. En dan de geruchten dat Rutte een afscheidscadeautje heeft gegeven aan de teruggetreden voorzitter van de NCW-VNO, Hans de Boer, van €2.000 mln in de vorm van de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK), dat is bedoeld voor bedrijven die investeringen doen die banen opleveren. Op vragen van Lodewijk Asscher bij de start van de Algemene Politieke beschouwingen over de onderbouwing van de BIK, moest Rutte toegeven dat die er nog niet is en pas op 5 oktober a.s. kan worden gegeven. Het tekent de premier. Hij mist de kennis en de aanpak van hoe de omscholing naar nieuw banen moet worden aangepakt, dus valt hij terug op een lobbygroep (van ondernemers) die aanbieden, tegen betaling, die klus wel op zich kunnen nemen. Maar die omscholing in de bedrijven mag niet worden betaald door de samenleving maar door de bedrijven zelf, want die hebben daar straks zelf het profijt van. Het laat voor de zoveelste keer de zwakte zien van de premier die geen leider is, maar een uitvoerder en de ondernemers weten handig gebruik te maken van die zwakte van de premier. Ze weten maar al te goed dat de kans klein is dat Rutte na de verkiezingen nog terugkomt om hun belangen zo optimaal te blijven behartigen als in de afgelopen 9 jaar. Dus is ingezet nu nog even snel €2 mrd subsidie binnen te halen. Corona rukt opnieuw op en het kabinet komt niet met een krachtig beleid. Het laat zijn oren hangen naar al diegenen die aan de bel trekken dat ze daardoor nieuwe financieel/economische schade gaan lijden. Ik was deze week op de markt en vrijwel droeg meer een mondkapje en niemand neemt de 1½ meter in acht. De toezichthouders in de openbare ruimte, waaronder boa’s keken toe maar deden niets. Datzelfde constateerde ik ook in de supermarkt. Veel clusters van besmettingen ontstaan in kroegen, dat is een gegeven, maar wat stelt het kabinet voor: de burgemeesters in 6 veiligheidsregios, Amsterdam-Amstelland, Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden, Utrecht Kennemerland, en Hollands-Midden, allemaal gelegen in Noord- en Zuid-Holland, die van Duitsland en België de code rood hebben gekregen mogen kroegen na middernacht geen klanten meer binnenlaten, moet het volume van de muziek omlaag en om 1 uur moet het licht aan en moeten de laatste, veelal dronken, klanten de deur uit. Kun je het nog softer voorstellen? En dan zijn samenkomsten van >50 personen meldingsplichtig. Ook komen clusters van besmettingen voor in studentensteden.

Corona berichten

Om het oplopende aantal besmettingen een halt toe te roepen wordt in zes regio’s in het westen en midden van het land het late cafébezoek ontmoedigd. Om middernacht gaan de lampen aan. Moet de muziek zachter en mag er niemand meer naar binnen. Een uur later moet de zaak leeg zijn. Het maximale aantal mensen in een zaal, zoals een feestlocatie, wordt verlaagd naar 50.

Bij het RIVM zijn tot 10.00 uur vandaag 1849 nieuwe corona-besmettingen gemeld. Dat zijn er iets minder dan eerder deze week, toen een recordaantal van 1977 besmettingen werd gemeld. Het aantal bij het RIVM gemelde opnames in het ziekenhuis is toegenomen met een stijging die sinds 19 mei niet meer werd waargenomen. Het Landelijk Netwerk Acute Zorg spreekt van “aanzienlijke drukte” bij vooral ziekenhuizen in het westen van het land. Wel zijn de cijfers nog altijd veel lager dan in maart en april. (bron: NOS) De vraag is of de nu gemeten besmettingen in enige relatie staan tot de ernst van de besmettingen van de eerste corona-golf. Dat is niet het geval. Het heeft er alle schijn van dat het nu gaat om een griep-virus, zoals die jaarlijks heerst. Vijf dagen ‘snif, snif, wat koorts (een neusverkoudheid) en dan weer aan het werk. Een enkeling met een zwakke gezondheid komt in het ziekenhuis terecht. Het aantal patiënten dat eraan overlijdt past binnen het standaard aantal van 730 mensen die dagelijks overlijden (150.000 per jaar). Ik krijg steeds meer de indruk dat de onrust over ‘corona, in de huidige vorm, wordt versterkt door de lobbyisten van de farmaceutische industrie, die grote commerciële belangen belangen hebben in de ontwikkeling van een corona-vaccin, dat eraan komt. Op dit moment is er geen enkele reden denkbaar om door te gaan met het testen zolang de verschijnselen niet ernstiger zijn dan die van een neusverkoudheid, die geen psychische schade aanricht en al helemaal niet een vaccin te gaan opleggen, voordat is vastgesteld dat er geen bijwerkingen zijn. Ik kan er over meepraten want met de griepprik van 1 november 2003 ben ik heel ernstig ziek geweest en geen enkele arts en specialist kon mij helpen. Na 3 maanden was de situatie zo ernstig dat ik met mijn hoofd tegen een muur stond te slaan en ik met mijn echtgenote mijn uitvaart heb geregeld. Na een half jaar bleek de waterhuishouding in mijn hoofd te zijn ontregeld. Half november 2004 kwam mijn oudste zoon van zijn werk thuis met de mededeling dat hij niet at en met griep onder de dekens kroop. De volgende ochtend waren de verstoringen bij mij weg en mijn hoofd was weer rustig. Op één aspect na, ik heb nog steeds spanning in mijn rechterarm, waardoor ik nauwelijks kan schrijven en niet op de rechterzij kan slapen. Maar goed, daar is mee te leven.

Financieel/Economische berichten

De ECB heeft deze week besloten de kapitaaleisen voor banken te versoepelen tot juni volgend jaar. In Frankfurt hebben ze door waar de schoen wringt in het bankwezen: de solvabiliteit van de banken staat onder druk dan wel kan gebeuren. Het gaat dan om de relatie van het eigen vermogen tot het totale vermogen. Hoe hoger dat is hoe sterker de buffers van de bank zijn in moeilijke tijden, als kredietnemers hun verplichtingen niet meer kunnen worden nagekomen. Het bestuur
van de ECB meldt dat de omstandigheden dermate ‘uitzonderlijk’
zijn dat verlichting van de ‘leverage ratio’ (die al extreem
laag is) nu gerechtvaardigd is. Banken behoeven tot die datum
reserves die ze hebben gesteld bij de ECB niet mee te rekenen bij de
kapitaaleis, waardoor ze minder eigen vermogen/risicodragend
vermogen hoeven aan te houden. Of ze daardoor meer kredieten kunnen
verstrekken aan consumenten en bedrijven, motivering van de ECB,
betwijfel ik. Over 9 maanden bekijkt de ECB de situatie opnieuw.
(bron: NRC)

Greenpeace stapt naar de rechter om de staatssteun aan KLM teruggedraaid te krijgen. Volgens de milieuorganisatie is de miljardensteun die KLM krijgt vanwege de coronacrisis slecht voor het klimaat, omdat er geen milieuvoorwaarden aan worden verbonden. Greenpeace wijst op het Urgenda-vonnis van de Hoge Raad, waarin de overheid wordt verplicht de CO2-uitstoot terug te dringen als zorgplicht voor de burgers. De milieuorganisatie wil dat er aan de CO2-uitstoot van KLM een grens wordt opgelegd. Zo zou het bedrijf kunnen worden gedwongen te verduurzamen. (bron: NOS)

Artis stevent door de corona-maatregelen dit jaar af op een miljoenentekort. Daardoor is er geen geld voor de noodzakelijke renovatie van het aquarium en gaan geplande vernieuwingen voorlopig niet door. De enige focus die we nu hebben, is uit deze crisis te komen,” zegt directeur Rembrandt Sutorius. “We weten niet wat er nog allemaal gaat gebeuren en hoe hard corona terugkomt in Amsterdam. Wat het uiteindelijke verlies wordt, is dus nog niet te zeggen, maar het zal rond de tien miljoen euro zijn. Dat is een verlies dat we niet kunnen dragen. In 2019 bezochten 1,4 miljoen mensen de Amsterdamse dierentuin. Nu, half september, zit de dierentuin op de helft van het aantal bezoekers dat ze vorig jaar rond deze tijd had ontvangen. (bron: Parool)

Lagarde (ECB) meldt: ‘Digitale munt voor eurozone is in de maak’, schreef Wessel Simons. Binnen “enkele weken” komt de Europese Centrale Bank (ECB) naar buiten met een plan voor een digitale euro. Dat zegt Christine Lagarde, president van de ECB tegenover persbureau Bloomberg. Het is geen nieuws dat de centrale bank broedt op een eigen digitale variant van de euro. Zoals bekend is China momenteel een digitale renminbi aan het testen bij diverse commerciële banken en techbedrijven. En ook Libra, vorig jaar juni gelanceerd onder leiding van Facebook, heeft de ogen van de beleidsmakers in Brussel geopend. De vrees om achter de ontwikkelingen aan te lopen worden ook gevoeld aan de burelen in Frankfurt, waar de ECB huist. Lagarde houdt nog een slag om de arm: “De eurozone is er nog niet helemaal uit hoe deze digitale euro eruit komt te zien. We onderzoeken momenteel de voordelen, risico’s en uitdagingen ervan. De komende weken is er meer nieuws”. Een van de verwachte voordelen is dat centrale banken nog meer grip willen krijgen op de geldstromen in hun regio’s. Door middel van een privaat blockchainsysteem is namelijk elke beweging van een euro te volgen. Dat is met papier geld nu onmogelijk. Beleidsmakers denken met een verdergaande digitalisering ook bijvoorbeeld witwassen een halt toe te roepen. Cash is namelijk keuze nummer één voor criminelen. Lagarde gooit het ook op keuzevrijheid. Burgers binnen de eurozone moeten meer keuze hebben om uit te kunnen kiezen qua betalen en sparen. Maar in haar woorden klinkt ook door: we moeten geen volger zijn, maar een trendsetter. De raderen van Europa gaan traag, want het plan voor een ‘Eurocoin’ leven al langer. Finland lijkt als nieuwe voorzitter van de Europese Unie de drijvende kracht achter het concept plan. Binnen de centrale bank leven er nog steeds verschillende denkrichtingen voor de invulling van het plan. Sommigen zien een eigen digitale munt als een antwoord op Libra van techgigant Facebook en anderen. China is vergevorderd en voert momenteel testen uit in samenwerking met vier grote landen. Ook de Federal Reserve speelt met de gedachte, net zoals de Bank of England. Door de Brexit valt het Verenigd Koninkrijk buiten de eurozone. Een digitale munt vanuit een centrale entiteit is een tegenpool van Bitcoin, dat decentraal, censuurvrij geld vertegenwoordigt. De anonieme Satoshi Nakamoto heeft bitcoin 12 jaar geleden bedacht als tegengif voor het bestaande geldstelsel, die de wereld in 2008 in een financiële en economische crises stortte. De corona-crisis stelt overheden opnieuw voor de uitdaging hoeveel rek het huidige stelsel nog biedt.

GroenLinks heeft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen een motie ingediend waarin het kabinet wordt opgeroepen het belastingvoordeelplan voor investerende bedrijven terug te draaien. Een groot deel van de oppositie ondersteunt de motie van Jesse Klaver. De partijen vinden de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK) te vaag. Zij noemen het een “cadeautje” voor multinationals en aandeelhouders. Premier Rutte zegt dat dat niet zo is en dat juist ook kleinere bedrijven ervan profiteren, maar dat het plan nog moet worden uitgewerkt. Op 5 oktober aanstaande komt het kabinet met meer details. (bron: NOS)

Jochem van Staalduine schrijft in Trouw over het Nederlandse schuldenbeleid. Ondanks de economische voorspoed van de afgelopen jaren is het aantal huishoudens met problematische schulden weinig afgenomen. Bij veel van hen komt dat door pure pech. Toch is de aanpak vaak streng. Het Nederlandse schuldenbeleid kan veel beter, concludeert de Argumentenfabriek in een rapport, gefinancierd door de Rabobank. In hun publicatie doen de onderzoekers suggesties, in de hoop een nieuw gedachtepatroon te vestigen. “We benaderen schulden nu als persoonlijk falen, waar iemand boete voor doet”, zegt Robin Fransman van de Argumentenfabriek. Terwijl schulden volgens onderzoek heel vaak het gevolg zijn van toeval. “Mensen worden ziek, verliezen een partner, worden opgelicht, ontwikkelen een verslaving of hun bedrijf gaat failliet. Of ze vullen een belasting- of toeslagformulier verkeerd in.” In zulke gevallen is een strenge benadering volgens Fransman uit economisch oogpunt niet logisch. Schuldhulpverlening en -sanering kost veel tijd en geld. Bovendien levert het de schuldenaar langdurige stress op. “Ze presteren minder goed op hun werk, hun zorgkosten stijgen en hun kinderen halen minder goede resultaten op school”, zegt Fransman. Tegelijkertijd is de hoeveelheid geld die schuldeisers ontvangen relatief laag. Haal inspiratie uit het bedrijfsleven. Een voorbeeld: richt een semi-openbaar register op waar schuldenaren in komen te staan zodra ze schuldhulpverlening krijgen. Schuldeisers hebben daarna zes weken om al hun vorderingen te melden. “Nu duurt het tot twee jaar voor überhaupt duidelijk is wat voor schulden iemand heeft. Al die tijd kan je geen regelingen sluiten”, zegt Fransman. Gaat zo’n semi-openbaar register niet fungeren als zwarte lijst van wanbetalers? “We hebben ook al het Bureau Krediet Registratie (BKR), daar staat iedereen in. Met schulden die veel onschuldiger zijn.” Een ander zakelijk idee: schulden sneller kwijtschelden. Fransman: “Op dit moment is de norm dat iemand 36 tot 60 maanden een uiterste inspanning levert om zoveel mogelijk terug te betalen.” Na vijf jaar boodschappen doen met een lege portefeuille verdwijnt de resterende roodstand. Klinkt redelijk, alleen is er in de praktijk niemand bij gebaat. “Bij problematische schulden is de capaciteit om terug te betalen vaak heel laag, een paar tientjes per maand.” Het gevolg: de schuldenaar lijdt jarenlang armoede, terwijl de schuldeiser nauwelijks iets van zijn geld terugziet. Maar boetedoening dient toch een doel? Het dwingt spilzieken tot zuinigheid, uit angst voor de gevolgen. Dat principe moet blijven, zegt Fransman. “Wie te weinig verdient, moet zich in ons voorstel nog steeds twaalf maanden tot het uiterste inspannen.” Het gaat om de denkrichting. “We moeten van straf naar vergiffenis en genade.” Dat klink heel christelijk.

Per 1 juli van dit jaar betaalden huurders gemiddeld 2,9% meer huur dan een jaar eerder, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat is de grootste stijging sinds 2014. De stijging is vooral het gevolg van hogere inflatie. (bron: NOS) Dat is de grootste stijging sinds 2014. De grootste huurverhoging was dit jaar in Rotterdam en Den Haag, waar de huren met respectievelijk 4,1 en 3,6% stegen. In Amsterdam gingen de prijzen gemiddeld met 3,5% omhoog. Minister Katja Ollongren (D66) (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) zegt in een reactie dat ze zich zorgen maakt over mensen met hoge huren en lage inkomens. Voor Prinsjesdag wil en kan ze verder niet concreet op zaken ingaan maar “we moeten het in de gaten houden en goed kijken welke mensen getroffen zijn”. Het inflatiecijfer van 2,6% betekent dat de reële huurstijging – de gemiddelde huurverhoging min de inflatie – dit jaar op 0,3% lag. Sinds 2009 is de reële huurstijging niet zo laag geweest. Een meerderheid van de Eerste Kamer wilde dat de gebruikelijke huurverhoging op 1 juli niet zou doorgaan vanwege de coronacrisis, maar tweemaal legde minister Ollongren van Binnenlandse Zaken een motie hierover naast zich neer. Volgens haar was een huurbevriezing niet nodig en moesten verhuurders hun huurders helpen als zij financiële problemen hadden. De Eerste Kamer steunde een motie van afkeuring tegen de minister, wat zeer zeldzaam is. 70% van alle sociale huurwoningen is van woningcorporaties. Zij hebben vooral sociale huurwoningen in hun bezit, maar ook wel woningen in de vrije sector. De huren van hun sociale huurwoningen stegen dit jaar gemiddeld met 2,7%. Een klein deel van de corporaties heeft de huurverhoging uitgesteld naar later dit jaar. Dat gaat om ongeveer 100.000 woningen van de in totaal 2,3 miljoen. Aedes, de branchevereniging van woningcorporaties, zei half augustus dat een ½% van de huurders van 150 ondervraagde corporaties gebruik heeft gemaakt van een betalingsregeling. Volgens de woonkoepel was de financiële situatie van veel huurders na de lockdown snel weer verbeterd, bijvoorbeeld dankzij inkomensondersteuning door de overheid. Daarbij kunnen huurders in de sociale sector als zij minder dan een bepaald bedrag verdienen, aanspraak maken op huurtoeslag. In de vrije sector steeg de gemiddelde huur dit jaar met 3,0%. Dat is lager dan in 2019. Toen stegen de huren in de vrije sector gemiddeld met 3,3%. Volgens Laurens van de Noort, directeur van Vastgoed Belang, zagen zijn leden huurachterstanden nauwelijks oplopen. Ongeveer 40% van de woningen van de leden van Vastgoed Belang vallen in de vrije sector. Van de Noort denkt dat de steunmaatregelen van de overheid ertoe hebben geleid dat er geen grote huurachterstanden zijn ontstaan. De huren stijgen vooral als er een nieuwe bewoner in een huurwoning komt. Bij het aantreden van nieuwe huurders steeg de huurprijs gemiddeld met 9,5% ten opzichte van de huurder ervoor. Vorig jaar was dat 8,2%. Verhuurders zijn niet gebonden aan een maximale huurverhoging als een nieuwe huurder in een woning trekt. “Door de krapte op de woningmarkt zie je dat de huurprijzen van buren in één complex enorm kunnen verschillen”, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. “Sommige mensen huren al twintig jaar voor een laag tarief. Als zij vertrekken, wordt de huur voor de nieuwe huurders gelijk een stuk hoger.” Sinds 2016 mogen verhuurders tijdelijke contracten afsluiten van maximaal twee jaar. De Woonbond is daar niet blij mee. “Dit moest ervoor zorgen dat het verhuren van woningen makkelijker wordt en er daardoor meer aanbod zou komen”, zegt een woordvoerder. “Maar in feite betekent het flexibiliteit voor de verhuurder, die nu elke twee jaar nieuwe huurders voor de woning kan regelen en de huur naar believen kan verhogen. Dit zien we dan ook veel gebeuren.” Carla Huisman, onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen, waarschuwde eerder voor een stille verschuiving van vaste huurcontracten naar overeenkomsten van maximaal twee jaar. Volgens haar neemt het aantal tijdelijke huurcontracten dus toe, maar blijkt nergens uit dat er ook meer woningen zijn bijgekomen: “Zeker in de huidige krappe markt zit je niet te wachten op dit soort contracten. Je moet consumenten beschermen. Nu gebeurt dit veel in grote steden als manier om huren flink op te rekken.” (bron: Trouw) Dat de huurprijzen fors zijn gestegen is zeker niet het gevolg van de stijgingen van de inflatie. Volgens het CPB bedroeg de inflatie (HICP) in 2018 1,6%, vorig jaar 2,7% en voor dit jaar is de aanname 1,4%. Dat moet het CBS dan nog maar eens uitleggen.

Frontberichten

Amerikaanse president Donald Trump is met zijn vermogen flink geraakt door de uitbraak van de coronapandemie, zo komt naar voren uit de rijkenlijst samengesteld door zakenblad Forbes. Volgens berekeningen van Forbes is het vermogen van Trump gedaald van $3,1 mrd naar $2,5 mrd (-20%). Vooral de waardedaling door de coronacrisis van de kantoren, hotels en resorts, die worden beheerd door de Trump Organization, zette een mes in de rijkdom van de politieke leider van de Verenigde Staten. Forbes kroonde Amazon-topman Jeff Bezos voor het derde jaar op rij tot rijkste man. Zijn vermogen is hard opgelopen naar $180 mrd vanwege de uitzonderlijke beursprestaties van Amazon, waar hij een groot belang in heeft. MacKenzie Scott is, na haar scheiding van Jeff Bezos, ook goed in de slappe was komen te zitten. Door het grote belang in Amazon dat zij met de scheiding kreeg toebedeeld, is haar vermogen met bijna 60% gestegen naar $57 mrd. Tesla-topman Elon Musk is in procenten gezien de grootste stijger geworden in deze nieuwe rijkenlijst. De grootaandeelhouder van de fabrikant van elektrische wagens is goed voor $68 mrd, een plus van 242% in vergelijking met een jaar eerder. Vooral de enorme rit omhoog van het aandeel Tesla gaf zijn vermogen recent vleugels. Jenssen Huang, topman en grootaandeelhouder bij Nvidia, heeft eveneens geen reden tot klagen. Zijn vermogen is vanwege het succes op de beurs bij Amerikaanse chipmaker verdubbeld tot bijna $10 mrd. Eerder werd gemeld dat Bezos alleen al dit jaar volgens de dagelijks bijgehouden miljardairslijst van Bloomberg meer dan $80 mrd rijker is geworden. Alleen al het aandeel Amazon steeg tijdens de coronacrisis met 55%. Daarmee is Bezos vooralsnog de grote winnaar onder de superrijken. Hij wordt op de voet gevolgd door Elon Musk, grootaandeelhouder bij Tesla die dit jaar $72 mrd rijker werd. Onder de mannen is Bill Gates runner-up in de rijkenlijst. De oud-topman van softwareus Microsoft, waar hij nog steeds een groot belang in heeft, is goed voor $123 mrd. Gates heeft dit jaar zijn vermogen zo’n $10 mrd zien oplopen. (bron: DFT) Aan de Amerikaanse westkust vindt een natuurramp plaats. Vanwege bosbranden in de staat Oregon zijn daar meer dan 500.000 mensen geëvacueerd. De branden worden aangewakkerd door de harde wind. De plaatsen Detroit, Phoenix, Blue River, Vida en Talent zijn zwaar getroffen. De autoriteiten vermoeden dat de branden zijn aangestoken. Ook aan de oostkust in Californië woeden nog steeds grote natuurbranden. (bron: NOS)

Overwegingen

Om eens over na te denken: computersystemen worden steeds slimmer, maar blijven wij daarover wel de baas? We hebben het dan over Kunstmatige Intelligentie (AI) en over de (on)mogelijkheden die dat heeft. Ja, ik denk dat AI uiteindelijk veel intelligenter is/wordt dan de gemiddelde gebruiker van een computer e/o laptop/tablet/smartphone. Maar in dienst van wie gaat AI worden ingezet? De vraag is nu nog of AI alle componenten van de mens kan gaan beheersen. Wetenschappers van nu twijfelen daar nog over. Maar die vraag is wie de mogelijkheden gaan nemen om KI als een verdienmodel te gebruiken: het bedrijfsleven, het kapitaal of de politiek?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 11 sep 2020; week 37: AEX 550,85; Bel20 3.375,86; CAC40 4.978,18; DAX30 13.116,25; FTSE 100 6.007,05; SMI 10.539,17; RTS (Rusland) 1228,64; SXXP (Stoxx Europe 600) 368,78; DJIA 27.657,42; NY-Nasdaq 100 10.936,98; Nikkei 23.360,30; Hang Seng 24.455,41; All Ords 6.057,60; SSEC 3.338,09; €/$1.184; BTC/USD $10.940,76; 1 troy ounce goud $1.984,90, dat is €52.933,97 per kilo; 3 maands Euribor -0,504%; 1 weeks -0,534%; 1 mnds -0,523%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,38%; 10 jaar VS 0,6839%; 10 jaar Belgische Staat -0,261%; 10 jaar Duitse Staat -0,487%; 10 jaar Franse Staat -0,223%; 10 jaar VK 0,18%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,499%; 10 jaar Japan 0,0096%; Spanje 0,285%; 10 jaar Italië 0,967%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,524 .

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden flat, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS noteert de dollar weer stabiel. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De Amerikaanse tech-aandelen verloren opnieuw in waarde. De goudprijs steeg licht, de bitcoin steeg ook wat. De rentetarieven noteerden opnieuw licht dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,325%; Duitsland -0,043%; Nederland -0,041%; Frankrijk 0,472%; Japan 0,5845%; VK 0,737%; Canada 1,0518%; Spanje 1,1010%; VS 1,4431%; Italië 1,864%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,71%; Duitsland -0,692%; Nederland -0,631%; België -0,594%; Frankrijk -0,593%; Denemarken -0,575%; Spanje -0,296%; Japan -0,1215%; VK -0,13%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.